16. vātaśōṇitanidānādhyāyaḥ

Adhikarana vAtaSoNitanidAnAdhyAyaH, vAtaSoNitasya nidAnam, vAtaSoNitasya saMprAptiH, vAtaSoNitasya nAmAni (2-4) · Śloka 4

ತಸ್ಮಾದ್ವಾತಶೋಣಿತನಿದಾನಂ ಪ್ರಕ್ರಮ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಅಥಾತೋ ವಾತಶೋಣಿತನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ)||೨|| ವಿದಾಹ್ಯನ್ನಂ ವಿರುದ್ಧಂ ಚ ತತ್ತಚ್ಚಾಸೃಕ್ಪ್ರದೂಷಣಮ್| ಭಜತಾಂ ವಿಧಿಹೀನಂ ಚ ಸ್ವಪ್ನಜಾಗರಮೈಥುನಮ್||೧|| ಪ್ರಾಯೇಣ ಸುಕುಮಾರಾಣಾಮಚಙ್ಕ್ರಮಣಶೀಲಿನಾಮ್| ಅಭಿಘಾತಾದಶುದ್ಧೇಶ್ಚ ನೃಣಾಮಸೃಜಿ ದೂಷಿತೇ||೨|| ವಾತಲೈಃ ಶೀತಲೈರ್ವಾಯುರ್ವೃದ್ಧಃ ಕೃದ್ಧೋ ವಿಮಾರ್ಗಗಃ| ತಾದೃಶೈವಾಸೃಜಾ ರುದ್ಧಃ ಪ್ರಾಕ್ತದೇವ ಪ್ರದೂಷಯೇತ್||೩|| ಆಢ್ಯರೋಗಂ ಖುಡಂ ವಾತಬಲಾಸಂ ವಾತಶೋಣಿತಮ್| ತದಾಹುರ್ನಾಮಭಿಃ|೪|

Adhikarana vAtashoNitasya pUrvarUpam (4-5) · Śloka 5

| ತಚ್ಚ ಪೂರ್ವಂ ಪಾದೌ ಪ್ರಧಾವತಿ||೪|| ವಿಶೇಷಾದ್ಯಾನಯಾನಾದ್ಯೈಃ ಪ್ರಲಮ್ಬೌ| |೫|

Adhikarana vAtashoNitasya sarvadehaprasaratvam (5-8) · Śloka 8

ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಭವಿಷ್ಯತಃ ಕುಷ್ಠಸಮಂ ತಥಾ ಸಾದಃ ಶ್ಲಥಾಙ್ಗತಾ||೫|| ಜಾನುಜಙ್ಘೋರುಕಟ್ಯಂಸಹಸ್ತಪಾದಾಙ್ಗಸನ್ಧಿಷು| ಕಣ್ಡೂಸ್ಫುರಣನಿಸ್ತೋದಭೇದಗೌರವಸುಪ್ತತಾಃ||೬|| ಭೂತ್ವಾ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಣಶ್ಯನ್ತಿ ಮುಹುರಾವಿರ್ಭವನ್ತಿ ಚ| ಪಾದಯೋರ್ಮೂಲಮಾಸ್ಥಾಯ ಕದಾಚಿದ್ಧಸ್ತಯೋರಪಿ||೭|| ಆಖೋರಿವ ವಿಷಂ ಕ್ರುದ್ಧಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ದೇಹಂ ವಿಧಾವತಿ| |೮|

Adhikarana vAtashoNitasya dvaividhyam (8-9) · Śloka 9

ತಚ್ಚ ವಾತಶೋಣಿತಮುತ್ತಾನಗಮ್ಭೀರಭೇದೇನ ದ್ವಿಧಾ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹ - - - - | ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾಶ್ರಯಮುತ್ತಾನಂ ತತ್ಪೂರ್ವಂ ಜಾಯತೇ ತತಃ||೮|| ಕಾಲಾನ್ತರೇಣ ಗಮ್ಭೀರಂ ಸರ್ವಾನ್ ಧಾತೂನಭಿದ್ರವತ್| |೯|

Adhikarana uttAnasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10

| ಕಣ್ಡ್ವಾದಿಸಂಯುತೋತ್ತಾನೇ ತ್ವಕ್ತಾಮ್ರಾ ಶ್ಯಾವಲೋಹಿತಾ||೯|| ಸಾಯಾಮಾ ಭೃಶದಾಹೋಷಾ| |೧೦|

Adhikarana gambhIrasya lakShaNam (10-11) · Śloka 11

ಗಮ್ಭೀರೇಽಧಿಕಪೂರ್ವರುಕ್| ಶ್ವಯಥುರ್ಗ್ರಥಿತಃ ಪಾಕೀ ವಾಯುಃ ಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಮಜ್ಜಸು||೧೦|| ಛಿನ್ದನ್ನಿವ ಚರತ್ಯನ್ತರ್ವಕ್ರೀಕುರ್ವಂಶ್ಚ ವೇಗವಾನ್| ಕರೋತಿ ಖಞ್ಜಂ ಪಙ್ಗುಂ ವಾ ಶರೀರೇ ಸರ್ವತಶ್ಚರನ್||೧೧||

Adhikarana vAtAdhikasya lakShaNam (12-13) · Śloka 13

ವಾತೇಽಧಿಕೇಽಧಿಕಂ ತತ್ರ ಶೂಲಸ್ಫುರಣತೋದನಮ್| ಶೋಫಸ್ಯ ರೌಕ್ಷ್ಯಕೃಷ್ಣತ್ವಶ್ಯಾವತಾವೃದ್ಧಿಹಾನಯಃ||೧೨|| ಧಮನ್ಯಙ್ಗುಲಿಸನ್ಧೀನಾಂ ಸಙ್ಕೋಚೋಽಙ್ಗಗ್ರಹೋಽತಿರುಕ್| ಶೀತದ್ವೇಷಾನುಪಶಯೌ ಸ್ತಮ್ಭವೇಪಥುಸುಪ್ತಯಃ||೧೩||

Adhikarana raktAdhikasya lakShaNam (14) · Śloka 14

ವಾತೋತ್ತರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತ್ವಾ ರಕ್ತೋತ್ತರಂ ವಕ್ತುಮಾಹ - - - - ರಕ್ತೇ ಶೋಫೋಽತಿರುಕತೋದಸ್ತಾಮ್ರಶ್ಚಿಮಿಚಿಮಾಯತೇ| ಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷೈಃ ಶಮಂ ನೈತಿ ಕಣ್ಡೂಕ್ಲೇದಸಮನ್ವಿತಃ||೧೪||

Adhikarana pittAdhikasya lakShaNam (15) · Śloka 15

ಪಿತ್ತೇ ವಿದಾಹಃ ಸಮ್ಮೋಹಃ ಸ್ವೇದೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಮದಃ ಸತೃಟ್| ಸ್ಪರ್ಶಾಕ್ಷಮತ್ವಂ ರುಗ್ರಾಗಃ ಶೋಫಃ ಪಾಕೋ ಭೃಶೋಷ್ಮತಾ||೧೫||

Adhikarana kaphAdhikasya lakShaNam (16) · Śloka 16

ಕಫೇ ಸ್ತೈಮಿತ್ಯುಗುರುತಾಸುಪ್ತಿಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಶೀತತಾಃ| ಕಣ್ಡೂರ್ಮನ್ದಾ ಚ ರುಕ್|೧೬|

Adhikarana dvidoShAdhikasya lakShaNam, sannipAtajasya lakShaNam (16) · Śloka 16

| ದ್ವನ್ದ್ವಸರ್ವಲಿಙ್ಗಂ ಚ ಸಙ್ಕರೇ||೧೬||

Adhikarana vAtashoNitasya sAdhyAsAdhyatvam (17) · Śloka 17

ಏಕದೋಷಾನುಗಂ ಸಾಧ್ಯಂ ನವಂ, ಯಾಪ್ಯಂ ದ್ವಿದೋಷಜಮ್| ತ್ರಿದೋಷಜಂ ತ್ಯಜೇತ್ಸ್ರಾವಿ ಸ್ತಬ್ಧಮರ್ಬುದಕಾರಿ ಚ||೧೭||

Adhikarana vAtashoNitasya upadravAH (18) · Śloka 18

ರಕ್ತಮಾರ್ಗಂ ನಿಹತ್ಯಾಶು ಶಾಖಾಸನ್ಧಿಷು ಮಾರುತಃ| ನಿವಿಶ್ಯಾನ್ಯೋನ್ಯಮಾವಾರ್ಯ ವೇದನಾಭಿರ್ಹರತ್ಯಸೂನ್||೧೮||

Adhikarana kupitasya prANasya nidAnalakShaNe (19-20) · Śloka 20

ವಾಯೌ ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕೇ ಪ್ರಾಣೋ ರೌಕ್ಷ್ಯವ್ಯಾಯಾಮಲಙ್ಘನೈಃ| ಅತ್ಯಾಹಾರಾಭಿಘಾತಾಧ್ವವೇಗೋದೀರಣಧಾರಣೈಃ||೧೯|| ಕುಪಿತಶ್ಚಕ್ಷುರಾದೀನಾಮುಪಘಾತಂ ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್| ಪೀನಸಾರ್ದಿತತೃಟ್ಕಾಸಶ್ವಾಸಾದೀಂಶ್ಚಾಮಯಾನ್ಬಹೂನ್||೨೦||

Adhikarana kupitasya udAnasya nidAnalakShaNe (21-22) · Śloka 22

ಉದಾನಃ ಕ್ಷವಥೂದ್ಗಾರಚ್ಛರ್ದಿನಿದ್ರಾವಿಧಾರಣೈಃ| ಗುರುಭಾರಾತಿರುದಿತಹಾಸ್ಯಾದ್ಯೈರ್ವಿಕೃತೋ ಗದಾನ್||೨೧|| ಕಣ್ಠರೋಧಮನೋಭ್ರಂಶಚ್ಛರ್ದ್ಯರೋಚಕಪೀನಸಾನ್| ಕುರ್ಯಾಚ್ಚ ಗಲಗಣ್ಡಾದೀಂಸ್ತಾಂಸ್ತಾನ್ ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಸಂಶ್ರಯಾನ್||೨೨||

Adhikarana kupitasya vyAnasya nidAnalakShaNe (23-25) · Śloka 25

ವ್ಯಾನೋಽತಿಗಮನಧ್ಯಾನಕ್ರೀಡಾವಿಷಮಚೇಷ್ಟಿತೈಃ| ವಿರೋಧಿರೂಕ್ಷಭೀಹರ್ಷವಿಷಾದಾದ್ಯೈಶ್ಚ ದೂಷಿತಃ||೨೩|| ಪುಂಸ್ತ್ವೋತ್ಸಾಹಬಲಭ್ರಂಶಶೋಫಚಿತ್ತೋಪ್ಲವಜ್ವರಾನ್| ಸರ್ವಾಙ್ಗರೋಗನಿಸ್ತೋದರೋಮಹರ್ಷಾಙ್ಗಸುಪ್ತತಾಃ||೨೪|| ಕುಷ್ಠಂ ವಿಸರ್ಪಮನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಕುರ್ಯಾತ್ಸರ್ವಾಙ್ಗಗಾನ್ ಗದಾನ್| |೨೫|

Adhikarana kupitasya samAnasya nidAnalakShaNe (25-26) · Śloka 26

| ಸಮಾನೋ ವಿಷಮಾಜೀರ್ನಶೀತಸಙ್ಕೀರ್ಣಭೋಜನೈಃ||೨೫|| ಕರೋತ್ಯಕಾಲಶಯನಜಾಗರಾದ್ಯೈಶ್ಚ ದೂಷಿತಃ| ಶೂಲಗುಲ್ಮಗ್ರಹಣ್ಯಾದೀನ್ ಪಕ್ವಾಮಾಶಯಜಾನ್ ಗದಾನ್||೨೬||

Adhikarana kupitasya apAnasya nidAnalakShaNe (27-28) · Śloka 28

ಅಪಾನೋ ರೂಕ್ಷಗುರ್ವನ್ನವೇಗಾಘಾತಾತಿವಾಹನೈಃ| ಯಾನಯಾನಾಸನಸ್ಥಾನಚಙ್ಕ್ರಮೈಶ್ಚಾತಿಸೇವಿತೈಃ||೨೭|| ಕುಪಿತಃ ಕುರುತೇ ರೋಗಾನ್ ಕೃಚ್ಛ್ರಾನ್ ಪಕ್ವಾಶಯಾಶ್ರಯಾನ್| ಮೂತ್ರಶುಕ್ರಪ್ರದೋಷಾರ್ಶೋಗುದಭ್ರಂಶಾದಿಕಾನ್ ಬಹೂನ್||೨೮||

Adhikarana kupitasya sAmasyavAyoH nidAnalakShaNe, nirAmasya vAyoH nidAnalakShaNe (29-30) · Śloka 30

ಸರ್ವಂ ಚ ಮಾರುತಂ ಸಾಮಂ ತನ್ದ್ರಾಸ್ತೈಮಿತ್ಯಗೌರವೈಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾರೋಚಕಾಲಸ್ಯಶೈತ್ಯಶೋಫಾಗ್ನಿಹಾನಿಭಿಃ||೨೯|| ಕಟುರೂಕ್ಷಾಭಿಲಾಷೇಣ ತದ್ವಿಧೋಪಶಯೇನ ಚ| ಯುಕ್ತಂ ವಿದ್ಯಾನ್ನಿರಾಮಂ ತು ತನ್ದ್ರಾದೀನಾಂ ವಿಪರ್ಯಯಾತ್||೩೦||

Adhikarana vAyvAvaraNasya bahubhedatvam (31) · Śloka 31

ವಾಯೋರಾವರಣಂ ಚಾತೋ ಬಹುಭೇದಂ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯತೇ| |೩೧|

Adhikarana pittAvRutasya vAyorlakShaNam (31-32) · Śloka 32

| ಲಿಙ್ಗಂ ಪಿತ್ತಾವೃತೇ ದಾಹಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಶೂಲಂ ಭ್ರಮಸ್ತಮಃ||೩೧|| ಕಟುಕೋಷ್ಣಾಮ್ಲಲವಣೈರ್ವಿದಾಹಃ ಶೀತಕಾಮತಾ| |೩೨|

Adhikarana kaphAvRutasya vAyorlakShaNam (32-33) · Śloka 33

| ಶೈತ್ಯಗೌರವಶೂಲಾನಿ ಕಟ್ವಾದ್ಯುಪಶಯೋಽಧಿಕಮ್||೩೨|| ಲಙ್ಘನಾಯಾಸರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಕಾಮತಾ ಚ ಕಫಾವೃತೇ| |೩೩|

Adhikarana raktAvRutasya vAyorlakShaNam (33-34) · Śloka 34

| ರಕ್ತಾವೃತೇ ಸದಾಹಾಽರ್ತಿಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾನ್ತರಜಾ ಭೃಶಮ್||೩೩|| ಭವೇಚ್ಚ ರಾಗೀ ಶ್ವಯಥುರ್ಜಾಯನ್ತೇ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ಚ| |೩೪|

Adhikarana mAMsAvRutasya vAyorlakShaNam (34-35) · Śloka 35

| ಮಾಂಸೇನ ಕಠಿನಃ ಶೋಫೋ ವಿವರ್ಣಃ ಪಿಟಿಕಾಸ್ತಥಾ||೩೪|| ಹರ್ಷಃ ಪಿಪೀಲಿಕಾನಾಂ ಚ ಸಞ್ಚಾರ ಇವ ಜಾಯತೇ| |೩೫|

Adhikarana medasAvRutasya vAyorlakShaNam (35-36) · Śloka 36

| ಚಲಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮೃದುಃ ಶೀತಃ ಶೋಫೋ ಗಾತ್ರೇಷ್ವರೋಚಕಃ||೩೫|| ಆಢ್ಯವಾತ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಃ ಸ ಕೃಚ್ಛ್ರೋ ಮೇದಸಾಽಽವೃತೇ| |೩೬|

Adhikarana asthyAvRutasya vAyorlakShaNam (36-37) · Śloka 37

| ಸ್ಪರ್ಶಮಸ್ಥ್ಯಾವೃತೇಽತ್ಯುಷ್ಣಂ ಪೀಡನಂ ಚಾಭಿನನ್ದತಿ||೩೬|| ಸೂಚ್ಯೇವ ತುದ್ಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಮಙ್ಗಂ ಸೀದತಿ ಶೂಲ್ಯತೇ| |೩೭|

Adhikarana majjAvRutasya vAyorlakShaNam (37-38) · Śloka 38

| ಮಜ್ಜಾವೃತೇ ವಿನಮನಂ ಜೃಮ್ಭಣಂ ಪರಿವೇಷ್ಟನಮ್||೩೭|| ಶೂಲಂ ಚ ಪೀಡ್ಯಮಾನೇನ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಲಭತೇ ಸುಖಮ್| |೩೮|

Adhikarana shukrAvRutasya vAyorlakShaNam (38) · Śloka 38

| ಶುಕ್ರಾವೃತೇಽತಿವೇಗೋ ವಾ ನ ವಾ ನಿಷ್ಫಲತಾಽಪಿ ವಾ||೩೮||

Adhikarana annAvRutasya vAyorlakShaNam (39) · Śloka 39

ಭುಕ್ತೇ ಕುಕ್ಷೌ ರುಜಾ ಜೀರ್ಣೇ ಶಾಮ್ಯತ್ಯನ್ನಾವೃತೇಽನಿಲೇ| |೩೯|

Adhikarana mUtrAvRutasya vAyorlakShaNam (39) · Śloka 39

| ಮೂತ್ರಾಪ್ರವೃತ್ತಿರಾಧ್ಮಾನಂ ಬಸ್ತೇರ್ಮೂತ್ರಾವೃತೇ ಭವೇತ್||೩೯||

Adhikarana viDAvRutasya vAyorlakShaNam (40-41) · Śloka 41

ವಿಡಾವೃತೇ ವಿಬನ್ಧೋಽಧಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನೇ ಪರಿಕೃನ್ತತಿ| ವ್ರಜತ್ಯಾಶು ಜರಾಂ ಸ್ನೇಹೋ ಭುಕ್ತೇ ಚಾನಹ್ಯತೇ ನರಃ||೪೦|| ಶಕೃತ್ಪೀಡಿತಮನ್ನೇನ ದುಃಖಂ ಶುಷ್ಕಂ ಚಿರಾತ್ಸೃಜೇತ್| |೪೧|

Adhikarana sarvadhAtvAvRutasya vAyorlakShaNam (41-42) · Śloka 42

| ಸರ್ವಧಾತ್ವಾವೃತೇ ವಾಯೌ ಶ್ರೋಣಿವಙ್ಕ್ಷಣಪೃಷ್ಠರುಕ್||೪೧|| ವಿಲೋಮೋ ಮಾರುತೋಽಸ್ವಸ್ಥಂ ಹೃದಯಂ ಪೀಡ್ಯತೇಽತಿ ಚ| |೪೨|

Adhikarana pittAvRutasya prANasya vAyorlakShaNam (42-43) · Śloka 43

| ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ರುಜಾ ದಾಹಃ ಪಿತ್ತೇನ ಪ್ರಾಣ ಆವೃತೇ||೪೨|| ವಿದಗ್ಧೇಽನ್ನೇ ಚ ವಮನಮ್| |೪೩|

Adhikarana pittAvRutasyodAnasya vAyorlakShaNam (43) · Śloka 43

ಉದಾನೇಽಪಿ ಭ್ರಮಾದಯಃ| ದಾಹೋಽನ್ತರೂರ್ಜಾಭ್ರಂಶಶ್ಚ|೪೩|

Adhikarana pittAvRutasya vyAnasya vAyorlakShaNam (43-44) · Śloka 44

| ದಾಹೋ ವ್ಯಾನೇ ಚ ಸರ್ವಗಃ||೪೩|| ಕ್ಲಮೋಽಙ್ಗಚೇಷ್ಟಾಸಙ್ಗಶ್ಚ ಸಸನ್ತಾಪಃ ಸವೇದನಃ| |೪೪|

Adhikarana pittAvRutasya samAnasya vAyorlakShaNam (44-45) · Śloka 45

| ಸಮಾನ ಊಷ್ಮೋಪಹತಿರತಿಸ್ವೇದೋಽರತಿಃ ಸತೃಟ್||೪೪|| ದಾಹಶ್ಚ ಸ್ಯಾತ್| |೪೫|

Adhikarana pittAvRutasyApAnasya vAyorlakShaNam (45) · Śloka 45

ಅಪಾನೇ ತು ಮಲೇ ಹಾರಿದ್ರವರ್ನತಾ| ರಜೋತಿವೃತ್ತಿಸ್ತಾಪಶ್ಚ ಯೋನಿಮೇಹನಪಾಯುಷು||೪೫||

Adhikarana kaphAvRutasya prANasya vAyorlakShaNam (46) · Śloka 46

ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ತ್ವಾವೃತೇ ಪ್ರಾಣೇ ಸಾದಸ್ತನ್ದ್ರಾಽರುಚಿರ್ವಮಿಃ| ಷ್ಠೀವನಂ ಕ್ಷವಥೂದ್ಗಾರನಿಃಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಸಙ್ಗ್ರಹಃ||೪೬||

Adhikarana kaphAvRutasyodAnasya vAyorlakShaNam (47) · Śloka 47

ಉದಾನೇ ಗುರುಗಾತ್ರತ್ವಮರುಚಿರ್ವಾಕ್ಸ್ವರಗ್ರಹಃ| ಬಲವರ್ಣಪ್ರಣಾಶಶ್ಚ|೪೭|

Adhikarana kaphAvRutasya vyAnasya vAyorlakShaNam (47-48) · Śloka 48

| ವ್ಯಾನೇ ಪರ್ವಾಸ್ಥಿವಾಗ್ಗ್ರಹಃ||೪೭|| ಗುರುತಾಽಙ್ಗೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಸ್ಖಲಿತಂ ಚ ಗತೌ ಭೃಶಮ್| |೪೮|

Adhikarana kaphAvRutasya samAnasya vAyorlakShaNam (48) · Śloka 48

| ಸಮಾನೇಽತಿಹಿಮಾಙ್ಗತ್ವಮಸ್ವೇದೋ ಮನ್ದವಹ್ನಿತಾ||೪೮||

Adhikarana kaphAvRutasyApAnasya vAyorlakShaNam (49) · Śloka 49

ಅಪಾನೇ ಸಕಫಂ ಮೂತ್ರಶಕೃತಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರವರ್ತನಮ್| |೪೯|

Adhikarana iti dvAviMshatividhamAvaraNam (49) · Śloka 49

| ಇತಿ ದ್ವವಿಂಶತಿವಿಧಂ ವಾಯೋರಾವರಣಂ ವಿದುಃ||೪೯||

Adhikarana prANAdInAmanyonyamAvaraNaM viMshatividham (50) · Śloka 50

ಪ್ರಾಣಾದಯಸ್ತಥಾಽನ್ಯೋನ್ಯಮಾವೃಣ್ವನ್ತಿ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್| ಸರ್ವೇಽಪಿ ವಿಂಶತಿವಿಧಂ ವಿದ್ಯಾದಾವರಣಂ ಚ ತತ್||೫೦||

Adhikarana prANAvRutasyodAnasya lakShaNam, udAnAvRutasya lakShaNam (51-52) · Śloka 52

ಅಥಾಸ್ಯಾವರಣಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಮಾಹ - - - - ನಿಃಶ್ವಾಸೋಚ್ಛ್ವಾಸಸಂರೋಧಃ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಃ ಶಿರೋಗ್ರಹಃ| ಹೃದ್ರೋಗೋ ಮುಖಶೋಷಶ್ಚ ಪ್ರಾಣೇನೋದಾನ ಆವೃತೇ||೫೧|| ಉದಾನೇನಾವೃತೇ ಪ್ರಾಣೇ ವರ್ಣೌಜೋಬಲಸಙ್ಕ್ಷಯಃ| |೫೨|

Adhikarana anayA dishA sheShAvaraNasya vibhAgaH (52-53) · Śloka 53

| ದಿಶಾಽನಯಾ ಚ ವಿಭಜೇತ್ಸರ್ವಮಾವರಣಂ ಭಿಷಕ್||೫೨|| ಸ್ಥಾನಾನ್ಯವೇಕ್ಷ್ಯ ವಾತಾನಾಂ ವೃದ್ಧಿಂ ಹಾನಿಂ ಚ ಕರ್ಮಣಾತ್| |೫೩|

Adhikarana AvaraNasyAsa~gkhyeyatvam (53-54) · Śloka 54

| ಪ್ರಾಣಾದೀನಾಂ ಚ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಮಿಶ್ರಮಾವರಣಂ ಮಿಥಃ||೫೩|| ಪಿತ್ತಾದಿಭಿರ್ದ್ವಾದಶಭಿರ್ಮಿಶ್ರಾಣಾಂ ಮಿಶ್ರಿತೈಶ್ಚ ತೈಃ| |೫೪|

Adhikarana tadavahitatvena lakShayet (54-56) · Śloka 56

| ಮಿಶ್ರೈಃ ಪಿತ್ತಾದಿಭಿಸ್ತದ್ವನ್ಮಿಶ್ರಣಾಭಿರನೇಕಧಾ||೫೪|| ತಾರತಮ್ಯವಿಕಲ್ಪಾಚ್ಚ ಯಾತ್ಯಾವೃತಿರಸಙ್ಖ್ಯತಾಮ್| ತಾಂ ಲಕ್ಷಯೇದವಹಿತೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಲಕ್ಷಣೋದಯಾತ್||೫೫|| ಶನೈಃಶನೈಶ್ಚೋಪಶಯಾದ್ಗೂಢಾಮಪಿ ಮಹುರ್ಮುಹುಃ| |೫೬|

Adhikarana prANodAnayorjIvitabalatvam, tayoH pIDanAdAyurbalayorhAniH (56-57) · Śloka 57

| ವಿಶೇಷಾಜ್ಜೀವಿತಂ ಪ್ರಾಣ ಉದಾನೋ ಬಲಮುಚ್ಯತೇ||೫೬|| ಸ್ಯಾತ್ತಯೋಃ ಪೀಡನಾದ್ಧಾನಿರಾಯುಷಶ್ಚ ಬಲಸ್ಯ ಚ| |೫೭|

Adhikarana AvRutavAtAnAM duHsAdhyAsAdhyatvam (57-58) · Śloka 58

| ಆವೃತಾ ವಾಯವೋಽಜ್ಞಾತಾ ಜ್ಞಾತಾ ವಾ ವತ್ಸರಂ ಸ್ಥಿತಾಃ||೫೭|| ಪ್ರಯತ್ನೇನಾಪಿ ದುಃಸಾಧ್ಯಾ ಭವೇಯುರ್ವಾಽನುಪಕ್ರಮಾಃ| |೫೮|

Adhikarana AvRutavAtAnAmupadravAH (16) · Śloka 16

| ವಿದ್ರಧಿಪ್ಲೀಹಹೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಾಗ್ನಿಸದನಾದಯಃ||೫೮|| ಭವನ್ತ್ಯುಪದ್ರವಾಸ್ತೇಷಾಮಾವೃತಾನಾಮುಪೇಕ್ಷಣಾತ್| ೫೮ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ತೃತೀಯೇ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇ ವಾತಶೋಣಿತನಿದಾನಂ ನಾಮ ಷೋಡಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೬||