Adhikarana kShArAgnikarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
અથાતઃ ક્ષારાગ્નિકર્મવિધિમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે|૨|
अथातः क्षाराग्निकर्मविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraprashaMsA (1-2) · Śloka 2
સર્વશસ્ત્રાનુશસ્ત્રાણાં ક્ષારઃ શ્રેષ્ઠો બહૂનિ યત્| છેદ્યભેદ્યાદિકર્માણિ કુરુતે વિષમેષ્વપિ||૧|| દુઃખાવચાર્યશસ્ત્રેષુ તેન સિદ્ધિમયાત્સુ ચ| અતિકૃચ્છ્રેષુ રોગેષુ યચ્ચ પાનેઽપિ યુજ્યતે||૨||
सर्वशस्त्रानुशस्त्राणां क्षारः श्रेष्ठो बहूनि यत्| छेद्यभेद्यादिकर्माणि कुरुते विषमेष्वपि||१|| दुःखावचार्यशस्त्रेषु तेन सिद्धिमयात्सु च| अतिकृच्छ्रेषु रोगेषु यच्च पानेऽपि युज्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antaH parimArjanasya viShayaH (3) · Śloka 3
અધુના ક્ષારસ્ય પેયલેપવિષયવિભાગં દર્શયતિ- સ પેયોઽર્શોગ્નિસાદાશ્મગુલ્મોદરગરાદિષુ| |૩|
अधुना क्षारस्य पेयलेपविषयविभागं दर्शयति- स पेयोऽर्शोग्निसादाश्मगुल्मोदरगरादिषु| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahiH parimArjanasya viShayaH (3-4) · Śloka 4
| યોજ્યઃ સાક્ષાન્મષશ્વિત્રબાહ્યાર્શઃકુષ્ઠસુપ્તિષુ||૩|| ભગન્દરાર્બુદગ્રન્થિદુષ્ટનાડીવ્રણાદિષુ| |૪|
| योज्यः साक्षान्मषश्वित्रबाह्यार्शःकुष्ठसुप्तिषु||३|| भगन्दरार्बुदग्रन्थिदुष्टनाडीव्रणादिषु| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvayorapi kShArayorniShedhaH (4-8) · Śloka 8
| ન તૂભયોઽપિ યોક્તવ્યઃ પિત્તે રક્તે ચલેઽબલે||૪|| જ્વરેઽતિસારે હન્મૂર્ધરોગે પાણ્ડ્વામયેઽરુચૌ| તિમિરે કૃતસંશુદ્દ્ધૌ શ્વયથૌ સર્વગાત્રગે||૫|| ભીરુગર્ભિણ્યૃતુમતીપ્રોદ્વૃત્તફલયોનિષુ| અજીર્ણેઽન્ને શિશૌ વૃદ્ધે ધમનીસન્ધિમર્મસુ||૬|| તરુણાસ્થિસિરાસ્નાયુસેવનીગલનાભિષુ| દેશેઽલ્પમાંસે વૃષણમેઢ્રસ્રોતોનખાન્તરે||૭|| વર્ત્મરોગાદૃતેઽક્ષ્ણોશ્ચ શીતવર્ષોષ્ણદુર્દિને| |૮|
| न तूभयोऽपि योक्तव्यः पित्ते रक्ते चलेऽबले||४|| ज्वरेऽतिसारे हन्मूर्धरोगे पाण्ड्वामयेऽरुचौ| तिमिरे कृतसंशुद्द्धौ श्वयथौ सर्वगात्रगे||५|| भीरुगर्भिण्यृतुमतीप्रोद्वृत्तफलयोनिषु| अजीर्णेऽन्ने शिशौ वृद्धे धमनीसन्धिमर्मसु||६|| तरुणास्थिसिरास्नायुसेवनीगलनाभिषु| देशेऽल्पमांसे वृषणमेढ्रस्रोतोनखान्तरे||७|| वर्त्मरोगादृतेऽक्ष्णोश्च शीतवर्षोष्णदुर्दिने| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahiH parimArjanasya dahanavidhiH galanavidhiH pAkavidhiH (8-20) · Śloka 20
અધુના ક્ષારક્રિયામાહ | કાલમુષ્કકશમ્યાકકદલીપારિભદ્રકાન્||૮|| અશ્વકર્ણમહાવૃક્ષપલાશાસ્ફોતવૃક્ષકાન્| ઇન્દ્રવૃક્ષાર્કપૂતીકનક્તમાલાશ્વમારકાન્||૯|| કાકજઙ્ઘામપામાર્ગમગ્નિમન્થાગ્નિતિલ્વકાન્| સાર્દ્રાન્ સમૂલશાખાદીન્ ખણ્ડશઃ પતિકલ્પિતાન્||૧૦|| કોશાતકીશ્ચતસ્રશ્ચ શૂકં નાલં યવસ્ય ચ| નિવાતે નિચયીકૃત્ય પૃથક્ તાનિ શિલાતલે||૧૧|| પ્રક્ષિપ્ય મુષ્કકચયે સુધાશ્માનિ ચ દીપયેત્| તતસ્તિલાનાં કુતલૈર્દગ્ધ્વાઽગ્નૌ વિગતે પૃથક્||૧૨|| કૃત્વા સુધાશ્મનાં ભસ્મ દ્રોણં ત્વિતરભસ્મનઃ| મુષ્કકોત્તરમાદાય પ્રત્યેકં જલમૂત્રયોઃ||૧૩|| ગાલયેદર્ધભારેણ મહતા વાસસા ચ તત્| યાવત્પિચ્છિલરક્તાચ્છસ્તીક્ષ્ણો જાતસ્તદા ચ તમ્||૧૪|| ગૃહીત્વા ક્ષારનિષ્યન્દં પચેલ્લૌહ્યાં વિઘટ્ટયન્| પચ્યમાને તતસ્તસ્મિંસ્તાઃ સુધાભસ્મશર્કરાઃ||૧૫|| શુક્તીઃ ક્ષીરપકં શઙ્ખાનાભીશ્ચાયસભાજને| કૃત્વાઽગ્નિવર્ણાન્બહુશઃ ક્ષારોત્થે કુડવોન્મિતે||૧૬|| નિર્વાપ્ય પિષ્ટ્વા તેનૈવ પ્રતીવાપં વિનિક્ષિપેત્| શ્લક્ષ્ણં શકૃદ્દૃક્ષશિખિગૃધ્રકઙ્કકપોતજમ્||૧૭|| ચતુષ્પાત્પક્ષિપિત્તાલમનોહ્વાલવણાનિ ચ| પરિતઃ સુતરાં ચાતો દર્વ્યા તમવઘટ્ટયેત્||૧૮|| સબાષ્પૈશ્ચ યદોત્તિષ્ઠેદ્બુદ્બુદૈર્લેહવદ્ધનઃ| અવતાર્ય તદા શીતો યવરાશાવયોમયે||૧૯|| સ્થાપ્યોઽયં મધ્યમઃ ક્ષારો| |૨૦|
अधुना क्षारक्रियामाह | कालमुष्ककशम्याककदलीपारिभद्रकान्||८|| अश्वकर्णमहावृक्षपलाशास्फोतवृक्षकान्| इन्द्रवृक्षार्कपूतीकनक्तमालाश्वमारकान्||९|| काकजङ्घामपामार्गमग्निमन्थाग्नितिल्वकान्| सार्द्रान् समूलशाखादीन् खण्डशः पतिकल्पितान्||१०|| कोशातकीश्चतस्रश्च शूकं नालं यवस्य च| निवाते निचयीकृत्य पृथक् तानि शिलातले||११|| प्रक्षिप्य मुष्ककचये सुधाश्मानि च दीपयेत्| ततस्तिलानां कुतलैर्दग्ध्वाऽग्नौ विगते पृथक्||१२|| कृत्वा सुधाश्मनां भस्म द्रोणं त्वितरभस्मनः| मुष्ककोत्तरमादाय प्रत्येकं जलमूत्रयोः||१३|| गालयेदर्धभारेण महता वाससा च तत्| यावत्पिच्छिलरक्ताच्छस्तीक्ष्णो जातस्तदा च तम्||१४|| गृहीत्वा क्षारनिष्यन्दं पचेल्लौह्यां विघट्टयन्| पच्यमाने ततस्तस्मिंस्ताः सुधाभस्मशर्कराः||१५|| शुक्तीः क्षीरपकं शङ्खानाभीश्चायसभाजने| कृत्वाऽग्निवर्णान्बहुशः क्षारोत्थे कुडवोन्मिते||१६|| निर्वाप्य पिष्ट्वा तेनैव प्रतीवापं विनिक्षिपेत्| श्लक्ष्णं शकृद्दृक्षशिखिगृध्रकङ्ककपोतजम्||१७|| चतुष्पात्पक्षिपित्तालमनोह्वालवणानि च| परितः सुतरां चातो दर्व्या तमवघट्टयेत्||१८|| सबाष्पैश्च यदोत्तिष्ठेद्बुद्बुदैर्लेहवद्धनः| अवतार्य तदा शीतो यवराशावयोमये||१९|| स्थाप्योऽयं मध्यमः क्षारो| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRudutIkShNakShArayorvisheShaH (20-22) · Śloka 22
ન તુ પિષ્ટ્વા ક્ષિપેન્મૃદૌ| નિર્વાપ્યાપનયેત્તીક્ષ્ણે પૂર્વવત્ પ્રતિવાપનમ્||૨૦|| તથા લાઙ્ગલિકાદન્તિચિત્રકાતિવિષાવચાઃ| સ્વર્જિકાકનકક્ષીરિહિઙ્ગુપૂતીકપલ્લવાઃ||૨૧|| તાલપત્રી બિડં ચેતિ, સપ્તરાત્રાત્પરં તુ સઃ| યોજ્યઃ|૨૨|
न तु पिष्ट्वा क्षिपेन्मृदौ| निर्वाप्यापनयेत्तीक्ष्णे पूर्ववत् प्रतिवापनम्||२०|| तथा लाङ्गलिकादन्तिचित्रकातिविषावचाः| स्वर्जिकाकनकक्षीरिहिङ्गुपूतीकपल्लवाः||२१|| तालपत्री बिडं चेति, सप्तरात्रात्परं तु सः| योज्यः|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAratraye viShayatrayam (22-23) · Śloka 23
ઇતિ ક્ષારત્રૈવિધ્યમુક્ત્વા તદ્વિષયં નિર્દિદિક્ષુરાહ- | તીક્ષ્ણોઽનિલશ્લેષ્મમેદોજેષ્વર્બુદાદિષુ||૨૨|| મધ્યેષ્વેષ્વેવ મધ્યોઽન્યઃ પિત્તાસ્રગુદજન્મસુ| બલાર્થં ક્ષીણપાનીયે ક્ષારામ્બુ પુનરાવપેત્||૨૩||
इति क्षारत्रैविध्यमुक्त्वा तद्विषयं निर्दिदिक्षुराह- | तीक्ष्णोऽनिलश्लेष्ममेदोजेष्वर्बुदादिषु||२२|| मध्येष्वेष्वेव मध्योऽन्यः पित्तास्रगुदजन्मसु| बलार्थं क्षीणपानीये क्षाराम्बु पुनरावपेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraguNAH (24-26) · Śloka 26
અધુના ક્ષારગુણાનાહ નાતિતીક્ષ્ણમૃદુઃ શ્લક્ષ્ણઃ પિચ્છિલઃ શીઘ્રગઃ સિતઃ| શિખરી સુખનિર્વાપ્યો ન વિષ્યન્દી ન ચાતિરુક્||૨૪|| ક્ષારો દશગુણઃ શસ્ત્રતેજસોરપિ કર્મકૃત્| આચૂષન્નિવ સંરમ્ભાદ્ગાત્રમાપીડયન્નિવ||૨૫|| સર્વતોઽનુસરન્ દોષાનુન્મૂલયતિ મૂલતઃ| કર્મ કૃત્વા ગતરુજઃ સ્વયમેવોપશામ્યતિ||૨૬||
अधुना क्षारगुणानाह नातितीक्ष्णमृदुः श्लक्ष्णः पिच्छिलः शीघ्रगः सितः| शिखरी सुखनिर्वाप्यो न विष्यन्दी न चातिरुक्||२४|| क्षारो दशगुणः शस्त्रतेजसोरपि कर्मकृत्| आचूषन्निव संरम्भाद्गात्रमापीडयन्निव||२५|| सर्वतोऽनुसरन् दोषानुन्मूलयति मूलतः| कर्म कृत्वा गतरुजः स्वयमेवोपशाम्यति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraprayogaH (27-28) · Śloka 28
ક્ષારસાધ્યે ગદે છિન્ને લિખિતે સ્રાવિતેઽથવા| ક્ષારં શલાકયા દત્ત્વા પ્લોતપ્રાવૃતદેહયા||૨૭|| માત્રાશતમુપેક્ષેત| |૨૮|
क्षारसाध्ये गदे छिन्ने लिखिते स्रावितेऽथवा| क्षारं शलाकया दत्त्वा प्लोतप्रावृतदेहया||२७|| मात्राशतमुपेक्षेत| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshaHsu visheShaH (28) · Śloka 28
તત્રાર્શઃસ્વાવૃતાનનમ્| હસ્તેન યન્ત્રં કુર્વીત|૨૮|
तत्रार्शःस्वावृताननम्| हस्तेन यन्त्रं कुर्वीत|२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartmarogeShu visheShaH (28-29) · Śloka 29
| વર્ત્મરોગેષુ વર્ત્મની||૨૮|| નિર્ભુજ્ય પિચુનાઽઽચ્છાદ્ય કૃષ્ણભાગં વિનિક્ષિપેત્| પદ્મપત્રતનુઃ ક્ષારલેપો, ઘ્રાણાર્બુદેષુ ચ||૨૯||
| वर्त्मरोगेषु वर्त्मनी||२८|| निर्भुज्य पिचुनाऽऽच्छाद्य कृष्णभागं विनिक्षिपेत्| पद्मपत्रतनुः क्षारलेपो, घ्राणार्बुदेषु च||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana GrANArbudeShu visheShaH (30) · Śloka 30
પ્રત્યાદિત્યં નિષણ્ણસ્ય સમુન્નમ્યાગ્રનાસિકામ્| માત્રા વિધાર્યઃ પઞ્ચાશત્|૩૦|
प्रत्यादित्यं निषण्णस्य समुन्नम्याग्रनासिकाम्| मात्रा विधार्यः पञ्चाशत्|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNArshaHsu visheShaH (30) · Śloka 30
| તદ્વદર્શસિ કર્ણજે||૩૦||
| तद्वदर्शसि कर्णजे||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraprayogAnantaraM kRutyam (31-32) · Śloka 32
ક્ષારં પ્રમાર્જનેનાનુ પરિમૃજ્યાવગમ્ય ચ| સુદગ્ધં ઘૃતમધ્વક્તં તત્પયોમસ્તુકાઞ્જિકૈઃ||૩૧|| નિર્વાપયેત્તતઃ સાજ્યૈઃ સ્વાદુશીતૈઃ પ્રદેહયેત્| અભિષ્યન્દીનિ ભોજ્યાનિ ક્લેદનાય ચ||૩૨||
क्षारं प्रमार्जनेनानु परिमृज्यावगम्य च| सुदग्धं घृतमध्वक्तं तत्पयोमस्तुकाञ्जिकैः||३१|| निर्वापयेत्ततः साज्यैः स्वादुशीतैः प्रदेहयेत्| अभिष्यन्दीनि भोज्यानि क्लेदनाय च||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudagdhe~apyashIrNe kRutyam (33-34) · Śloka 34
યદિ ચ સ્થિરમૂલત્વાત્ક્ષારદગ્ધં ન શીર્યતે| ધાન્યામ્લબીજયષ્ટ્યાહ્વતિલૈરાલેપયેત્તતઃ||૩૩|| તિલકલ્કઃ સમધુકો ઘૃતાક્તો વ્રણરોપણઃ| |૩૪|
यदि च स्थिरमूलत्वात्क्षारदग्धं न शीर्यते| धान्याम्लबीजयष्ट्याह्वतिलैरालेपयेत्ततः||३३|| तिलकल्कः समधुको घृताक्तो व्रणरोपणः| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudagdhalakShaNam (34) · Śloka 34
| પક્વજમ્બ્વસિતં સન્નં સમ્યગ્દગ્ધમ્|૩૪|
| पक्वजम्ब्वसितं सन्नं सम्यग्दग्धम्|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhalakShaNam (34-35) · Śloka 35
| વિપર્યયે||૩૪|| તામ્રતાતોદકણ્ડ્વાદ્યૈર્દુર્દગ્ધમ્| |૩૫|
| विपर्यये||३४|| ताम्रतातोदकण्ड्वाद्यैर्दुर्दग्धम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhe punardAhaH (35) · Śloka 35
તં પુનર્દહેત્| |૩૫|
तं पुनर्दहेत्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhalakShaNam (35) · Śloka 35
| અતિદગ્ધે સ્રવેદ્રક્તં મૂર્ચ્છાદાહજ્વરાદયઃ||૩૫||
| अतिदग्धे स्रवेद्रक्तं मूर्च्छादाहज्वरादयः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudAtidagdhalakShaNam (36) · Śloka 36
ગુદે વિશેષાદ્વિણ્મૂત્રસંરોધોઽતિપ્રવર્તનમ્| પુંસ્ત્વોપઘાતો મૃત્યુર્વા ગુદસ્ય શાતનાદ્ધ્રુવમ્||૩૬||
गुदे विशेषाद्विण्मूत्रसंरोधोऽतिप्रवर्तनम्| पुंस्त्वोपघातो मृत्युर्वा गुदस्य शातनाद्ध्रुवम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAtidagdhalakShaNam (37) · Śloka 37
નાસાયાં નાસિકાવંશદરણાકુઞ્ચનોદ્ભાવઃ| ભવેચ્ચ વિષયાજ્ઞાનમ્|૩૭|
नासायां नासिकावंशदरणाकुञ्चनोद्भावः| भवेच्च विषयाज्ञानम्|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrotrAdyatidagdhalakShaNam (37) · Śloka 37
| તદ્વચ્છ્રોત્રાદિકેષ્વપિ||૩૭||
| तद्वच्छ्रोत्रादिकेष्वपि||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhe pratIkAraH (38-1) · Śloka 1
વિશેષાદત્ર સેકોઽમ્લૈર્લેપો મધુ ઘૃતં તિલાઃ| વાતપિત્તહરા ચેષ્ટા સર્વૈવ શિશિરા ક્રિયા||૩૮|| અમ્લો હિ શીતઃ સ્પર્શેન ક્ષારસ્તેનોપસંહિતઃ| યાત્યાશુ સ્વાદુતાં તસ્માદમ્લૈર્નિર્વાપયેત્તરામ્||૩૯|| (વિષગ્નિશસ્ત્રાશનિમૃત્યુતુલ્યઃ ક્ષારો ભવેદલ્પમતિપ્રયુક્તઃ| સ ધીમતા સમ્યગનુપ્રયુક્તો રોગાન્નિહન્યાદિચિરેણ ઘોરાન્)||૧||
विशेषादत्र सेकोऽम्लैर्लेपो मधु घृतं तिलाः| वातपित्तहरा चेष्टा सर्वैव शिशिरा क्रिया||३८|| अम्लो हि शीतः स्पर्शेन क्षारस्तेनोपसंहितः| यात्याशु स्वादुतां तस्मादम्लैर्निर्वापयेत्तराम्||३९|| (विषग्निशस्त्राशनिमृत्युतुल्यः क्षारो भवेदल्पमतिप्रयुक्तः| स धीमता सम्यगनुप्रयुक्तो रोगान्निहन्यादिचिरेण घोरान्)||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agniprashaMsA (40) · Śloka 40
અગ્નિઃ ક્ષારાદપિ શ્રેષ્ઠસ્તદ્દગ્ધાનામસમ્ભવાત્| ભેષજક્ષારશસ્ત્રૈશ્ચ ન સિદ્ધાનાં પ્રસાધનાત્||૪૦||
अग्निः क्षारादपि श्रेष्ठस्तद्दग्धानामसम्भवात्| भेषजक्षारशस्त्रैश्च न सिद्धानां प्रसाधनात्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnidAhyAnya~ggAni (41) · Śloka 41
ત્વચિ માંસે સિરાસ્નાયુસન્ધ્યસ્થિષુ સ યુજ્યતે| |૪૧|
त्वचि मांसे सिरास्नायुसन्ध्यस्थिषु स युज्यते| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvagdAha viShayaH tvagdAhasAdhanAni (41-42) · Śloka 42
| મષાઙ્ગગ્લાનિમૂર્ધાર્તિમન્થકીલતિલાદિષુ||૪૧|| ત્વગ્દાહો વર્તિગોદન્તસૂર્યકાન્તશરાદિભિઃ| |૪૨|
| मषाङ्गग्लानिमूर्धार्तिमन्थकीलतिलादिषु||४१|| त्वग्दाहो वर्तिगोदन्तसूर्यकान्तशरादिभिः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadAhaviShayaH mAMsadAhasAdhanAni (42-43) · Śloka 43
| અર્શોભગન્દરગ્રન્થિનાડીદુષ્ટવ્રણાદિષુ||૪૨|| માંસદાહો મધુસ્નેહજામ્બવૌષ્ઠગુડાદિભિઃ| |૪૩|
| अर्शोभगन्दरग्रन्थिनाडीदुष्टव्रणादिषु||४२|| मांसदाहो मधुस्नेहजाम्बवौष्ठगुडादिभिः| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdidAhaviShayaH sirAdidAhasAdhanAniss (43-44) · Śloka 44
| શ્લિષ્ટવર્ત્મન્યસૃક્સ્રાવનીલ્યસમ્યગ્વ્યધાદિષુ||૪૩|| સિરાદિદાહસ્તૈરેવ| |૪૪|
| श्लिष्टवर्त्मन्यसृक्स्रावनील्यसम्यग्व्यधादिषु||४३|| सिरादिदाहस्तैरेव| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnidAhaniShedhaH (44) · Śloka 44
ન દહેત્ક્ષારવારિતાન્| અન્તઃશલ્યાસૃજો ભિન્નકોષ્ઠાન્ ભૂરિવ્રણાતુરાન્||૪૪||
न दहेत्क्षारवारितान्| अन्तःशल्यासृजो भिन्नकोष्ठान् भूरिव्रणातुरान्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhAnantaraM kRutyam (45) · Śloka 45
સુદગ્ધં ઘૃતમધ્વક્તં સ્નિગ્ધશીતૈઃ પ્રદેહયેત્| |૪૫|
सुदग्धं घृतमध्वक्तं स्निग्धशीतैः प्रदेहयेत्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudagdhalakShaNam (45-46) · Śloka 46
| તસ્ય લિઙ્ગં સ્થિતે રક્તે શબ્દવલ્લસિકાન્વિતમ્||૪૫|| પક્વતાલકપોતાભં સુરોહં નાતિવેદનમ્| |૪૬|
| तस्य लिङ्गं स्थिते रक्ते शब्दवल्लसिकान्वितम्||४५|| पक्वतालकपोताभं सुरोहं नातिवेदनम्| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhAtidagdhayorlakShaNam (46) · Śloka 46
| પ્રમાદદગ્ધવત્સર્વં દુર્દગ્ધાત્યર્થદગ્ધયોઃ||૪૬||
| प्रमाददग्धवत्सर्वं दुर्दग्धात्यर्थदग्धयोः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramAdadagdhaBedAH (47) · Śloka 47
ચતુર્ધા તત્તુ તુચ્છેન સહ| |૪૭|
चतुर्धा तत्तु तुच्छेन सह| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tucCalakShaNam (47) · Śloka 47
તુછસ્ય લક્ષણમ્| ત્વગ્વિવર્ણાષ્યતેઽત્યર્થં ન ચ સ્ફોટસમુદ્ભવઃ||૪૭||
तुछस्य लक्षणम्| त्वग्विवर्णाष्यतेऽत्यर्थं न च स्फोटसमुद्भवः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhalakShaNam (48) · Śloka 48
સસ્ફોટદાહતીવ્રોષં દુર્દગ્ધમ્| |૪૮|
सस्फोटदाहतीव्रोषं दुर्दग्धम्| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhalakShaNam (48-49) · Śloka 49
અતિદાહતઃ| માંસલમ્બનસઙ્કોચદાહધૂપનવેદનાઃ||૪૮|| સિરાદિનાશસ્તૃણ્મૂર્ચ્છાવ્રણગામ્ભીર્યમૃત્યવઃ| |૪૯|
अतिदाहतः| मांसलम्बनसङ्कोचदाहधूपनवेदनाः||४८|| सिरादिनाशस्तृण्मूर्च्छाव्रणगाम्भीर्यमृत्यवः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tucCasyauShadham (49-50) · Śloka 50
| તુચ્છસ્યાગ્નિપ્રતપનં કાર્યમુષ્ણં ચ ભેષજમ્||૪૯|| સ્ત્યાનેઽસ્ત્રે વેદનાઽત્યર્થં વિલીને મન્દતા રુજઃ| |૫૦|
| तुच्छस्याग्निप्रतपनं कार्यमुष्णं च भेषजम्||४९|| स्त्यानेऽस्त्रे वेदनाऽत्यर्थं विलीने मन्दता रुजः| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhasyauShadham (50) · Śloka 50
| દુર્દગ્ધે શીતમુષ્ણં ચ યુઞ્જ્યાદાદૌ તતો હિમમ્||૫૦||
| दुर्दग्धे शीतमुष्णं च युञ्ज्यादादौ ततो हिमम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagdagdhasyauShadham (51) · Śloka 51
સમ્યગ્દગ્ધે તવક્ષીરિપ્લક્ષચન્દનગૈરિકૈઃ| લિમ્પેત્સાજ્યામૃતૈરૂર્ધ્વં પિત્તવિદ્રધિવત્ક્રિયા||૫૧||
सम्यग्दग्धे तवक्षीरिप्लक्षचन्दनगैरिकैः| लिम्पेत्साज्यामृतैरूर्ध्वं पित्तविद्रधिवत्क्रिया||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhasyauShadham (52) · Śloka 52
અતિદગ્ધે દ્રુતં કુર્યાત્સર્વં પિત્તવિસર્પવત્| |૫૨|
अतिदग्धे द्रुतं कुर्यात्सर्वं पित्तविसर्पवत्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehadagdhasyauShadham (52-1) · Śloka 1
| સ્નેહદગ્ધે ભૃશતરં રૂક્ષં તત્ર તુ યોજયેત્||૫૨|| (શસ્ત્રક્ષારાગ્નયો યસ્માન્મૃત્યોઃ પરમમાયુધમ્| અપ્રમત્તો ભિષક્ તસ્માત્તાન્ સમ્યગવચારયેત્)||૧||
| स्नेहदग्धे भृशतरं रूक्षं तत्र तु योजयेत्||५२|| (शस्त्रक्षाराग्नयो यस्मान्मृत्योः परममायुधम्| अप्रमत्तो भिषक् तस्मात्तान् सम्यगवचारयेत्)||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthanasyopasaMhAraH (30) · Śloka 30
સમાપ્યતે સ્થાનમિદં હૃદયસ્ય રહસ્યવત્| અત્રાર્થાઃ સૂત્રિતાઃ સૂક્ષ્માઃ પ્રતન્યન્તે હિ સર્વતઃ||૫૩|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતા- યામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને ક્ષારાગ્નિકર્મ- વિધિર્નામ ત્રિંશત્તમોઽધ્યાયઃ||૩૦||
समाप्यते स्थानमिदं हृदयस्य रहस्यवत्| अत्रार्थाः सूत्रिताः सूक्ष्माः प्रतन्यन्ते हि सर्वतः||५३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने क्षाराग्निकर्म- विधिर्नाम त्रिंशत्तमोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon