29. śastrakarmavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana shastrakarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

અથાતઃ શસ્ત્રકર્મવિધિમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ| (ગદ્યસૂત્રે|૨|

Adhikarana shastrakarmaviShayasya vraNasyotpattiH vraNasyotpattipratibandhaH (1-2) · Śloka 2

વ્રણઃ સઞ્જાયતે પ્રાયઃ પાકાચ્છ્વથુપૂર્વકાત્| તમેવોપચરેત્તસ્માદ્રક્ષન્ પાકં પ્રયત્નતઃ||૧|| સુશીતલેપસેકાસ્રમોક્ષસંશોધનાદિભિઃ| |૨|

Adhikarana apakvasya shvayathorlakShaNam (2) · Śloka 2

| શોફોઽલ્પોઽલ્પોષ્મરુક્સામઃસવર્ણઃ કઠિનઃ સ્થિરઃ||૨||

Adhikarana pacyamAnasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4

પચ્યમાનો વિવર્ણસ્તુ રાગી બસ્તિરિવાતતઃ| સ્ફુટતીવ સનિસ્તોદઃ સાઙ્ગમર્દવિજૃમ્ભિકઃ||૩|| સંરમ્ભારુચિદાહોષાતૃડ્જ્વરાનિદ્રતાન્વિતઃ| સ્ત્યાનં વિષ્યન્દયત્યાજ્યં વ્રણવત્સ્પર્શનાસહઃ||૪||

Adhikarana pakvasyalakShaNam (5-6) · Śloka 6

પક્વેઽલ્પવેગતા ગ્લાનિઃ પાણ્ડુતા વલિસમ્ભવઃ| નામોઽન્તેષૂન્નતિર્મધ્યે કણ્ડૂશોફાદિમાર્દવમ્||૫|| સ્પૃષ્ટે પૂયસ્ય સઞ્ચારો ભવેદ્બસ્તાવિવામ્ભસઃ| |૬|

Adhikarana pAkasya raktadoShatrayakAryatvam (6-7) · Śloka 7

| શૂલં નર્તેઽનિલાદ્દાહઃ પિત્તાચ્છોફઃ કફોદયાત્||૬|| રોગો રક્તાચ્ચ પાકઃ સ્યાદતો દોષૈઃ સશોણિતૈઃ| |૭|

Adhikarana atipakvasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| પાકેઽતિવૃત્તે સુષિરસ્તનુત્વગ્દોષભક્ષિતઃ||૭|| વલીભિરાચિતઃ શ્યાવઃ શીર્યમાણતનૂરુહઃ| |૮|

Adhikarana raktapAkasya lakShaNam (8-10) · Śloka 10

| કફજેષુ તુ શોફેષુ ગમ્ભીરં પાકમેત્યસૃક્||૮|| પક્વલિઙ્ગં તતોઽસ્પષ્ટં યત્ર સ્યાચ્છીતશોફતા| ત્વક્સાવર્ણ્યં રુજોઽલ્પત્વં ઘનસ્પર્શત્વમશ્મવત્||૯|| રક્તપાકમિતિ બ્રૂયાત્તં પ્રાજ્ઞો મુક્તસંશયઃ| |૧૦|

Adhikarana dAraNapATanayorviShayobhedaH (10-11) · Śloka 11

| અલ્પસત્ત્વેઽબલે બાલે પાકાદ્વાઽત્યર્થમુદ્ધતે||૧૦|| દારણં મર્મસન્ધ્યાદિસ્થિતે ચાન્યત્ર પાટનમ્| |૧૧|

Adhikarana apakvasya dAraNapATananiShedhaH (11-12) · Śloka 12

| આમચ્છેદે સિરાસ્નાયુવ્યાપદોઽસૃગતિસ્રુતિઃ||૧૧|| રૂજોઽતિવૃદ્ધિર્દરણં વિસર્પો વા ક્ષતોદ્ભવઃ| |૧૨|

Adhikarana pakvasyAcCedane doShaH (12-13) · Śloka 13

| તિષ્ઠન્નન્તઃ પુનઃ પૂયઃ સિરાસ્નાય્વસૃગામિષમ્||૧૨|| વિવૃદ્ધો દહતિ ક્ષિપ્રં તૃણોલપમિવાનલઃ| |૧૩|

Adhikarana AmapakvalakShaNAnaBij~jAnindA (13-14) · Śloka 14

| યશ્છિનત્ત્યામમજ્ઞાનાદ્યશ્ચ પક્વમુપેક્ષતે||૧૩|| શ્વપચાવિવ વિજ્ઞેયૌ તાવનિશ્ચિતકારિણૌ| |૧૪|

Adhikarana shastrakarmaNaH pUrvaM BojanAdi (14-15) · Śloka 15

| પ્રાક્ શસ્ત્રકર્મણશ્ચેષ્ટં ભોજયેદન્નમાતુરમ્||૧૪|| પાનપં પાયયેન્મદ્યં તીક્ષ્ણં યો વેદનાક્ષમઃ| ન મૂર્ચ્છત્યન્નસંયોગાન્મત્તઃ શસ્ત્રં ન બુધ્યતે||૧૫||

Adhikarana mUDhagarBAdau BojanAdiniShedhaH (16) · Śloka 16

અન્યત્ર મૂઢગર્ભાશ્મમુખરોગોદરાતુરાત્| |૧૬|

Adhikarana shastrakarmavidhiH BojanAdiniShedhaH (16-18) · Śloka 18

| અથાહૃતોપકરણં વૈદ્યઃ પ્રાઙ્મુખમાતુરમ્||૧૬|| સમ્મુખો યન્ત્રયિત્વાઽઽશુ ન્યસ્યેન્મર્માદિ વર્જયન્| અનુલોમં સુનિશિતં શસ્ત્રમાપૂયદર્શનાત્||૧૭|| સકૃદેવાહરેત્તચ્ચ| |૧૮|

Adhikarana pATanapramANam pATanasthAnam (18-21) · Śloka 21

પાકે તુ સુમહત્યપિ| પાટયેત્ દ્વ્યઙ્ગુલં સમ્યદ્વ્યઙ્ગુલત્ર્યઙ્ગુલાન્તરમ્||૧૮|| એષિત્વા સમ્યગેષિણ્યા પરિતઃ સુનિરૂપિતમ્| અઙ્ગુલીનાલવાલૈર્વા યથાદેશં યથાશયમ્||૧૯|| યતો ગતાં ગતિં વિદ્યાદુત્સઙ્ગો યત્ર યત્ર ચ| તત્ર તત્ર વ્રણં કુર્યાત્સુવિભક્તં નિરાશયમ્||૨૦|| આયતં ચ વિશાલં ચ યથા દોષો ન તિષ્ઠતિ| |૨૧|

Adhikarana pATane vaidyagatasAmagrI (21-22) · Śloka 22

| શૌર્યમાશુક્રિયા તીક્ષ્ણં શસ્ત્રમસ્વેદવેપથૂ||૨૧|| અસમ્મોહશ્ચ વૈદ્યસ્ય શસ્ત્રકર્મણિ શસ્યતે| |૨૨|

Adhikarana lalATAdau tiryak pATanam (22-23) · Śloka 23

| તિર્યક્છિન્દ્યાલ્લલાટાભ્રૂદન્તવેષ્ટકજત્રુણિ||૨૨|| કુક્ષિકક્ષાક્ષિકૂટૌષ્ઠકપોલગલવઙ્ક્ષણે| |૨૩|

Adhikarana pradeshAntare tiryakpATananiShedhaH (23) · Śloka 23

| અન્યત્ર છેદનાત્તિર્યક્ સિરાસ્નાયુવિપાટનમ્||૨૩||

Adhikarana pATanAnantaraM kartavyam (24-28) · Śloka 28

શસ્ત્રેઽવચારિતે વાગ્ભિઃ શીતામ્ભોભિશ્ચ રોગિણમ્| આશ્વાસ્ય પરિતોઽઙ્ગુલ્યા પરિપીડ્ય વ્રણં તતઃ||૨૪|| ક્ષાલયિત્વા કષાયેણ પ્લોતેનામ્ભોઽપનીય ચ| ગુગ્ગુલ્વગુરુસિદ્ધાર્થહિઙ્ગુસર્જરસાન્વિતૈઃ||૨૫|| ધૂપયેત્પટુષડ્ગ્રન્થાનિમ્બપત્રૈર્ઘૃતપ્લુતૈઃ| તિલકલ્કાજ્યમધુભિર્યથાસ્વં ભેષજેન ચ||૨૬|| દિગ્ધાં વર્તિં તતો દદ્યાત્તૈરેવાચ્છાદયેચ્ચ તાં| ઘૃતાક્તૈઃ સક્તુભિશ્ચોર્ધ્વં ઘનાં કવલિકાં તતઃ||૨૭|| નિધાય યુક્ત્યા બધ્નીયાત્પટ્ટેન સુસમાહિતમ્| પાર્શ્વે સવ્યેઽપસવ્યે વા નાધસ્તાન્નૈવ ચોપરિ||૨૮||

Adhikarana paTTakavalikAvikeshikAnAM visheShaH (29) · Śloka 29

શુચિસૂક્ષ્મદૃઢાઃ પટ્ટાઃ કવલ્યઃ સવિકેશિકાઃ| ધૂપિતા મૃદવઃ શ્લક્ષ્ણા નિર્વલીકા વ્રણે હિતાઃ||૨૯||

Adhikarana rakShA baliSca (30) · Śloka 30

કુર્વીતાનન્તરં તસ્ય રક્ષાં રક્ષોનિષિદ્ધયે| બલિં ચોપહરેત્તેભ્યઃ|૩૦|

Adhikarana auShadhividhAraNam (30-31) · Śloka 31

| સદા મૂર્ધ્ના ચ ધારયેત્||૩૦|| લક્ષ્મીં ગુહામતિગુહાં જટિલાં બ્રહ્મચારિણીમ્| વચાં છ્હત્રામતિચ્છ્હત્રાં દૂર્વાં સિદ્ધાર્થકાનપિ||૩૧||

Adhikarana AhAravihAraniyamaH (32) · Śloka 32

તતઃ સ્નેહદિનેહોક્તં તસ્યાચારં સમાદિશેત્| |૩૨|

Adhikarana vraNe divAsvapnaniShedhaH (32) · Śloka 32

| દિવાસ્વપ્નો વ્રણે કણ્ડૂરાગરુક્શોફપૂયકૃત્||૩૨||

Adhikarana vraNe strIsa~gganiShedhaH (33-1) · Śloka 1

સ્ત્રીણાં તુ સ્મૃતિસંસ્પર્શદર્શનૈશ્ચલિતસ્રુતે| શુક્રે વ્યવાયજાન્ દોષાનસંસર્ગેઽપ્યવાપ્નુયાત્||૩૩|| (વ્રણે શ્વયથુરાયાસાત્ સ ચ રાગશ્ચ જાગરાત્| તૌ ચ રુક્ ચ દિવાસ્વાપાત્તાશ્ચ મૃત્યુશ્ચ મૈથુનાત્)||૧||

Adhikarana vraNe bhojanam,vraNe BojanaviSeShaH (34-37) · Śloka 37

ભોજનં ચ યથાસાત્મ્યં યવગોધૂમષષ્ટિકાઃ| મસૂરમુદ્ગતુવરીજીવન્તીસુનિષણ્ણકાઃ||૩૪|| બાલમૂલકવાર્તાકતણ્ડુલીયકવાસ્તુકમ્| કારવેલ્લકકર્કોટપટોલકટુકાફલમ્||૩૫|| સૈન્ધવં દાડિમં ધાત્રી ઘૃતં તપ્તહિમં જલમ્| જીર્ણશાલ્યોદનં સ્નિગ્ધમલ્પમુષ્ણોદકોત્તરમ્||૩૬|| ભુઞ્જાનો જાઙ્ગલૈર્માંસૈઃ શીઘ્રં વ્રણમપોહતિ| |૩૭|

Adhikarana viShamAshanasamashanAdhyAshananiShedhaH (37-38) · Śloka 38

| અશિતં માત્રયા કાલે પથ્યં યાતિ જરાં સુખમ્||૩૭|| અજીર્ણાત્ત્વનિલાદીનાં વિભ્રમો બલવાન્ ભવેત્| તતઃ શોફરુજાપાકદાહાનાહાનવાપ્નુયાત્||૩૮||

Adhikarana navadhAnyAdivargaH navadhAnyAderatyapathyatvam (39-40) · Śloka 40

નવં ધાન્યં તિલાન્ માષાન્ મદ્યં માંસમજાઙ્ગલમ્| ક્ષીરેક્ષુવિકૃતીરમ્લં લવણં કટુકં ત્યજેત્||૩૯|| યચ્ચાન્યદપિ વિષ્ટમ્ભિ વિદાહિ ગુરુ શીતલમ્| વર્ગોઽયં નવધાન્યાદિર્વ્રણિનઃ સર્વદોષકૃત્||૪૦||

Adhikarana madyasya tato~apathyatvam (41) · Śloka 41

મદ્યં તીક્ષ્ણોષ્ણરૂક્ષામ્લમાશુ વ્યાપાદયેદ્વ્રણમ્| |૪૧|

Adhikarana vraNashushrUShaNam (41-43) · Śloka 43

| વાલોશીરૈશ્ચ વીજ્યેત ન ચૈનં પરિઘટ્ટયેત્||૪૧|| ન તુદેન્ન ચ કણ્ડૂયેચ્ચેષ્ટમાનશ્ચ પાલયેત્| સ્નિગ્ધવૃદ્ધદ્વિજાતીનાં કથાઃ શ્રુણ્વન્મનઃપ્રિયાઃ||૪૨|| આશાવાન્ વ્યાધિમોક્ષાયા ક્ષિપ્રં વ્રણમપોહતિ| |૪૩|

Adhikarana tRutIye divase prakShAlanAdikam dvitIye prakShAlanAdiniShedhaH niShedhAtikrame doShaH (43-44) · Śloka 44

| તૃતીયેઽહ્નિ પુનઃ કુર્યાદ્વ્રણકર્મ ચ પૂર્વવત્||૪૩|| પ્રક્ષાલનાદિ, દિવસે દ્વિતીયે નાચરેત્તથા| તીવ્રવ્યથો વિગ્રથિતશ્ચિરાત્સંરોહતિ વ્રણઃ||૪૪||

Adhikarana snigdhAdivikeshikAyAH kalkasya ca niShedhaH (45) · Śloka 45

સ્નિગ્ધાં રૂક્ષાં શ્લથાં ગાઢાં દુર્ન્યસ્તાં ચ વિકેશિકામ્| વ્રણે ન દદ્યાત્કલ્કં વા|૪૫|

Adhikarana niShedhAtikrame doShaH (45-47) · Śloka 47

| સ્નેહાત્ક્લેદો વિવર્દ્ધતે||૪૫|| માંસચ્છેદોઽતિરુગ્રૌક્ષ્યાદ્વરણં શોણિતાગમઃ| શ્લથાતિગાઢદુર્ન્યાસૈર્વ્રણવર્ત્માવઘર્ષણમ્||૪૬|| ઘ્|૪૭|

Adhikarana vikeshikAyA guNaH (47) · Śloka 47

સપૂતિમાંસં સોત્સઙ્ગં સગતિં પૂયગર્ભિણમ્| વ્રણં વિશોધયેચ્છીઘ્રં સ્થિતા હ્યન્તર્વિકેશિકા||૪૭||

Adhikarana apakvapATane cikitsA (48) · Śloka 48

વ્યમ્લં તુ પાટિતં શોફં પાચનૈઃ સમુપાચરેત્| ભોજનૈરુપનાહૈશ્ચ નાતિવ્રણવિરોધિભિઃ||૪૮||

Adhikarana sIvanasya viShayaH (49-51) · Śloka 51

સદ્યઃ સદ્યોવ્રણાન્ સીવ્યેદ્વિવૃતાનભિઘાતજાન્| મેદોજાલ્લિખિતાન્ ગ્રન્થીન્ હ્રસ્વાઃ પાલીશ્ચ કર્ણયોઃ||૪૯|| શિરોક્ષિકૂટનાસૌષ્ઠગણ્ડકર્ણોરુબાહુષુ| ગ્રીવાલલાટમુષ્કસ્ફિઙ્મેઢ્રપાયૂદરાદિષુ||૫૦|| ગમ્ભીરેષુ પ્રદેશેષુ માંસલેષ્વચલેષુ ચ| |૫૧|

Adhikarana sIvanAviShayaH (51-52) · Śloka 52

| ન તુ વઙ્ક્ષણકક્ષાદાવલ્પમાંસે ચલે વ્રણાન્||૫૧|| વાયુનિર્વાહિણાઃ શલ્યગર્ભાન્ ક્ષારવિષાગ્નિજાન્| |૫૨|

Adhikarana sIvanasya vidhiH (52-54) · Śloka 54

| સીવ્યેચ્ચલાસ્થિશુષ્કાસ્રતૃણરોમાપનીય તુ||૫૨|| પ્રલમ્બિ માંસં વિચ્છિન્નં નિવેશ્ય સ્વનિવેશને| સન્ધ્યસ્થિ ચ સ્થિતે રક્તે સ્નાય્વા સૂત્રેણ વલ્કલૈઃ||૫૩|| સીવ્યેન્ન દૂરે નાસન્ને ગૃહ્ણન્નાલ્પં ન વા બહુ| |૫૪|

Adhikarana sIvanAnantaraM kartavyam (54-55) · Śloka 55

| સાન્ત્વયિત્વા તતશ્ચાર્તં વ્રણે મધુઘૃતદ્રુતૈઃ||૫૪|| અઞ્જનક્ષૌ મજમષીફલિનીશલ્લકીફલૈઃ| સરોધ્રમધુકૈર્દિગ્ધે યુઞ્જ્યાદ્બન્ધાદિ પૂર્વવત્||૫૫||

Adhikarana shuShkaM vraNamArdaM kRutvA sIvyet (56) · Śloka 56

વ્રણે નિઃશોણિતૌષ્ઠો યઃ કિઞ્ચિદેવાવલિખ્ય તમ્| સઞ્જાતરુધિરં સીવ્યેત્સન્ધાનં હ્યસ્ય શોણિતમ્||૫૬||

Adhikarana bandhanasya sAdhanAni (57-59) · Śloka 59

બન્ધનાનિ તુ દેશાદીન્ વીક્ષ્ય યુઞ્જીત તેષુ ચ| આવિકાજિનકૌશેયમુષ્ણમ્, ક્ષૌ મં તુ શીતલમ્||૫૭|| શીતોષ્ણમ્ તૂલસન્તાનકાર્પાસસ્નાયુવલ્કજમ્| તામ્રાયસ્ત્રપુસીસાનિ વ્રણે મેદઃકફાધિકે||૫૮|| ભઙ્ગે ચ યુઞ્જ્યાત્ફલકં ચર્મવલ્કકુશાદિ ચ| |૫૯|

Adhikarana bandhanaprakArAH (59-61) · Śloka 61

સ્વનામાનુગતાકારા બન્ધાસ્તુ દશ પઞ્ચ ચ||૫૯|| કોશસ્વસ્તિકમુત્તોલીચીનદામાનુવેલ્લિતમ્| ખટ્વાવિબન્ધસ્થગિકાવિતાનોત્સઙ્ગતોષ્ફણાઃ||૬૦|| યમકં મણ્ડલાખ્યં ચ પઞ્ચાઙ્ગી ચેતિ યોજયેત્| (વિદધ્યાત્તેષુ તેષ્વેવ કોશમઙ્ગુલિપર્વસુ| સ્વસ્તિકં કર્ણકક્ષાદિસ્તનેષૂક્તં ચ સન્ધિષુ||૧|| મુત્તોલીં મેઢ્રગ્રીવાદૌ યુઞ્જ્યાચ્ચીનમપાઙ્ગયોઃ| સમ્બાધેઽઙે તથા દામ, શાખાસ્વેવાનુવેલ્લિતમ્||૨|| ખટ્ટાં ગણ્ડે હનૌ શઙ્ખે, વિબન્ધં પૃષ્ઠકોદરે| અઙ્ગુષ્ઠાઙ્ગુલિમેઢ્રાગ્રે સ્થગિકામન્ત્રવૃદ્ધિષુ||૩|| વિતાનં પૃથુલાઙ્ગાદૌ તથા શિરસિ ચેરયેત્| વિલમ્બિનિ તથોત્સઙ્ગં, નાસૌષ્ઠચિબુકાદિષુ||૪|| ગોષ્ફણં સન્ધિષુ તથા, યમકં યમિકે વ્રણે| વૃત્તેઽઙ્ઘે મણ્ડલાખ્યં, ચ પઞ્ચાઙ્ગી ચોર્ધ્વજત્રુષુ||૫|| ) યો યત્ર સુનિવિષ્ટઃ સ્યાત્તં તેષાં તત્રે બુદ્ધિમાન્||૬૧||

Adhikarana pradeshavisheSheNa bandhanavisheShaH (62-66) · Śloka 66

બધ્નીયાદ્ગાઢમૂરુસ્ફિક્કક્ષાવઙ્ક્ષણમૂર્ધસુ| શાખાવદનકર્ણારઃપૃષ્ઠપાર્શ્વગલોદરે||૬૨|| સમં મેહનમુષ્કે ચ, નેત્રે સન્ધિષુ ચ શ્લથમ્| બધ્નીયાચ્છ્હિથિલસ્થાને વાતશ્લેષ્મોદ્ભવે સમમ્||૬૩|| ગાઢમેવ સમસ્થાને, ભૃશં ગાઢં તદાશયે| શીતે વસન્તેઽપિ ચ તૌ મોક્ષણીયૌ ત્ર્યહાત્ર્યહાત્||૬૪|| પિત્તરક્તોત્થયોર્બન્ધો ગાઢસ્થાને સમો મતઃ| સમસ્થાને શ્લથો, નૈવ શિથિલસ્યાશયે તથા||૬૫|| સાયંપ્રાતસ્તયોર્મોક્ષો ગ્રીષ્મે શરદિ ચેષ્યતે| |૬૬|

Adhikarana bandhAkaraNe doShaH (66-67) · Śloka 67

| અબદ્ધો દંશમશકશીતવાતાદિપીડિતઃ||૬૬|| દુષ્ટિભવેચ્ચિરં ચાત્ર ન તિષ્ઠેત્સ્નેહભેષજમ્| કૃચ્છ્હ્રેણ શુદ્ધિં રૂઢિં વા યાતિ રૂઢો વિવર્ણતામ્||૬૭||

Adhikarana bandhakaraNe guNaH (68-70) · Śloka 70

બદ્ધસ્તુ ચૂર્ણિતો ભગ્નો વિશ્લષ્ટઃ પાટિતોઽપિ વા| છિન્નસ્નાયુસિરોઽપ્યાશુ સુખં સંરોહતિ વ્રણઃ||૬૮|| ઉત્થાનશયનાદ્યાસુ સર્વેહાસુ ન પીડ્યતે| ઉદ્વૃત્તૌષ્ઠઃ સમુત્સન્નો વિષમઃ કઠિનોઽતિરુક્||૬૯|| સમો મૃદુરરુક્ શીઘ્રં વ્રણઃ શુધ્યતિ રોહતિ| |૭૦|

Adhikarana vraNavisheShe lepasya patrAcCAdanam (70-72) · Śloka 72

| સ્થિરાણામલ્પમાંસાનાં રૌક્ષ્યાદનુપરોહતામ્||૭૦|| પ્રચ્છ્હાદ્યમૌષધં પત્રૈર્યથાદોષં યથર્તુ ચ| અજીર્ણતરુણાચ્છ્હિદ્રૈઃ સમન્તાત્સુનિવેશિતૈઃ||૭૧|| ધૌતૈરકર્કશૈઃ ક્ષીરિભૂર્જાર્જુનકદમ્બજૈઃ| |૭૨|

Adhikarana vraNavisheShe bandhananiShedhaH (72-74) · Śloka 74

| કુષ્ઠિનામગ્નિદગ્ધાનાં પિટિકામધુમેહિનામ્||૭૨|| કર્ણિકાશ્ચોન્દુરુવિષે ક્ષારદગ્ધા વિષાન્વિતાઃ| બન્ધનીયા ન માંસ્પાકે ગુદપાકે ચ દારુણે||૭૩|| શીર્યમાણાઃ સરુગ્દાહાઃ શોફાવસ્થાવિસર્પિણઃ| |૭૪|

Adhikarana vraNe kRumipratIkAraH (74-77) · Śloka 77

| અરક્ષયા વ્રણે યસ્મિન્ મક્ષિકા નિક્ષિપેત્કૃમીન્||૭૪|| તે ભક્ષયન્તઃ કુર્વન્તિ રુજાશોફાસ્રસંસ્રવાન્| સુરસાદિં પ્રયુઞ્જીત તત્ર ધાવનપૂરણે||૭૫|| સપ્તપર્ણકરઞ્જાર્કનિમ્બરાજાદનત્વચઃ| ગોમૂત્રકલ્કિતો લેપઃ સેકઃ ક્ષારામ્બુના હિતઃ||૭૬|| પ્રચ્છ્હાદ્ય માંસપેશ્યા વા વ્રણં તાનાશુ નિર્હરેત્| |૭૭|

Adhikarana ashuddhasya ropaNaniShedhaH (77-78) · Śloka 78

| ન ચૈનં ત્વરમાણોઽન્તઃ સદોષમુપરોહયેત્||૭૭|| સોઽલ્પેનાપ્યપચારેણ ભૂયો વિકુરુતે યતઃ| |૭૮|

Adhikarana rUDhavraNasya saptamAsAvadhirniyamaH (78-79) · Śloka 79

| રૂઢેઽપ્યજીર્ણવ્યાયામવ્યવાયાદીન્ વિવર્જયેત્||૭૮|| હર્ષં ક્રોધં ભયં ચાપિ યાવદાસ્થૈર્યસમ્ભવાત્| આદરેણાનુવર્ત્યોઽયં માસાન્ ષટ્ સપ્ત વા વિધિઃ||૭૯||

Adhikarana anuktaM svayamUhanIyam (29) · Śloka 29

ઉત્પદ્યમાનાસુ ચ તાસુ તાસુ વાર્તાસુ દોષાદિબલાનુસારી| તૈસ્તૈરુપાયૈઃ પ્રયતશ્ચિકિત્સે દાલોચયન્ વિસ્તરમુત્તરોક્તમ્||૮૦|| ઇતિ શ્રીવૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસૂનુશ્રીમદ્વાગ્ભટવિરચિતાયામષ્ટાઙ્ગહૃદયસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને શસ્ત્રકર્મવિધિર્નામૈકોનત્રિંશોઽધ્યાયઃ||૨૯||