Adhikarana svedavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
অতস্তত্পরিজ্ঞানার্থোঽযমধ্যায আরভ্যতে - - - - অথাতঃ স্বেদবিধিমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| গদ্যসূত্রে||২||
अतस्तत्परिज्ञानार्थोऽयमध्याय आरभ्यते - - - - अथातः स्वेदविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedasya cAturvidhyam (1) · Śloka 1
স্বেদস্য চাতুর্বিধ্যমাহ - - - - স্বেদস্তাপোপনাহোষ্মদ্রবভেদাচ্চতুর্বিধঃ| |১|
स्वेदस्य चातुर्विध्यमाह - - - - स्वेदस्तापोपनाहोष्मद्रवभेदाच्चतुर्विधः| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tApasya lakShaNam (1) · Śloka 1
তত্র তাপাদীনেব লক্ষযিতুমাচষ্টে - - - - | তাপোঽগ্নিতপ্তবসনফালহস্ততলাদিভিঃ||১||
तत्र तापादीनेव लक्षयितुमाचष्टे - - - - | तापोऽग्नितप्तवसनफालहस्ततलादिभिः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upanAhasya lakShaNam (2-4) · Śloka 4
উপনাহো বচাকিণ্বশতাহ্বাদেবদারুভিঃ| ধান্যৈঃ সমস্তৈর্গন্ধৈশ্চ রাস্নৈরণ্ডজটামিষৈঃ||২|| উদ্রিক্তলবণৈঃ স্নেহচুক্রতক্রপযঃপ্লুতৈঃ| কেবলে পবনে, শ্লেষ্মসংসৃষ্টে সুরসাদিভিঃ||৩|| পিত্তেন পদ্মকাদ্যৈস্তু সাল্বণাখ্যৈঃ পুনঃপুনঃ| |৪|
उपनाहो वचाकिण्वशताह्वादेवदारुभिः| धान्यैः समस्तैर्गन्धैश्च रास्नैरण्डजटामिषैः||२|| उद्रिक्तलवणैः स्नेहचुक्रतक्रपयःप्लुतैः| केवले पवने, श्लेष्मसंसृष्टे सुरसादिभिः||३|| पित्तेन पद्मकाद्यैस्तु साल्वणाख्यैः पुनःपुनः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhanavidhiH (4-5) · Śloka 5
বন্ধাত্মকশ্চাযং স্বেদ ইতি বন্ধাত্মকস্বেদোপাযভূতান্ চর্মপট্টাদীনাহ - - - - | স্নিগ্ধোষ্ণবীর্যৈর্মৃদুভিশ্চর্মপট্টৈরপূতিভিঃ||৪|| অলাভে বাতজিত্পত্রকৌশেযাবিকশাটকৈঃ| বদ্ধং রাত্রৌ দিবা মুঞ্চেন্মুঞ্চেদ্রাত্রৌ দিবাকৃতম্||৫||
बन्धात्मकश्चायं स्वेद इति बन्धात्मकस्वेदोपायभूतान् चर्मपट्टादीनाह - - - - | स्निग्धोष्णवीर्यैर्मृदुभिश्चर्मपट्टैरपूतिभिः||४|| अलाभे वातजित्पत्रकौशेयाविकशाटकैः| बद्धं रात्रौ दिवा मुञ्चेन्मुञ्चेद्रात्रौ दिवाकृतम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UShmasvedasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
ঊষ্মা তূত্কারিকালোষ্টকপালোপলপাংসুভিঃ| পত্রভঙ্গেন ধান্যেন করীষসিকতাতুষৈঃ||৬|| অনেকোপাযসন্তপ্তৈঃ প্রযোজ্যো দেশকালতঃ| |৭|
ऊष्मा तूत्कारिकालोष्टकपालोपलपांसुभिः| पत्रभङ्गेन धान्येन करीषसिकतातुषैः||६|| अनेकोपायसन्तप्तैः प्रयोज्यो देशकालतः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravasvedaH (7-10) · Śloka 10
অথ দ্রবস্বেদমাহ - - - - | শিগ্রুবারণকৈরণ্ডকরঞ্জসুরসার্জকাত্||৭|| শিরীষবাসাবংশার্কমালতীদীর্ঘবৃন্ততঃ| পত্রভঙ্গৈর্বচাদ্যৈশ্চ মাংসৈশ্চানূপবারিজৈঃ||৮|| দশমূলেন চ পৃথক্ সহিতৈর্বা যথামলম্| স্নেহবদ্ভিঃ সুরাশুক্তাবারিক্ষীরাদিসাধিতৈঃ||৯|| কুম্ভীর্গলন্তীর্নাডীর্বা পূরযিত্বা রুজার্দিতম্| বাসসাঽঽচ্ছাদিতং গাত্রং স্নিগ্ধং সিঞ্চেদ্যথাসুখম্||১০||
अथ द्रवस्वेदमाह - - - - | शिग्रुवारणकैरण्डकरञ्जसुरसार्जकात्||७|| शिरीषवासावंशार्कमालतीदीर्घवृन्ततः| पत्रभङ्गैर्वचाद्यैश्च मांसैश्चानूपवारिजैः||८|| दशमूलेन च पृथक् सहितैर्वा यथामलम्| स्नेहवद्भिः सुराशुक्तावारिक्षीरादिसाधितैः||९|| कुम्भीर्गलन्तीर्नाडीर्वा पूरयित्वा रुजार्दितम्| वाससाऽऽच्छादितं गात्रं स्निग्धं सिञ्चेद्यथासुखम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avagAhasvedaH (11) · Śloka 11
ইতি দোষপীডাবশাত্ পরিষেকস্বেদমাখ্যাযাবগাহস্বেদং দ্রবভেদমাহ - - - - তৈরেব বা দ্রবৈঃ পূর্ণং কুণ্ডং সর্বাঙ্গগেঽনিলে| অবগাহ্যাতুরস্তিষ্ঠেদর্শঃকৃচ্ছ্রাদিরুক্ষু চ||১১||
इति दोषपीडावशात् परिषेकस्वेदमाख्यायावगाहस्वेदं द्रवभेदमाह - - - - तैरेव वा द्रवैः पूर्णं कुण्डं सर्वाङ्गगेऽनिले| अवगाह्यातुरस्तिष्ठेदर्शःकृच्छ्रादिरुक्षु च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedavidhiH (12) · Śloka 12
নিবাতেঽন্তর্বহিঃস্নিগ্ধো জীর্ণান্নঃ স্বেদমাচরেত্| |১২|
निवातेऽन्तर्बहिःस्निग्धो जीर्णान्नः स्वेदमाचरेत्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhyAdyapekShayA svedaprakAraH (12) · Śloka 12
কীদৃশং স্বেদমাচরেত্ ? ইত্যাহ - - - - | ব্যাধিব্যাধিতদেশর্তুবশান্মধ্যবরাবরম্||১২||
कीदृशं स्वेदमाचरेत् ? इत्याह - - - - | व्याधिव्याधितदेशर्तुवशान्मध्यवरावरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphe svedavisheShaH, kaphAnile visheShaH (13) · Śloka 13
কফার্তো রূক্ষণং রূক্ষো, রূক্ষঃ স্নিগ্ধং কফানিলে| |১৩|
कफार्तो रूक्षणं रूक्षो, रूक्षः स्निग्धं कफानिले| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAnabhedena visheShaH (13-14) · Śloka 14
| আমাশযগতে বাযৌ কফে পক্বাশযাশ্রিতে||১৩|| রূক্ষপূর্বং তথা স্নেহপূর্বং স্থানানুরোধতঃ| |১৪|
| आमाशयगते वायौ कफे पक्वाशयाश्रिते||१३|| रूक्षपूर्वं तथा स्नेहपूर्वं स्थानानुरोधतः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avayavabhedena visheShaH (14) · Śloka 14
| অল্পং বঙ্ক্ষণযোঃ, স্বল্পং দৃঙ্মুষ্কহৃদযে ন বা||১৪||
| अल्पं वङ्क्षणयोः, स्वल्पं दृङ्मुष्कहृदये न वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyaksvinnalakShaNamsvinnasya kRutyam (15) · Śloka 15
শীতশূলক্ষযে স্বিন্নো জাতেঽঙ্গানাং চ মার্দবে| স্যাচ্ছনৈর্মৃদিতঃ স্নাতস্ততঃ স্নেহবিধিং ভজেত্||১৫||
शीतशूलक्षये स्विन्नो जातेऽङ्गानां च मार्दवे| स्याच्छनैर्मृदितः स्नातस्ततः स्नेहविधिं भजेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisvinnalakShaNam, atisvinnasyauShadham, viShAdiShvapi stambhanamauShadham (16-17) · Śloka 17
ইতি স্বেদস্য সম্যগ্লক্ষণমুক্ত্বাঽতিযোগলক্ষণমাহ - - - - পিত্তাস্রকোপতৃণ্মূর্চ্ছাস্বরাঙ্গসদনভ্রমাঃ| সন্ধিপীডা জ্বরঃ শ্যাবরক্তমণ্ডলদর্শনম্||১৬|| স্বেদাতিযোগাচ্ছর্দিশ্চ, তত্র স্তম্ভনমৌষধম্| বিষক্ষারাগ্ন্যতীসারচ্ছর্দিমোহাতুরেষু চ||১৭||
इति स्वेदस्य सम्यग्लक्षणमुक्त्वाऽतियोगलक्षणमाह - - - - पित्तास्रकोपतृण्मूर्च्छास्वराङ्गसदनभ्रमाः| सन्धिपीडा ज्वरः श्यावरक्तमण्डलदर्शनम्||१६|| स्वेदातियोगाच्छर्दिश्च, तत्र स्तम्भनमौषधम्| विषक्षाराग्न्यतीसारच्छर्दिमोहातुरेषु च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanadravyam, stambhana dravyam (18-19) · Śloka 19
স্বেদনং গুরু তীক্ষ্ণোষ্ণং প্রাযঃ, স্তম্ভনমন্যথা| দ্রবস্থিরসরস্নিগ্ধরূক্ষসূক্ষ্মং চ ভেষজম্||১৮|| স্বেদনং, স্তম্ভনং শ্লক্ষ্ণং রূক্ষসূক্ষ্মসরদ্রবম্| প্রাযাস্তিক্তং কষাযং চ মধুরং চ সমাসতঃ||১৯||
स्वेदनं गुरु तीक्ष्णोष्णं प्रायः, स्तम्भनमन्यथा| द्रवस्थिरसरस्निग्धरूक्षसूक्ष्मं च भेषजम्||१८|| स्वेदनं, स्तम्भनं श्लक्ष्णं रूक्षसूक्ष्मसरद्रवम्| प्रायास्तिक्तं कषायं च मधुरं च समासतः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stambhitasya lakShaNam (20) · Śloka 20
স্তম্ভিতস্য লক্ষণমাহ - - - - স্তম্ভিতঃ স্যাদ্বলে লব্ধে যথোক্তামযসঙ্ক্ষযাত্| |২০|
स्तम्भितस्य लक्षणमाह - - - - स्तम्भितः स्याद्बले लब्धे यथोक्तामयसङ्क्षयात्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atistambhitalakShaNam (20-21) · Śloka 21
অতিস্তম্ভিতং সম্প্রতি লক্ষযতি - - - - | স্তম্ভত্বক্স্নাযুসঙ্কোচকম্পহৃদ্বাগ্ধনুগ্রহৈঃ||২০|| পাদৌষ্ঠত্বক্করৈঃ শ্যাবৈরতিস্তম্ভিতমাদিশেত্| |২১|
अतिस्तम्भितं सम्प्रति लक्षयति - - - - | स्तम्भत्वक्स्नायुसङ्कोचकम्पहृद्वाग्धनुग्रहैः||२०|| पादौष्ठत्वक्करैः श्यावैरतिस्तम्भितमादिशेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthUlAdInAM svedaniShedhaH, Atyayike gade mRudusvedaH (21-24) · Śloka 24
| ন স্বেদযেদতিস্থূলরূক্ষদুর্বলমূর্চ্ছিতান্||২১|| স্তম্ভনীযক্ষতক্ষীণক্ষামমদ্যবিকারিণঃ| তিমিরোদরবীসর্পকুষ্ঠশোষাঢ্যরোগিণঃ||২২|| পীতদুগ্ধদধিস্নেহমধূন্ কৃতবিরেচনান্| ভ্রষ্টদগ্ধগুদগ্লানিক্রোধশোকভযার্দিতান্||২৩|| ক্ষুত্তৃষ্ণাকামলাপাণ্ডুমেহিনঃ পিত্তপীডিতান্| গর্ভিণীং পুষ্পিতাং সূতাং, মৃদু চাত্যযিকে গদে||২৪||
| न स्वेदयेदतिस्थूलरूक्षदुर्बलमूर्च्छितान्||२१|| स्तम्भनीयक्षतक्षीणक्षाममद्यविकारिणः| तिमिरोदरवीसर्पकुष्ठशोषाढ्यरोगिणः||२२|| पीतदुग्धदधिस्नेहमधून् कृतविरेचनान्| भ्रष्टदग्धगुदग्लानिक्रोधशोकभयार्दितान्||२३|| क्षुत्तृष्णाकामलापाण्डुमेहिनः पित्तपीडितान्| गर्भिणीं पुष्पितां सूतां, मृदु चात्ययिके गदे||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedasAdhyA rOgAH (25-27) · Śloka 27
শ্বাসকাসপ্রতিশ্যাযহিধ্মাধ্মানবিবন্ধিষু| স্বরভেদানিলব্যাধিশ্লেষ্মামস্তম্ভগৌরবে||২৫|| অঙ্গমর্দকটীপার্শ্বপৃষ্ঠকুক্ষিহনুগ্রহে| মহত্বে মুষ্কযোঃ খল্যামাযামে বাতকণ্টকে||২৬|| মূত্রকৃচ্ছ্রার্বুদগ্রন্থিশুক্রঘাতাঢ্যমারুতে| স্বেদং যথাযথং কুর্যাত্তদৌষধবিভাগতঃ||২৭||
श्वासकासप्रतिश्यायहिध्माध्मानविबन्धिषु| स्वरभेदानिलव्याधिश्लेष्मामस्तम्भगौरवे||२५|| अङ्गमर्दकटीपार्श्वपृष्ठकुक्षिहनुग्रहे| महत्वे मुष्कयोः खल्यामायामे वातकण्टके||२६|| मूत्रकृच्छ्रार्बुदग्रन्थिशुक्रघाताढ्यमारुते| स्वेदं यथायथं कुर्यात्तदौषधविभागतः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anAgneyasvedasya viShayaH (28) · Śloka 28
স্বেদো হিতস্ত্বনাগ্নেযো বাতে মেদঃকফাবৃতে| |২৮|
स्वेदो हितस्त्वनाग्नेयो वाते मेदःकफावृते| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anAgneyasvedasya bhedAH (28-30) · Śloka 30
কোঽসাবনাগ্নেযঃ ? ইত্যাহ - - - - | নিবাতং গৃহমাযাসো গুরুপ্রাবরণং ভযম্||২৮|| উপনাহাহবক্রোধা ভূরিপানং ক্ষুধাঽঽতপঃ| ২৮ ১/২||৩০||
कोऽसावनाग्नेयः ? इत्याह - - - - | निवातं गृहमायासो गुरुप्रावरणं भयम्||२८|| उपनाहाहवक्रोधा भूरिपानं क्षुधाऽऽतपः| २८ १/२||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanasya shodhanA~ggatvam (17) · Śloka 17
স্নেহক্লিন্নাঃ কোষ্ঠগা ধাতুগা বা স্রোতোলীনা যে চ শাখাস্থিসংস্থাঃ| দোষাঃ স্বেদৈস্তে দ্রবীকৃত্য কোষ্ঠং নীতাঃ সম্যক্ শুদ্ধিভির্নির্হ্রিযন্তে| ২৯ ১/২| ইতি শ্রী বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং সূত্রস্থানে স্বেদবিধির্নাম সপ্তদশোঽধ্যাযঃ||১৭||
स्नेहक्लिन्नाः कोष्ठगा धातुगा वा स्रोतोलीना ये च शाखास्थिसंस्थाः| दोषाः स्वेदैस्ते द्रवीकृत्य कोष्ठं नीताः सम्यक् शुद्धिभिर्निर्ह्रियन्ते| २९ १/२| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने स्वेदविधिर्नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||
🔊 Audio coming soon