Adhikarana kShArAgnikarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|
अथातः क्षाराग्निकर्मविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraprashaMsA (1-2) · Śloka 2
ಸರ್ವಶಸ್ತ್ರಾನುಶಸ್ತ್ರಾಣಾಂ ಕ್ಷಾರಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಬಹೂನಿ ಯತ್| ಛೇದ್ಯಭೇದ್ಯಾದಿಕರ್ಮಾಣಿ ಕುರುತೇ ವಿಷಮೇಷ್ವಪಿ||೧|| ದುಃಖಾವಚಾರ್ಯಶಸ್ತ್ರೇಷು ತೇನ ಸಿದ್ಧಿಮಯಾತ್ಸು ಚ| ಅತಿಕೃಚ್ಛ್ರೇಷು ರೋಗೇಷು ಯಚ್ಚ ಪಾನೇಽಪಿ ಯುಜ್ಯತೇ||೨||
सर्वशस्त्रानुशस्त्राणां क्षारः श्रेष्ठो बहूनि यत्| छेद्यभेद्यादिकर्माणि कुरुते विषमेष्वपि||१|| दुःखावचार्यशस्त्रेषु तेन सिद्धिमयात्सु च| अतिकृच्छ्रेषु रोगेषु यच्च पानेऽपि युज्यते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antaH parimArjanasya viShayaH (3) · Śloka 3
ಅಧುನಾ ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ಪೇಯಲೇಪವಿಷಯವಿಭಾಗಂ ದರ್ಶಯತಿ- ಸ ಪೇಯೋಽರ್ಶೋಗ್ನಿಸಾದಾಶ್ಮಗುಲ್ಮೋದರಗರಾದಿಷು| |೩|
अधुना क्षारस्य पेयलेपविषयविभागं दर्शयति- स पेयोऽर्शोग्निसादाश्मगुल्मोदरगरादिषु| |३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahiH parimArjanasya viShayaH (3-4) · Śloka 4
| ಯೋಜ್ಯಃ ಸಾಕ್ಷಾನ್ಮಷಶ್ವಿತ್ರಬಾಹ್ಯಾರ್ಶಃಕುಷ್ಠಸುಪ್ತಿಷು||೩|| ಭಗನ್ದರಾರ್ಬುದಗ್ರನ್ಥಿದುಷ್ಟನಾಡೀವ್ರಣಾದಿಷು| |೪|
| योज्यः साक्षान्मषश्वित्रबाह्यार्शःकुष्ठसुप्तिषु||३|| भगन्दरार्बुदग्रन्थिदुष्टनाडीव्रणादिषु| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dvayorapi kShArayorniShedhaH (4-8) · Śloka 8
| ನ ತೂಭಯೋಽಪಿ ಯೋಕ್ತವ್ಯಃ ಪಿತ್ತೇ ರಕ್ತೇ ಚಲೇಽಬಲೇ||೪|| ಜ್ವರೇಽತಿಸಾರೇ ಹನ್ಮೂರ್ಧರೋಗೇ ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯೇಽರುಚೌ| ತಿಮಿರೇ ಕೃತಸಂಶುದ್ದ್ಧೌ ಶ್ವಯಥೌ ಸರ್ವಗಾತ್ರಗೇ||೫|| ಭೀರುಗರ್ಭಿಣ್ಯೃತುಮತೀಪ್ರೋದ್ವೃತ್ತಫಲಯೋನಿಷು| ಅಜೀರ್ಣೇಽನ್ನೇ ಶಿಶೌ ವೃದ್ಧೇ ಧಮನೀಸನ್ಧಿಮರ್ಮಸು||೬|| ತರುಣಾಸ್ಥಿಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸೇವನೀಗಲನಾಭಿಷು| ದೇಶೇಽಲ್ಪಮಾಂಸೇ ವೃಷಣಮೇಢ್ರಸ್ರೋತೋನಖಾನ್ತರೇ||೭|| ವರ್ತ್ಮರೋಗಾದೃತೇಽಕ್ಷ್ಣೋಶ್ಚ ಶೀತವರ್ಷೋಷ್ಣದುರ್ದಿನೇ| |೮|
| न तूभयोऽपि योक्तव्यः पित्ते रक्ते चलेऽबले||४|| ज्वरेऽतिसारे हन्मूर्धरोगे पाण्ड्वामयेऽरुचौ| तिमिरे कृतसंशुद्द्धौ श्वयथौ सर्वगात्रगे||५|| भीरुगर्भिण्यृतुमतीप्रोद्वृत्तफलयोनिषु| अजीर्णेऽन्ने शिशौ वृद्धे धमनीसन्धिमर्मसु||६|| तरुणास्थिसिरास्नायुसेवनीगलनाभिषु| देशेऽल्पमांसे वृषणमेढ्रस्रोतोनखान्तरे||७|| वर्त्मरोगादृतेऽक्ष्णोश्च शीतवर्षोष्णदुर्दिने| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahiH parimArjanasya dahanavidhiH galanavidhiH pAkavidhiH (8-20) · Śloka 20
ಅಧುನಾ ಕ್ಷಾರಕ್ರಿಯಾಮಾಹ | ಕಾಲಮುಷ್ಕಕಶಮ್ಯಾಕಕದಲೀಪಾರಿಭದ್ರಕಾನ್||೮|| ಅಶ್ವಕರ್ಣಮಹಾವೃಕ್ಷಪಲಾಶಾಸ್ಫೋತವೃಕ್ಷಕಾನ್| ಇನ್ದ್ರವೃಕ್ಷಾರ್ಕಪೂತೀಕನಕ್ತಮಾಲಾಶ್ವಮಾರಕಾನ್||೯|| ಕಾಕಜಙ್ಘಾಮಪಾಮಾರ್ಗಮಗ್ನಿಮನ್ಥಾಗ್ನಿತಿಲ್ವಕಾನ್| ಸಾರ್ದ್ರಾನ್ ಸಮೂಲಶಾಖಾದೀನ್ ಖಣ್ಡಶಃ ಪತಿಕಲ್ಪಿತಾನ್||೧೦|| ಕೋಶಾತಕೀಶ್ಚತಸ್ರಶ್ಚ ಶೂಕಂ ನಾಲಂ ಯವಸ್ಯ ಚ| ನಿವಾತೇ ನಿಚಯೀಕೃತ್ಯ ಪೃಥಕ್ ತಾನಿ ಶಿಲಾತಲೇ||೧೧|| ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಮುಷ್ಕಕಚಯೇ ಸುಧಾಶ್ಮಾನಿ ಚ ದೀಪಯೇತ್| ತತಸ್ತಿಲಾನಾಂ ಕುತಲೈರ್ದಗ್ಧ್ವಾಽಗ್ನೌ ವಿಗತೇ ಪೃಥಕ್||೧೨|| ಕೃತ್ವಾ ಸುಧಾಶ್ಮನಾಂ ಭಸ್ಮ ದ್ರೋಣಂ ತ್ವಿತರಭಸ್ಮನಃ| ಮುಷ್ಕಕೋತ್ತರಮಾದಾಯ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಜಲಮೂತ್ರಯೋಃ||೧೩|| ಗಾಲಯೇದರ್ಧಭಾರೇಣ ಮಹತಾ ವಾಸಸಾ ಚ ತತ್| ಯಾವತ್ಪಿಚ್ಛಿಲರಕ್ತಾಚ್ಛಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಜಾತಸ್ತದಾ ಚ ತಮ್||೧೪|| ಗೃಹೀತ್ವಾ ಕ್ಷಾರನಿಷ್ಯನ್ದಂ ಪಚೇಲ್ಲೌಹ್ಯಾಂ ವಿಘಟ್ಟಯನ್| ಪಚ್ಯಮಾನೇ ತತಸ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತಾಃ ಸುಧಾಭಸ್ಮಶರ್ಕರಾಃ||೧೫|| ಶುಕ್ತೀಃ ಕ್ಷೀರಪಕಂ ಶಙ್ಖಾನಾಭೀಶ್ಚಾಯಸಭಾಜನೇ| ಕೃತ್ವಾಽಗ್ನಿವರ್ಣಾನ್ಬಹುಶಃ ಕ್ಷಾರೋತ್ಥೇ ಕುಡವೋನ್ಮಿತೇ||೧೬|| ನಿರ್ವಾಪ್ಯ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ತೇನೈವ ಪ್ರತೀವಾಪಂ ವಿನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಶಕೃದ್ದೃಕ್ಷಶಿಖಿಗೃಧ್ರಕಙ್ಕಕಪೋತಜಮ್||೧೭|| ಚತುಷ್ಪಾತ್ಪಕ್ಷಿಪಿತ್ತಾಲಮನೋಹ್ವಾಲವಣಾನಿ ಚ| ಪರಿತಃ ಸುತರಾಂ ಚಾತೋ ದರ್ವ್ಯಾ ತಮವಘಟ್ಟಯೇತ್||೧೮|| ಸಬಾಷ್ಪೈಶ್ಚ ಯದೋತ್ತಿಷ್ಠೇದ್ಬುದ್ಬುದೈರ್ಲೇಹವದ್ಧನಃ| ಅವತಾರ್ಯ ತದಾ ಶೀತೋ ಯವರಾಶಾವಯೋಮಯೇ||೧೯|| ಸ್ಥಾಪ್ಯೋಽಯಂ ಮಧ್ಯಮಃ ಕ್ಷಾರೋ| |೨೦|
अधुना क्षारक्रियामाह | कालमुष्ककशम्याककदलीपारिभद्रकान्||८|| अश्वकर्णमहावृक्षपलाशास्फोतवृक्षकान्| इन्द्रवृक्षार्कपूतीकनक्तमालाश्वमारकान्||९|| काकजङ्घामपामार्गमग्निमन्थाग्नितिल्वकान्| सार्द्रान् समूलशाखादीन् खण्डशः पतिकल्पितान्||१०|| कोशातकीश्चतस्रश्च शूकं नालं यवस्य च| निवाते निचयीकृत्य पृथक् तानि शिलातले||११|| प्रक्षिप्य मुष्ककचये सुधाश्मानि च दीपयेत्| ततस्तिलानां कुतलैर्दग्ध्वाऽग्नौ विगते पृथक्||१२|| कृत्वा सुधाश्मनां भस्म द्रोणं त्वितरभस्मनः| मुष्ककोत्तरमादाय प्रत्येकं जलमूत्रयोः||१३|| गालयेदर्धभारेण महता वाससा च तत्| यावत्पिच्छिलरक्ताच्छस्तीक्ष्णो जातस्तदा च तम्||१४|| गृहीत्वा क्षारनिष्यन्दं पचेल्लौह्यां विघट्टयन्| पच्यमाने ततस्तस्मिंस्ताः सुधाभस्मशर्कराः||१५|| शुक्तीः क्षीरपकं शङ्खानाभीश्चायसभाजने| कृत्वाऽग्निवर्णान्बहुशः क्षारोत्थे कुडवोन्मिते||१६|| निर्वाप्य पिष्ट्वा तेनैव प्रतीवापं विनिक्षिपेत्| श्लक्ष्णं शकृद्दृक्षशिखिगृध्रकङ्ककपोतजम्||१७|| चतुष्पात्पक्षिपित्तालमनोह्वालवणानि च| परितः सुतरां चातो दर्व्या तमवघट्टयेत्||१८|| सबाष्पैश्च यदोत्तिष्ठेद्बुद्बुदैर्लेहवद्धनः| अवतार्य तदा शीतो यवराशावयोमये||१९|| स्थाप्योऽयं मध्यमः क्षारो| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRudutIkShNakShArayorvisheShaH (20-22) · Śloka 22
ನ ತು ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ಷಿಪೇನ್ಮೃದೌ| ನಿರ್ವಾಪ್ಯಾಪನಯೇತ್ತೀಕ್ಷ್ಣೇ ಪೂರ್ವವತ್ ಪ್ರತಿವಾಪನಮ್||೨೦|| ತಥಾ ಲಾಙ್ಗಲಿಕಾದನ್ತಿಚಿತ್ರಕಾತಿವಿಷಾವಚಾಃ| ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕನಕಕ್ಷೀರಿಹಿಙ್ಗುಪೂತೀಕಪಲ್ಲವಾಃ||೨೧|| ತಾಲಪತ್ರೀ ಬಿಡಂ ಚೇತಿ, ಸಪ್ತರಾತ್ರಾತ್ಪರಂ ತು ಸಃ| ಯೋಜ್ಯಃ|೨೨|
न तु पिष्ट्वा क्षिपेन्मृदौ| निर्वाप्यापनयेत्तीक्ष्णे पूर्ववत् प्रतिवापनम्||२०|| तथा लाङ्गलिकादन्तिचित्रकातिविषावचाः| स्वर्जिकाकनकक्षीरिहिङ्गुपूतीकपल्लवाः||२१|| तालपत्री बिडं चेति, सप्तरात्रात्परं तु सः| योज्यः|२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAratraye viShayatrayam (22-23) · Śloka 23
ಇತಿ ಕ್ಷಾರತ್ರೈವಿಧ್ಯಮುಕ್ತ್ವಾ ತದ್ವಿಷಯಂ ನಿರ್ದಿದಿಕ್ಷುರಾಹ- | ತೀಕ್ಷ್ಣೋಽನಿಲಶ್ಲೇಷ್ಮಮೇದೋಜೇಷ್ವರ್ಬುದಾದಿಷು||೨೨|| ಮಧ್ಯೇಷ್ವೇಷ್ವೇವ ಮಧ್ಯೋಽನ್ಯಃ ಪಿತ್ತಾಸ್ರಗುದಜನ್ಮಸು| ಬಲಾರ್ಥಂ ಕ್ಷೀಣಪಾನೀಯೇ ಕ್ಷಾರಾಮ್ಬು ಪುನರಾವಪೇತ್||೨೩||
इति क्षारत्रैविध्यमुक्त्वा तद्विषयं निर्दिदिक्षुराह- | तीक्ष्णोऽनिलश्लेष्ममेदोजेष्वर्बुदादिषु||२२|| मध्येष्वेष्वेव मध्योऽन्यः पित्तास्रगुदजन्मसु| बलार्थं क्षीणपानीये क्षाराम्बु पुनरावपेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraguNAH (24-26) · Śloka 26
ಅಧುನಾ ಕ್ಷಾರಗುಣಾನಾಹ ನಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣಮೃದುಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಃ ಶೀಘ್ರಗಃ ಸಿತಃ| ಶಿಖರೀ ಸುಖನಿರ್ವಾಪ್ಯೋ ನ ವಿಷ್ಯನ್ದೀ ನ ಚಾತಿರುಕ್||೨೪|| ಕ್ಷಾರೋ ದಶಗುಣಃ ಶಸ್ತ್ರತೇಜಸೋರಪಿ ಕರ್ಮಕೃತ್| ಆಚೂಷನ್ನಿವ ಸಂರಮ್ಭಾದ್ಗಾತ್ರಮಾಪೀಡಯನ್ನಿವ||೨೫|| ಸರ್ವತೋಽನುಸರನ್ ದೋಷಾನುನ್ಮೂಲಯತಿ ಮೂಲತಃ| ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾ ಗತರುಜಃ ಸ್ವಯಮೇವೋಪಶಾಮ್ಯತಿ||೨೬||
अधुना क्षारगुणानाह नातितीक्ष्णमृदुः श्लक्ष्णः पिच्छिलः शीघ्रगः सितः| शिखरी सुखनिर्वाप्यो न विष्यन्दी न चातिरुक्||२४|| क्षारो दशगुणः शस्त्रतेजसोरपि कर्मकृत्| आचूषन्निव संरम्भाद्गात्रमापीडयन्निव||२५|| सर्वतोऽनुसरन् दोषानुन्मूलयति मूलतः| कर्म कृत्वा गतरुजः स्वयमेवोपशाम्यति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraprayogaH (27-28) · Śloka 28
ಕ್ಷಾರಸಾಧ್ಯೇ ಗದೇ ಛಿನ್ನೇ ಲಿಖಿತೇ ಸ್ರಾವಿತೇಽಥವಾ| ಕ್ಷಾರಂ ಶಲಾಕಯಾ ದತ್ತ್ವಾ ಪ್ಲೋತಪ್ರಾವೃತದೇಹಯಾ||೨೭|| ಮಾತ್ರಾಶತಮುಪೇಕ್ಷೇತ| |೨೮|
क्षारसाध्ये गदे छिन्ने लिखिते स्रावितेऽथवा| क्षारं शलाकया दत्त्वा प्लोतप्रावृतदेहया||२७|| मात्राशतमुपेक्षेत| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana arshaHsu visheShaH (28) · Śloka 28
ತತ್ರಾರ್ಶಃಸ್ವಾವೃತಾನನಮ್| ಹಸ್ತೇನ ಯನ್ತ್ರಂ ಕುರ್ವೀತ|೨೮|
तत्रार्शःस्वावृताननम्| हस्तेन यन्त्रं कुर्वीत|२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartmarogeShu visheShaH (28-29) · Śloka 29
| ವರ್ತ್ಮರೋಗೇಷು ವರ್ತ್ಮನೀ||೨೮|| ನಿರ್ಭುಜ್ಯ ಪಿಚುನಾಽಽಚ್ಛಾದ್ಯ ಕೃಷ್ಣಭಾಗಂ ವಿನಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ಪದ್ಮಪತ್ರತನುಃ ಕ್ಷಾರಲೇಪೋ, ಘ್ರಾಣಾರ್ಬುದೇಷು ಚ||೨೯||
| वर्त्मरोगेषु वर्त्मनी||२८|| निर्भुज्य पिचुनाऽऽच्छाद्य कृष्णभागं विनिक्षिपेत्| पद्मपत्रतनुः क्षारलेपो, घ्राणार्बुदेषु च||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana GrANArbudeShu visheShaH (30) · Śloka 30
ಪ್ರತ್ಯಾದಿತ್ಯಂ ನಿಷಣ್ಣಸ್ಯ ಸಮುನ್ನಮ್ಯಾಗ್ರನಾಸಿಕಾಮ್| ಮಾತ್ರಾ ವಿಧಾರ್ಯಃ ಪಞ್ಚಾಶತ್|೩೦|
प्रत्यादित्यं निषण्णस्य समुन्नम्याग्रनासिकाम्| मात्रा विधार्यः पञ्चाशत्|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNArshaHsu visheShaH (30) · Śloka 30
| ತದ್ವದರ್ಶಸಿ ಕರ್ಣಜೇ||೩೦||
| तद्वदर्शसि कर्णजे||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kShAraprayogAnantaraM kRutyam (31-32) · Śloka 32
ಕ್ಷಾರಂ ಪ್ರಮಾರ್ಜನೇನಾನು ಪರಿಮೃಜ್ಯಾವಗಮ್ಯ ಚ| ಸುದಗ್ಧಂ ಘೃತಮಧ್ವಕ್ತಂ ತತ್ಪಯೋಮಸ್ತುಕಾಞ್ಜಿಕೈಃ||೩೧|| ನಿರ್ವಾಪಯೇತ್ತತಃ ಸಾಜ್ಯೈಃ ಸ್ವಾದುಶೀತೈಃ ಪ್ರದೇಹಯೇತ್| ಅಭಿಷ್ಯನ್ದೀನಿ ಭೋಜ್ಯಾನಿ ಕ್ಲೇದನಾಯ ಚ||೩೨||
क्षारं प्रमार्जनेनानु परिमृज्यावगम्य च| सुदग्धं घृतमध्वक्तं तत्पयोमस्तुकाञ्जिकैः||३१|| निर्वापयेत्ततः साज्यैः स्वादुशीतैः प्रदेहयेत्| अभिष्यन्दीनि भोज्यानि क्लेदनाय च||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudagdhe~apyashIrNe kRutyam (33-34) · Śloka 34
ಯದಿ ಚ ಸ್ಥಿರಮೂಲತ್ವಾತ್ಕ್ಷಾರದಗ್ಧಂ ನ ಶೀರ್ಯತೇ| ಧಾನ್ಯಾಮ್ಲಬೀಜಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವತಿಲೈರಾಲೇಪಯೇತ್ತತಃ||೩೩|| ತಿಲಕಲ್ಕಃ ಸಮಧುಕೋ ಘೃತಾಕ್ತೋ ವ್ರಣರೋಪಣಃ| |೩೪|
यदि च स्थिरमूलत्वात्क्षारदग्धं न शीर्यते| धान्याम्लबीजयष्ट्याह्वतिलैरालेपयेत्ततः||३३|| तिलकल्कः समधुको घृताक्तो व्रणरोपणः| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudagdhalakShaNam (34) · Śloka 34
| ಪಕ್ವಜಮ್ಬ್ವಸಿತಂ ಸನ್ನಂ ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧಮ್|೩೪|
| पक्वजम्ब्वसितं सन्नं सम्यग्दग्धम्|३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhalakShaNam (34-35) · Śloka 35
| ವಿಪರ್ಯಯೇ||೩೪|| ತಾಮ್ರತಾತೋದಕಣ್ಡ್ವಾದ್ಯೈರ್ದುರ್ದಗ್ಧಮ್| |೩೫|
| विपर्यये||३४|| ताम्रतातोदकण्ड्वाद्यैर्दुर्दग्धम्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhe punardAhaH (35) · Śloka 35
ತಂ ಪುನರ್ದಹೇತ್| |೩೫|
तं पुनर्दहेत्| |३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhalakShaNam (35) · Śloka 35
| ಅತಿದಗ್ಧೇ ಸ್ರವೇದ್ರಕ್ತಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾದಾಹಜ್ವರಾದಯಃ||೩೫||
| अतिदग्धे स्रवेद्रक्तं मूर्च्छादाहज्वरादयः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gudAtidagdhalakShaNam (36) · Śloka 36
ಗುದೇ ವಿಶೇಷಾದ್ವಿಣ್ಮೂತ್ರಸಂರೋಧೋಽತಿಪ್ರವರ್ತನಮ್| ಪುಂಸ್ತ್ವೋಪಘಾತೋ ಮೃತ್ಯುರ್ವಾ ಗುದಸ್ಯ ಶಾತನಾದ್ಧ್ರುವಮ್||೩೬||
गुदे विशेषाद्विण्मूत्रसंरोधोऽतिप्रवर्तनम्| पुंस्त्वोपघातो मृत्युर्वा गुदस्य शातनाद्ध्रुवम्||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsAtidagdhalakShaNam (37) · Śloka 37
ನಾಸಾಯಾಂ ನಾಸಿಕಾವಂಶದರಣಾಕುಞ್ಚನೋದ್ಭಾವಃ| ಭವೇಚ್ಚ ವಿಷಯಾಜ್ಞಾನಮ್|೩೭|
नासायां नासिकावंशदरणाकुञ्चनोद्भावः| भवेच्च विषयाज्ञानम्|३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shrotrAdyatidagdhalakShaNam (37) · Śloka 37
| ತದ್ವಚ್ಛ್ರೋತ್ರಾದಿಕೇಷ್ವಪಿ||೩೭||
| तद्वच्छ्रोत्रादिकेष्वपि||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhe pratIkAraH (38-1) · Śloka 1
ವಿಶೇಷಾದತ್ರ ಸೇಕೋಽಮ್ಲೈರ್ಲೇಪೋ ಮಧು ಘೃತಂ ತಿಲಾಃ| ವಾತಪಿತ್ತಹರಾ ಚೇಷ್ಟಾ ಸರ್ವೈವ ಶಿಶಿರಾ ಕ್ರಿಯಾ||೩೮|| ಅಮ್ಲೋ ಹಿ ಶೀತಃ ಸ್ಪರ್ಶೇನ ಕ್ಷಾರಸ್ತೇನೋಪಸಂಹಿತಃ| ಯಾತ್ಯಾಶು ಸ್ವಾದುತಾಂ ತಸ್ಮಾದಮ್ಲೈರ್ನಿರ್ವಾಪಯೇತ್ತರಾಮ್||೩೯|| (ವಿಷಗ್ನಿಶಸ್ತ್ರಾಶನಿಮೃತ್ಯುತುಲ್ಯಃ ಕ್ಷಾರೋ ಭವೇದಲ್ಪಮತಿಪ್ರಯುಕ್ತಃ| ಸ ಧೀಮತಾ ಸಮ್ಯಗನುಪ್ರಯುಕ್ತೋ ರೋಗಾನ್ನಿಹನ್ಯಾದಿಚಿರೇಣ ಘೋರಾನ್)||೧||
विशेषादत्र सेकोऽम्लैर्लेपो मधु घृतं तिलाः| वातपित्तहरा चेष्टा सर्वैव शिशिरा क्रिया||३८|| अम्लो हि शीतः स्पर्शेन क्षारस्तेनोपसंहितः| यात्याशु स्वादुतां तस्मादम्लैर्निर्वापयेत्तराम्||३९|| (विषग्निशस्त्राशनिमृत्युतुल्यः क्षारो भवेदल्पमतिप्रयुक्तः| स धीमता सम्यगनुप्रयुक्तो रोगान्निहन्यादिचिरेण घोरान्)||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agniprashaMsA (40) · Śloka 40
ಅಗ್ನಿಃ ಕ್ಷಾರಾದಪಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತದ್ದಗ್ಧಾನಾಮಸಮ್ಭವಾತ್| ಭೇಷಜಕ್ಷಾರಶಸ್ತ್ರೈಶ್ಚ ನ ಸಿದ್ಧಾನಾಂ ಪ್ರಸಾಧನಾತ್||೪೦||
अग्निः क्षारादपि श्रेष्ठस्तद्दग्धानामसम्भवात्| भेषजक्षारशस्त्रैश्च न सिद्धानां प्रसाधनात्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnidAhyAnya~ggAni (41) · Śloka 41
ತ್ವಚಿ ಮಾಂಸೇ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಷು ಸ ಯುಜ್ಯತೇ| |೪೧|
त्वचि मांसे सिरास्नायुसन्ध्यस्थिषु स युज्यते| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvagdAha viShayaH tvagdAhasAdhanAni (41-42) · Śloka 42
| ಮಷಾಙ್ಗಗ್ಲಾನಿಮೂರ್ಧಾರ್ತಿಮನ್ಥಕೀಲತಿಲಾದಿಷು||೪೧|| ತ್ವಗ್ದಾಹೋ ವರ್ತಿಗೋದನ್ತಸೂರ್ಯಕಾನ್ತಶರಾದಿಭಿಃ| |೪೨|
| मषाङ्गग्लानिमूर्धार्तिमन्थकीलतिलादिषु||४१|| त्वग्दाहो वर्तिगोदन्तसूर्यकान्तशरादिभिः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsadAhaviShayaH mAMsadAhasAdhanAni (42-43) · Śloka 43
| ಅರ್ಶೋಭಗನ್ದರಗ್ರನ್ಥಿನಾಡೀದುಷ್ಟವ್ರಣಾದಿಷು||೪೨|| ಮಾಂಸದಾಹೋ ಮಧುಸ್ನೇಹಜಾಮ್ಬವೌಷ್ಠಗುಡಾದಿಭಿಃ| |೪೩|
| अर्शोभगन्दरग्रन्थिनाडीदुष्टव्रणादिषु||४२|| मांसदाहो मधुस्नेहजाम्बवौष्ठगुडादिभिः| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAdidAhaviShayaH sirAdidAhasAdhanAniss (43-44) · Śloka 44
| ಶ್ಲಿಷ್ಟವರ್ತ್ಮನ್ಯಸೃಕ್ಸ್ರಾವನೀಲ್ಯಸಮ್ಯಗ್ವ್ಯಧಾದಿಷು||೪೩|| ಸಿರಾದಿದಾಹಸ್ತೈರೇವ| |೪೪|
| श्लिष्टवर्त्मन्यसृक्स्रावनील्यसम्यग्व्यधादिषु||४३|| सिरादिदाहस्तैरेव| |४४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnidAhaniShedhaH (44) · Śloka 44
ನ ದಹೇತ್ಕ್ಷಾರವಾರಿತಾನ್| ಅನ್ತಃಶಲ್ಯಾಸೃಜೋ ಭಿನ್ನಕೋಷ್ಠಾನ್ ಭೂರಿವ್ರಣಾತುರಾನ್||೪೪||
न दहेत्क्षारवारितान्| अन्तःशल्यासृजो भिन्नकोष्ठान् भूरिव्रणातुरान्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhAnantaraM kRutyam (45) · Śloka 45
ಸುದಗ್ಧಂ ಘೃತಮಧ್ವಕ್ತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತೈಃ ಪ್ರದೇಹಯೇತ್| |೪೫|
सुदग्धं घृतमध्वक्तं स्निग्धशीतैः प्रदेहयेत्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sudagdhalakShaNam (45-46) · Śloka 46
| ತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಂ ಸ್ಥಿತೇ ರಕ್ತೇ ಶಬ್ದವಲ್ಲಸಿಕಾನ್ವಿತಮ್||೪೫|| ಪಕ್ವತಾಲಕಪೋತಾಭಂ ಸುರೋಹಂ ನಾತಿವೇದನಮ್| |೪೬|
| तस्य लिङ्गं स्थिते रक्ते शब्दवल्लसिकान्वितम्||४५|| पक्वतालकपोताभं सुरोहं नातिवेदनम्| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhAtidagdhayorlakShaNam (46) · Śloka 46
| ಪ್ರಮಾದದಗ್ಧವತ್ಸರ್ವಂ ದುರ್ದಗ್ಧಾತ್ಯರ್ಥದಗ್ಧಯೋಃ||೪೬||
| प्रमाददग्धवत्सर्वं दुर्दग्धात्यर्थदग्धयोः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pramAdadagdhaBedAH (47) · Śloka 47
ಚತುರ್ಧಾ ತತ್ತು ತುಚ್ಛೇನ ಸಹ| |೪೭|
चतुर्धा तत्तु तुच्छेन सह| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tucCalakShaNam (47) · Śloka 47
ತುಛಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ತ್ವಗ್ವಿವರ್ಣಾಷ್ಯತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ನ ಚ ಸ್ಫೋಟಸಮುದ್ಭವಃ||೪೭||
तुछस्य लक्षणम्| त्वग्विवर्णाष्यतेऽत्यर्थं न च स्फोटसमुद्भवः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhalakShaNam (48) · Śloka 48
ಸಸ್ಫೋಟದಾಹತೀವ್ರೋಷಂ ದುರ್ದಗ್ಧಮ್| |೪೮|
सस्फोटदाहतीव्रोषं दुर्दग्धम्| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhalakShaNam (48-49) · Śloka 49
ಅತಿದಾಹತಃ| ಮಾಂಸಲಮ್ಬನಸಙ್ಕೋಚದಾಹಧೂಪನವೇದನಾಃ||೪೮|| ಸಿರಾದಿನಾಶಸ್ತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾವ್ರಣಗಾಮ್ಭೀರ್ಯಮೃತ್ಯವಃ| |೪೯|
अतिदाहतः| मांसलम्बनसङ्कोचदाहधूपनवेदनाः||४८|| सिरादिनाशस्तृण्मूर्च्छाव्रणगाम्भीर्यमृत्यवः| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tucCasyauShadham (49-50) · Śloka 50
| ತುಚ್ಛಸ್ಯಾಗ್ನಿಪ್ರತಪನಂ ಕಾರ್ಯಮುಷ್ಣಂ ಚ ಭೇಷಜಮ್||೪೯|| ಸ್ತ್ಯಾನೇಽಸ್ತ್ರೇ ವೇದನಾಽತ್ಯರ್ಥಂ ವಿಲೀನೇ ಮನ್ದತಾ ರುಜಃ| |೫೦|
| तुच्छस्याग्निप्रतपनं कार्यमुष्णं च भेषजम्||४९|| स्त्यानेऽस्त्रे वेदनाऽत्यर्थं विलीने मन्दता रुजः| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durdagdhasyauShadham (50) · Śloka 50
| ದುರ್ದಗ್ಧೇ ಶೀತಮುಷ್ಣಂ ಚ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಾದೌ ತತೋ ಹಿಮಮ್||೫೦||
| दुर्दग्धे शीतमुष्णं च युञ्ज्यादादौ ततो हिमम्||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagdagdhasyauShadham (51) · Śloka 51
ಸಮ್ಯಗ್ದಗ್ಧೇ ತವಕ್ಷೀರಿಪ್ಲಕ್ಷಚನ್ದನಗೈರಿಕೈಃ| ಲಿಮ್ಪೇತ್ಸಾಜ್ಯಾಮೃತೈರೂರ್ಧ್ವಂ ಪಿತ್ತವಿದ್ರಧಿವತ್ಕ್ರಿಯಾ||೫೧||
सम्यग्दग्धे तवक्षीरिप्लक्षचन्दनगैरिकैः| लिम्पेत्साज्यामृतैरूर्ध्वं पित्तविद्रधिवत्क्रिया||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidagdhasyauShadham (52) · Śloka 52
ಅತಿದಗ್ಧೇ ದ್ರುತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸರ್ವಂ ಪಿತ್ತವಿಸರ್ಪವತ್| |೫೨|
अतिदग्धे द्रुतं कुर्यात्सर्वं पित्तविसर्पवत्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehadagdhasyauShadham (52-1) · Śloka 1
| ಸ್ನೇಹದಗ್ಧೇ ಭೃಶತರಂ ರೂಕ್ಷಂ ತತ್ರ ತು ಯೋಜಯೇತ್||೫೨|| (ಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರಾಗ್ನಯೋ ಯಸ್ಮಾನ್ಮೃತ್ಯೋಃ ಪರಮಮಾಯುಧಮ್| ಅಪ್ರಮತ್ತೋ ಭಿಷಕ್ ತಸ್ಮಾತ್ತಾನ್ ಸಮ್ಯಗವಚಾರಯೇತ್)||೧||
| स्नेहदग्धे भृशतरं रूक्षं तत्र तु योजयेत्||५२|| (शस्त्रक्षाराग्नयो यस्मान्मृत्योः परममायुधम्| अप्रमत्तो भिषक् तस्मात्तान् सम्यगवचारयेत्)||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUtrasthanasyopasaMhAraH (30) · Śloka 30
ಸಮಾಪ್ಯತೇ ಸ್ಥಾನಮಿದಂ ಹೃದಯಸ್ಯ ರಹಸ್ಯವತ್| ಅತ್ರಾರ್ಥಾಃ ಸೂತ್ರಿತಾಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಃ ಪ್ರತನ್ಯನ್ತೇ ಹಿ ಸರ್ವತಃ||೫೩|| ಇತಿ ಶ್ರೀವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾ- ಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಕ್ಷಾರಾಗ್ನಿಕರ್ಮ- ವಿಧಿರ್ನಾಮ ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೦||
समाप्यते स्थानमिदं हृदयस्य रहस्यवत्| अत्रार्थाः सूत्रिताः सूक्ष्माः प्रतन्यन्ते हि सर्वतः||५३|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचिता- यामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने क्षाराग्निकर्म- विधिर्नाम त्रिंशत्तमोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon