Adhikarana shastrakarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
অথাতঃ শস্ত্রকর্মবিধিমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে|২|
अथातः शस्त्रकर्मविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmaviShayasya vraNasyotpattiH vraNasyotpattipratibandhaH (1-2) · Śloka 2
ব্রণঃ সঞ্জাযতে প্রাযঃ পাকাচ্ছ্বথুপূর্বকাত্| তমেবোপচরেত্তস্মাদ্রক্ষন্ পাকং প্রযত্নতঃ||১|| সুশীতলেপসেকাস্রমোক্ষসংশোধনাদিভিঃ| |২|
व्रणः सञ्जायते प्रायः पाकाच्छ्वथुपूर्वकात्| तमेवोपचरेत्तस्माद्रक्षन् पाकं प्रयत्नतः||१|| सुशीतलेपसेकास्रमोक्षसंशोधनादिभिः| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvasya shvayathorlakShaNam (2) · Śloka 2
| শোফোঽল্পোঽল্পোষ্মরুক্সামঃসবর্ণঃ কঠিনঃ স্থিরঃ||২||
| शोफोऽल्पोऽल्पोष्मरुक्सामःसवर्णः कठिनः स्थिरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pacyamAnasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4
পচ্যমানো বিবর্ণস্তু রাগী বস্তিরিবাততঃ| স্ফুটতীব সনিস্তোদঃ সাঙ্গমর্দবিজৃম্ভিকঃ||৩|| সংরম্ভারুচিদাহোষাতৃড্জ্বরানিদ্রতান্বিতঃ| স্ত্যানং বিষ্যন্দযত্যাজ্যং ব্রণবত্স্পর্শনাসহঃ||৪||
पच्यमानो विवर्णस्तु रागी बस्तिरिवाततः| स्फुटतीव सनिस्तोदः साङ्गमर्दविजृम्भिकः||३|| संरम्भारुचिदाहोषातृड्ज्वरानिद्रतान्वितः| स्त्यानं विष्यन्दयत्याज्यं व्रणवत्स्पर्शनासहः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvasyalakShaNam (5-6) · Śloka 6
পক্বেঽল্পবেগতা গ্লানিঃ পাণ্ডুতা বলিসম্ভবঃ| নামোঽন্তেষূন্নতির্মধ্যে কণ্ডূশোফাদিমার্দবম্||৫|| স্পৃষ্টে পূযস্য সঞ্চারো ভবেদ্বস্তাবিবাম্ভসঃ| |৬|
पक्वेऽल्पवेगता ग्लानिः पाण्डुता वलिसम्भवः| नामोऽन्तेषून्नतिर्मध्ये कण्डूशोफादिमार्दवम्||५|| स्पृष्टे पूयस्य सञ्चारो भवेद्बस्ताविवाम्भसः| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAkasya raktadoShatrayakAryatvam (6-7) · Śloka 7
| শূলং নর্তেঽনিলাদ্দাহঃ পিত্তাচ্ছোফঃ কফোদযাত্||৬|| রোগো রক্তাচ্চ পাকঃ স্যাদতো দোষৈঃ সশোণিতৈঃ| |৭|
| शूलं नर्तेऽनिलाद्दाहः पित्ताच्छोफः कफोदयात्||६|| रोगो रक्ताच्च पाकः स्यादतो दोषैः सशोणितैः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atipakvasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8
| পাকেঽতিবৃত্তে সুষিরস্তনুত্বগ্দোষভক্ষিতঃ||৭|| বলীভিরাচিতঃ শ্যাবঃ শীর্যমাণতনূরুহঃ| |৮|
| पाकेऽतिवृत्ते सुषिरस्तनुत्वग्दोषभक्षितः||७|| वलीभिराचितः श्यावः शीर्यमाणतनूरुहः| |८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktapAkasya lakShaNam (8-10) · Śloka 10
| কফজেষু তু শোফেষু গম্ভীরং পাকমেত্যসৃক্||৮|| পক্বলিঙ্গং ততোঽস্পষ্টং যত্র স্যাচ্ছীতশোফতা| ত্বক্সাবর্ণ্যং রুজোঽল্পত্বং ঘনস্পর্শত্বমশ্মবত্||৯|| রক্তপাকমিতি ব্রূযাত্তং প্রাজ্ঞো মুক্তসংশযঃ| |১০|
| कफजेषु तु शोफेषु गम्भीरं पाकमेत्यसृक्||८|| पक्वलिङ्गं ततोऽस्पष्टं यत्र स्याच्छीतशोफता| त्वक्सावर्ण्यं रुजोऽल्पत्वं घनस्पर्शत्वमश्मवत्||९|| रक्तपाकमिति ब्रूयात्तं प्राज्ञो मुक्तसंशयः| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAraNapATanayorviShayobhedaH (10-11) · Śloka 11
| অল্পসত্ত্বেঽবলে বালে পাকাদ্বাঽত্যর্থমুদ্ধতে||১০|| দারণং মর্মসন্ধ্যাদিস্থিতে চান্যত্র পাটনম্| |১১|
| अल्पसत्त्वेऽबले बाले पाकाद्वाऽत्यर्थमुद्धते||१०|| दारणं मर्मसन्ध्यादिस्थिते चान्यत्र पाटनम्| |११|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvasya dAraNapATananiShedhaH (11-12) · Śloka 12
| আমচ্ছেদে সিরাস্নাযুব্যাপদোঽসৃগতিস্রুতিঃ||১১|| রূজোঽতিবৃদ্ধির্দরণং বিসর্পো বা ক্ষতোদ্ভবঃ| |১২|
| आमच्छेदे सिरास्नायुव्यापदोऽसृगतिस्रुतिः||११|| रूजोऽतिवृद्धिर्दरणं विसर्पो वा क्षतोद्भवः| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvasyAcCedane doShaH (12-13) · Śloka 13
| তিষ্ঠন্নন্তঃ পুনঃ পূযঃ সিরাস্নায্বসৃগামিষম্||১২|| বিবৃদ্ধো দহতি ক্ষিপ্রং তৃণোলপমিবানলঃ| |১৩|
| तिष्ठन्नन्तः पुनः पूयः सिरास्नाय्वसृगामिषम्||१२|| विवृद्धो दहति क्षिप्रं तृणोलपमिवानलः| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmapakvalakShaNAnaBij~jAnindA (13-14) · Śloka 14
| যশ্ছিনত্ত্যামমজ্ঞানাদ্যশ্চ পক্বমুপেক্ষতে||১৩|| শ্বপচাবিব বিজ্ঞেযৌ তাবনিশ্চিতকারিণৌ| |১৪|
| यश्छिनत्त्याममज्ञानाद्यश्च पक्वमुपेक्षते||१३|| श्वपचाविव विज्ञेयौ तावनिश्चितकारिणौ| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmaNaH pUrvaM BojanAdi (14-15) · Śloka 15
| প্রাক্ শস্ত্রকর্মণশ্চেষ্টং ভোজযেদন্নমাতুরম্||১৪|| পানপং পাযযেন্মদ্যং তীক্ষ্ণং যো বেদনাক্ষমঃ| ন মূর্চ্ছত্যন্নসংযোগান্মত্তঃ শস্ত্রং ন বুধ্যতে||১৫||
| प्राक् शस्त्रकर्मणश्चेष्टं भोजयेदन्नमातुरम्||१४|| पानपं पाययेन्मद्यं तीक्ष्णं यो वेदनाक्षमः| न मूर्च्छत्यन्नसंयोगान्मत्तः शस्त्रं न बुध्यते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUDhagarBAdau BojanAdiniShedhaH (16) · Śloka 16
অন্যত্র মূঢগর্ভাশ্মমুখরোগোদরাতুরাত্| |১৬|
अन्यत्र मूढगर्भाश्ममुख़रोगोदरातुरात्| |१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shastrakarmavidhiH BojanAdiniShedhaH (16-18) · Śloka 18
| অথাহৃতোপকরণং বৈদ্যঃ প্রাঙ্মুখমাতুরম্||১৬|| সম্মুখো যন্ত্রযিত্বাঽঽশু ন্যস্যেন্মর্মাদি বর্জযন্| অনুলোমং সুনিশিতং শস্ত্রমাপূযদর্শনাত্||১৭|| সকৃদেবাহরেত্তচ্চ| |১৮|
| अथाहृतोपकरणं वैद्यः प्राङ्मुख़मातुरम्||१६|| सम्मुख़ो यन्त्रयित्वाऽऽशु न्यस्येन्मर्मादि वर्जयन्| अनुलोमं सुनिशितं शस्त्रमापूयदर्शनात्||१७|| सकृदेवाहरेत्तच्च| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pATanapramANam pATanasthAnam (18-21) · Śloka 21
পাকে তু সুমহত্যপি| পাটযেত্ দ্ব্যঙ্গুলং সম্যদ্ব্যঙ্গুলত্র্যঙ্গুলান্তরম্||১৮|| এষিত্বা সম্যগেষিণ্যা পরিতঃ সুনিরূপিতম্| অঙ্গুলীনালবালৈর্বা যথাদেশং যথাশযম্||১৯|| যতো গতাং গতিং বিদ্যাদুত্সঙ্গো যত্র যত্র চ| তত্র তত্র ব্রণং কুর্যাত্সুবিভক্তং নিরাশযম্||২০|| আযতং চ বিশালং চ যথা দোষো ন তিষ্ঠতি| |২১|
पाके तु सुमहत्यपि| पाटयेत् द्व्यङ्गुलं सम्यद्व्यङ्गुलत्र्यङ्गुलान्तरम्||१८|| एषित्वा सम्यगेषिण्या परितः सुनिरूपितम्| अङ्गुलीनालवालैर्वा यथादेशं यथाशयम्||१९|| यतो गतां गतिं विद्यादुत्सङ्गो यत्र यत्र च| तत्र तत्र व्रणं कुर्यात्सुविभक्तं निराशयम्||२०|| आयतं च विशालं च यथा दोषो न तिष्ठति| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pATane vaidyagatasAmagrI (21-22) · Śloka 22
| শৌর্যমাশুক্রিযা তীক্ষ্ণং শস্ত্রমস্বেদবেপথূ||২১|| অসম্মোহশ্চ বৈদ্যস্য শস্ত্রকর্মণি শস্যতে| |২২|
| शौर्यमाशुक्रिया तीक्ष्णं शस्त्रमस्वेदवेपथू||२१|| असम्मोहश्च वैद्यस्य शस्त्रकर्मणि शस्यते| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lalATAdau tiryak pATanam (22-23) · Śloka 23
| তির্যক্ছিন্দ্যাল্ললাটাভ্রূদন্তবেষ্টকজত্রুণি||২২|| কুক্ষিকক্ষাক্ষিকূটৌষ্ঠকপোলগলবঙ্ক্ষণে| |২৩|
| तिर्यक्छिन्द्याल्ललाटाभ्रूदन्तवेष्टकजत्रुणि||२२|| कुक्षिकक्षाक्षिकूटौष्ठकपोलगलवङ्क्षणे| |२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pradeshAntare tiryakpATananiShedhaH (23) · Śloka 23
| অন্যত্র ছেদনাত্তির্যক্ সিরাস্নাযুবিপাটনম্||২৩||
| अन्यत्र छेदनात्तिर्यक् सिरास्नायुविपाटनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pATanAnantaraM kartavyam (24-28) · Śloka 28
শস্ত্রেঽবচারিতে বাগ্ভিঃ শীতাম্ভোভিশ্চ রোগিণম্| আশ্বাস্য পরিতোঽঙ্গুল্যা পরিপীড্য ব্রণং ততঃ||২৪|| ক্ষালযিত্বা কষাযেণ প্লোতেনাম্ভোঽপনীয চ| গুগ্গুল্বগুরুসিদ্ধার্থহিঙ্গুসর্জরসান্বিতৈঃ||২৫|| ধূপযেত্পটুষড্গ্রন্থানিম্বপত্রৈর্ঘৃতপ্লুতৈঃ| তিলকল্কাজ্যমধুভির্যথাস্বং ভেষজেন চ||২৬|| দিগ্ধাং বর্তিং ততো দদ্যাত্তৈরেবাচ্ছাদযেচ্চ তাং| ঘৃতাক্তৈঃ সক্তুভিশ্চোর্ধ্বং ঘনাং কবলিকাং ততঃ||২৭|| নিধায যুক্ত্যা বধ্নীযাত্পট্টেন সুসমাহিতম্| পার্শ্বে সব্যেঽপসব্যে বা নাধস্তান্নৈব চোপরি||২৮||
शस्त्रेऽवचारिते वाग्भिः शीताम्भोभिश्च रोगिणम्| आश्वास्य परितोऽङ्गुल्या परिपीड्य व्रणं ततः||२४|| क्षालयित्वा कषायेण प्लोतेनाम्भोऽपनीय च| गुग्गुल्वगुरुसिद्धार्थहिङ्गुसर्जरसान्वितैः||२५|| धूपयेत्पटुषड्ग्रन्थानिम्बपत्रैर्घृतप्लुतैः| तिलकल्काज्यमधुभिर्यथास्वं भेषजेन च||२६|| दिग्धां वर्तिं ततो दद्यात्तैरेवाच्छादयेच्च तां| घृताक्तैः सक्तुभिश्चोर्ध्वं घनां कवलिकां ततः||२७|| निधाय युक्त्या बध्नीयात्पट्टेन सुसमाहितम्| पार्श्वे सव्येऽपसव्ये वा नाधस्तान्नैव चोपरि||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paTTakavalikAvikeshikAnAM visheShaH (29) · Śloka 29
শুচিসূক্ষ্মদৃঢাঃ পট্টাঃ কবল্যঃ সবিকেশিকাঃ| ধূপিতা মৃদবঃ শ্লক্ষ্ণা নির্বলীকা ব্রণে হিতাঃ||২৯||
शुचिसूक्ष्मदृढाः पट्टाः कवल्यः सविकेशिकाः| धूपिता मृदवः श्लक्ष्णा निर्वलीका व्रणे हिताः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rakShA baliSca (30) · Śloka 30
কুর্বীতানন্তরং তস্য রক্ষাং রক্ষোনিষিদ্ধযে| বলিং চোপহরেত্তেভ্যঃ|৩০|
कुर्वीतानन्तरं तस्य रक्षां रक्षोनिषिद्धये| बलिं चोपहरेत्तेभ्यः|३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhividhAraNam (30-31) · Śloka 31
| সদা মূর্ধ্না চ ধারযেত্||৩০|| লক্ষ্মীং গুহামতিগুহাং জটিলাং ব্রহ্মচারিণীম্| বচাং ছ্হত্রামতিচ্ছ্হত্রাং দূর্বাং সিদ্ধার্থকানপি||৩১||
| सदा मूर्ध्ना च धारयेत्||३०|| लक्ष्मीं गुहामतिगुहां जटिलां ब्रह्मचारिणीम्| वचां छ्हत्रामतिच्छ्हत्रां दूर्वां सिद्धार्थकानपि||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAravihAraniyamaH (32) · Śloka 32
ততঃ স্নেহদিনেহোক্তং তস্যাচারং সমাদিশেত্| |৩২|
ततः स्नेहदिनेहोक्तं तस्याचारं समादिशेत्| |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe divAsvapnaniShedhaH (32) · Śloka 32
| দিবাস্বপ্নো ব্রণে কণ্ডূরাগরুক্শোফপূযকৃত্||৩২||
| दिवास्वप्नो व्रणे कण्डूरागरुक्शोफपूयकृत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe strIsa~gganiShedhaH (33-1) · Śloka 1
স্ত্রীণাং তু স্মৃতিসংস্পর্শদর্শনৈশ্চলিতস্রুতে| শুক্রে ব্যবাযজান্ দোষানসংসর্গেঽপ্যবাপ্নুযাত্||৩৩|| (ব্রণে শ্বযথুরাযাসাত্ স চ রাগশ্চ জাগরাত্| তৌ চ রুক্ চ দিবাস্বাপাত্তাশ্চ মৃত্যুশ্চ মৈথুনাত্)||১||
स्त्रीणां तु स्मृतिसंस्पर्शदर्शनैश्चलितस्रुते| शुक्रे व्यवायजान् दोषानसंसर्गेऽप्यवाप्नुयात्||३३|| (व्रणे श्वयथुरायासात् स च रागश्च जागरात्| तौ च रुक् च दिवास्वापात्ताश्च मृत्युश्च मैथुनात्)||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe bhojanam,vraNe BojanaviSeShaH (34-37) · Śloka 37
ভোজনং চ যথাসাত্ম্যং যবগোধূমষষ্টিকাঃ| মসূরমুদ্গতুবরীজীবন্তীসুনিষণ্ণকাঃ||৩৪|| বালমূলকবার্তাকতণ্ডুলীযকবাস্তুকম্| কারবেল্লককর্কোটপটোলকটুকাফলম্||৩৫|| সৈন্ধবং দাডিমং ধাত্রী ঘৃতং তপ্তহিমং জলম্| জীর্ণশাল্যোদনং স্নিগ্ধমল্পমুষ্ণোদকোত্তরম্||৩৬|| ভুঞ্জানো জাঙ্গলৈর্মাংসৈঃ শীঘ্রং ব্রণমপোহতি| |৩৭|
भोजनं च यथासात्म्यं यवगोधूमषष्टिकाः| मसूरमुद्गतुवरीजीवन्तीसुनिषण्णकाः||३४|| बालमूलकवार्ताकतण्डुलीयकवास्तुकम्| कारवेल्लककर्कोटपटोलकटुकाफलम्||३५|| सैन्धवं दाडिमं धात्री घृतं तप्तहिमं जलम्| जीर्णशाल्योदनं स्निग्धमल्पमुष्णोदकोत्तरम्||३६|| भुञ्जानो जाङ्गलैर्मांसैः शीघ्रं व्रणमपोहति| |३७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAshanasamashanAdhyAshananiShedhaH (37-38) · Śloka 38
| অশিতং মাত্রযা কালে পথ্যং যাতি জরাং সুখম্||৩৭|| অজীর্ণাত্ত্বনিলাদীনাং বিভ্রমো বলবান্ ভবেত্| ততঃ শোফরুজাপাকদাহানাহানবাপ্নুযাত্||৩৮||
| अशितं मात्रया काले पथ्यं याति जरां सुख़म्||३७|| अजीर्णात्त्वनिलादीनां विभ्रमो बलवान् भवेत्| ततः शोफरुजापाकदाहानाहानवाप्नुयात्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navadhAnyAdivargaH navadhAnyAderatyapathyatvam (39-40) · Śloka 40
নবং ধান্যং তিলান্ মাষান্ মদ্যং মাংসমজাঙ্গলম্| ক্ষীরেক্ষুবিকৃতীরম্লং লবণং কটুকং ত্যজেত্||৩৯|| যচ্চান্যদপি বিষ্টম্ভি বিদাহি গুরু শীতলম্| বর্গোঽযং নবধান্যাদির্ব্রণিনঃ সর্বদোষকৃত্||৪০||
नवं धान्यं तिलान् माषान् मद्यं मांसमजाङ्गलम्| क्षीरेक्षुविकृतीरम्लं लवणं कटुकं त्यजेत्||३९|| यच्चान्यदपि विष्टम्भि विदाहि गुरु शीतलम्| वर्गोऽयं नवधान्यादिर्व्रणिनः सर्वदोषकृत्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madyasya tato~apathyatvam (41) · Śloka 41
মদ্যং তীক্ষ্ণোষ্ণরূক্ষাম্লমাশু ব্যাপাদযেদ্ব্রণম্| |৪১|
मद्यं तीक्ष्णोष्णरूक्षाम्लमाशु व्यापादयेद्व्रणम्| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNashushrUShaNam (41-43) · Śloka 43
| বালোশীরৈশ্চ বীজ্যেত ন চৈনং পরিঘট্টযেত্||৪১|| ন তুদেন্ন চ কণ্ডূযেচ্চেষ্টমানশ্চ পালযেত্| স্নিগ্ধবৃদ্ধদ্বিজাতীনাং কথাঃ শ্রুণ্বন্মনঃপ্রিযাঃ||৪২|| আশাবান্ ব্যাধিমোক্ষাযা ক্ষিপ্রং ব্রণমপোহতি| |৪৩|
| वालोशीरैश्च वीज्येत न चैनं परिघट्टयेत्||४१|| न तुदेन्न च कण्डूयेच्चेष्टमानश्च पालयेत्| स्निग्धवृद्धद्विजातीनां कथाः श्रुण्वन्मनःप्रियाः||४२|| आशावान् व्याधिमोक्षाया क्षिप्रं व्रणमपोहति| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIye divase prakShAlanAdikam dvitIye prakShAlanAdiniShedhaH niShedhAtikrame doShaH (43-44) · Śloka 44
| তৃতীযেঽহ্নি পুনঃ কুর্যাদ্ব্রণকর্ম চ পূর্ববত্||৪৩|| প্রক্ষালনাদি, দিবসে দ্বিতীযে নাচরেত্তথা| তীব্রব্যথো বিগ্রথিতশ্চিরাত্সংরোহতি ব্রণঃ||৪৪||
| तृतीयेऽह्नि पुनः कुर्याद्व्रणकर्म च पूर्ववत्||४३|| प्रक्षालनादि, दिवसे द्वितीये नाचरेत्तथा| तीव्रव्यथो विग्रथितश्चिरात्संरोहति व्रणः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snigdhAdivikeshikAyAH kalkasya ca niShedhaH (45) · Śloka 45
স্নিগ্ধাং রূক্ষাং শ্লথাং গাঢাং দুর্ন্যস্তাং চ বিকেশিকাম্| ব্রণে ন দদ্যাত্কল্কং বা|৪৫|
स्निग्धां रूक्षां श्लथां गाढां दुर्न्यस्तां च विकेशिकाम्| व्रणे न दद्यात्कल्कं वा|४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShedhAtikrame doShaH (45-47) · Śloka 47
| স্নেহাত্ক্লেদো বিবর্দ্ধতে||৪৫|| মাংসচ্ছেদোঽতিরুগ্রৌক্ষ্যাদ্বরণং শোণিতাগমঃ| শ্লথাতিগাঢদুর্ন্যাসৈর্ব্রণবর্ত্মাবঘর্ষণম্||৪৬|| ঘ্|৪৭|
| स्नेहात्क्लेदो विवर्द्धते||४५|| मांसच्छेदोऽतिरुग्रौक्ष्याद्वरणं शोणितागमः| श्लथातिगाढदुर्न्यासैर्व्रणवर्त्मावघर्षणम्||४६|| घ्|४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikeshikAyA guNaH (47) · Śloka 47
সপূতিমাংসং সোত্সঙ্গং সগতিং পূযগর্ভিণম্| ব্রণং বিশোধযেচ্ছীঘ্রং স্থিতা হ্যন্তর্বিকেশিকা||৪৭||
सपूतिमांसं सोत्सङ्गं सगतिं पूयगर्भिणम्| व्रणं विशोधयेच्छीघ्रं स्थिता ह्यन्तर्विकेशिका||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana apakvapATane cikitsA (48) · Śloka 48
ব্যম্লং তু পাটিতং শোফং পাচনৈঃ সমুপাচরেত্| ভোজনৈরুপনাহৈশ্চ নাতিব্রণবিরোধিভিঃ||৪৮||
व्यम्लं तु पाटितं शोफं पाचनैः समुपाचरेत्| भोजनैरुपनाहैश्च नातिव्रणविरोधिभिः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanasya viShayaH (49-51) · Śloka 51
সদ্যঃ সদ্যোব্রণান্ সীব্যেদ্বিবৃতানভিঘাতজান্| মেদোজাল্লিখিতান্ গ্রন্থীন্ হ্রস্বাঃ পালীশ্চ কর্ণযোঃ||৪৯|| শিরোক্ষিকূটনাসৌষ্ঠগণ্ডকর্ণোরুবাহুষু| গ্রীবাললাটমুষ্কস্ফিঙ্মেঢ্রপাযূদরাদিষু||৫০|| গম্ভীরেষু প্রদেশেষু মাংসলেষ্বচলেষু চ| |৫১|
सद्यः सद्योव्रणान् सीव्येद्विवृतानभिघातजान्| मेदोजाल्लिखितान् ग्रन्थीन् ह्रस्वाः पालीश्च कर्णयोः||४९|| शिरोक्षिकूटनासौष्ठगण्डकर्णोरुबाहुषु| ग्रीवाललाटमुष्कस्फिङ्मेढ्रपायूदरादिषु||५०|| गम्भीरेषु प्रदेशेषु मांसलेष्वचलेषु च| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanAviShayaH (51-52) · Śloka 52
| ন তু বঙ্ক্ষণকক্ষাদাবল্পমাংসে চলে ব্রণান্||৫১|| বাযুনির্বাহিণাঃ শল্যগর্ভান্ ক্ষারবিষাগ্নিজান্| |৫২|
| न तु वङ्क्षणकक्षादावल्पमांसे चले व्रणान्||५१|| वायुनिर्वाहिणाः शल्यगर्भान् क्षारविषाग्निजान्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanasya vidhiH (52-54) · Śloka 54
| সীব্যেচ্চলাস্থিশুষ্কাস্রতৃণরোমাপনীয তু||৫২|| প্রলম্বি মাংসং বিচ্ছিন্নং নিবেশ্য স্বনিবেশনে| সন্ধ্যস্থি চ স্থিতে রক্তে স্নায্বা সূত্রেণ বল্কলৈঃ||৫৩|| সীব্যেন্ন দূরে নাসন্নে গৃহ্ণন্নাল্পং ন বা বহু| |৫৪|
| सीव्येच्चलास्थिशुष्कास्रतृणरोमापनीय तु||५२|| प्रलम्बि मांसं विच्छिन्नं निवेश्य स्वनिवेशने| सन्ध्यस्थि च स्थिते रक्ते स्नाय्वा सूत्रेण वल्कलैः||५३|| सीव्येन्न दूरे नासन्ने गृह्णन्नाल्पं न वा बहु| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sIvanAnantaraM kartavyam (54-55) · Śloka 55
| সান্ত্বযিত্বা ততশ্চার্তং ব্রণে মধুঘৃতদ্রুতৈঃ||৫৪|| অঞ্জনক্ষৌ মজমষীফলিনীশল্লকীফলৈঃ| সরোধ্রমধুকৈর্দিগ্ধে যুঞ্জ্যাদ্বন্ধাদি পূর্ববত্||৫৫||
| सान्त्वयित्वा ततश्चार्तं व्रणे मधुघृतद्रुतैः||५४|| अञ्जनक्षौ मजमषीफलिनीशल्लकीफलैः| सरोध्रमधुकैर्दिग्धे युञ्ज्याद्बन्धादि पूर्ववत्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuShkaM vraNamArdaM kRutvA sIvyet (56) · Śloka 56
ব্রণে নিঃশোণিতৌষ্ঠো যঃ কিঞ্চিদেবাবলিখ্য তম্| সঞ্জাতরুধিরং সীব্যেত্সন্ধানং হ্যস্য শোণিতম্||৫৬||
व्रणे निःशोणितौष्ठो यः किञ्चिदेवावलिख़्य तम्| सञ्जातरुधिरं सीव्येत्सन्धानं ह्यस्य शोणितम्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhanasya sAdhanAni (57-59) · Śloka 59
বন্ধনানি তু দেশাদীন্ বীক্ষ্য যুঞ্জীত তেষু চ| আবিকাজিনকৌশেযমুষ্ণম্, ক্ষৌ মং তু শীতলম্||৫৭|| শীতোষ্ণম্ তূলসন্তানকার্পাসস্নাযুবল্কজম্| তাম্রাযস্ত্রপুসীসানি ব্রণে মেদঃকফাধিকে||৫৮|| ভঙ্গে চ যুঞ্জ্যাত্ফলকং চর্মবল্ককুশাদি চ| |৫৯|
बन्धनानि तु देशादीन् वीक्ष्य युञ्जीत तेषु च| आविकाजिनकौशेयमुष्णम्, क्षौ मं तु शीतलम्||५७|| शीतोष्णम् तूलसन्तानकार्पासस्नायुवल्कजम्| ताम्रायस्त्रपुसीसानि व्रणे मेदःकफाधिके||५८|| भङ्गे च युञ्ज्यात्फलकं चर्मवल्ककुशादि च| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhanaprakArAH (59-61) · Śloka 61
স্বনামানুগতাকারা বন্ধাস্তু দশ পঞ্চ চ||৫৯|| কোশস্বস্তিকমুত্তোলীচীনদামানুবেল্লিতম্| খট্বাবিবন্ধস্থগিকাবিতানোত্সঙ্গতোষ্ফণাঃ||৬০|| যমকং মণ্ডলাখ্যং চ পঞ্চাঙ্গী চেতি যোজযেত্| (বিদধ্যাত্তেষু তেষ্বেব কোশমঙ্গুলিপর্বসু| স্বস্তিকং কর্ণকক্ষাদিস্তনেষূক্তং চ সন্ধিষু||১|| মুত্তোলীং মেঢ্রগ্রীবাদৌ যুঞ্জ্যাচ্চীনমপাঙ্গযোঃ| সম্বাধেঽঙে তথা দাম, শাখাস্বেবানুবেল্লিতম্||২|| খট্টাং গণ্ডে হনৌ শঙ্খে, বিবন্ধং পৃষ্ঠকোদরে| অঙ্গুষ্ঠাঙ্গুলিমেঢ্রাগ্রে স্থগিকামন্ত্রবৃদ্ধিষু||৩|| বিতানং পৃথুলাঙ্গাদৌ তথা শিরসি চেরযেত্| বিলম্বিনি তথোত্সঙ্গং, নাসৌষ্ঠচিবুকাদিষু||৪|| গোষ্ফণং সন্ধিষু তথা, যমকং যমিকে ব্রণে| বৃত্তেঽঙ্ঘে মণ্ডলাখ্যং, চ পঞ্চাঙ্গী চোর্ধ্বজত্রুষু||৫|| ) যো যত্র সুনিবিষ্টঃ স্যাত্তং তেষাং তত্রে বুদ্ধিমান্||৬১||
स्वनामानुगताकारा बन्धास्तु दश पञ्च च||५९|| कोशस्वस्तिकमुत्तोलीचीनदामानुवेल्लितम्| खट्वाविबन्धस्थगिकावितानोत्सङ्गतोष्फणाः||६०|| यमकं मण्डलाख्यं च पञ्चाङ्गी चेति योजयेत्| (विदध्यात्तेषु तेष्वेव कोशमङ्गुलिपर्वसु| स्वस्तिकं कर्णकक्षादिस्तनेषूक्तं च सन्धिषु||१|| मुत्तोलीं मेढ्रग्रीवादौ युञ्ज्याच्चीनमपाङ्गयोः| सम्बाधेऽङे तथा दाम, शाखास्वेवानुवेल्लितम्||२|| खट्टां गण्डे हनौ शङ्खे, विबन्धं पृष्ठकोदरे| अङ्गुष्ठाङ्गुलिमेढ्राग्रे स्थगिकामन्त्रवृद्धिषु||३|| वितानं पृथुलाङ्गादौ तथा शिरसि चेरयेत्| विलम्बिनि तथोत्सङ्गं, नासौष्ठचिबुकादिषु||४|| गोष्फणं सन्धिषु तथा, यमकं यमिके व्रणे| वृत्तेऽङ्घे मण्डलाख्यं, च पञ्चाङ्गी चोर्ध्वजत्रुषु||५|| ) यो यत्र सुनिविष्टः स्यात्तं तेषां तत्रे बुद्धिमान्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pradeshavisheSheNa bandhanavisheShaH (62-66) · Śloka 66
বধ্নীযাদ্গাঢমূরুস্ফিক্কক্ষাবঙ্ক্ষণমূর্ধসু| শাখাবদনকর্ণারঃপৃষ্ঠপার্শ্বগলোদরে||৬২|| সমং মেহনমুষ্কে চ, নেত্রে সন্ধিষু চ শ্লথম্| বধ্নীযাচ্ছ্হিথিলস্থানে বাতশ্লেষ্মোদ্ভবে সমম্||৬৩|| গাঢমেব সমস্থানে, ভৃশং গাঢং তদাশযে| শীতে বসন্তেঽপি চ তৌ মোক্ষণীযৌ ত্র্যহাত্র্যহাত্||৬৪|| পিত্তরক্তোত্থযোর্বন্ধো গাঢস্থানে সমো মতঃ| সমস্থানে শ্লথো, নৈব শিথিলস্যাশযে তথা||৬৫|| সাযংপ্রাতস্তযোর্মোক্ষো গ্রীষ্মে শরদি চেষ্যতে| |৬৬|
बध्नीयाद्गाढमूरुस्फिक्कक्षावङ्क्षणमूर्धसु| शाख़ावदनकर्णारःपृष्ठपार्श्वगलोदरे||६२|| समं मेहनमुष्के च, नेत्रे सन्धिषु च श्लथम्| बध्नीयाच्छ्हिथिलस्थाने वातश्लेष्मोद्भवे समम्||६३|| गाढमेव समस्थाने, भृशं गाढं तदाशये| शीते वसन्तेऽपि च तौ मोक्षणीयौ त्र्यहात्र्यहात्||६४|| पित्तरक्तोत्थयोर्बन्धो गाढस्थाने समो मतः| समस्थाने श्लथो, नैव शिथिलस्याशये तथा||६५|| सायंप्रातस्तयोर्मोक्षो ग्रीष्मे शरदि चेष्यते| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhAkaraNe doShaH (66-67) · Śloka 67
| অবদ্ধো দংশমশকশীতবাতাদিপীডিতঃ||৬৬|| দুষ্টিভবেচ্চিরং চাত্র ন তিষ্ঠেত্স্নেহভেষজম্| কৃচ্ছ্হ্রেণ শুদ্ধিং রূঢিং বা যাতি রূঢো বিবর্ণতাম্||৬৭||
| अबद्धो दंशमशकशीतवातादिपीडितः||६६|| दुष्टिभवेच्चिरं चात्र न तिष्ठेत्स्नेहभेषजम्| कृच्छ्ह्रेण शुद्धिं रूढिं वा याति रूढो विवर्णताम्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhakaraNe guNaH (68-70) · Śloka 70
বদ্ধস্তু চূর্ণিতো ভগ্নো বিশ্লষ্টঃ পাটিতোঽপি বা| ছিন্নস্নাযুসিরোঽপ্যাশু সুখং সংরোহতি ব্রণঃ||৬৮|| উত্থানশযনাদ্যাসু সর্বেহাসু ন পীড্যতে| উদ্বৃত্তৌষ্ঠঃ সমুত্সন্নো বিষমঃ কঠিনোঽতিরুক্||৬৯|| সমো মৃদুররুক্ শীঘ্রং ব্রণঃ শুধ্যতি রোহতি| |৭০|
बद्धस्तु चूर्णितो भग्नो विश्लष्टः पाटितोऽपि वा| छिन्नस्नायुसिरोऽप्याशु सुखं संरोहति व्रणः||६८|| उत्थानशयनाद्यासु सर्वेहासु न पीड्यते| उद्वृत्तौष्ठः समुत्सन्नो विषमः कठिनोऽतिरुक्||६९|| समो मृदुररुक् शीघ्रं व्रणः शुध्यति रोहति| |७०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNavisheShe lepasya patrAcCAdanam (70-72) · Śloka 72
| স্থিরাণামল্পমাংসানাং রৌক্ষ্যাদনুপরোহতাম্||৭০|| প্রচ্ছ্হাদ্যমৌষধং পত্রৈর্যথাদোষং যথর্তু চ| অজীর্ণতরুণাচ্ছ্হিদ্রৈঃ সমন্তাত্সুনিবেশিতৈঃ||৭১|| ধৌতৈরকর্কশৈঃ ক্ষীরিভূর্জার্জুনকদম্বজৈঃ| |৭২|
| स्थिराणामल्पमांसानां रौक्ष्यादनुपरोहताम्||७०|| प्रच्छ्हाद्यमौषधं पत्रैर्यथादोषं यथर्तु च| अजीर्णतरुणाच्छ्हिद्रैः समन्तात्सुनिवेशितैः||७१|| धौतैरकर्कशैः क्षीरिभूर्जार्जुनकदम्बजैः| |७२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNavisheShe bandhananiShedhaH (72-74) · Śloka 74
| কুষ্ঠিনামগ্নিদগ্ধানাং পিটিকামধুমেহিনাম্||৭২|| কর্ণিকাশ্চোন্দুরুবিষে ক্ষারদগ্ধা বিষান্বিতাঃ| বন্ধনীযা ন মাংস্পাকে গুদপাকে চ দারুণে||৭৩|| শীর্যমাণাঃ সরুগ্দাহাঃ শোফাবস্থাবিসর্পিণঃ| |৭৪|
| कुष्ठिनामग्निदग्धानां पिटिकामधुमेहिनाम्||७२|| कर्णिकाश्चोन्दुरुविषे क्षारदग्धा विषान्विताः| बन्धनीया न मांस्पाके गुदपाके च दारुणे||७३|| शीर्यमाणाः सरुग्दाहाः शोफावस्थाविसर्पिणः| |७४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNe kRumipratIkAraH (74-77) · Śloka 77
| অরক্ষযা ব্রণে যস্মিন্ মক্ষিকা নিক্ষিপেত্কৃমীন্||৭৪|| তে ভক্ষযন্তঃ কুর্বন্তি রুজাশোফাস্রসংস্রবান্| সুরসাদিং প্রযুঞ্জীত তত্র ধাবনপূরণে||৭৫|| সপ্তপর্ণকরঞ্জার্কনিম্বরাজাদনত্বচঃ| গোমূত্রকল্কিতো লেপঃ সেকঃ ক্ষারাম্বুনা হিতঃ||৭৬|| প্রচ্ছ্হাদ্য মাংসপেশ্যা বা ব্রণং তানাশু নির্হরেত্| |৭৭|
| अरक्षया व्रणे यस्मिन् मक्षिका निक्षिपेत्कृमीन्||७४|| ते भक्षयन्तः कुर्वन्ति रुजाशोफास्रसंस्रवान्| सुरसादिं प्रयुञ्जीत तत्र धावनपूरणे||७५|| सप्तपर्णकरञ्जार्कनिम्बराजादनत्वचः| गोमूत्रकल्कितो लेपः सेकः क्षाराम्बुना हितः||७६|| प्रच्छ्हाद्य मांसपेश्या वा व्रणं तानाशु निर्हरेत्| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashuddhasya ropaNaniShedhaH (77-78) · Śloka 78
| ন চৈনং ত্বরমাণোঽন্তঃ সদোষমুপরোহযেত্||৭৭|| সোঽল্পেনাপ্যপচারেণ ভূযো বিকুরুতে যতঃ| |৭৮|
| न चैनं त्वरमाणोऽन्तः सदोषमुपरोहयेत्||७७|| सोऽल्पेनाप्यपचारेण भूयो विकुरुते यतः| |७८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUDhavraNasya saptamAsAvadhirniyamaH (78-79) · Śloka 79
| রূঢেঽপ্যজীর্ণব্যাযামব্যবাযাদীন্ বিবর্জযেত্||৭৮|| হর্ষং ক্রোধং ভযং চাপি যাবদাস্থৈর্যসম্ভবাত্| আদরেণানুবর্ত্যোঽযং মাসান্ ষট্ সপ্ত বা বিধিঃ||৭৯||
| रूढेऽप्यजीर्णव्यायामव्यवायादीन् विवर्जयेत्||७८|| हर्षं क्रोधं भयं चापि यावदास्थैर्यसम्भवात्| आदरेणानुवर्त्योऽयं मासान् षट् सप्त वा विधिः||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuktaM svayamUhanIyam (29) · Śloka 29
উত্পদ্যমানাসু চ তাসু তাসু বার্তাসু দোষাদিবলানুসারী| তৈস্তৈরুপাযৈঃ প্রযতশ্চিকিত্সে দালোচযন্ বিস্তরমুত্তরোক্তম্||৮০|| ইতি শ্রীবৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং সূত্রস্থানে শস্ত্রকর্মবিধির্নামৈকোনত্রিংশোঽধ্যাযঃ||২৯||
उत्पद्यमानासु च तासु तासु वार्तासु दोषादिबलानुसारी| तैस्तैरुपायैः प्रयतश्चिकित्से दालोचयन् विस्तरमुत्तरोक्तम्||८०|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने शस्त्रकर्मविधिर्नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२९||
🔊 Audio coming soon