Adhikarana dhUmapAnavidhiradhyAyaH dUmasya sAmAnyato viShayaH (2-1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ಧೂಮಪಾನವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨| ಜತ್ರೂರ್ಧ್ವಕಫವಾತೋತ್ಥವಿಕಾರಾಣಾಮಜನ್ಮನೇ| ಉಚ್ಛೇದಾಯ ಚ ಜಾತಾನಾಂ ಪಿಬೇದ್ಧೂಮಂ ಸದಾಽಽತ್ಮವಾನ್||೧||
अथातो धूमपानविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| जत्रूर्ध्वकफवातोत्थविकाराणामजन्मने| उच्छेदाय च जातानां पिबेद्धूमं सदाऽऽत्मवान्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmaBedAH snigdhAdInAM viShayaH (2) · Śloka 2
ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಮಧ್ಯಃ ಸ ತೀಕ್ಷ್ಣಶ್ಚ, ವಾತೇ ವಾತಕಫೇ ಕಫೇ| ಯೋಜ್ಯಃ|೨|
स्निग्धो मध्यः स तीक्ष्णश्च, वाते वातकफे कफे| योज्यः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittArtAdInAM dhUmapAnaniShedhaH (2-4) · Śloka 4
ಸ್ನಿಗ್ಧಾದೀನಾಂ ವಿಷಯಮಾಹ-ವಾತ ಇತಿ| ಕ್ರಮೇಣೇತಿ ಶೇಷಃ| | ನ ರಕ್ತಪಿತ್ತಾರ್ತಿವಿರಿಕ್ತೋದರಮೇಹಿಷು||೨|| ತಿಮಿರೋರ್ಧ್ವಾನಿಲಾಧ್ಮಾನರೋಹಿಣೀದತ್ತಬಸ್ತಿಷು| ಮತ್ಸ್ಯಮದ್ಯದಧಿಕ್ಷೀರಕ್ಷೌದ್ರಸ್ನೇಹವಿಷಾಶಿಷು||೩|| ಶಿರಸ್ಯಭಿಹತೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಜಾಗರಿತೇ ನಿಶಿ| |೪|
स्निग्धादीनां विषयमाह-वात इति| क्रमेणेति शेषः| | न रक्तपित्तार्तिविरिक्तोदरमेहिषु||२|| तिमिरोर्ध्वानिलाध्मानरोहिणीदत्तबस्तिषु| मत्स्यमद्यदधिक्षीरक्षौद्रस्नेहविषाशिषु||३|| शिरस्यभिहते पाण्डुरोगे जागरिते निशि| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmasyAkAlapAne~atipAne ca doShaH (4-5) · Śloka 5
| ರಕ್ತಪಿತ್ತಾನ್ಧ್ಯಬಾಧಿರ್ಯತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಮದಮೋಹಕೃತ್||೪|| ಧೂಮೋಽಕಾಲೇಽತಿಪೀತೋ ವಾ| |೫|
| रक्तपित्तान्ध्यबाधिर्यतृण्मूर्च्छामदमोहकृत्||४|| धूमोऽकालेऽतिपीतो वा| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktadoShasya pratIkAraH (5) · Śloka 5
ತತ್ರ ಶೀತೋ ವಿಧಿರ್ಹಿತಃ| |೫|
तत्र शीतो विधिर्हितः| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhadhUmasyAShTau kAlAH madhyadhUmasyaikAdasha kAlAH tIkShNadhUmasya pa~jca kAlAH (5-7) · Śloka 7
ಇದಾನೀಂ ತ್ರಯಾಣಾಂ ಧೂಮಾನಾಂ ಕಾಲಂ ಪೃಥಕ್ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ | ಕ್ಷುತಜೃಮ್ಭಿತವಿಣ್ಮೂತ್ರಸ್ತ್ರೀಸೇವಾಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಾಮ್||೫|| ಹಾಸಸ್ಯ ದನ್ತಕಾಷ್ಠಸ್ಯ ಧೂಮಮನ್ತೇ ಪಿಬೇನ್ಮೃದುಮ್| ಕಾಲೇಷ್ವೇಷು ನಿಶಾಹಾರನಾವನಾನ್ತೇ ಚ ಮಧ್ಯಮಮ್||೬|| ನಿದ್ರಾನಸ್ಯಾಞ್ಜನಸ್ನಾನಚ್ಛರ್ದಿತಾನ್ತೇ ವಿರೇಚನಮ್| |೭|
इदानीं त्रयाणां धूमानां कालं पृथक् दर्शयन्नाह | क्षुतजृम्भितविण्मूत्रस्त्रीसेवाशस्त्रकर्मणाम्||५|| हासस्य दन्तकाष्ठस्य धूममन्ते पिबेन्मृदुम्| कालेष्वेषु निशाहारनावनान्ते च मध्यमम्||६|| निद्रानस्याञ्जनस्नानच्छर्दितान्ते विरेचनम्| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmanetrasvarUpam (7-8) · Śloka 8
ಸಾಮ್ಪ್ರತಮತ್ರ ನೇತ್ರಸ್ವರೂಪಮಾಹ | ಬಸ್ತಿನೇತ್ರಸಮದ್ರವ್ಯಂ ತ್ರಿಕೋಶಂ ಕಾರಯೇದೃಜು||೭|| ಮೂಲಾಗ್ರೇಽಙ್ಗುಷ್ಠಕೋಲಾಸ್ಥಿಪ್ರವೇಶಂ ಧೂಮನೇತ್ರಕಮ್| |೮|
साम्प्रतमत्र नेत्रस्वरूपमाह | बस्तिनेत्रसमद्रव्यं त्रिकोशं कारयेदृजु||७|| मूलाग्रेऽङ्गुष्ठकोलास्थिप्रवेशं धूमनेत्रकम्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNAdibhedena dhUmanetrasya pramANam (8-9) · Śloka 9
ಇದಾನೀಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾದಿಕಸ್ಯ ತ್ರಿವಿಧಸ್ಯ ಧೂಮಸ್ಯ ದೈರ್ಘ್ಯೇಣ ನೇತ್ರ ಪ್ರಮಾಣಮಾಹ | ತೀಕ್ಷ್ಣಸ್ನೇಹನಮಧ್ಯೇಷು ತ್ರೀಣಿ ಚತ್ವಾತಿ ಪಞ್ಚ ಚ||೮|| ಅಙ್ಗುಲಾನಾಂ ಕ್ರಮಾತ್ಪಾತುಃ ಪ್ರಮಾಣೇನಾಷ್ಟಕಾನಿ ತತ್| |೯|
इदानीं तीक्ष्णादिकस्य त्रिविधस्य धूमस्य दैर्घ्येण नेत्र प्रमाणमाह | तीक्ष्णस्नेहनमध्येषु त्रीणि चत्वाति पञ्च च||८|| अङ्गुलानां क्रमात्पातुः प्रमाणेनाष्टकानि तत्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAnavidhiH (9-10) · Śloka 10
ಕೀದೃಶಃ ಸನ್ ಧೂಮಂ ಪೀವೇತ್? ಇತ್ಯಾಹ | ಋಜೂಪವಿಷ್ಟಸ್ತಚ್ಚೇತಾ ವಿವೃತಾಸ್ಯಸ್ತ್ರಿಪರ್ಯಯಮ್||೯|| ಪಿಧಾಯ ಚ್ಛಿದ್ರಮೇಕೈಕಂ ಧೂಮಂ ನಾಸಿಕಯಾ ಪಿಬೇತ್| |೧೦|
कीदृशः सन् धूमं पीवेत्? इत्याह | ऋजूपविष्टस्तच्चेता विवृतास्यस्त्रिपर्ययम्||९|| पिधाय च्छिद्रमेकैकं धूमं नासिकया पिबेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAne visheShaH (10-11) · Śloka 11
| ಪ್ರಾಕ್ ಪಿಬೇನ್ನಾಸಯೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇ ದೋಷೇ ಘ್ರಾಣಶಿರೋಗತೇ||೧೦|| ಉತ್ಕ್ಲೇಶನಾರ್ಥಂ ವಕ್ತ್ರೇಣ, ವಿಪರೀತಂ ತು ಕಣ್ಠಗೇ| |೧೧|
| प्राक् पिबेन्नासयोत्क्लिष्टे दोषे घ्राणशिरोगते||१०|| उत्क्लेशनार्थं वक्त्रेण, विपरीतं तु कण्ठगे| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmodvamane niyamaH (11) · Śloka 11
| ಮುಖೇನೈವೋದ್ವಮೇದ್ಧೂಮಂ|೧೧|
| मुखेनैवोद्वमेद्धूमं|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsodvamane doShaH (11) · Śloka 11
ನನು ಘ್ರಾಣೇನೈವ ಕಸ್ಮಾನ್ನ ಮುಚ್ಯತೇ? ಇತ್ಯಾಹ | ನಾಸಯಾ ದೃಗ್ವಿಘಾತಕೃತ್||೧೧||
ननु घ्राणेनैव कस्मान्न मुच्यते? इत्याह | नासया दृग्विघातकृत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAnAvadhiH (12) · Śloka 12
ಆಕ್ಷೇಪಮೋಕ್ಷೈಃ ಪಾತವ್ಯೋ ಧೂಮಸ್ತು ತ್ರಿಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿಃ| |೧೨|
आक्षेपमोक्षैः पातव्यो धूमस्तु त्रिस्त्रिभिस्त्रिभिः| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhAdibhedenAvRuttiH (12-13) · Śloka 13
| ಅಹ್ನಃ ಪಿಬೇತ್ಸಕೃತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ, ದ್ವಿರ್ಮಧ್ಯಂ, ಶೋಧನಂ ಪರಮ್||೧೨|| ತ್ರಿಶ್ಚತುರ್ವಾ| |೧೩|
| अह्नः पिबेत्सकृत् स्निग्धं, द्विर्मध्यं, शोधनं परम्||१२|| त्रिश्चतुर्वा| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhadhUmasya dravyANi (13-15) · Śloka 15
ಮೃದೌ ತತ್ರ ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಗುರುಗುಗ್ಗುಲು| ಮುಸ್ತಸ್ಥೌಣೇಯಶೈಲೇಯನಲದೋಶೀರವಾಲಕಮ್||೧೩|| ವರಾಙ್ಗಕೌನ್ತೀಮಧುಕಬಿಲ್ವಮಜ್ಜೈಲವಾಲುಕಮ್| ಶ್ರೀವೇಷ್ಟಕಂ ಸರ್ಜರಸೋ ಧ್ಯಾಮಕಂ ಮದನಂ ಪ್ಲವಮ್||೧೪|| ಶಲ್ಲಕೀ ಕುಙ್ಕುಮಂ ಮಾಷಾ ಯವಾಃ ಕುನ್ದುರುಕಸ್ತಿಲಾಃ| ಸ್ನೇಹಃ ಫಲಾನಾಂ ಸಾರಾಣಾಂ ಮೇದೋ ಮಜ್ಜಾ ವಸಾ ಘೃತಮ್||೧೫||
मृदौ तत्र द्रव्याण्यगुरुगुग्गुलु| मुस्तस्थौणेयशैलेयनलदोशीरवालकम्||१३|| वराङ्गकौन्तीमधुकबिल्वमज्जैलवालुकम्| श्रीवेष्टकं सर्जरसो ध्यामकं मदनं प्लवम्||१४|| शल्लकी कुङ्कुमं माषा यवाः कुन्दुरुकस्तिलाः| स्नेहः फलानां साराणां मेदो मज्जा वसा घृतम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyamadhUmasya dravyANi (16-17) · Śloka 17
ಶಮನೇ ಶಲ್ಲಕೀ ಲಾಕ್ಷಾ ಪೃಥ್ವೀಕಾ ಕಮಲೋತ್ಪಲಮ್| ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಪ್ಲಕ್ಷರೋಧ್ರತ್ವಚಃ ಸಿತಾ||೧೬|| ಯಷ್ಟೀಮಧು ಸುವರ್ಣತ್ವಕ್ ಪದ್ಮಕಂ ರಕ್ತಯಷ್ಟಿಕಾ| ಗನ್ಧಾಶ್ಚಾಕುಷ್ಠತಗರಾಃ|೧೭|
शमने शल्लकी लाक्षा पृथ्वीका कमलोत्पलम्| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षरोध्रत्वचः सिता||१६|| यष्टीमधु सुवर्णत्वक् पद्मकं रक्तयष्टिका| गन्धाश्चाकुष्ठतगराः|१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNadhUmasya dravyANi (17-18) · Śloka 18
| ತೀಕ್ಷ್ಣೇ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ನಿಶಾ||೧೭|| ದಶಮೂಲಮನೋಹ್ವಾಲಂ ಲಾಕ್ಷಾ ಶ್ವೇತಾ ಫಲತ್ರಯಮ್| ಗನ್ಧದ್ರವ್ಯಾಣಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ ಗಣೋ ಮೂರ್ದ್ಧವಿರೇಚನಃ||೧೮||
| तीक्ष्णे ज्योतिष्मती निशा||१७|| दशमूलमनोह्वालं लाक्षा श्वेता फलत्रयम्| गन्धद्रव्याणि तीक्ष्णानि गणो मूर्द्धविरेचनः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmavartiH (19-21) · Śloka 21
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಧೂಮವರ್ತಿವಿಧಾನಮಾಹ ಜಲೇ ಸ್ಥಿತಾಮಹೋರಾತ್ರಮಿಷೀಕಾಂ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಾಮ್| ಪಿಷ್ಟೈರ್ಧೂಮೌಷಧೈರೇವಂ ಪಞ್ಚಕೃತ್ವಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್||೧೯|| ವರ್ತಿರಙ್ಗುಷ್ಠಕಸ್ಥೂಲಾ ಯವಮಧ್ಯಾ ಯಥಾ ಭವೇತ್| ಛಾಯಾಶುಷ್ಕಾಂ ವಿಗರ್ಭಾಂ ತಾಂ ಸ್ನೇಹಾಭ್ಯಕ್ತಾಂ ಯಥಾಯಥಮ್||೨೦|| ಧೂಮನೇತ್ರಾರ್ಪಿತಾಂ ಪಾತುಮಗ್ನಿಪ್ಲುಷ್ಟಾಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| |೨೧|
सम्प्रति धूमवर्तिविधानमाह जले स्थितामहोरात्रमिषीकां द्वादशाङ्गुलाम्| पिष्टैर्धूमौषधैरेवं पञ्चकृत्वः प्रलेपयेत्||१९|| वर्तिरङ्गुष्ठकस्थूला यवमध्या यथा भवेत्| छायाशुष्कां विगर्भां तां स्नेहाभ्यक्तां यथायथम्||२०|| धूमनेत्रार्पितां पातुमग्निप्लुष्टां प्रयोजयेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmavartyA dhUmapAnaprakAraH (21-23) · Śloka 23
ಅಧುನಾಽಪರಮಪಿ ಧೂಮಪ್ರಕಾರಮಾಹ ಶರಾವಸಮ್ಪುಟಚ್ಛಿದ್ರೇ ನಾಡೀಂ ನ್ಯಸ್ಯ ದಶಾಙ್ಗುಲಾಮ್|೨೧| ಅಷ್ಟಾಙ್ಗುಲಾಂ ವಾ ವಕ್ತ್ರೇಣಾ ಕಾಸವಾನ್ ಧೂಮಮಾಪಿಬೇತ್| ೨೧ ೧/೨||೨೩||
अधुनाऽपरमपि धूमप्रकारमाह शरावसम्पुटच्छिद्रे नाडीं न्यस्य दशाङ्गुलाम्|२१| अष्टाङ्गुलां वा वक्त्रेणा कासवान् धूममापिबेत्| २१ १/२||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsinAM dhUmapAne visheShaH dhUmashIlanasya phalam (21) · Śloka 21
ಕಾಸಃ ಶ್ವಾಸಃ ಪೀನಸೋ ವಿಸ್ವರತ್ವಂ ಪೂತಿರ್ಗನ್ಧಃ ಪಾಣ್ಡುತಾ ಕೇಶದೋಷಃ| ಕರ್ಣಾಸ್ಯಾಕ್ಷಿಸ್ತ್ರಾವಕಣ್ಡ್ವರ್ತಿಜಾಡ್ಯಂ ತನ್ದ್ರಾ ಹಿಧ್ಮಾ ಧೂಮಪಂ ನ ಸ್ಪೃಶನ್ತಿ| ೨೨ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಧೂಮಪಾನವಿಧಿರ್ನಾಮೈಕವಿಂಶತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೧||
कासः श्वासः पीनसो विस्वरत्वं पूतिर्गन्धः पाण्डुता केशदोषः| कर्णास्याक्षिस्त्रावकण्ड्वर्तिजाड्यं तन्द्रा हिध्मा धूमपं न स्पृशन्ति| २२ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने धूमपानविधिर्नामैकविंशतितमोऽध्यायः||२१||
🔊 Audio coming soon