22. gaṇḍūṣādividhiradhyāyaḥ

Adhikarana gaNDUShAdividhiradhyAyaH (2-3) · Śloka 3

ಅಥಾತೋ ಗಣ್ಡೂಷಾದಿವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨|| )||೩||

Adhikarana gaNDUShabhedAH (1) · Śloka 1

ಚತುಷ್ಪ್ರಕರೋ ಗಣ್ಡೂಷಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಶಮನಶೋಧನೌ| ರೋಪಣಶ್ಚ|೧|

Adhikarana gaNDUShANAM doShabhedena viShayaH (1-2) · Śloka 2

| ತ್ರಯಸ್ತತ್ರ ತ್ರಿಷು ಯೋಜ್ಯಾಶ್ಚಲಾದಿಷು||೧|| ಅನ್ತ್ಯೋ ವ್ರಣಘ್ನಃ| |೨|

Adhikarana snigdhasya dravyANi (2) · Śloka 2

ಇದಾನೀಮೇಷಾಂ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ವಕ್ತುಮಾಹ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಽತ್ರ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಪಟುಸಾಧಿತೈಃ| ಸ್ನೇಹೈಃ|೨|

Adhikarana shamanasya dravyANi (2) · Śloka 2

| ಸಂಶಮನಸ್ತಿಕ್ತಕಷಾಯಮಧುರೌಷಧೈಃ||೨||

Adhikarana shodhanasya dravyANi (3) · Śloka 3

ಶೋಧನಸ್ತಿಕ್ತಕಟ್ವಮ್ಲಪಟೂಷ್ಣೈಃ| |೩|

Adhikarana ropaNasya dravyANi (3) · Śloka 3

ರೋಪಣಃ ಪುನಃ| ಕಷಾಯತಿಕ್ತಕೈಃ|೩|

Adhikarana gaNDUShArthaM dravyANi (3-4) · Śloka 4

ನನು, ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಶುಷ್ಕತ್ವಾದ್ಗಣ್ಡೂಷಾನುಪಪತ್ತಿರಿತಿ ಚೇತ್ತತ್ರಾಹ | ತತ್ರ ಸ್ನೇಹಃ ಕ್ಷೀರಂ ಮಧೂದಕಮ್||೩|| ಶುಕ್ತಂ ಮಧ್ಯಂ ರಸೋ ಮೂತ್ರಂ ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಂ ಚ ಯಥಾಯಥಮ್| ಕಲ್ಕೈರ್ಯುಕ್ತಂ ವಿಪಕ್ವಂ ವಾ ಯಥಾಸ್ಪರ್ಶಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೪||

Adhikarana dantaharShAdau gaNDUShaH (5-6) · Śloka 6

ದನ್ತಹರ್ಷೇ ದನ್ತಚಾಲೇ ಮುಖರೋಗೇ ಚ ವಾತಿಕೇ| ಸುಖೋಷ್ಣಮಥವಾ ಶೀತಂ ತಿಲಕಲ್ಕೋದಕಂ ಹಿತಮ್||೫|| ಗಣ್ಡೂಷಧಾರಣೇ| |೬|

Adhikarana svasthe gaNDUShaH (6) · Śloka 6

ನಿತ್ಯಂ ತೈಲಂ ಮಾಂಸರಸೋಽಥವಾ| |೬|

Adhikarana UShAdAhamukhapAkAdau gaNDUShaH (6-7) · Śloka 7

| ಊಷಾದಾಹಾನ್ವಿತೇ ಪಾಕೇ ಕ್ಷತೇ ಚಾಗನ್ತುಸಮ್ಭವೇ||೬|| ವಿಷೇ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿದಗ್ಧೇ ಚ ಸರ್ಪಿರ್ಧಾರ್ಯಂ ಪಯೋಽಥವಾ| |೭|

Adhikarana mukhapaicchilyAdau gaNDUShaH (7-8) · Śloka 8

| ವೈಶದ್ಯಂ ಜನಯತ್ಯಾಶು ಸನ್ದಧಾತಿ ಮುಖೇ ವ್ರಣಾನ್||೭|| ದಾಹತೃಷ್ಣಾಪ್ರಶಮನಂ ಮಧುಗಣ್ಡೂಷಧಾರಣಮ್| |೮|

Adhikarana mukhavairasyAdau gaNDUShaH (8) · Śloka 8

| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಮಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಮಲದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯನಾಶನಮ್||೮||

Adhikarana mukhashoShe gaNDUShaH (9) · Śloka 9

ತದೇವಾಲವಣಂ ಶೀತಂ ಮುಖಶೋಷಹರಂ ಪರಮ್| |೯|

Adhikarana shleShmasa~jcaye gaNDUShaH (9) · Śloka 9

| ಆಶು ಕ್ಷಾರಾಮ್ಬುಗಣ್ಡೂಷೋ ಭಿನತ್ತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಶ್ಚಯಮ್||೯||

Adhikarana mukhagaurave gaNDUShaH (10) · Śloka 10

ಸುಖೋಷ್ಣೋದಕಗಣ್ಡೂಷೈರ್ಜಾಯತೇ ವಕ್ತ್ರಲಾಘವಮ್| |೧೦|

Adhikarana gaNDUShavidhiH (10-11) · Śloka 11

| ನಿವಾತೇ ಸಾತಪೇ ಸ್ವಿನ್ನಮೃದಿತಸ್ಕನ್ಧಕನ್ಧರಃ||೧೦|| ಗಣ್ಡೂಷಮಪಿಬನ್ ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನತಾಸ್ಯೋ ವಿಧಾರಯೇತ್| |೧೧|

Adhikarana gaNDUShadhAraNAvadhiH (11) · Śloka 11

ಕಿಯನ್ತಂ ಕಾಲಂ ? ಇತ್ಯಾಹ | ಕಫಪೂರ್ಣಾಸ್ಯತಾ ಯಾವತ್ಸ್ರವದ್ಘ್ರಾಣಾಕ್ಷತಾಽಥವಾ||೧೧||

Adhikarana gaNDUShakavalayorbhaidaH (12) · Śloka 12

ಅಸಞ್ಚಾರ್ಯೋ ಮುಖೇ ಪೂರ್ಣೇ ಗಣ್ಡೂಷಃ, ಕವಲೋಽನ್ಯಥಾ| |೧೨|

Adhikarana kavalasya viShayaH (12) · Śloka 12

ಮನ್ಯಾಶಿರಃಕರ್ಣಮುಖಾಕ್ಷಿರೋಗಾಃ ಪ್ರಸೇಕಕಣ್ಠಾಮಯವಕ್ತ್ರಶೋಷಾಃ| ಹೃಲ್ಲಾಸತನ್ದ್ರಾರುಚಿಪೀನಸಾಶ್ಚ ಸಾಧ್ಯಾ ವಿಶೇಷಾತ್ಕವಲಗ್ರಹೇಣ||೧೨||

Adhikarana pratisAraNam (13) · Śloka 13

| ಕಲ್ಕೋ ರಸಕ್ರಿಯಾ ಚೂರ್ಣಸ್ತ್ರಿವಿಧಂ ಪ್ರತಿಸಾರಣಮ್||೧೩||

Adhikarana pratisAraNasya viShayo dravyANi ca (1) · Śloka 1

ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್ತತ್ ಕಫರೋಗೇಷು ಗಣ್ಡೂಷವಿಹಿತೌಷಧೈಃ| ||೧||

Adhikarana mukhAlepabhedAH (14) · Śloka 14

| ಮುಖಾಲೇಪಸ್ತ್ರಿಧಾ ದೋಷವಿಷಹಾ ವರ್ಣಕೃಚ್ಚ|೧೪|

Adhikarana vAtaghnakaphaghnAvuShNau kAryau, pitttaghnaviShanghavarNyAH shItAH kAryAH (14-15) · Śloka 15

| ಸಃ||೧೪|| ಉಷ್ಣೋ ವಾತಕಫೇ ಶಸ್ತಃ, ಶೇಷೇಷ್ವನ್ಯರ್ಥಶೀತಲಃ| |೧೫|

Adhikarana mukhAlepapramaNam (15) · Śloka 15

| ತ್ರಿಪ್ರಮಾಣಶ್ಚತುರ್ಭಾಗತ್ರಿಭಾಗಾರ್ದ್ಧಾಙ್ಗುಲೋನ್ನತಿಃ||೧೫||

Adhikarana mukhAlepAvadhiH,mukhAlepApanayanam (16) · Śloka 16

ಅಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಿಸ್ತಸ್ಯ, ಶುಷ್ಕೋ ದೂಷಯತಿ ಚ್ಛವಿಮ್| ತಮಾರ್ದ್ರಯಿತ್ವಾಽಪನಯೇತ್ತದನ್ತೇಽಭ್ಯಙ್ಗಮಾಚರೇತ್||೧೬||

Adhikarana mukhAlepavarjyAni (17) · Śloka 17

ವಿವರ್ಜಯೇದ್ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಭಾಷ್ಯಾಗ್ನ್ಯಾತಪಶುಕ್ಕ್ರುಧಃ| |೧೭|

Adhikarana pInasAdau mukhAlepaniShedhaH (17-18) · Śloka 18

| ನ ಯೋಜ್ಯಃ ಪೀನಸೇಽಜೀರ್ಣೇ ದತ್ತನಸ್ಯೇ ಹನುಗ್ರಹೇ||೧೭|| ಅರೋಚಕೇ ಜಾಗರಿತೇ| |೧೮|

Adhikarana mukhAlepasya phalam (18) · Śloka 18

ಸ ತು ಹನ್ತಿ ಸುಯೋಜಿತಃ| ಅಕಾಲಪಲಿತವ್ಯಙ್ಗವಲೀತಿಮಿರನೀಲಿಕಾಃ||೧೮||

Adhikarana kolamajjAdayaH ShaNmukhAlepA,hemantAdiShu ShaDRutuShu yojyAH (19-22) · Śloka 22

ಕೋಲಮಜ್ಜಾ ವೃಷಾನ್ಮೂಲಂ ಶಾಬರಂ ಗೌರಸರ್ಷಪಾಃ| ಸಿಂಹೀಮೂಲಂ ತಿಲಾಃ ಕೃಷ್ಣಾ ದಾರ್ವೀತ್ವಙ್ನಿಸ್ತುಷಾ ಯವಾಃ||೧೯|| ದರ್ಭಮೂಲಹಿಮೋಶೀರಶಿರೀಷಮಿಶಿತಣ್ಡುಲಾಃ| ಕುಮುದೋತ್ಪಲಕಹ್ಲಾರದೂರ್ವಾಮಧುಕಚನ್ದನಮ್||೨೦|| ಕಾಲೀಯಕತಿಲೋಶೀರಮಾಂಸೀತಗರಪದ್ಮಕಮ್| ತಾಲೀಸಗುನ್ದ್ರಾಪುಣ್ಡ್ರಾಹ್ವಯಷ್ಟೀಕಾಶನತಾಗುರು||೨೧|| ಇತ್ಯಾರ್ದ್ಧಾರ್ದ್ಧೋದಿತಾ ಲೇಪಾ ಹೇಮನ್ತಾದಿಷು ಷಟ್ ಸ್ಮೃತಾಃ| |೨೨|

Adhikarana varNyamukhAlepashIlanasya phalam (22-23) · Śloka 23

| ಮುಖಾಲೇಪನಶೀಲಾನಾಂ ದೃಢಂ ಭವತಿ ದರ್ಶನಮ್||೨೨|| ವದನಂ ಚಾಪರಿಮ್ಲಾನಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ತಾಮರಸೋಪಮಮ್| |೨೩|

Adhikarana mUrddhatailabhedAH (23-24) · Śloka 24

| ಅಭ್ಯಙ್ಗಸೇಕಪಿಚವೋ ಬಸ್ತಿಶ್ಚೇತಿ ಚತುರ್ವಿಧಮ್||೨೩|| ಮೂರ್ದ್ಧತೈಲಮ್| |೨೪|

Adhikarana abhya~ggAdInAM tAratamyam (24) · Śloka 24

ಬಹುಗುಣಂ ತದ್ವಿದ್ಯಾದುತ್ತರೋತ್ತರಮ್| |೨೪|

Adhikarana abhya~ggasya viShayaH (24) · Śloka 24

| ತತ್ರಾಭ್ಯಙ್ಗಃ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯೋ ರೌಕ್ಷ್ಯಕಣ್ಡೂಮಲಾದಿಷು||೨೪||

Adhikarana sekasya viShayaH (25) · Śloka 25

ಅರೂಂಷಿಕಾಶಿರಸ್ತೋದದಾಹಪಾಕವ್ರಣೇಷು ತು| ಪರಿಷೇಕಃ|೨೫|

Adhikarana picorviShayaH (25-26) · Śloka 26

| ಪಿಚುಃ ಕೇಶಶಾತಸ್ಫುಟನಧೂಪನೇ||೨೫|| ನೇತ್ರಸ್ತಮ್ಭೇ ಚ| |೨೬|

Adhikarana basterviShayaH (26) · Śloka 26

ಬಸ್ತಿಸ್ತು ಪ್ರಸುಪ್ತ್ಯರ್ದಿತಜಾಗಜೇ| ನಾಸಾಸ್ಯಶೋಷೇ ತಿಮಿರೇ ಶಿರೋರೋಗೇ ಚ ದಾರುಣೇ||೨೬||

Adhikarana shirobastividhiH (27-30) · Śloka 30

ವಿಧಿಸ್ತಸ್ಯ ನಿಷಣ್ಣಸ್ಯ ಪೀಠೇ ಜಾನುಸಮೇ ಮೃದೌ| ಶುದ್ಧಾಕ್ತಸ್ವಿನ್ನದೇಹಸ್ಯ ದಿನಾನ್ತೇ ಗವ್ಯಮಾಹಿಷಮ್||೨೭|| ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲವಿಸ್ತೀರ್ಣಂ ಚರ್ಮಪಟ್ಟಂ ಶಿರಃಸಮಮ್| ಆಕರ್ಣಬನ್ಧನಸ್ಥಾನಂ ಲಲಾಟೇ ವಸ್ತ್ರವೇಷ್ಟಿತೇ||೨೮|| ಚೈಲವೇಣಿಕಯಾ ಬದ್ಧ್ವಾ ಮಾಷಕಲ್ಕೇನ ಲೇಪಯೇತ್| ತತೋ ಯಥಾವ್ಯಾಧಿ ಶ್ರುತಂ ಸ್ನೇಹಂ ಕೋಷ್ಣಂ ನಿಷೇಚಯೇತ್||೨೯|| ಊರ್ಧ್ವಂ ಕೇಶಭುವೋ ಯಾವದಙ್ಗುಲಮ್| |೩೦|

Adhikarana bastidhAraNAvadhiH (30-31) · Śloka 31

ಸ ಚ ಸ್ನೇಹಃ ಕಿಯತ್ಕಾಲಂ ಧಾರ್ಯಃ ? ಇತ್ಯಾಹ ಧಾರಯೇಚ್ಚ ತಮ್| ಆವಕ್ತ್ರನಾಸಿಕೋತ್ಕ್ಲೇದಾದ್ದಶಾಷ್ಟೌ ಷಟ್ ಚಲಾದಿಷು||೩೦|| ಮಾತ್ರಾಸಹಸ್ರಾಣ್ಯರುಜೇ ತ್ವೇಕಂ| |೩೧|

Adhikarana bastyante kRutyam (31) · Śloka 31

ಸ್ಕನ್ಧಾದಿ ಮರ್ದಯೇತ್| ಮುಕ್ತಸ್ನೇಹಸ್ಯ|೩೧|

Adhikarana bastyAvRuttyavadhiH (31) · Śloka 31

| ಪರಮಂ ಸಪ್ತಾಹಂ ತಸ್ಯ ಸೇವನಮ್||೩೧||

Adhikarana karNapUraNevidhirmAnaM ca mAtrAlakShaNam (32) · Śloka 32

ಧಾರಯೇತ್ಪೂರಣಂ ಕರ್ಣೇ ಕರ್ಣಮೂಲಂ ವಿಮರ್ದಯನ್| ರುಜಃ ಸ್ಯಾನ್ಮಾರ್ದವಂ ಯಾವನ್ಮಾತ್ರಾಶತಮವೇದನೇ||೩೨||

Adhikarana mAtrAlakShaNam (33) · Śloka 33

ಅಥ ಮಾತ್ರಾಯಾಃ ಕಿಂ ಪ್ರಮಾಣಂ ? ಇತ್ಯಾಹ ಯಾವತ್ಪರ್ಯೇತಿ ಹಸ್ತಾಗ್ರಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಜಾನುಮಣ್ಡಲಮ್| ನಿಮೇಷೋನ್ಮೇಷಕಾಲೇನ ಸಮಂ ಮಾತ್ರಾ ತು ಸಾ ಸ್ಮೃತಾ||೩೩||

Adhikarana mUrddhatailashIlanasya phalam (22) · Śloka 22

ಕಚಸದನಸಿತತ್ವಪಿಞ್ಜರತ್ವಂ ಪರಿಫುಟನಂ ಶಿರಸಃ ಸಮೀರರೋಗಾನ್| ಜಯತಿ, ಜನಯತೀನ್ದ್ರಿಯಪ್ರಸಾದಂ ಸ್ವರಹನುಮೂರ್ದ್ಧಬಲಂ ಚ ಮೂರ್ದ್ಧತೈಲಮ್||೩೪|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಗಣ್ಡೂಷಾದಿವಿಧಿರ್ನಾಮ ದ್ವಾವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೨||