Adhikarana kShArAgnikarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
അഥാതഃ ക്ഷാരാഗ്നികര്മവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨|
अथातः क्षाराग्निकर्मविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraprashaMsA (1-2) · Śloka 2
സര്വശസ്ത്രാനുശസ്ത്രാണാം ക്ഷാരഃ ശ്രേഷ്ഠോ ബഹൂനി യത്| ഛേദ്യഭേദ്യാദികര്മാണി കുരുതേ വിഷമേഷ്വപി||൧|| ദുഃഖാവചാര്യശസ്ത്രേഷു തേന സിദ്ധിമയാത്സു ച| അതികൃച്ഛ്രേഷു രോഗേഷു യച്ച പാനേऽപി യുജ്യതേ||൨||
सर्वशस्त्रानुशस्त्राणां क्षारः श्रेष्ठो बहूनि यत्| छेद्यभेद्यादिकर्माणि कुरुते विषमेष्वपि||१|| दुःखावचार्यशस्त्रेषु तेन सिद्धिमयात्सु च| अतिकृच्छ्रेषु रोगेषु यच्च पानेऽपि युज्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antaH parimArjanasya viShayaH (3) · Śloka 3
അധുനാ ക്ഷാരസ്യ പേയലേപവിഷയവിഭാഗം ദര്ശയതി- സ പേയോऽര്ശോഗ്നിസാദാശ്മഗുല്മോദരഗരാദിഷു| |൩|
अधुना क्षारस्य पेयलेपविषयविभागं दर्शयति- स पेयोऽर्शोग्निसादाश्मगुल्मोदरगरादिषु| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahiH parimArjanasya viShayaH (3-4) · Śloka 4
| യോജ്യഃ സാക്ഷാന്മഷശ്വിത്രബാഹ്യാര്ശഃകുഷ്ഠസുപ്തിഷു||൩|| ഭഗന്ദരാര്ബുദഗ്രന്ഥിദുഷ്ടനാഡീവ്രണാദിഷു| |൪|
| योज्यः साक्षान्मषश्वित्रबाह्यार्शःकुष्ठसुप्तिषु||३|| भगन्दरार्बुदग्रन्थिदुष्टनाडीव्रणादिषु| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvayorapi kShArayorniShedhaH (4-8) · Śloka 8
| ന തൂഭയോऽപി യോക്തവ്യഃ പിത്തേ രക്തേ ചലേऽബലേ||൪|| ജ്വരേऽതിസാരേ ഹന്മൂര്ധരോഗേ പാണ്ഡ്വാമയേऽരുചൌ| തിമിരേ കൃതസംശുദ്ദ്ധൌ ശ്വയഥൌ സര്വഗാത്രഗേ||൫|| ഭീരുഗര്ഭിണ്യൃതുമതീപ്രോദ്വൃത്തഫലയോനിഷു| അജീര്ണേऽന്നേ ശിശൌ വൃദ്ധേ ധമനീസന്ധിമര്മസു||൬|| തരുണാസ്ഥിസിരാസ്നായുസേവനീഗലനാഭിഷു| ദേശേऽല്പമാംസേ വൃഷണമേഢ്രസ്രോതോനഖാന്തരേ||൭|| വര്ത്മരോഗാദൃതേऽക്ഷ്ണോശ്ച ശീതവര്ഷോഷ്ണദുര്ദിനേ| |൮|
| न तूभयोऽपि योक्तव्यः पित्ते रक्ते चलेऽबले||४|| ज्वरेऽतिसारे हन्मूर्धरोगे पाण्ड्वामयेऽरुचौ| तिमिरे कृतसंशुद्द्धौ श्वयथौ सर्वगात्रगे||५|| भीरुगर्भिण्यृतुमतीप्रोद्वृत्तफलयोनिषु| अजीर्णेऽन्ने शिशौ वृद्धे धमनीसन्धिमर्मसु||६|| तरुणास्थिसिरास्नायुसेवनीगलनाभिषु| देशेऽल्पमांसे वृषणमेढ्रस्रोतोनखान्तरे||७|| वर्त्मरोगादृतेऽक्ष्णोश्च शीतवर्षोष्णदुर्दिने| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahiH parimArjanasya dahanavidhiH galanavidhiH pAkavidhiH (8-20) · Śloka 20
അധുനാ ക്ഷാരക്രിയാമാഹ | കാലമുഷ്കകശമ്യാകകദലീപാരിഭദ്രകാന്||൮|| അശ്വകര്ണമഹാവൃക്ഷപലാശാസ്ഫോതവൃക്ഷകാന്| ഇന്ദ്രവൃക്ഷാര്കപൂതീകനക്തമാലാശ്വമാരകാന്||൯|| കാകജങ്ഘാമപാമാര്ഗമഗ്നിമന്ഥാഗ്നിതില്വകാന്| സാര്ദ്രാന് സമൂലശാഖാദീന് ഖണ്ഡശഃ പതികല്പിതാന്||൧൦|| കോശാതകീശ്ചതസ്രശ്ച ശൂകം നാലം യവസ്യ ച| നിവാതേ നിചയീകൃത്യ പൃഥക് താനി ശിലാതലേ||൧൧|| പ്രക്ഷിപ്യ മുഷ്കകചയേ സുധാശ്മാനി ച ദീപയേത്| തതസ്തിലാനാം കുതലൈര്ദഗ്ധ്വാऽഗ്നൌ വിഗതേ പൃഥക്||൧൨|| കൃത്വാ സുധാശ്മനാം ഭസ്മ ദ്രോണം ത്വിതരഭസ്മനഃ| മുഷ്കകോത്തരമാദായ പ്രത്യേകം ജലമൂത്രയോഃ||൧൩|| ഗാലയേദര്ധഭാരേണ മഹതാ വാസസാ ച തത്| യാവത്പിച്ഛിലരക്താച്ഛസ്തീക്ഷ്ണോ ജാതസ്തദാ ച തമ്||൧൪|| ഗൃഹീത്വാ ക്ഷാരനിഷ്യന്ദം പചേല്ലൌഹ്യാം വിഘട്ടയന്| പച്യമാനേ തതസ്തസ്മിംസ്താഃ സുധാഭസ്മശര്കരാഃ||൧൫|| ശുക്തീഃ ക്ഷീരപകം ശങ്ഖാനാഭീശ്ചായസഭാജനേ| കൃത്വാऽഗ്നിവര്ണാന്ബഹുശഃ ക്ഷാരോത്ഥേ കുഡവോന്മിതേ||൧൬|| നിര്വാപ്യ പിഷ്ട്വാ തേനൈവ പ്രതീവാപം വിനിക്ഷിപേത്| ശ്ലക്ഷ്ണം ശകൃദ്ദൃക്ഷശിഖിഗൃധ്രകങ്കകപോതജമ്||൧൭|| ചതുഷ്പാത്പക്ഷിപിത്താലമനോഹ്വാലവണാനി ച| പരിതഃ സുതരാം ചാതോ ദര്വ്യാ തമവഘട്ടയേത്||൧൮|| സബാഷ്പൈശ്ച യദോത്തിഷ്ഠേദ്ബുദ്ബുദൈര്ലേഹവദ്ധനഃ| അവതാര്യ തദാ ശീതോ യവരാശാവയോമയേ||൧൯|| സ്ഥാപ്യോऽയം മധ്യമഃ ക്ഷാരോ| |൨൦|
अधुना क्षारक्रियामाह | कालमुष्ककशम्याककदलीपारिभद्रकान्||८|| अश्वकर्णमहावृक्षपलाशास्फोतवृक्षकान्| इन्द्रवृक्षार्कपूतीकनक्तमालाश्वमारकान्||९|| काकजङ्घामपामार्गमग्निमन्थाग्नितिल्वकान्| सार्द्रान् समूलशाखादीन् खण्डशः पतिकल्पितान्||१०|| कोशातकीश्चतस्रश्च शूकं नालं यवस्य च| निवाते निचयीकृत्य पृथक् तानि शिलातले||११|| प्रक्षिप्य मुष्ककचये सुधाश्मानि च दीपयेत्| ततस्तिलानां कुतलैर्दग्ध्वाऽग्नौ विगते पृथक्||१२|| कृत्वा सुधाश्मनां भस्म द्रोणं त्वितरभस्मनः| मुष्ककोत्तरमादाय प्रत्येकं जलमूत्रयोः||१३|| गालयेदर्धभारेण महता वाससा च तत्| यावत्पिच्छिलरक्ताच्छस्तीक्ष्णो जातस्तदा च तम्||१४|| गृहीत्वा क्षारनिष्यन्दं पचेल्लौह्यां विघट्टयन्| पच्यमाने ततस्तस्मिंस्ताः सुधाभस्मशर्कराः||१५|| शुक्तीः क्षीरपकं शङ्खानाभीश्चायसभाजने| कृत्वाऽग्निवर्णान्बहुशः क्षारोत्थे कुडवोन्मिते||१६|| निर्वाप्य पिष्ट्वा तेनैव प्रतीवापं विनिक्षिपेत्| श्लक्ष्णं शकृद्दृक्षशिखिगृध्रकङ्ककपोतजम्||१७|| चतुष्पात्पक्षिपित्तालमनोह्वालवणानि च| परितः सुतरां चातो दर्व्या तमवघट्टयेत्||१८|| सबाष्पैश्च यदोत्तिष्ठेद्बुद्बुदैर्लेहवद्धनः| अवतार्य तदा शीतो यवराशावयोमये||१९|| स्थाप्योऽयं मध्यमः क्षारो| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRudutIkShNakShArayorvisheShaH (20-22) · Śloka 22
ന തു പിഷ്ട്വാ ക്ഷിപേന്മൃദൌ| നിര്വാപ്യാപനയേത്തീക്ഷ്ണേ പൂര്വവത് പ്രതിവാപനമ്||൨൦|| തഥാ ലാങ്ഗലികാദന്തിചിത്രകാതിവിഷാവചാഃ| സ്വര്ജികാകനകക്ഷീരിഹിങ്ഗുപൂതീകപല്ലവാഃ||൨൧|| താലപത്രീ ബിഡം ചേതി, സപ്തരാത്രാത്പരം തു സഃ| യോജ്യഃ|൨൨|
न तु पिष्ट्वा क्षिपेन्मृदौ| निर्वाप्यापनयेत्तीक्ष्णे पूर्ववत् प्रतिवापनम्||२०|| तथा लाङ्गलिकादन्तिचित्रकातिविषावचाः| स्वर्जिकाकनकक्षीरिहिङ्गुपूतीकपल्लवाः||२१|| तालपत्री बिडं चेति, सप्तरात्रात्परं तु सः| योज्यः|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAratraye viShayatrayam (22-23) · Śloka 23
ഇതി ക്ഷാരത്രൈവിധ്യമുക്ത്വാ തദ്വിഷയം നിര്ദിദിക്ഷുരാഹ- | തീക്ഷ്ണോऽനിലശ്ലേഷ്മമേദോജേഷ്വര്ബുദാദിഷു||൨൨|| മധ്യേഷ്വേഷ്വേവ മധ്യോऽന്യഃ പിത്താസ്രഗുദജന്മസു| ബലാര്ഥം ക്ഷീണപാനീയേ ക്ഷാരാമ്ബു പുനരാവപേത്||൨൩||
इति क्षारत्रैविध्यमुक्त्वा तद्विषयं निर्दिदिक्षुराह- | तीक्ष्णोऽनिलश्लेष्ममेदोजेष्वर्बुदादिषु||२२|| मध्येष्वेष्वेव मध्योऽन्यः पित्तास्रगुदजन्मसु| बलार्थं क्षीणपानीये क्षाराम्बु पुनरावपेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraguNAH (24-26) · Śloka 26
അധുനാ ക്ഷാരഗുണാനാഹ നാതിതീക്ഷ്ണമൃദുഃ ശ്ലക്ഷ്ണഃ പിച്ഛിലഃ ശീഘ്രഗഃ സിതഃ| ശിഖരീ സുഖനിര്വാപ്യോ ന വിഷ്യന്ദീ ന ചാതിരുക്||൨൪|| ക്ഷാരോ ദശഗുണഃ ശസ്ത്രതേജസോരപി കര്മകൃത്| ആചൂഷന്നിവ സംരമ്ഭാദ്ഗാത്രമാപീഡയന്നിവ||൨൫|| സര്വതോऽനുസരന് ദോഷാനുന്മൂലയതി മൂലതഃ| കര്മ കൃത്വാ ഗതരുജഃ സ്വയമേവോപശാമ്യതി||൨൬||
अधुना क्षारगुणानाह नातितीक्ष्णमृदुः श्लक्ष्णः पिच्छिलः शीघ्रगः सितः| शिखरी सुखनिर्वाप्यो न विष्यन्दी न चातिरुक्||२४|| क्षारो दशगुणः शस्त्रतेजसोरपि कर्मकृत्| आचूषन्निव संरम्भाद्गात्रमापीडयन्निव||२५|| सर्वतोऽनुसरन् दोषानुन्मूलयति मूलतः| कर्म कृत्वा गतरुजः स्वयमेवोपशाम्यति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraprayogaH (27-28) · Śloka 28
ക്ഷാരസാധ്യേ ഗദേ ഛിന്നേ ലിഖിതേ സ്രാവിതേऽഥവാ| ക്ഷാരം ശലാകയാ ദത്ത്വാ പ്ലോതപ്രാവൃതദേഹയാ||൨൭|| മാത്രാശതമുപേക്ഷേത| |൨൮|
क्षारसाध्ये गदे छिन्ने लिखिते स्रावितेऽथवा| क्षारं शलाकया दत्त्वा प्लोतप्रावृतदेहया||२७|| मात्राशतमुपेक्षेत| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshaHsu visheShaH (28) · Śloka 28
തത്രാര്ശഃസ്വാവൃതാനനമ്| ഹസ്തേന യന്ത്രം കുര്വീത|൨൮|
तत्रार्शःस्वावृताननम्| हस्तेन यन्त्रं कुर्वीत|२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartmarogeShu visheShaH (28-29) · Śloka 29
| വര്ത്മരോഗേഷു വര്ത്മനീ||൨൮|| നിര്ഭുജ്യ പിചുനാऽऽച്ഛാദ്യ കൃഷ്ണഭാഗം വിനിക്ഷിപേത്| പദ്മപത്രതനുഃ ക്ഷാരലേപോ, ഘ്രാണാര്ബുദേഷു ച||൨൯||
| वर्त्मरोगेषु वर्त्मनी||२८|| निर्भुज्य पिचुनाऽऽच्छाद्य कृष्णभागं विनिक्षिपेत्| पद्मपत्रतनुः क्षारलेपो, घ्राणार्बुदेषु च||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana GrANArbudeShu visheShaH (30) · Śloka 30
പ്രത്യാദിത്യം നിഷണ്ണസ്യ സമുന്നമ്യാഗ്രനാസികാമ്| മാത്രാ വിധാര്യഃ പഞ്ചാശത്|൩൦|
प्रत्यादित्यं निषण्णस्य समुन्नम्याग्रनासिकाम्| मात्रा विधार्यः पञ्चाशत्|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNArshaHsu visheShaH (30) · Śloka 30
| തദ്വദര്ശസി കര്ണജേ||൩൦||
| तद्वदर्शसि कर्णजे||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraprayogAnantaraM kRutyam (31-32) · Śloka 32
ക്ഷാരം പ്രമാര്ജനേനാനു പരിമൃജ്യാവഗമ്യ ച| സുദഗ്ധം ഘൃതമധ്വക്തം തത്പയോമസ്തുകാഞ്ജികൈഃ||൩൧|| നിര്വാപയേത്തതഃ സാജ്യൈഃ സ്വാദുശീതൈഃ പ്രദേഹയേത്| അഭിഷ്യന്ദീനി ഭോജ്യാനി ക്ലേദനായ ച||൩൨||
क्षारं प्रमार्जनेनानु परिमृज्यावगम्य च| सुदग्धं घृतमध्वक्तं तत्पयोमस्तुकाञ्जिकैः||३१|| निर्वापयेत्ततः साज्यैः स्वादुशीतैः प्रदेहयेत्| अभिष्यन्दीनि भोज्यानि क्लेदनाय च||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudagdhe~apyashIrNe kRutyam (33-34) · Śloka 34
യദി ച സ്ഥിരമൂലത്വാത്ക്ഷാരദഗ്ധം ന ശീര്യതേ| ധാന്യാമ്ലബീജയഷ്ട്യാഹ്വതിലൈരാലേപയേത്തതഃ||൩൩|| തിലകല്കഃ സമധുകോ ഘൃതാക്തോ വ്രണരോപണഃ| |൩൪|
यदि च स्थिरमूलत्वात्क्षारदग्धं न शीर्यते| धान्याम्लबीजयष्ट्याह्वतिलैरालेपयेत्ततः||३३|| तिलकल्कः समधुको घृताक्तो व्रणरोपणः| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudagdhalakShaNam (34) · Śloka 34
| പക്വജമ്ബ്വസിതം സന്നം സമ്യഗ്ദഗ്ധമ്|൩൪|
| पक्वजम्ब्वसितं सन्नं सम्यग्दग्धम्|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhalakShaNam (34-35) · Śloka 35
| വിപര്യയേ||൩൪|| താമ്രതാതോദകണ്ഡ്വാദ്യൈര്ദുര്ദഗ്ധമ്| |൩൫|
| विपर्यये||३४|| ताम्रतातोदकण्ड्वाद्यैर्दुर्दग्धम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhe punardAhaH (35) · Śloka 35
തം പുനര്ദഹേത്| |൩൫|
तं पुनर्दहेत्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhalakShaNam (35) · Śloka 35
| അതിദഗ്ധേ സ്രവേദ്രക്തം മൂര്ച്ഛാദാഹജ്വരാദയഃ||൩൫||
| अतिदग्धे स्रवेद्रक्तं मूर्च्छादाहज्वरादयः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudAtidagdhalakShaNam (36) · Śloka 36
ഗുദേ വിശേഷാദ്വിണ്മൂത്രസംരോധോऽതിപ്രവര്തനമ്| പുംസ്ത്വോപഘാതോ മൃത്യുര്വാ ഗുദസ്യ ശാതനാദ്ധ്രുവമ്||൩൬||
गुदे विशेषाद्विण्मूत्रसंरोधोऽतिप्रवर्तनम्| पुंस्त्वोपघातो मृत्युर्वा गुदस्य शातनाद्ध्रुवम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAtidagdhalakShaNam (37) · Śloka 37
നാസായാം നാസികാവംശദരണാകുഞ്ചനോദ്ഭാവഃ| ഭവേച്ച വിഷയാജ്ഞാനമ്|൩൭|
नासायां नासिकावंशदरणाकुञ्चनोद्भावः| भवेच्च विषयाज्ञानम्|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrotrAdyatidagdhalakShaNam (37) · Śloka 37
| തദ്വച്ഛ്രോത്രാദികേഷ്വപി||൩൭||
| तद्वच्छ्रोत्रादिकेष्वपि||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhe pratIkAraH (38-1) · Śloka 1
വിശേഷാദത്ര സേകോऽമ്ലൈര്ലേപോ മധു ഘൃതം തിലാഃ| വാതപിത്തഹരാ ചേഷ്ടാ സര്വൈവ ശിശിരാ ക്രിയാ||൩൮|| അമ്ലോ ഹി ശീതഃ സ്പര്ശേന ക്ഷാരസ്തേനോപസംഹിതഃ| യാത്യാശു സ്വാദുതാം തസ്മാദമ്ലൈര്നിര്വാപയേത്തരാമ്||൩൯|| (വിഷഗ്നിശസ്ത്രാശനിമൃത്യുതുല്യഃ ക്ഷാരോ ഭവേദല്പമതിപ്രയുക്തഃ| സ ധീമതാ സമ്യഗനുപ്രയുക്തോ രോഗാന്നിഹന്യാദിചിരേണ ഘോരാന്)||൧||
विशेषादत्र सेकोऽम्लैर्लेपो मधु घृतं तिलाः| वातपित्तहरा चेष्टा सर्वैव शिशिरा क्रिया||३८|| अम्लो हि शीतः स्पर्शेन क्षारस्तेनोपसंहितः| यात्याशु स्वादुतां तस्मादम्लैर्निर्वापयेत्तराम्||३९|| (विषग्निशस्त्राशनिमृत्युतुल्यः क्षारो भवेदल्पमतिप्रयुक्तः| स धीमता सम्यगनुप्रयुक्तो रोगान्निहन्यादिचिरेण घोरान्)||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agniprashaMsA (40) · Śloka 40
അഗ്നിഃ ക്ഷാരാദപി ശ്രേഷ്ഠസ്തദ്ദഗ്ധാനാമസമ്ഭവാത്| ഭേഷജക്ഷാരശസ്ത്രൈശ്ച ന സിദ്ധാനാം പ്രസാധനാത്||൪൦||
अग्निः क्षारादपि श्रेष्ठस्तद्दग्धानामसम्भवात्| भेषजक्षारशस्त्रैश्च न सिद्धानां प्रसाधनात्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnidAhyAnya~ggAni (41) · Śloka 41
ത്വചി മാംസേ സിരാസ്നായുസന്ധ്യസ്ഥിഷു സ യുജ്യതേ| |൪൧|
त्वचि मांसे सिरास्नायुसन्ध्यस्थिषु स युज्यते| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvagdAha viShayaH tvagdAhasAdhanAni (41-42) · Śloka 42
| മഷാങ്ഗഗ്ലാനിമൂര്ധാര്തിമന്ഥകീലതിലാദിഷു||൪൧|| ത്വഗ്ദാഹോ വര്തിഗോദന്തസൂര്യകാന്തശരാദിഭിഃ| |൪൨|
| मषाङ्गग्लानिमूर्धार्तिमन्थकीलतिलादिषु||४१|| त्वग्दाहो वर्तिगोदन्तसूर्यकान्तशरादिभिः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadAhaviShayaH mAMsadAhasAdhanAni (42-43) · Śloka 43
| അര്ശോഭഗന്ദരഗ്രന്ഥിനാഡീദുഷ്ടവ്രണാദിഷു||൪൨|| മാംസദാഹോ മധുസ്നേഹജാമ്ബവൌഷ്ഠഗുഡാദിഭിഃ| |൪൩|
| अर्शोभगन्दरग्रन्थिनाडीदुष्टव्रणादिषु||४२|| मांसदाहो मधुस्नेहजाम्बवौष्ठगुडादिभिः| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdidAhaviShayaH sirAdidAhasAdhanAniss (43-44) · Śloka 44
| ശ്ലിഷ്ടവര്ത്മന്യസൃക്സ്രാവനീല്യസമ്യഗ്വ്യധാദിഷു||൪൩|| സിരാദിദാഹസ്തൈരേവ| |൪൪|
| श्लिष्टवर्त्मन्यसृक्स्रावनील्यसम्यग्व्यधादिषु||४३|| सिरादिदाहस्तैरेव| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnidAhaniShedhaH (44) · Śloka 44
ന ദഹേത്ക്ഷാരവാരിതാന്| അന്തഃശല്യാസൃജോ ഭിന്നകോഷ്ഠാന് ഭൂരിവ്രണാതുരാന്||൪൪||
न दहेत्क्षारवारितान्| अन्तःशल्यासृजो भिन्नकोष्ठान् भूरिव्रणातुरान्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhAnantaraM kRutyam (45) · Śloka 45
സുദഗ്ധം ഘൃതമധ്വക്തം സ്നിഗ്ധശീതൈഃ പ്രദേഹയേത്| |൪൫|
सुदग्धं घृतमध्वक्तं स्निग्धशीतैः प्रदेहयेत्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudagdhalakShaNam (45-46) · Śloka 46
| തസ്യ ലിങ്ഗം സ്ഥിതേ രക്തേ ശബ്ദവല്ലസികാന്വിതമ്||൪൫|| പക്വതാലകപോതാഭം സുരോഹം നാതിവേദനമ്| |൪൬|
| तस्य लिङ्गं स्थिते रक्ते शब्दवल्लसिकान्वितम्||४५|| पक्वतालकपोताभं सुरोहं नातिवेदनम्| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhAtidagdhayorlakShaNam (46) · Śloka 46
| പ്രമാദദഗ്ധവത്സര്വം ദുര്ദഗ്ധാത്യര്ഥദഗ്ധയോഃ||൪൬||
| प्रमाददग्धवत्सर्वं दुर्दग्धात्यर्थदग्धयोः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramAdadagdhaBedAH (47) · Śloka 47
ചതുര്ധാ തത്തു തുച്ഛേന സഹ| |൪൭|
चतुर्धा तत्तु तुच्छेन सह| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tucCalakShaNam (47) · Śloka 47
തുഛസ്യ ലക്ഷണമ്| ത്വഗ്വിവര്ണാഷ്യതേऽത്യര്ഥം ന ച സ്ഫോടസമുദ്ഭവഃ||൪൭||
तुछस्य लक्षणम्| त्वग्विवर्णाष्यतेऽत्यर्थं न च स्फोटसमुद्भवः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhalakShaNam (48) · Śloka 48
സസ്ഫോടദാഹതീവ്രോഷം ദുര്ദഗ്ധമ്| |൪൮|
सस्फोटदाहतीव्रोषं दुर्दग्धम्| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhalakShaNam (48-49) · Śloka 49
അതിദാഹതഃ| മാംസലമ്ബനസങ്കോചദാഹധൂപനവേദനാഃ||൪൮|| സിരാദിനാശസ്തൃണ്മൂര്ച്ഛാവ്രണഗാമ്ഭീര്യമൃത്യവഃ| |൪൯|
अतिदाहतः| मांसलम्बनसङ्कोचदाहधूपनवेदनाः||४८|| सिरादिनाशस्तृण्मूर्च्छाव्रणगाम्भीर्यमृत्यवः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tucCasyauShadham (49-50) · Śloka 50
| തുച്ഛസ്യാഗ്നിപ്രതപനം കാര്യമുഷ്ണം ച ഭേഷജമ്||൪൯|| സ്ത്യാനേऽസ്ത്രേ വേദനാऽത്യര്ഥം വിലീനേ മന്ദതാ രുജഃ| |൫൦|
| तुच्छस्याग्निप्रतपनं कार्यमुष्णं च भेषजम्||४९|| स्त्यानेऽस्त्रे वेदनाऽत्यर्थं विलीने मन्दता रुजः| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhasyauShadham (50) · Śloka 50
| ദുര്ദഗ്ധേ ശീതമുഷ്ണം ച യുഞ്ജ്യാദാദൌ തതോ ഹിമമ്||൫൦||
| दुर्दग्धे शीतमुष्णं च युञ्ज्यादादौ ततो हिमम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagdagdhasyauShadham (51) · Śloka 51
സമ്യഗ്ദഗ്ധേ തവക്ഷീരിപ്ലക്ഷചന്ദനഗൈരികൈഃ| ലിമ്പേത്സാജ്യാമൃതൈരൂര്ധ്വം പിത്തവിദ്രധിവത്ക്രിയാ||൫൧||
सम्यग्दग्धे तवक्षीरिप्लक्षचन्दनगैरिकैः| लिम्पेत्साज्यामृतैरूर्ध्वं पित्तविद्रधिवत्क्रिया||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhasyauShadham (52) · Śloka 52
അതിദഗ്ധേ ദ്രുതം കുര്യാത്സര്വം പിത്തവിസര്പവത്| |൫൨|
अतिदग्धे द्रुतं कुर्यात्सर्वं पित्तविसर्पवत्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehadagdhasyauShadham (52-1) · Śloka 1
| സ്നേഹദഗ്ധേ ഭൃശതരം രൂക്ഷം തത്ര തു യോജയേത്||൫൨|| (ശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്നയോ യസ്മാന്മൃത്യോഃ പരമമായുധമ്| അപ്രമത്തോ ഭിഷക് തസ്മാത്താന് സമ്യഗവചാരയേത്)||൧||
| स्नेहदग्धे भृशतरं रूक्षं तत्र तु योजयेत्||५२|| (शस्त्रक्षाराग्नयो यस्मान्मृत्योः परममायुधम्| अप्रमत्तो भिषक् तस्मात्तान् सम्यगवचारयेत्)||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthanasyopasaMhAraH (30) · Śloka 30
സമാപ്യതേ സ്ഥാനമിദം ഹൃദയസ്യ രഹസ്യവത്| അത്രാര്ഥാഃ സൂത്രിതാഃ സൂക്ഷ്മാഃ പ്രതന്യന്തേ ഹി സര്വതഃ||൫൩|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതാ- യാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ക്ഷാരാഗ്നികര്മ- വിധിര്നാമ ത്രിംശത്തമോऽധ്യായഃ||൩൦||
समाप्यते स्थानमिदं हृदयस्य रहस्यवत्| अत्रार्थाः सूत्रिताः सूक्ष्माः प्रतन्यन्ते हि सर्वतः||५३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने क्षाराग्निकर्म- विधिर्नाम त्रिंशत्तमोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon