Adhikarana dhUmapAnavidhiradhyAyaH dUmasya sAmAnyato viShayaH (2-1) · Śloka 1
അഥാതോ ധൂമപാനവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ജത്രൂര്ധ്വകഫവാതോത്ഥവികാരാണാമജന്മനേ| ഉച്ഛേദായ ച ജാതാനാം പിബേദ്ധൂമം സദാऽऽത്മവാന്||൧||
अथातो धूमपानविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| जत्रूर्ध्वकफवातोत्थविकाराणामजन्मने| उच्छेदाय च जातानां पिबेद्धूमं सदाऽऽत्मवान्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmaBedAH snigdhAdInAM viShayaH (2) · Śloka 2
സ്നിഗ്ധോ മധ്യഃ സ തീക്ഷ്ണശ്ച, വാതേ വാതകഫേ കഫേ| യോജ്യഃ|൨|
स्निग्धो मध्यः स तीक्ष्णश्च, वाते वातकफे कफे| योज्यः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapittArtAdInAM dhUmapAnaniShedhaH (2-4) · Śloka 4
സ്നിഗ്ധാദീനാം വിഷയമാഹ-വാത ഇതി| ക്രമേണേതി ശേഷഃ| | ന രക്തപിത്താര്തിവിരിക്തോദരമേഹിഷു||൨|| തിമിരോര്ധ്വാനിലാധ്മാനരോഹിണീദത്തബസ്തിഷു| മത്സ്യമദ്യദധിക്ഷീരക്ഷൌദ്രസ്നേഹവിഷാശിഷു||൩|| ശിരസ്യഭിഹതേ പാണ്ഡുരോഗേ ജാഗരിതേ നിശി| |൪|
स्निग्धादीनां विषयमाह-वात इति| क्रमेणेति शेषः| | न रक्तपित्तार्तिविरिक्तोदरमेहिषु||२|| तिमिरोर्ध्वानिलाध्मानरोहिणीदत्तबस्तिषु| मत्स्यमद्यदधिक्षीरक्षौद्रस्नेहविषाशिषु||३|| शिरस्यभिहते पाण्डुरोगे जागरिते निशि| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmasyAkAlapAne~atipAne ca doShaH (4-5) · Śloka 5
| രക്തപിത്താന്ധ്യബാധിര്യതൃണ്മൂര്ച്ഛാമദമോഹകൃത്||൪|| ധൂമോऽകാലേऽതിപീതോ വാ| |൫|
| रक्तपित्तान्ध्यबाधिर्यतृण्मूर्च्छामदमोहकृत्||४|| धूमोऽकालेऽतिपीतो वा| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktadoShasya pratIkAraH (5) · Śloka 5
തത്ര ശീതോ വിധിര്ഹിതഃ| |൫|
तत्र शीतो विधिर्हितः| |५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhadhUmasyAShTau kAlAH madhyadhUmasyaikAdasha kAlAH tIkShNadhUmasya pa~jca kAlAH (5-7) · Śloka 7
ഇദാനീം ത്രയാണാം ധൂമാനാം കാലം പൃഥക് ദര്ശയന്നാഹ | ക്ഷുതജൃമ്ഭിതവിണ്മൂത്രസ്ത്രീസേവാശസ്ത്രകര്മണാമ്||൫|| ഹാസസ്യ ദന്തകാഷ്ഠസ്യ ധൂമമന്തേ പിബേന്മൃദുമ്| കാലേഷ്വേഷു നിശാഹാരനാവനാന്തേ ച മധ്യമമ്||൬|| നിദ്രാനസ്യാഞ്ജനസ്നാനച്ഛര്ദിതാന്തേ വിരേചനമ്| |൭|
इदानीं त्रयाणां धूमानां कालं पृथक् दर्शयन्नाह | क्षुतजृम्भितविण्मूत्रस्त्रीसेवाशस्त्रकर्मणाम्||५|| हासस्य दन्तकाष्ठस्य धूममन्ते पिबेन्मृदुम्| कालेष्वेषु निशाहारनावनान्ते च मध्यमम्||६|| निद्रानस्याञ्जनस्नानच्छर्दितान्ते विरेचनम्| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmanetrasvarUpam (7-8) · Śloka 8
സാമ്പ്രതമത്ര നേത്രസ്വരൂപമാഹ | ബസ്തിനേത്രസമദ്രവ്യം ത്രികോശം കാരയേദൃജു||൭|| മൂലാഗ്രേऽങ്ഗുഷ്ഠകോലാസ്ഥിപ്രവേശം ധൂമനേത്രകമ്| |൮|
साम्प्रतमत्र नेत्रस्वरूपमाह | बस्तिनेत्रसमद्रव्यं त्रिकोशं कारयेदृजु||७|| मूलाग्रेऽङ्गुष्ठकोलास्थिप्रवेशं धूमनेत्रकम्| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNAdibhedena dhUmanetrasya pramANam (8-9) · Śloka 9
ഇദാനീം തീക്ഷ്ണാദികസ്യ ത്രിവിധസ്യ ധൂമസ്യ ദൈര്ഘ്യേണ നേത്ര പ്രമാണമാഹ | തീക്ഷ്ണസ്നേഹനമധ്യേഷു ത്രീണി ചത്വാതി പഞ്ച ച||൮|| അങ്ഗുലാനാം ക്രമാത്പാതുഃ പ്രമാണേനാഷ്ടകാനി തത്| |൯|
इदानीं तीक्ष्णादिकस्य त्रिविधस्य धूमस्य दैर्घ्येण नेत्र प्रमाणमाह | तीक्ष्णस्नेहनमध्येषु त्रीणि चत्वाति पञ्च च||८|| अङ्गुलानां क्रमात्पातुः प्रमाणेनाष्टकानि तत्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAnavidhiH (9-10) · Śloka 10
കീദൃശഃ സന് ധൂമം പീവേത്? ഇത്യാഹ | ഋജൂപവിഷ്ടസ്തച്ചേതാ വിവൃതാസ്യസ്ത്രിപര്യയമ്||൯|| പിധായ ച്ഛിദ്രമേകൈകം ധൂമം നാസികയാ പിബേത്| |൧൦|
कीदृशः सन् धूमं पीवेत्? इत्याह | ऋजूपविष्टस्तच्चेता विवृतास्यस्त्रिपर्ययम्||९|| पिधाय च्छिद्रमेकैकं धूमं नासिकया पिबेत्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAne visheShaH (10-11) · Śloka 11
| പ്രാക് പിബേന്നാസയോത്ക്ലിഷ്ടേ ദോഷേ ഘ്രാണശിരോഗതേ||൧൦|| ഉത്ക്ലേശനാര്ഥം വക്ത്രേണ, വിപരീതം തു കണ്ഠഗേ| |൧൧|
| प्राक् पिबेन्नासयोत्क्लिष्टे दोषे घ्राणशिरोगते||१०|| उत्क्लेशनार्थं वक्त्रेण, विपरीतं तु कण्ठगे| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmodvamane niyamaH (11) · Śloka 11
| മുഖേനൈവോദ്വമേദ്ധൂമം|൧൧|
| मुखेनैवोद्वमेद्धूमं|११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsodvamane doShaH (11) · Śloka 11
നനു ഘ്രാണേനൈവ കസ്മാന്ന മുച്യതേ? ഇത്യാഹ | നാസയാ ദൃഗ്വിഘാതകൃത്||൧൧||
ननु घ्राणेनैव कस्मान्न मुच्यते? इत्याह | नासया दृग्विघातकृत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmapAnAvadhiH (12) · Śloka 12
ആക്ഷേപമോക്ഷൈഃ പാതവ്യോ ധൂമസ്തു ത്രിസ്ത്രിഭിസ്ത്രിഭിഃ| |൧൨|
आक्षेपमोक्षैः पातव्यो धूमस्तु त्रिस्त्रिभिस्त्रिभिः| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhAdibhedenAvRuttiH (12-13) · Śloka 13
| അഹ്നഃ പിബേത്സകൃത് സ്നിഗ്ധം, ദ്വിര്മധ്യം, ശോധനം പരമ്||൧൨|| ത്രിശ്ചതുര്വാ| |൧൩|
| अह्नः पिबेत्सकृत् स्निग्धं, द्विर्मध्यं, शोधनं परम्||१२|| त्रिश्चतुर्वा| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhadhUmasya dravyANi (13-15) · Śloka 15
മൃദൌ തത്ര ദ്രവ്യാണ്യഗുരുഗുഗ്ഗുലു| മുസ്തസ്ഥൌണേയശൈലേയനലദോശീരവാലകമ്||൧൩|| വരാങ്ഗകൌന്തീമധുകബില്വമജ്ജൈലവാലുകമ്| ശ്രീവേഷ്ടകം സര്ജരസോ ധ്യാമകം മദനം പ്ലവമ്||൧൪|| ശല്ലകീ കുങ്കുമം മാഷാ യവാഃ കുന്ദുരുകസ്തിലാഃ| സ്നേഹഃ ഫലാനാം സാരാണാം മേദോ മജ്ജാ വസാ ഘൃതമ്||൧൫||
मृदौ तत्र द्रव्याण्यगुरुगुग्गुलु| मुस्तस्थौणेयशैलेयनलदोशीरवालकम्||१३|| वराङ्गकौन्तीमधुकबिल्वमज्जैलवालुकम्| श्रीवेष्टकं सर्जरसो ध्यामकं मदनं प्लवम्||१४|| शल्लकी कुङ्कुमं माषा यवाः कुन्दुरुकस्तिलाः| स्नेहः फलानां साराणां मेदो मज्जा वसा घृतम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyamadhUmasya dravyANi (16-17) · Śloka 17
ശമനേ ശല്ലകീ ലാക്ഷാ പൃഥ്വീകാ കമലോത്പലമ്| ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥപ്ലക്ഷരോധ്രത്വചഃ സിതാ||൧൬|| യഷ്ടീമധു സുവര്ണത്വക് പദ്മകം രക്തയഷ്ടികാ| ഗന്ധാശ്ചാകുഷ്ഠതഗരാഃ|൧൭|
शमने शल्लकी लाक्षा पृथ्वीका कमलोत्पलम्| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षरोध्रत्वचः सिता||१६|| यष्टीमधु सुवर्णत्वक् पद्मकं रक्तयष्टिका| गन्धाश्चाकुष्ठतगराः|१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNadhUmasya dravyANi (17-18) · Śloka 18
| തീക്ഷ്ണേ ജ്യോതിഷ്മതീ നിശാ||൧൭|| ദശമൂലമനോഹ്വാലം ലാക്ഷാ ശ്വേതാ ഫലത്രയമ്| ഗന്ധദ്രവ്യാണി തീക്ഷ്ണാനി ഗണോ മൂര്ദ്ധവിരേചനഃ||൧൮||
| तीक्ष्णे ज्योतिष्मती निशा||१७|| दशमूलमनोह्वालं लाक्षा श्वेता फलत्रयम्| गन्धद्रव्याणि तीक्ष्णानि गणो मूर्द्धविरेचनः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmavartiH (19-21) · Śloka 21
സമ്പ്രതി ധൂമവര്തിവിധാനമാഹ ജലേ സ്ഥിതാമഹോരാത്രമിഷീകാം ദ്വാദശാങ്ഗുലാമ്| പിഷ്ടൈര്ധൂമൌഷധൈരേവം പഞ്ചകൃത്വഃ പ്രലേപയേത്||൧൯|| വര്തിരങ്ഗുഷ്ഠകസ്ഥൂലാ യവമധ്യാ യഥാ ഭവേത്| ഛായാശുഷ്കാം വിഗര്ഭാം താം സ്നേഹാഭ്യക്താം യഥായഥമ്||൨൦|| ധൂമനേത്രാര്പിതാം പാതുമഗ്നിപ്ലുഷ്ടാം പ്രയോജയേത്| |൨൧|
सम्प्रति धूमवर्तिविधानमाह जले स्थितामहोरात्रमिषीकां द्वादशाङ्गुलाम्| पिष्टैर्धूमौषधैरेवं पञ्चकृत्वः प्रलेपयेत्||१९|| वर्तिरङ्गुष्ठकस्थूला यवमध्या यथा भवेत्| छायाशुष्कां विगर्भां तां स्नेहाभ्यक्तां यथायथम्||२०|| धूमनेत्रार्पितां पातुमग्निप्लुष्टां प्रयोजयेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhUmavartyA dhUmapAnaprakAraH (21-23) · Śloka 23
അധുനാऽപരമപി ധൂമപ്രകാരമാഹ ശരാവസമ്പുടച്ഛിദ്രേ നാഡീം ന്യസ്യ ദശാങ്ഗുലാമ്|൨൧| അഷ്ടാങ്ഗുലാം വാ വക്ത്രേണാ കാസവാന് ധൂമമാപിബേത്| ൨൧ ൧/൨||൨൩||
अधुनाऽपरमपि धूमप्रकारमाह शरावसम्पुटच्छिद्रे नाडीं न्यस्य दशाङ्गुलाम्|२१| अष्टाङ्गुलां वा वक्त्रेणा कासवान् धूममापिबेत्| २१ १/२||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsinAM dhUmapAne visheShaH dhUmashIlanasya phalam (21) · Śloka 21
കാസഃ ശ്വാസഃ പീനസോ വിസ്വരത്വം പൂതിര്ഗന്ധഃ പാണ്ഡുതാ കേശദോഷഃ| കര്ണാസ്യാക്ഷിസ്ത്രാവകണ്ഡ്വര്തിജാഡ്യം തന്ദ്രാ ഹിധ്മാ ധൂമപം ന സ്പൃശന്തി| ൨൨ ൧/൨| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ധൂമപാനവിധിര്നാമൈകവിംശതിതമോऽധ്യായഃ||൨൧||
कासः श्वासः पीनसो विस्वरत्वं पूतिर्गन्धः पाण्डुता केशदोषः| कर्णास्याक्षिस्त्रावकण्ड्वर्तिजाड्यं तन्द्रा हिध्मा धूमपं न स्पृशन्ति| २२ १/२| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने धूमपानविधिर्नामैकविंशतितमोऽध्यायः||२१||
🔊 Audio coming soon