Adhikarana dvividhopakramaNIyAdhyAyaH (2) · Śloka 2
അത്ര തൂപക്രമസ്യ വിശേഷ ഉച്യത ഇത്യാഹ - - - - അഥാതോ ദ്വിവിധോപക്രമണീയമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨||
अत्र तूपक्रमस्य विशेष उच्यत इत्याह - - - - अथातो द्विविधोपक्रमणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upakramasya dvaividhyam, dvaividhyanirUpaNam (1) · Śloka 1
അത ഏവ സഹേതുകമുപദിശന്നാഹ - - - - ഉപക്രമ്യസ്യ ഹി ദ്വിത്വാദ്ദ്വിധൈവോപക്രമോ മതഃ| |൧|
अत एव सहेतुकमुपदिशन्नाह - - - - उपक्रम्यस्य हि द्वित्वाद्द्विधैवोपक्रमो मतः| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNala~gghanayorlakShaNam (1-3) · Śloka 3
കഥം ദ്വിധാ ? ഇത്യാഹ - - - - ഏകഃ സന്തര്പണസ്തത്ര ദ്വിതീയശ്ചാപതര്പണഃ|൧| ബൃംഹണോ ലങ്ഘനശ്ചേതി തത്പര്യായാവുദാഹൃതൌ| ബൃംഹണം യദ്ബൃഹത്വായ ലങ്ഘനം ലാഘവായ യത്||൨|| ദേഹസ്യ| ||൩||
कथं द्विधा ? इत्याह - - - - एकः सन्तर्पणस्तत्र द्वितीयश्चापतर्पणः|१| बृंहणो लङ्घनश्चेति तत्पर्यायावुदाहृतौ| बृंहणं यद्बृहत्वाय लङ्घनं लाघवाय यत्||२|| देहस्य| ||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanabRuMhaNe udAharati (1) · Śloka 1
| ഭവതഃ പ്രായോ ഭൌമാപമിതരച്ച തേ||൧||
| भवतः प्रायो भौमापमितरच्च ते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAdInAM bRuMhaNe rUkShAdInAM ca la~gghane~antarbhAvaH (3-4) · Śloka 4
അധുനാ സ്നേഹനാദേശ്ചതുര്വിധസ്യോപക്രമസ്യ സന്തര്പണാപതര്പണയോരേവാന്തര്ഭാവം ദര്ശയന്നാഹ - - - - | സ്നേഹനം രൂക്ഷണം കര്മ സ്വേദനം സ്തമ്ഭനം ച യത്||൩|| ഭൂതാനാം തദപി ദ്വൈധ്യാദ്ദ്വിതയം നാതിവര്തതേ| |൪|
अधुना स्नेहनादेश्चतुर्विधस्योपक्रमस्य सन्तर्पणापतर्पणयोरेवान्तर्भावं दर्शयन्नाह - - - - | स्नेहनं रूक्षणं कर्म स्वेदनं स्तम्भनं च यत्||३|| भूतानां तदपि द्वैध्याद्द्वितयं नातिवर्तते| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanabhedau (4) · Śloka 4
ഇദാനീം പ്രത്യേകം തയോര്ഭേദാനാഹ - - - - | ശോധനം ശമനം ചേതി ദ്വിധാ തത്രാപി ലങ്ഘനമ്||൪||
इदानीं प्रत्येकं तयोर्भेदानाह - - - - | शोधनं शमनं चेति द्विधा तत्रापि लङ्घनम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanasya lakShaNaM bhedAshca (5) · Śloka 5
ഇദാനീം ശോധനസ്യ ലക്ഷണം പ്രഭേദം ചാധികൃത്യാഹ - - - - യദീരയേദ്വഹിര്ദോഷാന് പഞ്ചധാ ശോധനം ച തത്| നിരൂഹോ വമനം കായശിരോരേകോऽസ്രവിസ്രുതിഃ||൫||
इदानीं शोधनस्य लक्षणं प्रभेदं चाधिकृत्याह - - - - यदीरयेद्वहिर्दोषान् पञ्चधा शोधनं च तत्| निरूहो वमनं कायशिरोरेकोऽस्रविस्रुतिः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shamanasya lakShaNaM bhedAshca (6-7) · Śloka 7
സമ്പ്രതി ശമനാഖ്യസ്യ ലക്ഷണം പ്രഭേദം ചാധികൃത്യാഹ - - - - ന ശോധയതി യദ്ദോഷാന് സമാന്നോദീരയത്യപി| സമീകരോതി വിഷമാന് ശമനം തച്ച സപ്തധാ||൬|| പാചനം ദീപനം ക്ഷുത്തൃഡ്വ്യായാമാതപമാരുതാഃ| |൭|
सम्प्रति शमनाख्यस्य लक्षणं प्रभेदं चाधिकृत्याह - - - - न शोधयति यद्दोषान् समान्नोदीरयत्यपि| समीकरोति विषमान् शमनं तच्च सप्तधा||६|| पाचनं दीपनं क्षुत्तृड्व्यायामातपमारुताः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNaM shamanameva (7) · Śloka 7
പാചനാദീനാം ദോഷശമനത്വമുക്തമ്| തച്ച വാതേ വാതപിത്തേ ച ന സമ്ഭവതീത്യാഹ - - - - | ബൃംഹണം ശമനം ത്വേവ വായോഃ പിത്താനിലസ്യ ച||൭||
पाचनादीनां दोषशमनत्वमुक्तम्| तच्च वाते वातपित्ते च न सम्भवतीत्याह - - - - | बृंहणं शमनं त्वेव वायोः पित्तानिलस्य च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhAH (8-9) · Śloka 9
ഇദാനീം ബൃംഹ്യനാഹ - - - - ബൃംഹയേദ്വ്യാധിഭൈഷജ്യമദ്യസ്ത്രീശോകകര്ശിതാന്| ഭാരാധ്വോരഃക്ഷതക്ഷീണരൂക്ഷദുര്ബലവാതലാന്||൮|| ഗര്ഭിണീസൂതികാബാലവൃദ്ധാന് ഗ്രീഷ്മേऽപരാനപി| |൯|
इदानीं बृंह्यनाह - - - - बृंहयेद्व्याधिभैषज्यमद्यस्त्रीशोककर्शितान्| भाराध्वोरःक्षतक्षीणरूक्षदुर्बलवातलान्||८|| गर्भिणीसूतिकाबालवृद्धान् ग्रीष्मेऽपरानपि| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhaNAni (9-10) · Śloka 10
കൈര്ബൃംഹയേത് ? ഇത്യാഹ - - - - | മാംസക്ഷീരസിതാസര്പിര്മധുരസ്നിഗ്ധബസ്തിഭിഃ||൯|| സ്വപ്നശയ്യാസുഖാഭ്യങ്ഗസ്നാനനിര്വൃതിഹര്ഷണൈഃ| |൧൦|
कैर्बृंहयेत् ? इत्याह - - - - | मांसक्षीरसितासर्पिर्मधुरस्निग्धबस्तिभिः||९|| स्वप्नशय्यासुखाभ्यङ्गस्नाननिर्वृतिहर्षणैः| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanIyAH (10-11) · Śloka 11
ലങ്ഘനീയാനാഹ - - - - | മേഹാമദോഷാതിസ്നിഗ്ധജ്വരോരുസ്തമ്ഭകുഷ്ഠിനഃ||൧൦|| വിസര്പവിദ്രാധിപ്ലീഹശിരഃകണ്ഠാക്ഷിരോഗിണഃ| സ്ഥൂലാംശ്ച ലങ്ഘയേന്നിത്യം ശിശിരേ ത്വപരാനപി||൧൧||
लङ्घनीयानाह - - - - | मेहामदोषातिस्निग्धज्वरोरुस्तम्भकुष्ठिनः||१०|| विसर्पविद्राधिप्लीहशिरःकण्ठाक्षिरोगिणः| स्थूलांश्च लङ्घयेन्नित्यं शिशिरे त्वपरानपि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanabhedasya shodhanasya viShayaH, pAcanadIpanayorviShayaH, kShuttRuShorviShayaH, vyAyAmAtapamArUtAnAM viShayaH (12-15) · Śloka 15
പൂര്വമുക്തം ലങ്ഘനം ദ്വിധാ,-ശോധനം ശമനം ചേതി| തത്ര ശോധനവിഷയം നിരൂപയന്നാഹ - - - - തത്ര സംശോധനൈഃ സ്ഥൌല്യബലപിത്തകഫാധികാന്| ആമദോഷജ്വരച്ഛര്ദിരതീസാരഹൃദാമയൈഃ||൧൨|| വിബന്ധഗൌരവോദ്ഗാരഹൃല്ലാസാദിഭിരാതുരാന്| മധ്യസ്ഥൌല്യാദികാന് പ്രായഃ പൂര്വം പാചനദീപനൈഃ||൧൩|| ഏഭിരേവാമയൈരാര്താന് ഹീനസ്ഥൌല്യബലാദികാന്| ക്ഷുത്തൃഷ്ണാനിഗ്രഹൈര്ദോഷൈസ്ത്വാര്താന് മധ്യബലൈര്ദൃഢാന്||൧൪|| സമീരണാതപായാസൈഃ കിമുതാല്പബലൈര്നരാന്| |൧൫|
पूर्वमुक्तं लङ्घनं द्विधा,-शोधनं शमनं चेति| तत्र शोधनविषयं निरूपयन्नाह - - - - तत्र संशोधनैः स्थौल्यबलपित्तकफाधिकान्| आमदोषज्वरच्छर्दिरतीसारहृदामयैः||१२|| विबन्धगौरवोद्गारहृल्लासादिभिरातुरान्| मध्यस्थौल्यादिकान् प्रायः पूर्वं पाचनदीपनैः||१३|| एभिरेवामयैरार्तान् हीनस्थौल्यबलादिकान्| क्षुत्तृष्णानिग्रहैर्दोषैस्त्वार्तान् मध्यबलैर्दृढान्||१४|| समीरणातपायासैः किमुताल्पबलैर्नरान्| |१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanIyAn na bRuMhayet (15) · Śloka 15
| ന ബൃംഹയേല്ലങ്ഘനീയാന്|൧൫|
| न बृंहयेल्लङ्घनीयान्|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhyAn mRudu la~gghayet (15-16) · Śloka 16
തര്ഹി ബൃംഹ്യസ്യ വാതലാദേര്യദാ ജ്വരാദിവ്യാധിര്ലങ്ഘനസാധ്യോ ജായതേ, തദാ കിം ലങ്ഘനം കാര്യമുത ബൃംഹണമ് ? ഇത്യത്ര സംശയഃ| ഇത്യാഹ - - - - | ബൃംഹ്യാംസ്തു മൃദു ലങ്ഘയേത്||൧൫|| യുക്ത്യാ വാ ദേശകാലാദിബലതസ്താനുപാചരേത്| |൧൬|
तर्हि बृंह्यस्य वातलादेर्यदा ज्वरादिव्याधिर्लङ्घनसाध्यो जायते, तदा किं लङ्घनं कार्यमुत बृंहणम् ? इत्यत्र संशयः| इत्याह - - - - | बृंह्यांस्तु मृदु लङ्घयेत्||१५|| युक्त्या वा देशकालादिबलतस्तानुपाचरेत्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuMhitasya lakShaNam (16) · Śloka 16
ബൃംഹിതലങ്ഘിതയോഃ കിം ലക്ഷണമ് ? ഇത്യാഹ - - - - | ബൃൗംഹിതേ സ്യാദ്ബലം പുഷ്ടിസ്തത്സാധ്യാമയസങ്ക്ഷയഃ||൧൬||
बृंहितलङ्घितयोः किं लक्षणम् ? इत्याह - - - - | बॄंहिते स्याद्बलं पुष्टिस्तत्साध्यामयसङ्क्षयः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghitasya lakShaNam (17-18) · Śloka 18
സമ്പ്രതി ലങ്ഘിതലക്ഷണമാഹ - - - - വിമലേന്ദ്രിയതാ സര്ഗോ മലാനാം ലാഘവം രുചിഃ| ക്ഷുത്തൃട്സഹോദയഃ ശുദ്ധഹൃദയോദ്ഗാരകണ്ഠതാ||൧൭|| വ്യാധിമാര്ദവമുത്സാഹസ്തന്ദ്രാനാശശ്ച ലങ്ഘിതേ| |൧൮|
सम्प्रति लङ्घितलक्षणमाह - - - - विमलेन्द्रियता सर्गो मलानां लाघवं रुचिः| क्षुत्तृट्सहोदयः शुद्धहृदयोद्गारकण्ठता||१७|| व्याधिमार्दवमुत्साहस्तन्द्रानाशश्च लङ्घिते| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atibRuMhitala~gghitayorlakShaNam (18-19) · Śloka 19
| അനപേക്ഷിതമാത്രാദിസേവിതേ കുരുതസ്തു തേ||൧൮|| അതിസ്ഥൌല്യാതികാര്ശ്യാദീന്, വക്ഷ്യന്തേ ച സൌഷധാഃ| |൧൯|
| अनपेक्षितमात्रादिसेविते कुरुतस्तु ते||१८|| अतिस्थौल्यातिकार्श्यादीन्, वक्ष्यन्ते च सौषधाः| |१९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthaulyAdayo rogAH (19) · Śloka 19
അഥാതിബൃംഹിതലങ്ഘിതയോഃ കിം ലക്ഷണമ് ? ഇത്യാഹ - - - - | രൂപം തൈരേവ ച ജ്ഞേയമതിബൃംഹിതലങ്ഘിതേ||൧൯||
अथातिबृंहितलङ्घितयोः किं लक्षणम् ? इत्याह - - - - | रूपं तैरेव च ज्ञेयमतिबृंहितलङ्घिते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthaulyAdInAmupakramaH (20-21) · Śloka 21
താനേവാതിസ്ഥൌല്യാദീനാഹ - - - - അതിസ്ഥൌല്യാപചീമേഹജ്വരോദരഭഗന്ദരാന്| കാസസന്ന്യാസകൃച്ഛ്രാമകുഷ്ഠാദീനതിദാരുണാന്||൨൦|| അഥൈഷാമതിസ്ഥൌല്യാദീനാമുപക്രമമാഹ - - - - തത്ര മേദോനിലശ്ലേഷ്മനാശനം സര്വമിഷ്യതേ| |൨൧|
तानेवातिस्थौल्यादीनाह - - - - अतिस्थौल्यापचीमेहज्वरोदरभगन्दरान्| काससन्न्यासकृच्छ्रामकुष्ठादीनतिदारुणान्||२०|| अथैषामतिस्थौल्यादीनामुपक्रममाह - - - - तत्र मेदोनिलश्लेष्मनाशनं सर्वमिष्यते| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana triphalAdayashctvArH prayogAH, rasA~jjanAdayashcatvAraH prayogAH, viDa~ggAdiyogaH (21-24) · Śloka 24
കിം തത് ? ഇതി ബ്രൂതേ - - - - | കുലത്ഥജൂര്നശ്യാമാകയവമുദ്ഗമധൂദകമ്||൨൧|| മസ്തുദണ്ഡാഹതാരിഷ്ടചിന്താശോധനജാഗരമ്| മധുനാ ത്രിഫലാം ലിഹ്യാദ്ഗുഡൂചീമഭയാം ധനമ്||൨൨|| രസാഞ്ജനസ്യ മഹതഃ പഞ്ചമൂലസ്യ ഗുഗ്ഗുലോഃ| ശിലാജതുപ്രയോഗശ്ച സാഗ്നിമന്ഥരസോ ഹിതഃ||൨൩|| വിഡഡ്ഗം നാഗരം ക്ഷാരഃ കാലലോഹരജോ മധു| യവാമലകചൂര്ണം ച യോഗോऽസ്ഥൌല്യദോഷജിത്||൨൪||
किं तत् ? इति ब्रूते - - - - | कुलत्थजूर्नश्यामाकयवमुद्गमधूदकम्||२१|| मस्तुदण्डाहतारिष्टचिन्ताशोधनजागरम्| मधुना त्रिफलां लिह्याद्गुडूचीमभयां धनम्||२२|| रसाञ्जनस्य महतः पञ्चमूलस्य गुग्गुलोः| शिलाजतुप्रयोगश्च साग्निमन्थरसो हितः||२३|| विडड्गं नागरं क्षारः काललोहरजो मधु| यवामलकचूर्णं च योगोऽस्थौल्यदोषजित्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyoShAdiyogaH (25-28) · Śloka 28
വ്യോഷകട്വീവരാശിഗ്രുവിഡങ്ഗാതിവിഷാസ്ഥിരാഃ| ഹിഡ്ഗുസൌവര്ചലാജാജീയവാനീധാന്യചിത്രകാഃ||൨൫|| നിശേ ബൃഹത്യൌ ഹപുഷാ പാഠാ മൂലം ച കേമ്ബുകാത്| ഏഷാം ചൂര്ണം മധു ഘൃതം തൈലം ച സദൃശാംശകമ്||൨൬|| സക്തുഭിഃ ഷോഡശഗുണൈര്യുക്തം പീതം നിഹന്തി തത്| അതിസ്ഥൌല്യാദികാന് സര്വാന് രോഗാനാന്യാംശ്ച തദ്ദ്വിധാന്||൨൭|| ഹൃദ്രോഗകാമലാശ്വിത്രശ്വാസകാസഗലഗ്രഹാന്| ബുദ്ധിമേധാസ്മൃതികരം സന്നസ്യാഗ്നേശ്ച ദീപനമ്||൨൮||
व्योषकट्वीवराशिग्रुविडङ्गातिविषास्थिराः| हिड्गुसौवर्चलाजाजीयवानीधान्यचित्रकाः||२५|| निशे बृहत्यौ हपुषा पाठा मूलं च केम्बुकात्| एषां चूर्णं मधु घृतं तैलं च सदृशांशकम्||२६|| सक्तुभिः षोडशगुणैर्युक्तं पीतं निहन्ति तत्| अतिस्थौल्यादिकान् सर्वान् रोगानान्यांश्च तद्द्विधान्||२७|| हृद्रोगकामलाश्वित्रश्वासकासगलग्रहान्| बुद्धिमेधास्मृतिकरं सन्नस्याग्नेश्च दीपनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atikArshyAdayo rogAH (29-31) · Śloka 31
സാമ്പ്രതമതിലങ്ഘനോത്ഥാന് രോഗാന് സൌഷധാനാഹ - - - - അതികാര്ശ്യം ഭ്രമഃ കാസസ്തൃഷ്ണാധിക്യമരോചകഃ| സ്നേഹാഗ്നിനിദ്രാദൃക്ശ്രോത്രശുക്രൌജഃക്ഷുത്സ്വരക്ഷയഃ||൨൯|| ബസ്തിഹൃന്മൂര്ധജങ്ഘോരുത്രികപാര്ശ്വരുജാ ജ്വരഃ| പ്രലാപോര്ധ്വാനിലഗ്ലാനിച്ഛര്ദിപര്വാസ്ഥിഭേദനമ്||൩൦|| വര്ചോമൂത്രഗ്രഹാദ്യാശ്ച ജായന്തേऽതിവിലങ്ഘനാത്| |൩൧|
साम्प्रतमतिलङ्घनोत्थान् रोगान् सौषधानाह - - - - अतिकार्श्यं भ्रमः कासस्तृष्णाधिक्यमरोचकः| स्नेहाग्निनिद्रादृक्श्रोत्रशुक्रौजःक्षुत्स्वरक्षयः||२९|| बस्तिहृन्मूर्धजङ्घोरुत्रिकपार्श्वरुजा ज्वरः| प्रलापोर्ध्वानिलग्लानिच्छर्दिपर्वास्थिभेदनम्||३०|| वर्चोमूत्रग्रहाद्याश्च जायन्तेऽतिविलङ्घनात्| |३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthaulyApekShayA kArshyaM varam (31) · Śloka 31
യദ്യപി കാര്ശ്യാഖ്യോऽയം മഹാന് ദോഷഃ, തഥാ~പി സ്ഥൌല്യമപേക്ഷ്യ വര ഏവേതി പ്രതിപാദയന്നാഹ - - - - | കാര്ശ്യമേവ വരം സ്ഥൌല്യാത്|൩൧|
यद्यपि कार्श्याख्योऽयं महान् दोषः, तथा~पि स्थौल्यमपेक्ष्य वर एवेति प्रतिपादयन्नाह - - - - | कार्श्यमेव वरं स्थौल्यात्|३१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra kAraNam (31-32) · Śloka 32
കാര്ശ്യമേവ സ്ഥൌല്യാത് കുതോ വരമ് ? ഇത്യാഹ - - - - | ന ഹി സ്ഥൂലസ്യ ഭേഷജമ്||൩൧|| ബൃംഹണം ലങ്ഘനം വാऽലമതിമേദോഗ്നിവാതജിത്| |൩൨|
कार्श्यमेव स्थौल्यात् कुतो वरम् ? इत्याह - - - - | न हि स्थूलस्य भेषजम्||३१|| बृंहणं लङ्घनं वाऽलमतिमेदोग्निवातजित्| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvitIyaM kAraNam (32-33) · Śloka 33
| മധുരസ്നിഗ്ധസൌഹിത്യൈര്യത്സൌഖ്യേന ച നശ്യതി||൩൨|| ക്രശിമാ സ്ഥവിമാऽത്യന്തവിപരീതനിഷേവണൈഃ| |൩൩|
| मधुरस्निग्धसौहित्यैर्यत्सौख्येन च नश्यति||३२|| क्रशिमा स्थविमाऽत्यन्तविपरीतनिषेवणैः| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kArshyasya pradhAnauShadham (33) · Śloka 33
അഥ കൃശേ കീദൃശം ഭേഷജം യോജ്യമ് ? ഇത്യാഹ - - - - | യോജയേദ്ധൃംഹണം തത്ര സര്വം പാനാന്നഭേഷജമ്||൩൩||
अथ कृशे कीदृशं भेषजं योज्यम् ? इत्याह - - - - | योजयेद्धृंहणं तत्र सर्वं पानान्नभेषजम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kArshyasya pradhAnatarauShadham (34-35) · Śloka 35
അചിന്തയാ ഹര്ഷണേന ധ്രുവം സന്തര്പണേന ച| സ്വപ്നപ്രസങ്ഗാച്ച കൃശോ വരാഹ ഇവ പുഷ്യതി||൩൪|| ന ഹി മാംസസമം കിഞ്ചിദന്യദ്ദേഹബൃഹത്ത്വകൃത്| മാംസാദമാംസം മാംസേന സമ്ഭൃതത്വാദ്വിശേഷതഃ||൩൫||
अचिन्तया हर्षणेन ध्रुवं सन्तर्पणेन च| स्वप्नप्रसङ्गाच्च कृशो वराह इव पुष्यति||३४|| न हि मांससमं किञ्चिदन्यद्देहबृहत्त्वकृत्| मांसादमांसं मांसेन सम्भृतत्वाद्विशेषतः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthUlakRushayoH samAsenopakramaH, sthUlakRushayoryavagodhUmaM hitam (36) · Śloka 36
ഏവം വിസ്തരേണ സ്ഥൂലകൃശയോരുപക്രമമുക്ത്വാ സമാസേനാഹ - - - - ഗുരു ചാതര്പണം സ്ഥൂലേ വിപരീതം ഹിതം കൃശേ| യവഗോധൂമമുഭയോസ്തദ്യോഗ്യാഹിതകല്പനമ്||൩൬||
एवं विस्तरेण स्थूलकृशयोरुपक्रममुक्त्वा समासेनाह - - - - गुरु चातर्पणं स्थूले विपरीतं हितं कृशे| यवगोधूममुभयोस्तद्योग्याहितकल्पनम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahavo~apyupakrama dvitvAnnAtiricyante (14) · Śloka 14
നനു, അതീസാരജ്വരഗുല്മാദീനാമനേകരൂപത്വാദനന്താ ഏവോപക്രമാഃ പ്രാപ്താഃ| തത്കഥമുക്തമ് ? "ഉപക്രമ്യസ്യ ഹി ദ്വിത്വാദ്ധിധൈവോപക്രമോ മതഃ| " ഇതി| അത ആഹ - - - - ദോഷഗത്യാऽതിരിച്യന്തേ ഗ്രാഹിഭേദ്യാദിഭേദതഃ| ഉപക്രമാ ന തേ ദ്വിത്വാദ്ഭിന്നാ അപി ഗദാ ഇവ||൩൭|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ദ്വിവിധോപക്രമണീയോ നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||
ननु, अतीसारज्वरगुल्मादीनामनेकरूपत्वादनन्ता एवोपक्रमाः प्राप्ताः| तत्कथमुक्तम् ? "उपक्रम्यस्य हि द्वित्वाद्धिधैवोपक्रमो मतः| " इति| अत आह - - - - दोषगत्याऽतिरिच्यन्ते ग्राहिभेद्यादिभेदतः| उपक्रमा न ते द्वित्वाद्भिन्ना अपि गदा इव||३७|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने द्विविधोपक्रमणीयो नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon