Adhikarana kShArAgnikarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
অথাতঃ ক্ষারাগ্নিকর্মবিধিমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২|
अथातः क्षाराग्निकर्मविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraprashaMsA (1-2) · Śloka 2
সর্বশস্ত্রানুশস্ত্রাণাং ক্ষারঃ শ্রেষ্ঠো বহূনি যত্| ছেদ্যভেদ্যাদিকর্মাণি কুরুতে বিষমেষ্বপি||১|| দুঃখাবচার্যশস্ত্রেষু তেন সিদ্ধিমযাত্সু চ| অতিকৃচ্ছ্রেষু রোগেষু যচ্চ পানেঽপি যুজ্যতে||২||
सर्वशस्त्रानुशस्त्राणां क्षारः श्रेष्ठो बहूनि यत्| छेद्यभेद्यादिकर्माणि कुरुते विषमेष्वपि||१|| दुःखावचार्यशस्त्रेषु तेन सिद्धिमयात्सु च| अतिकृच्छ्रेषु रोगेषु यच्च पानेऽपि युज्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antaH parimArjanasya viShayaH (3) · Śloka 3
অধুনা ক্ষারস্য পেযলেপবিষযবিভাগং দর্শযতি- স পেযোঽর্শোগ্নিসাদাশ্মগুল্মোদরগরাদিষু| |৩|
अधुना क्षारस्य पेयलेपविषयविभागं दर्शयति- स पेयोऽर्शोग्निसादाश्मगुल्मोदरगरादिषु| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahiH parimArjanasya viShayaH (3-4) · Śloka 4
| যোজ্যঃ সাক্ষান্মষশ্বিত্রবাহ্যার্শঃকুষ্ঠসুপ্তিষু||৩|| ভগন্দরার্বুদগ্রন্থিদুষ্টনাডীব্রণাদিষু| |৪|
| योज्यः साक्षान्मषश्वित्रबाह्यार्शःकुष्ठसुप्तिषु||३|| भगन्दरार्बुदग्रन्थिदुष्टनाडीव्रणादिषु| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvayorapi kShArayorniShedhaH (4-8) · Śloka 8
| ন তূভযোঽপি যোক্তব্যঃ পিত্তে রক্তে চলেঽবলে||৪|| জ্বরেঽতিসারে হন্মূর্ধরোগে পাণ্ড্বামযেঽরুচৌ| তিমিরে কৃতসংশুদ্দ্ধৌ শ্বযথৌ সর্বগাত্রগে||৫|| ভীরুগর্ভিণ্যৃতুমতীপ্রোদ্বৃত্তফলযোনিষু| অজীর্ণেঽন্নে শিশৌ বৃদ্ধে ধমনীসন্ধিমর্মসু||৬|| তরুণাস্থিসিরাস্নাযুসেবনীগলনাভিষু| দেশেঽল্পমাংসে বৃষণমেঢ্রস্রোতোনখান্তরে||৭|| বর্ত্মরোগাদৃতেঽক্ষ্ণোশ্চ শীতবর্ষোষ্ণদুর্দিনে| |৮|
| न तूभयोऽपि योक्तव्यः पित्ते रक्ते चलेऽबले||४|| ज्वरेऽतिसारे हन्मूर्धरोगे पाण्ड्वामयेऽरुचौ| तिमिरे कृतसंशुद्द्धौ श्वयथौ सर्वगात्रगे||५|| भीरुगर्भिण्यृतुमतीप्रोद्वृत्तफलयोनिषु| अजीर्णेऽन्ने शिशौ वृद्धे धमनीसन्धिमर्मसु||६|| तरुणास्थिसिरास्नायुसेवनीगलनाभिषु| देशेऽल्पमांसे वृषणमेढ्रस्रोतोनखान्तरे||७|| वर्त्मरोगादृतेऽक्ष्णोश्च शीतवर्षोष्णदुर्दिने| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahiH parimArjanasya dahanavidhiH galanavidhiH pAkavidhiH (8-20) · Śloka 20
অধুনা ক্ষারক্রিযামাহ | কালমুষ্ককশম্যাককদলীপারিভদ্রকান্||৮|| অশ্বকর্ণমহাবৃক্ষপলাশাস্ফোতবৃক্ষকান্| ইন্দ্রবৃক্ষার্কপূতীকনক্তমালাশ্বমারকান্||৯|| কাকজঙ্ঘামপামার্গমগ্নিমন্থাগ্নিতিল্বকান্| সার্দ্রান্ সমূলশাখাদীন্ খণ্ডশঃ পতিকল্পিতান্||১০|| কোশাতকীশ্চতস্রশ্চ শূকং নালং যবস্য চ| নিবাতে নিচযীকৃত্য পৃথক্ তানি শিলাতলে||১১|| প্রক্ষিপ্য মুষ্ককচযে সুধাশ্মানি চ দীপযেত্| ততস্তিলানাং কুতলৈর্দগ্ধ্বাঽগ্নৌ বিগতে পৃথক্||১২|| কৃত্বা সুধাশ্মনাং ভস্ম দ্রোণং ত্বিতরভস্মনঃ| মুষ্ককোত্তরমাদায প্রত্যেকং জলমূত্রযোঃ||১৩|| গালযেদর্ধভারেণ মহতা বাসসা চ তত্| যাবত্পিচ্ছিলরক্তাচ্ছস্তীক্ষ্ণো জাতস্তদা চ তম্||১৪|| গৃহীত্বা ক্ষারনিষ্যন্দং পচেল্লৌহ্যাং বিঘট্টযন্| পচ্যমানে ততস্তস্মিংস্তাঃ সুধাভস্মশর্করাঃ||১৫|| শুক্তীঃ ক্ষীরপকং শঙ্খানাভীশ্চাযসভাজনে| কৃত্বাঽগ্নিবর্ণান্বহুশঃ ক্ষারোত্থে কুডবোন্মিতে||১৬|| নির্বাপ্য পিষ্ট্বা তেনৈব প্রতীবাপং বিনিক্ষিপেত্| শ্লক্ষ্ণং শকৃদ্দৃক্ষশিখিগৃধ্রকঙ্ককপোতজম্||১৭|| চতুষ্পাত্পক্ষিপিত্তালমনোহ্বালবণানি চ| পরিতঃ সুতরাং চাতো দর্ব্যা তমবঘট্টযেত্||১৮|| সবাষ্পৈশ্চ যদোত্তিষ্ঠেদ্বুদ্বুদৈর্লেহবদ্ধনঃ| অবতার্য তদা শীতো যবরাশাবযোমযে||১৯|| স্থাপ্যোঽযং মধ্যমঃ ক্ষারো| |২০|
अधुना क्षारक्रियामाह | कालमुष्ककशम्याककदलीपारिभद्रकान्||८|| अश्वकर्णमहावृक्षपलाशास्फोतवृक्षकान्| इन्द्रवृक्षार्कपूतीकनक्तमालाश्वमारकान्||९|| काकजङ्घामपामार्गमग्निमन्थाग्नितिल्वकान्| सार्द्रान् समूलशाखादीन् खण्डशः पतिकल्पितान्||१०|| कोशातकीश्चतस्रश्च शूकं नालं यवस्य च| निवाते निचयीकृत्य पृथक् तानि शिलातले||११|| प्रक्षिप्य मुष्ककचये सुधाश्मानि च दीपयेत्| ततस्तिलानां कुतलैर्दग्ध्वाऽग्नौ विगते पृथक्||१२|| कृत्वा सुधाश्मनां भस्म द्रोणं त्वितरभस्मनः| मुष्ककोत्तरमादाय प्रत्येकं जलमूत्रयोः||१३|| गालयेदर्धभारेण महता वाससा च तत्| यावत्पिच्छिलरक्ताच्छस्तीक्ष्णो जातस्तदा च तम्||१४|| गृहीत्वा क्षारनिष्यन्दं पचेल्लौह्यां विघट्टयन्| पच्यमाने ततस्तस्मिंस्ताः सुधाभस्मशर्कराः||१५|| शुक्तीः क्षीरपकं शङ्खानाभीश्चायसभाजने| कृत्वाऽग्निवर्णान्बहुशः क्षारोत्थे कुडवोन्मिते||१६|| निर्वाप्य पिष्ट्वा तेनैव प्रतीवापं विनिक्षिपेत्| श्लक्ष्णं शकृद्दृक्षशिखिगृध्रकङ्ककपोतजम्||१७|| चतुष्पात्पक्षिपित्तालमनोह्वालवणानि च| परितः सुतरां चातो दर्व्या तमवघट्टयेत्||१८|| सबाष्पैश्च यदोत्तिष्ठेद्बुद्बुदैर्लेहवद्धनः| अवतार्य तदा शीतो यवराशावयोमये||१९|| स्थाप्योऽयं मध्यमः क्षारो| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRudutIkShNakShArayorvisheShaH (20-22) · Śloka 22
ন তু পিষ্ট্বা ক্ষিপেন্মৃদৌ| নির্বাপ্যাপনযেত্তীক্ষ্ণে পূর্ববত্ প্রতিবাপনম্||২০|| তথা লাঙ্গলিকাদন্তিচিত্রকাতিবিষাবচাঃ| স্বর্জিকাকনকক্ষীরিহিঙ্গুপূতীকপল্লবাঃ||২১|| তালপত্রী বিডং চেতি, সপ্তরাত্রাত্পরং তু সঃ| যোজ্যঃ|২২|
न तु पिष्ट्वा क्षिपेन्मृदौ| निर्वाप्यापनयेत्तीक्ष्णे पूर्ववत् प्रतिवापनम्||२०|| तथा लाङ्गलिकादन्तिचित्रकातिविषावचाः| स्वर्जिकाकनकक्षीरिहिङ्गुपूतीकपल्लवाः||२१|| तालपत्री बिडं चेति, सप्तरात्रात्परं तु सः| योज्यः|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAratraye viShayatrayam (22-23) · Śloka 23
ইতি ক্ষারত্রৈবিধ্যমুক্ত্বা তদ্বিষযং নির্দিদিক্ষুরাহ- | তীক্ষ্ণোঽনিলশ্লেষ্মমেদোজেষ্বর্বুদাদিষু||২২|| মধ্যেষ্বেষ্বেব মধ্যোঽন্যঃ পিত্তাস্রগুদজন্মসু| বলার্থং ক্ষীণপানীযে ক্ষারাম্বু পুনরাবপেত্||২৩||
इति क्षारत्रैविध्यमुक्त्वा तद्विषयं निर्दिदिक्षुराह- | तीक्ष्णोऽनिलश्लेष्ममेदोजेष्वर्बुदादिषु||२२|| मध्येष्वेष्वेव मध्योऽन्यः पित्तास्रगुदजन्मसु| बलार्थं क्षीणपानीये क्षाराम्बु पुनरावपेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraguNAH (24-26) · Śloka 26
অধুনা ক্ষারগুণানাহ নাতিতীক্ষ্ণমৃদুঃ শ্লক্ষ্ণঃ পিচ্ছিলঃ শীঘ্রগঃ সিতঃ| শিখরী সুখনির্বাপ্যো ন বিষ্যন্দী ন চাতিরুক্||২৪|| ক্ষারো দশগুণঃ শস্ত্রতেজসোরপি কর্মকৃত্| আচূষন্নিব সংরম্ভাদ্গাত্রমাপীডযন্নিব||২৫|| সর্বতোঽনুসরন্ দোষানুন্মূলযতি মূলতঃ| কর্ম কৃত্বা গতরুজঃ স্বযমেবোপশাম্যতি||২৬||
अधुना क्षारगुणानाह नातितीक्ष्णमृदुः श्लक्ष्णः पिच्छिलः शीघ्रगः सितः| शिखरी सुखनिर्वाप्यो न विष्यन्दी न चातिरुक्||२४|| क्षारो दशगुणः शस्त्रतेजसोरपि कर्मकृत्| आचूषन्निव संरम्भाद्गात्रमापीडयन्निव||२५|| सर्वतोऽनुसरन् दोषानुन्मूलयति मूलतः| कर्म कृत्वा गतरुजः स्वयमेवोपशाम्यति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraprayogaH (27-28) · Śloka 28
ক্ষারসাধ্যে গদে ছিন্নে লিখিতে স্রাবিতেঽথবা| ক্ষারং শলাকযা দত্ত্বা প্লোতপ্রাবৃতদেহযা||২৭|| মাত্রাশতমুপেক্ষেত| |২৮|
क्षारसाध्ये गदे छिन्ने लिखिते स्रावितेऽथवा| क्षारं शलाकया दत्त्वा प्लोतप्रावृतदेहया||२७|| मात्राशतमुपेक्षेत| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshaHsu visheShaH (28) · Śloka 28
তত্রার্শঃস্বাবৃতাননম্| হস্তেন যন্ত্রং কুর্বীত|২৮|
तत्रार्शःस्वावृताननम्| हस्तेन यन्त्रं कुर्वीत|२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartmarogeShu visheShaH (28-29) · Śloka 29
| বর্ত্মরোগেষু বর্ত্মনী||২৮|| নির্ভুজ্য পিচুনাঽঽচ্ছাদ্য কৃষ্ণভাগং বিনিক্ষিপেত্| পদ্মপত্রতনুঃ ক্ষারলেপো, ঘ্রাণার্বুদেষু চ||২৯||
| वर्त्मरोगेषु वर्त्मनी||२८|| निर्भुज्य पिचुनाऽऽच्छाद्य कृष्णभागं विनिक्षिपेत्| पद्मपत्रतनुः क्षारलेपो, घ्राणार्बुदेषु च||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana GrANArbudeShu visheShaH (30) · Śloka 30
প্রত্যাদিত্যং নিষণ্ণস্য সমুন্নম্যাগ্রনাসিকাম্| মাত্রা বিধার্যঃ পঞ্চাশত্|৩০|
प्रत्यादित्यं निषण्णस्य समुन्नम्याग्रनासिकाम्| मात्रा विधार्यः पञ्चाशत्|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNArshaHsu visheShaH (30) · Śloka 30
| তদ্বদর্শসি কর্ণজে||৩০||
| तद्वदर्शसि कर्णजे||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraprayogAnantaraM kRutyam (31-32) · Śloka 32
ক্ষারং প্রমার্জনেনানু পরিমৃজ্যাবগম্য চ| সুদগ্ধং ঘৃতমধ্বক্তং তত্পযোমস্তুকাঞ্জিকৈঃ||৩১|| নির্বাপযেত্ততঃ সাজ্যৈঃ স্বাদুশীতৈঃ প্রদেহযেত্| অভিষ্যন্দীনি ভোজ্যানি ক্লেদনায চ||৩২||
क्षारं प्रमार्जनेनानु परिमृज्यावगम्य च| सुदग्धं घृतमध्वक्तं तत्पयोमस्तुकाञ्जिकैः||३१|| निर्वापयेत्ततः साज्यैः स्वादुशीतैः प्रदेहयेत्| अभिष्यन्दीनि भोज्यानि क्लेदनाय च||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudagdhe~apyashIrNe kRutyam (33-34) · Śloka 34
যদি চ স্থিরমূলত্বাত্ক্ষারদগ্ধং ন শীর্যতে| ধান্যাম্লবীজযষ্ট্যাহ্বতিলৈরালেপযেত্ততঃ||৩৩|| তিলকল্কঃ সমধুকো ঘৃতাক্তো ব্রণরোপণঃ| |৩৪|
यदि च स्थिरमूलत्वात्क्षारदग्धं न शीर्यते| धान्याम्लबीजयष्ट्याह्वतिलैरालेपयेत्ततः||३३|| तिलकल्कः समधुको घृताक्तो व्रणरोपणः| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudagdhalakShaNam (34) · Śloka 34
| পক্বজম্ব্বসিতং সন্নং সম্যগ্দগ্ধম্|৩৪|
| पक्वजम्ब्वसितं सन्नं सम्यग्दग्धम्|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhalakShaNam (34-35) · Śloka 35
| বিপর্যযে||৩৪|| তাম্রতাতোদকণ্ড্বাদ্যৈর্দুর্দগ্ধম্| |৩৫|
| विपर्यये||३४|| ताम्रतातोदकण्ड्वाद्यैर्दुर्दग्धम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhe punardAhaH (35) · Śloka 35
তং পুনর্দহেত্| |৩৫|
तं पुनर्दहेत्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhalakShaNam (35) · Śloka 35
| অতিদগ্ধে স্রবেদ্রক্তং মূর্চ্ছাদাহজ্বরাদযঃ||৩৫||
| अतिदग्धे स्रवेद्रक्तं मूर्च्छादाहज्वरादयः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudAtidagdhalakShaNam (36) · Śloka 36
গুদে বিশেষাদ্বিণ্মূত্রসংরোধোঽতিপ্রবর্তনম্| পুংস্ত্বোপঘাতো মৃত্যুর্বা গুদস্য শাতনাদ্ধ্রুবম্||৩৬||
गुदे विशेषाद्विण्मूत्रसंरोधोऽतिप्रवर्तनम्| पुंस्त्वोपघातो मृत्युर्वा गुदस्य शातनाद्ध्रुवम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAtidagdhalakShaNam (37) · Śloka 37
নাসাযাং নাসিকাবংশদরণাকুঞ্চনোদ্ভাবঃ| ভবেচ্চ বিষযাজ্ঞানম্|৩৭|
नासायां नासिकावंशदरणाकुञ्चनोद्भावः| भवेच्च विषयाज्ञानम्|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrotrAdyatidagdhalakShaNam (37) · Śloka 37
| তদ্বচ্ছ্রোত্রাদিকেষ্বপি||৩৭||
| तद्वच्छ्रोत्रादिकेष्वपि||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhe pratIkAraH (38-1) · Śloka 1
বিশেষাদত্র সেকোঽম্লৈর্লেপো মধু ঘৃতং তিলাঃ| বাতপিত্তহরা চেষ্টা সর্বৈব শিশিরা ক্রিযা||৩৮|| অম্লো হি শীতঃ স্পর্শেন ক্ষারস্তেনোপসংহিতঃ| যাত্যাশু স্বাদুতাং তস্মাদম্লৈর্নির্বাপযেত্তরাম্||৩৯|| (বিষগ্নিশস্ত্রাশনিমৃত্যুতুল্যঃ ক্ষারো ভবেদল্পমতিপ্রযুক্তঃ| স ধীমতা সম্যগনুপ্রযুক্তো রোগান্নিহন্যাদিচিরেণ ঘোরান্)||১||
विशेषादत्र सेकोऽम्लैर्लेपो मधु घृतं तिलाः| वातपित्तहरा चेष्टा सर्वैव शिशिरा क्रिया||३८|| अम्लो हि शीतः स्पर्शेन क्षारस्तेनोपसंहितः| यात्याशु स्वादुतां तस्मादम्लैर्निर्वापयेत्तराम्||३९|| (विषग्निशस्त्राशनिमृत्युतुल्यः क्षारो भवेदल्पमतिप्रयुक्तः| स धीमता सम्यगनुप्रयुक्तो रोगान्निहन्यादिचिरेण घोरान्)||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agniprashaMsA (40) · Śloka 40
অগ্নিঃ ক্ষারাদপি শ্রেষ্ঠস্তদ্দগ্ধানামসম্ভবাত্| ভেষজক্ষারশস্ত্রৈশ্চ ন সিদ্ধানাং প্রসাধনাত্||৪০||
अग्निः क्षारादपि श्रेष्ठस्तद्दग्धानामसम्भवात्| भेषजक्षारशस्त्रैश्च न सिद्धानां प्रसाधनात्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnidAhyAnya~ggAni (41) · Śloka 41
ত্বচি মাংসে সিরাস্নাযুসন্ধ্যস্থিষু স যুজ্যতে| |৪১|
त्वचि मांसे सिरास्नायुसन्ध्यस्थिषु स युज्यते| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvagdAha viShayaH tvagdAhasAdhanAni (41-42) · Śloka 42
| মষাঙ্গগ্লানিমূর্ধার্তিমন্থকীলতিলাদিষু||৪১|| ত্বগ্দাহো বর্তিগোদন্তসূর্যকান্তশরাদিভিঃ| |৪২|
| मषाङ्गग्लानिमूर्धार्तिमन्थकीलतिलादिषु||४१|| त्वग्दाहो वर्तिगोदन्तसूर्यकान्तशरादिभिः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadAhaviShayaH mAMsadAhasAdhanAni (42-43) · Śloka 43
| অর্শোভগন্দরগ্রন্থিনাডীদুষ্টব্রণাদিষু||৪২|| মাংসদাহো মধুস্নেহজাম্ববৌষ্ঠগুডাদিভিঃ| |৪৩|
| अर्शोभगन्दरग्रन्थिनाडीदुष्टव्रणादिषु||४२|| मांसदाहो मधुस्नेहजाम्बवौष्ठगुडादिभिः| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdidAhaviShayaH sirAdidAhasAdhanAniss (43-44) · Śloka 44
| শ্লিষ্টবর্ত্মন্যসৃক্স্রাবনীল্যসম্যগ্ব্যধাদিষু||৪৩|| সিরাদিদাহস্তৈরেব| |৪৪|
| श्लिष्टवर्त्मन्यसृक्स्रावनील्यसम्यग्व्यधादिषु||४३|| सिरादिदाहस्तैरेव| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnidAhaniShedhaH (44) · Śloka 44
ন দহেত্ক্ষারবারিতান্| অন্তঃশল্যাসৃজো ভিন্নকোষ্ঠান্ ভূরিব্রণাতুরান্||৪৪||
न दहेत्क्षारवारितान्| अन्तःशल्यासृजो भिन्नकोष्ठान् भूरिव्रणातुरान्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhAnantaraM kRutyam (45) · Śloka 45
সুদগ্ধং ঘৃতমধ্বক্তং স্নিগ্ধশীতৈঃ প্রদেহযেত্| |৪৫|
सुदग्धं घृतमध्वक्तं स्निग्धशीतैः प्रदेहयेत्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudagdhalakShaNam (45-46) · Śloka 46
| তস্য লিঙ্গং স্থিতে রক্তে শব্দবল্লসিকান্বিতম্||৪৫|| পক্বতালকপোতাভং সুরোহং নাতিবেদনম্| |৪৬|
| तस्य लिङ्गं स्थिते रक्ते शब्दवल्लसिकान्वितम्||४५|| पक्वतालकपोताभं सुरोहं नातिवेदनम्| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhAtidagdhayorlakShaNam (46) · Śloka 46
| প্রমাদদগ্ধবত্সর্বং দুর্দগ্ধাত্যর্থদগ্ধযোঃ||৪৬||
| प्रमाददग्धवत्सर्वं दुर्दग्धात्यर्थदग्धयोः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramAdadagdhaBedAH (47) · Śloka 47
চতুর্ধা তত্তু তুচ্ছেন সহ| |৪৭|
चतुर्धा तत्तु तुच्छेन सह| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tucCalakShaNam (47) · Śloka 47
তুছস্য লক্ষণম্| ত্বগ্বিবর্ণাষ্যতেঽত্যর্থং ন চ স্ফোটসমুদ্ভবঃ||৪৭||
तुछस्य लक्षणम्| त्वग्विवर्णाष्यतेऽत्यर्थं न च स्फोटसमुद्भवः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhalakShaNam (48) · Śloka 48
সস্ফোটদাহতীব্রোষং দুর্দগ্ধম্| |৪৮|
सस्फोटदाहतीव्रोषं दुर्दग्धम्| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhalakShaNam (48-49) · Śloka 49
অতিদাহতঃ| মাংসলম্বনসঙ্কোচদাহধূপনবেদনাঃ||৪৮|| সিরাদিনাশস্তৃণ্মূর্চ্ছাব্রণগাম্ভীর্যমৃত্যবঃ| |৪৯|
अतिदाहतः| मांसलम्बनसङ्कोचदाहधूपनवेदनाः||४८|| सिरादिनाशस्तृण्मूर्च्छाव्रणगाम्भीर्यमृत्यवः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tucCasyauShadham (49-50) · Śloka 50
| তুচ্ছস্যাগ্নিপ্রতপনং কার্যমুষ্ণং চ ভেষজম্||৪৯|| স্ত্যানেঽস্ত্রে বেদনাঽত্যর্থং বিলীনে মন্দতা রুজঃ| |৫০|
| तुच्छस्याग्निप्रतपनं कार्यमुष्णं च भेषजम्||४९|| स्त्यानेऽस्त्रे वेदनाऽत्यर्थं विलीने मन्दता रुजः| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhasyauShadham (50) · Śloka 50
| দুর্দগ্ধে শীতমুষ্ণং চ যুঞ্জ্যাদাদৌ ততো হিমম্||৫০||
| दुर्दग्धे शीतमुष्णं च युञ्ज्यादादौ ततो हिमम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagdagdhasyauShadham (51) · Śloka 51
সম্যগ্দগ্ধে তবক্ষীরিপ্লক্ষচন্দনগৈরিকৈঃ| লিম্পেত্সাজ্যামৃতৈরূর্ধ্বং পিত্তবিদ্রধিবত্ক্রিযা||৫১||
सम्यग्दग्धे तवक्षीरिप्लक्षचन्दनगैरिकैः| लिम्पेत्साज्यामृतैरूर्ध्वं पित्तविद्रधिवत्क्रिया||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhasyauShadham (52) · Śloka 52
অতিদগ্ধে দ্রুতং কুর্যাত্সর্বং পিত্তবিসর্পবত্| |৫২|
अतिदग्धे द्रुतं कुर्यात्सर्वं पित्तविसर्पवत्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehadagdhasyauShadham (52-1) · Śloka 1
| স্নেহদগ্ধে ভৃশতরং রূক্ষং তত্র তু যোজযেত্||৫২|| (শস্ত্রক্ষারাগ্নযো যস্মান্মৃত্যোঃ পরমমাযুধম্| অপ্রমত্তো ভিষক্ তস্মাত্তান্ সম্যগবচারযেত্)||১||
| स्नेहदग्धे भृशतरं रूक्षं तत्र तु योजयेत्||५२|| (शस्त्रक्षाराग्नयो यस्मान्मृत्योः परममायुधम्| अप्रमत्तो भिषक् तस्मात्तान् सम्यगवचारयेत्)||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthanasyopasaMhAraH (30) · Śloka 30
সমাপ্যতে স্থানমিদং হৃদযস্য রহস্যবত্| অত্রার্থাঃ সূত্রিতাঃ সূক্ষ্মাঃ প্রতন্যন্তে হি সর্বতঃ||৫৩|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতা- যামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং সূত্রস্থানে ক্ষারাগ্নিকর্ম- বিধির্নাম ত্রিংশত্তমোঽধ্যাযঃ||৩০||
समाप्यते स्थानमिदं हृदयस्य रहस्यवत्| अत्रार्थाः सूत्रिताः सूक्ष्माः प्रतन्यन्ते हि सर्वतः||५३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने क्षाराग्निकर्म- विधिर्नाम त्रिंशत्तमोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon