29. śastrakarmavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana shastrakarmavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

അഥാതഃ ശസ്ത്രകര്മവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨|

Adhikarana shastrakarmaviShayasya vraNasyotpattiH vraNasyotpattipratibandhaH (1-2) · Śloka 2

വ്രണഃ സഞ്ജായതേ പ്രായഃ പാകാച്ഛ്വഥുപൂര്വകാത്| തമേവോപചരേത്തസ്മാദ്രക്ഷന് പാകം പ്രയത്നതഃ||൧|| സുശീതലേപസേകാസ്രമോക്ഷസംശോധനാദിഭിഃ| |൨|

Adhikarana apakvasya shvayathorlakShaNam (2) · Śloka 2

| ശോഫോऽല്പോऽല്പോഷ്മരുക്സാമഃസവര്ണഃ കഠിനഃ സ്ഥിരഃ||൨||

Adhikarana pacyamAnasya lakShaNam (3-4) · Śloka 4

പച്യമാനോ വിവര്ണസ്തു രാഗീ ബസ്തിരിവാതതഃ| സ്ഫുടതീവ സനിസ്തോദഃ സാങ്ഗമര്ദവിജൃമ്ഭികഃ||൩|| സംരമ്ഭാരുചിദാഹോഷാതൃഡ്ജ്വരാനിദ്രതാന്വിതഃ| സ്ത്യാനം വിഷ്യന്ദയത്യാജ്യം വ്രണവത്സ്പര്ശനാസഹഃ||൪||

Adhikarana pakvasyalakShaNam (5-6) · Śloka 6

പക്വേऽല്പവേഗതാ ഗ്ലാനിഃ പാണ്ഡുതാ വലിസമ്ഭവഃ| നാമോऽന്തേഷൂന്നതിര്മധ്യേ കണ്ഡൂശോഫാദിമാര്ദവമ്||൫|| സ്പൃഷ്ടേ പൂയസ്യ സഞ്ചാരോ ഭവേദ്ബസ്താവിവാമ്ഭസഃ| |൬|

Adhikarana pAkasya raktadoShatrayakAryatvam (6-7) · Śloka 7

| ശൂലം നര്തേऽനിലാദ്ദാഹഃ പിത്താച്ഛോഫഃ കഫോദയാത്||൬|| രോഗോ രക്താച്ച പാകഃ സ്യാദതോ ദോഷൈഃ സശോണിതൈഃ| |൭|

Adhikarana atipakvasya lakShaNam (7-8) · Śloka 8

| പാകേऽതിവൃത്തേ സുഷിരസ്തനുത്വഗ്ദോഷഭക്ഷിതഃ||൭|| വലീഭിരാചിതഃ ശ്യാവഃ ശീര്യമാണതനൂരുഹഃ| |൮|

Adhikarana raktapAkasya lakShaNam (8-10) · Śloka 10

| കഫജേഷു തു ശോഫേഷു ഗമ്ഭീരം പാകമേത്യസൃക്||൮|| പക്വലിങ്ഗം തതോऽസ്പഷ്ടം യത്ര സ്യാച്ഛീതശോഫതാ| ത്വക്സാവര്ണ്യം രുജോऽല്പത്വം ഘനസ്പര്ശത്വമശ്മവത്||൯|| രക്തപാകമിതി ബ്രൂയാത്തം പ്രാജ്ഞോ മുക്തസംശയഃ| |൧൦|

Adhikarana dAraNapATanayorviShayobhedaH (10-11) · Śloka 11

| അല്പസത്ത്വേऽബലേ ബാലേ പാകാദ്വാऽത്യര്ഥമുദ്ധതേ||൧൦|| ദാരണം മര്മസന്ധ്യാദിസ്ഥിതേ ചാന്യത്ര പാടനമ്| |൧൧|

Adhikarana apakvasya dAraNapATananiShedhaH (11-12) · Śloka 12

| ആമച്ഛേദേ സിരാസ്നായുവ്യാപദോऽസൃഗതിസ്രുതിഃ||൧൧|| രൂജോऽതിവൃദ്ധിര്ദരണം വിസര്പോ വാ ക്ഷതോദ്ഭവഃ| |൧൨|

Adhikarana pakvasyAcCedane doShaH (12-13) · Śloka 13

| തിഷ്ഠന്നന്തഃ പുനഃ പൂയഃ സിരാസ്നായ്വസൃഗാമിഷമ്||൧൨|| വിവൃദ്ധോ ദഹതി ക്ഷിപ്രം തൃണോലപമിവാനലഃ| |൧൩|

Adhikarana AmapakvalakShaNAnaBij~jAnindA (13-14) · Śloka 14

| യശ്ഛിനത്ത്യാമമജ്ഞാനാദ്യശ്ച പക്വമുപേക്ഷതേ||൧൩|| ശ്വപചാവിവ വിജ്ഞേയൌ താവനിശ്ചിതകാരിണൌ| |൧൪|

Adhikarana shastrakarmaNaH pUrvaM BojanAdi (14-15) · Śloka 15

| പ്രാക് ശസ്ത്രകര്മണശ്ചേഷ്ടം ഭോജയേദന്നമാതുരമ്||൧൪|| പാനപം പായയേന്മദ്യം തീക്ഷ്ണം യോ വേദനാക്ഷമഃ| ന മൂര്ച്ഛത്യന്നസംയോഗാന്മത്തഃ ശസ്ത്രം ന ബുധ്യതേ||൧൫||

Adhikarana mUDhagarBAdau BojanAdiniShedhaH (16) · Śloka 16

അന്യത്ര മൂഢഗര്ഭാശ്മമുഖരോഗോദരാതുരാത്| |൧൬|

Adhikarana shastrakarmavidhiH BojanAdiniShedhaH (16-18) · Śloka 18

| അഥാഹൃതോപകരണം വൈദ്യഃ പ്രാങ്മുഖമാതുരമ്||൧൬|| സമ്മുഖോ യന്ത്രയിത്വാऽऽശു ന്യസ്യേന്മര്മാദി വര്ജയന്| അനുലോമം സുനിശിതം ശസ്ത്രമാപൂയദര്ശനാത്||൧൭|| സകൃദേവാഹരേത്തച്ച| |൧൮|

Adhikarana pATanapramANam pATanasthAnam (18-21) · Śloka 21

പാകേ തു സുമഹത്യപി| പാടയേത് ദ്വ്യങ്ഗുലം സമ്യദ്വ്യങ്ഗുലത്ര്യങ്ഗുലാന്തരമ്||൧൮|| ഏഷിത്വാ സമ്യഗേഷിണ്യാ പരിതഃ സുനിരൂപിതമ്| അങ്ഗുലീനാലവാലൈര്വാ യഥാദേശം യഥാശയമ്||൧൯|| യതോ ഗതാം ഗതിം വിദ്യാദുത്സങ്ഗോ യത്ര യത്ര ച| തത്ര തത്ര വ്രണം കുര്യാത്സുവിഭക്തം നിരാശയമ്||൨൦|| ആയതം ച വിശാലം ച യഥാ ദോഷോ ന തിഷ്ഠതി| |൨൧|

Adhikarana pATane vaidyagatasAmagrI (21-22) · Śloka 22

| ശൌര്യമാശുക്രിയാ തീക്ഷ്ണം ശസ്ത്രമസ്വേദവേപഥൂ||൨൧|| അസമ്മോഹശ്ച വൈദ്യസ്യ ശസ്ത്രകര്മണി ശസ്യതേ| |൨൨|

Adhikarana lalATAdau tiryak pATanam (22-23) · Śloka 23

| തിര്യക്ഛിന്ദ്യാല്ലലാടാഭ്രൂദന്തവേഷ്ടകജത്രുണി||൨൨|| കുക്ഷികക്ഷാക്ഷികൂടൌഷ്ഠകപോലഗലവങ്ക്ഷണേ| |൨൩|

Adhikarana pradeshAntare tiryakpATananiShedhaH (23) · Śloka 23

| അന്യത്ര ഛേദനാത്തിര്യക് സിരാസ്നായുവിപാടനമ്||൨൩||

Adhikarana pATanAnantaraM kartavyam (24-28) · Śloka 28

ശസ്ത്രേऽവചാരിതേ വാഗ്ഭിഃ ശീതാമ്ഭോഭിശ്ച രോഗിണമ്| ആശ്വാസ്യ പരിതോऽങ്ഗുല്യാ പരിപീഡ്യ വ്രണം തതഃ||൨൪|| ക്ഷാലയിത്വാ കഷായേണ പ്ലോതേനാമ്ഭോऽപനീയ ച| ഗുഗ്ഗുല്വഗുരുസിദ്ധാര്ഥഹിങ്ഗുസര്ജരസാന്വിതൈഃ||൨൫|| ധൂപയേത്പടുഷഡ്ഗ്രന്ഥാനിമ്ബപത്രൈര്ഘൃതപ്ലുതൈഃ| തിലകല്കാജ്യമധുഭിര്യഥാസ്വം ഭേഷജേന ച||൨൬|| ദിഗ്ധാം വര്തിം തതോ ദദ്യാത്തൈരേവാച്ഛാദയേച്ച താം| ഘൃതാക്തൈഃ സക്തുഭിശ്ചോര്ധ്വം ഘനാം കവലികാം തതഃ||൨൭|| നിധായ യുക്ത്യാ ബധ്നീയാത്പട്ടേന സുസമാഹിതമ്| പാര്ശ്വേ സവ്യേऽപസവ്യേ വാ നാധസ്താന്നൈവ ചോപരി||൨൮||

Adhikarana paTTakavalikAvikeshikAnAM visheShaH (29) · Śloka 29

ശുചിസൂക്ഷ്മദൃഢാഃ പട്ടാഃ കവല്യഃ സവികേശികാഃ| ധൂപിതാ മൃദവഃ ശ്ലക്ഷ്ണാ നിര്വലീകാ വ്രണേ ഹിതാഃ||൨൯||

Adhikarana rakShA baliSca (30) · Śloka 30

കുര്വീതാനന്തരം തസ്യ രക്ഷാം രക്ഷോനിഷിദ്ധയേ| ബലിം ചോപഹരേത്തേഭ്യഃ|൩൦|

Adhikarana auShadhividhAraNam (30-31) · Śloka 31

| സദാ മൂര്ധ്നാ ച ധാരയേത്||൩൦|| ലക്ഷ്മീം ഗുഹാമതിഗുഹാം ജടിലാം ബ്രഹ്മചാരിണീമ്| വചാം ഛ്ഹത്രാമതിച്ഛ്ഹത്രാം ദൂര്വാം സിദ്ധാര്ഥകാനപി||൩൧||

Adhikarana AhAravihAraniyamaH (32) · Śloka 32

തതഃ സ്നേഹദിനേഹോക്തം തസ്യാചാരം സമാദിശേത്| |൩൨|

Adhikarana vraNe divAsvapnaniShedhaH (32) · Śloka 32

| ദിവാസ്വപ്നോ വ്രണേ കണ്ഡൂരാഗരുക്ശോഫപൂയകൃത്||൩൨||

Adhikarana vraNe strIsa~gganiShedhaH (33-1) · Śloka 1

സ്ത്രീണാം തു സ്മൃതിസംസ്പര്ശദര്ശനൈശ്ചലിതസ്രുതേ| ശുക്രേ വ്യവായജാന് ദോഷാനസംസര്ഗേऽപ്യവാപ്നുയാത്||൩൩|| (വ്രണേ ശ്വയഥുരായാസാത് സ ച രാഗശ്ച ജാഗരാത്| തൌ ച രുക് ച ദിവാസ്വാപാത്താശ്ച മൃത്യുശ്ച മൈഥുനാത്)||൧||

Adhikarana vraNe bhojanam,vraNe BojanaviSeShaH (34-37) · Śloka 37

ഭോജനം ച യഥാസാത്മ്യം യവഗോധൂമഷഷ്ടികാഃ| മസൂരമുദ്ഗതുവരീജീവന്തീസുനിഷണ്ണകാഃ||൩൪|| ബാലമൂലകവാര്താകതണ്ഡുലീയകവാസ്തുകമ്| കാരവേല്ലകകര്കോടപടോലകടുകാഫലമ്||൩൫|| സൈന്ധവം ദാഡിമം ധാത്രീ ഘൃതം തപ്തഹിമം ജലമ്| ജീര്ണശാല്യോദനം സ്നിഗ്ധമല്പമുഷ്ണോദകോത്തരമ്||൩൬|| ഭുഞ്ജാനോ ജാങ്ഗലൈര്മാംസൈഃ ശീഘ്രം വ്രണമപോഹതി| |൩൭|

Adhikarana viShamAshanasamashanAdhyAshananiShedhaH (37-38) · Śloka 38

| അശിതം മാത്രയാ കാലേ പഥ്യം യാതി ജരാം സുഖമ്||൩൭|| അജീര്ണാത്ത്വനിലാദീനാം വിഭ്രമോ ബലവാന് ഭവേത്| തതഃ ശോഫരുജാപാകദാഹാനാഹാനവാപ്നുയാത്||൩൮||

Adhikarana navadhAnyAdivargaH navadhAnyAderatyapathyatvam (39-40) · Śloka 40

നവം ധാന്യം തിലാന് മാഷാന് മദ്യം മാംസമജാങ്ഗലമ്| ക്ഷീരേക്ഷുവികൃതീരമ്ലം ലവണം കടുകം ത്യജേത്||൩൯|| യച്ചാന്യദപി വിഷ്ടമ്ഭി വിദാഹി ഗുരു ശീതലമ്| വര്ഗോऽയം നവധാന്യാദിര്വ്രണിനഃ സര്വദോഷകൃത്||൪൦||

Adhikarana madyasya tato~apathyatvam (41) · Śloka 41

മദ്യം തീക്ഷ്ണോഷ്ണരൂക്ഷാമ്ലമാശു വ്യാപാദയേദ്വ്രണമ്| |൪൧|

Adhikarana vraNashushrUShaNam (41-43) · Śloka 43

| വാലോശീരൈശ്ച വീജ്യേത ന ചൈനം പരിഘട്ടയേത്||൪൧|| ന തുദേന്ന ച കണ്ഡൂയേച്ചേഷ്ടമാനശ്ച പാലയേത്| സ്നിഗ്ധവൃദ്ധദ്വിജാതീനാം കഥാഃ ശ്രുണ്വന്മനഃപ്രിയാഃ||൪൨|| ആശാവാന് വ്യാധിമോക്ഷായാ ക്ഷിപ്രം വ്രണമപോഹതി| |൪൩|

Adhikarana tRutIye divase prakShAlanAdikam dvitIye prakShAlanAdiniShedhaH niShedhAtikrame doShaH (43-44) · Śloka 44

| തൃതീയേऽഹ്നി പുനഃ കുര്യാദ്വ്രണകര്മ ച പൂര്വവത്||൪൩|| പ്രക്ഷാലനാദി, ദിവസേ ദ്വിതീയേ നാചരേത്തഥാ| തീവ്രവ്യഥോ വിഗ്രഥിതശ്ചിരാത്സംരോഹതി വ്രണഃ||൪൪||

Adhikarana snigdhAdivikeshikAyAH kalkasya ca niShedhaH (45) · Śloka 45

സ്നിഗ്ധാം രൂക്ഷാം ശ്ലഥാം ഗാഢാം ദുര്ന്യസ്താം ച വികേശികാമ്| വ്രണേ ന ദദ്യാത്കല്കം വാ|൪൫|

Adhikarana niShedhAtikrame doShaH (45-47) · Śloka 47

| സ്നേഹാത്ക്ലേദോ വിവര്ദ്ധതേ||൪൫|| മാംസച്ഛേദോऽതിരുഗ്രൌക്ഷ്യാദ്വരണം ശോണിതാഗമഃ| ശ്ലഥാതിഗാഢദുര്ന്യാസൈര്വ്രണവര്ത്മാവഘര്ഷണമ്||൪൬|| ഘ്|൪൭|

Adhikarana vikeshikAyA guNaH (47) · Śloka 47

സപൂതിമാംസം സോത്സങ്ഗം സഗതിം പൂയഗര്ഭിണമ്| വ്രണം വിശോധയേച്ഛീഘ്രം സ്ഥിതാ ഹ്യന്തര്വികേശികാ||൪൭||

Adhikarana apakvapATane cikitsA (48) · Śloka 48

വ്യമ്ലം തു പാടിതം ശോഫം പാചനൈഃ സമുപാചരേത്| ഭോജനൈരുപനാഹൈശ്ച നാതിവ്രണവിരോധിഭിഃ||൪൮||

Adhikarana sIvanasya viShayaH (49-51) · Śloka 51

സദ്യഃ സദ്യോവ്രണാന് സീവ്യേദ്വിവൃതാനഭിഘാതജാന്| മേദോജാല്ലിഖിതാന് ഗ്രന്ഥീന് ഹ്രസ്വാഃ പാലീശ്ച കര്ണയോഃ||൪൯|| ശിരോക്ഷികൂടനാസൌഷ്ഠഗണ്ഡകര്ണോരുബാഹുഷു| ഗ്രീവാലലാടമുഷ്കസ്ഫിങ്മേഢ്രപായൂദരാദിഷു||൫൦|| ഗമ്ഭീരേഷു പ്രദേശേഷു മാംസലേഷ്വചലേഷു ച| |൫൧|

Adhikarana sIvanAviShayaH (51-52) · Śloka 52

| ന തു വങ്ക്ഷണകക്ഷാദാവല്പമാംസേ ചലേ വ്രണാന്||൫൧|| വായുനിര്വാഹിണാഃ ശല്യഗര്ഭാന് ക്ഷാരവിഷാഗ്നിജാന്| |൫൨|

Adhikarana sIvanasya vidhiH (52-54) · Śloka 54

| സീവ്യേച്ചലാസ്ഥിശുഷ്കാസ്രതൃണരോമാപനീയ തു||൫൨|| പ്രലമ്ബി മാംസം വിച്ഛിന്നം നിവേശ്യ സ്വനിവേശനേ| സന്ധ്യസ്ഥി ച സ്ഥിതേ രക്തേ സ്നായ്വാ സൂത്രേണ വല്കലൈഃ||൫൩|| സീവ്യേന്ന ദൂരേ നാസന്നേ ഗൃഹ്ണന്നാല്പം ന വാ ബഹു| |൫൪|

Adhikarana sIvanAnantaraM kartavyam (54-55) · Śloka 55

| സാന്ത്വയിത്വാ തതശ്ചാര്തം വ്രണേ മധുഘൃതദ്രുതൈഃ||൫൪|| അഞ്ജനക്ഷൌ മജമഷീഫലിനീശല്ലകീഫലൈഃ| സരോധ്രമധുകൈര്ദിഗ്ധേ യുഞ്ജ്യാദ്ബന്ധാദി പൂര്വവത്||൫൫||

Adhikarana shuShkaM vraNamArdaM kRutvA sIvyet (56) · Śloka 56

വ്രണേ നിഃശോണിതൌഷ്ഠോ യഃ കിഞ്ചിദേവാവലിഖ്യ തമ്| സഞ്ജാതരുധിരം സീവ്യേത്സന്ധാനം ഹ്യസ്യ ശോണിതമ്||൫൬||

Adhikarana bandhanasya sAdhanAni (57-59) · Śloka 59

ബന്ധനാനി തു ദേശാദീന് വീക്ഷ്യ യുഞ്ജീത തേഷു ച| ആവികാജിനകൌശേയമുഷ്ണമ്, ക്ഷൌ മം തു ശീതലമ്||൫൭|| ശീതോഷ്ണമ് തൂലസന്താനകാര്പാസസ്നായുവല്കജമ്| താമ്രായസ്ത്രപുസീസാനി വ്രണേ മേദഃകഫാധികേ||൫൮|| ഭങ്ഗേ ച യുഞ്ജ്യാത്ഫലകം ചര്മവല്കകുശാദി ച| |൫൯|

Adhikarana bandhanaprakArAH (59-61) · Śloka 61

സ്വനാമാനുഗതാകാരാ ബന്ധാസ്തു ദശ പഞ്ച ച||൫൯|| കോശസ്വസ്തികമുത്തോലീചീനദാമാനുവേല്ലിതമ്| ഖട്വാവിബന്ധസ്ഥഗികാവിതാനോത്സങ്ഗതോഷ്ഫണാഃ||൬൦|| യമകം മണ്ഡലാഖ്യം ച പഞ്ചാങ്ഗീ ചേതി യോജയേത്| (വിദധ്യാത്തേഷു തേഷ്വേവ കോശമങ്ഗുലിപര്വസു| സ്വസ്തികം കര്ണകക്ഷാദിസ്തനേഷൂക്തം ച സന്ധിഷു||൧|| മുത്തോലീം മേഢ്രഗ്രീവാദൌ യുഞ്ജ്യാച്ചീനമപാങ്ഗയോഃ| സമ്ബാധേऽങേ തഥാ ദാമ, ശാഖാസ്വേവാനുവേല്ലിതമ്||൨|| ഖട്ടാം ഗണ്ഡേ ഹനൌ ശങ്ഖേ, വിബന്ധം പൃഷ്ഠകോദരേ| അങ്ഗുഷ്ഠാങ്ഗുലിമേഢ്രാഗ്രേ സ്ഥഗികാമന്ത്രവൃദ്ധിഷു||൩|| വിതാനം പൃഥുലാങ്ഗാദൌ തഥാ ശിരസി ചേരയേത്| വിലമ്ബിനി തഥോത്സങ്ഗം, നാസൌഷ്ഠചിബുകാദിഷു||൪|| ഗോഷ്ഫണം സന്ധിഷു തഥാ, യമകം യമികേ വ്രണേ| വൃത്തേऽങ്ഘേ മണ്ഡലാഖ്യം, ച പഞ്ചാങ്ഗീ ചോര്ധ്വജത്രുഷു||൫|| ) യോ യത്ര സുനിവിഷ്ടഃ സ്യാത്തം തേഷാം തത്രേ ബുദ്ധിമാന്||൬൧||

Adhikarana pradeshavisheSheNa bandhanavisheShaH (62-66) · Śloka 66

ബധ്നീയാദ്ഗാഢമൂരുസ്ഫിക്കക്ഷാവങ്ക്ഷണമൂര്ധസു| ശാഖാവദനകര്ണാരഃപൃഷ്ഠപാര്ശ്വഗലോദരേ||൬൨|| സമം മേഹനമുഷ്കേ ച, നേത്രേ സന്ധിഷു ച ശ്ലഥമ്| ബധ്നീയാച്ഛ്ഹിഥിലസ്ഥാനേ വാതശ്ലേഷ്മോദ്ഭവേ സമമ്||൬൩|| ഗാഢമേവ സമസ്ഥാനേ, ഭൃശം ഗാഢം തദാശയേ| ശീതേ വസന്തേऽപി ച തൌ മോക്ഷണീയൌ ത്ര്യഹാത്ര്യഹാത്||൬൪|| പിത്തരക്തോത്ഥയോര്ബന്ധോ ഗാഢസ്ഥാനേ സമോ മതഃ| സമസ്ഥാനേ ശ്ലഥോ, നൈവ ശിഥിലസ്യാശയേ തഥാ||൬൫|| സായംപ്രാതസ്തയോര്മോക്ഷോ ഗ്രീഷ്മേ ശരദി ചേഷ്യതേ| |൬൬|

Adhikarana bandhAkaraNe doShaH (66-67) · Śloka 67

| അബദ്ധോ ദംശമശകശീതവാതാദിപീഡിതഃ||൬൬|| ദുഷ്ടിഭവേച്ചിരം ചാത്ര ന തിഷ്ഠേത്സ്നേഹഭേഷജമ്| കൃച്ഛ്ഹ്രേണ ശുദ്ധിം രൂഢിം വാ യാതി രൂഢോ വിവര്ണതാമ്||൬൭||

Adhikarana bandhakaraNe guNaH (68-70) · Śloka 70

ബദ്ധസ്തു ചൂര്ണിതോ ഭഗ്നോ വിശ്ലഷ്ടഃ പാടിതോऽപി വാ| ഛിന്നസ്നായുസിരോऽപ്യാശു സുഖം സംരോഹതി വ്രണഃ||൬൮|| ഉത്ഥാനശയനാദ്യാസു സര്വേഹാസു ന പീഡ്യതേ| ഉദ്വൃത്തൌഷ്ഠഃ സമുത്സന്നോ വിഷമഃ കഠിനോऽതിരുക്||൬൯|| സമോ മൃദുരരുക് ശീഘ്രം വ്രണഃ ശുധ്യതി രോഹതി| |൭൦|

Adhikarana vraNavisheShe lepasya patrAcCAdanam (70-72) · Śloka 72

| സ്ഥിരാണാമല്പമാംസാനാം രൌക്ഷ്യാദനുപരോഹതാമ്||൭൦|| പ്രച്ഛ്ഹാദ്യമൌഷധം പത്രൈര്യഥാദോഷം യഥര്തു ച| അജീര്ണതരുണാച്ഛ്ഹിദ്രൈഃ സമന്താത്സുനിവേശിതൈഃ||൭൧|| ധൌതൈരകര്കശൈഃ ക്ഷീരിഭൂര്ജാര്ജുനകദമ്ബജൈഃ| |൭൨|

Adhikarana vraNavisheShe bandhananiShedhaH (72-74) · Śloka 74

| കുഷ്ഠിനാമഗ്നിദഗ്ധാനാം പിടികാമധുമേഹിനാമ്||൭൨|| കര്ണികാശ്ചോന്ദുരുവിഷേ ക്ഷാരദഗ്ധാ വിഷാന്വിതാഃ| ബന്ധനീയാ ന മാംസ്പാകേ ഗുദപാകേ ച ദാരുണേ||൭൩|| ശീര്യമാണാഃ സരുഗ്ദാഹാഃ ശോഫാവസ്ഥാവിസര്പിണഃ| |൭൪|

Adhikarana vraNe kRumipratIkAraH (74-77) · Śloka 77

| അരക്ഷയാ വ്രണേ യസ്മിന് മക്ഷികാ നിക്ഷിപേത്കൃമീന്||൭൪|| തേ ഭക്ഷയന്തഃ കുര്വന്തി രുജാശോഫാസ്രസംസ്രവാന്| സുരസാദിം പ്രയുഞ്ജീത തത്ര ധാവനപൂരണേ||൭൫|| സപ്തപര്ണകരഞ്ജാര്കനിമ്ബരാജാദനത്വചഃ| ഗോമൂത്രകല്കിതോ ലേപഃ സേകഃ ക്ഷാരാമ്ബുനാ ഹിതഃ||൭൬|| പ്രച്ഛ്ഹാദ്യ മാംസപേശ്യാ വാ വ്രണം താനാശു നിര്ഹരേത്| |൭൭|

Adhikarana ashuddhasya ropaNaniShedhaH (77-78) · Śloka 78

| ന ചൈനം ത്വരമാണോऽന്തഃ സദോഷമുപരോഹയേത്||൭൭|| സോऽല്പേനാപ്യപചാരേണ ഭൂയോ വികുരുതേ യതഃ| |൭൮|

Adhikarana rUDhavraNasya saptamAsAvadhirniyamaH (78-79) · Śloka 79

| രൂഢേऽപ്യജീര്ണവ്യായാമവ്യവായാദീന് വിവര്ജയേത്||൭൮|| ഹര്ഷം ക്രോധം ഭയം ചാപി യാവദാസ്ഥൈര്യസമ്ഭവാത്| ആദരേണാനുവര്ത്യോऽയം മാസാന് ഷട് സപ്ത വാ വിധിഃ||൭൯||

Adhikarana anuktaM svayamUhanIyam (29) · Śloka 29

ഉത്പദ്യമാനാസു ച താസു താസു വാര്താസു ദോഷാദിബലാനുസാരീ| തൈസ്തൈരുപായൈഃ പ്രയതശ്ചികിത്സേ ദാലോചയന് വിസ്തരമുത്തരോക്തമ്||൮൦|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ശസ്ത്രകര്മവിധിര്നാമൈകോനത്രിംശോऽധ്യായഃ||൨൯||