Adhikarana vamanavirecanavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
"শুদ্ধিভির্নির্হ্রিযন্তে" ইত্যুক্তম্| কাস্তাঃ শুদ্ধযঃ ? ইতি শুদ্ধ্যর্থং বমনবিরেচনাধিকারঃ - - - - অথাতো বমনবিরেচনবিধিমধ্যাযং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ| (গদ্যসূত্রে||২||
"शुद्धिभिर्निर्ह्रियन्ते" इत्युक्तम्| कास्ताः शुद्धयः ? इति शुद्ध्यर्थं वमनविरेचनाधिकारः - - - - अथातो वमनविरेचनविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayoH sAmAnyato viShayaH (1) · Śloka 1
অতো বমনবিধিমাহ - - - - কফে বিদধ্যাদ্বমনং সংযোগে বা কফোল্বণে| তদ্বদ্বিরেচনং পিত্তে|১|
अतो वमनविधिमाह - - - - कफे विदध्याद्वमनं संयोगे वा कफोल्बणे| तद्वद्विरेचनं पित्ते|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanasya visheShato viShayaH (1-3) · Śloka 3
| বিশেষেণ তু বামযেত্||১|| নবজ্বরাতিসারাধঃপিত্তাসৃগ্রাজযক্ষ্মিণঃ| কুষ্ঠমেহাপচীগ্রন্থিশ্লীপদোন্মাদকাসিনঃ||২|| শ্বাসহৃল্লাসবীসর্পস্তন্যদোষোর্ধ্বরোগিণঃ|৩|
| विशेषेण तु वामयेत्||१|| नवज्वरातिसाराधःपित्तासृग्राजयक्ष्मिणः| कुष्ठमेहापचीग्रन्थिश्लीपदोन्मादकासिनः||२|| श्वासहृल्लासवीसर्पस्तन्यदोषोर्ध्वरोगिणः|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avAmyAH visheShato viShayaH viShadyAbhyavahAre tu vamanam (3-6) · Śloka 6
| অবাম্যা গর্ভিণী রূক্ষঃ ক্ষুধিতো নিত্যদুঃখিতঃ||৩|| বালবৃদ্ধকৃশস্থূলহৃদ্রোগিক্ষতদুর্বলাঃ| প্রসক্তবমথুপ্লীহতিমিরক্রিমিকোষ্ঠিনঃ||৪|| ঊর্ধ্বপ্রবৃত্তবায্বস্রদত্তবস্তিহতস্বরাঃ| মূত্রাঘাত্যুদরী গুল্মী দুর্বমোঽত্যগ্নিরর্শসঃ||৫|| উদাবর্তভ্রমাষ্ঠীলাপার্শ্বরুগ্বাতরোগিণঃ| ঋতে বিষগরাজীর্ণবিরুদ্ধাভ্যবহারতঃ||৬||
| अवाम्या गर्भिणी रूक्षः क्षुधितो नित्यदुःखितः||३|| बालवृद्धकृशस्थूलहृद्रोगिक्षतदुर्बलाः| प्रसक्तवमथुप्लीहतिमिरक्रिमिकोष्ठिनः||४|| ऊर्ध्वप्रवृत्तवाय्वस्रदत्तबस्तिहतस्वराः| मूत्राघात्युदरी गुल्मी दुर्वमोऽत्यग्निरर्शसः||५|| उदावर्तभ्रमाष्ठीलापार्श्वरुग्वातरोगिणः| ऋते विषगराजीर्णविरुद्धाभ्यवहारतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keciddhUmAntaiH karmabhirvarjyAH ajIrNinaH sarvaiH karmabhirvarjyAH (7) · Śloka 7
প্রসক্তবমথোঃ পূর্বে প্রাযেণামজ্বরোঽপি চ| ধূমান্তৈঃ কর্মভির্বর্জ্যাঃ, সর্বৈরেব ত্বজীর্ণিনঃ||৭||
प्रसक्तवमथोः पूर्वे प्रायेणामज्वरोऽपि च| धूमान्तैः कर्मभिर्वर्ज्याः, सर्वैरेव त्वजीर्णिनः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanasya visheShato viShayaH (8-10) · Śloka 10
বিরেকসাধ্যা গুল্মার্শোবিস্ফোটব্যঙ্গকামলাঃ| জীর্ণজ্বরোদরগরচ্ছর্দিপ্লীহহলীমকাঃ||৮|| বিদ্রধিস্তিমিরং কাচঃ স্যন্দঃ পক্বাশযব্যথা| যোনিশুক্রাশ্রযা রোগাঃ কোষ্ঠগাঃ কৃমযো ব্রণাঃ||৯|| বাতাস্রমূর্ধ্বগং রক্তং মূত্রাঘাতঃ শকৃদ্গ্রহঃ| বাম্যাশ্চ কুষ্ঠমেহাদ্যাঃ|১০|
विरेकसाध्या गुल्मार्शोविस्फोटव्यङ्गकामलाः| जीर्णज्वरोदरगरच्छर्दिप्लीहहलीमकाः||८|| विद्रधिस्तिमिरं काचः स्यन्दः पक्वाशयव्यथा| योनिशुक्राश्रया रोगाः कोष्ठगाः कृमयो व्रणाः||९|| वातास्रमूर्ध्वगं रक्तं मूत्राघातः शकृद्ग्रहः| वाम्याश्च कुष्ठमेहाद्याः|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avirecyAH visheShato viShayaH (10-11) · Śloka 11
| ন তু রেচ্যা নবজ্বরী||১০|| অল্পাগ্র্যধোগপিত্তাস্রক্ষতপায্বতিসারিণঃ| সশল্যাস্থাপিতক্রূরকোষ্ঠাতিস্নিগ্ধশোষিণঃ||১১||
| न तु रेच्या नवज्वरी||१०|| अल्पाग्र्यधोगपित्तास्रक्षतपाय्वतिसारिणः| सशल्यास्थापितक्रूरकोष्ठातिस्निग्धशोषिणः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavidhiH (12-18) · Śloka 18
অথ সাধারণে কালে স্নিগ্ধস্বিন্নং যথাবিধি| শ্বোবম্যমুত্ক্লিষ্টকফং মত্স্যমাষতিলাদিভিঃ||১২|| নিশাং সুপ্তং সুজীর্ণান্নং পূর্বাহ্ণে কৃতমঙ্গলম্| নিরন্নমীষত্স্নিগ্ধং বা পেযযা পীতসর্পিষম্||১৩|| বৃদ্ধবালাবলক্লীবভীরূন্ রোগানুরোধতঃ| আকণ্ঠং পাযিতান্মদ্যং ক্ষীরমিক্ষুরসং রসম্||১৪|| যথাবিকারবিহিতাং মধুসৈন্ধবসংযুতাম্| কোষ্ঠং বিভজ্য ভৈষজ্যমাত্রাং মন্ত্রাভিমন্ত্রিতাম্||১৫|| "ব্রহ্মদক্ষাশ্বিরুদ্রেন্দ্রভূচন্দ্রার্কানিলানলাঃ| ঋষযঃ সৌষধিগ্রামা ভূতসঙ্ঘাশ্চ পান্তু বঃ||১৬|| রসাযনমিবর্ষীণামমরাণামিবামৃতম্| সুধেবোত্তমনাগানাং ভৈষজ্যমিদমস্তু তে||১৭|| ঔম্ নমো ভগবতে ভৈষজ্যগুরবে বৈডূর্যপ্রভরাজায| তথাগতাযার্হতে সম্যক্সম্বুদ্ধায| তদ্যথা| ঔম্ ভৈষজ্যে ভৈষজ্যে মহাভৈষজ্যে সমুদ্রতে স্বাহা| " প্রাঙ্মুখং পাযযেত্| |১৮|
अथ साधारणे काले स्निग्धस्विन्नं यथाविधि| श्वोवम्यमुत्क्लिष्टकफं मत्स्यमाषतिलादिभिः||१२|| निशां सुप्तं सुजीर्णान्नं पूर्वाह्णे कृतमङ्गलम्| निरन्नमीषत्स्निग्धं वा पेयया पीतसर्पिषम्||१३|| वृद्धबालाबलक्लीबभीरून् रोगानुरोधतः| आकण्ठं पायितान्मद्यं क्षीरमिक्षुरसं रसम्||१४|| यथाविकारविहितां मधुसैन्धवसंयुताम्| कोष्ठं विभज्य भैषज्यमात्रां मन्त्राभिमन्त्रिताम्||१५|| "ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः| ऋषयः सौषधिग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु वः||१६|| रसायनमिवर्षीणाममराणामिवामृतम्| सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते||१७|| औम् नमो भगवते भैषज्यगुरवे वैडूर्यप्रभराजाय| तथागतायार्हते सम्यक्सम्बुद्धाय| तद्यथा| औम् भैषज्ये भैषज्ये महाभैषज्ये समुद्रते स्वाहा| " प्राङ्मुखं पाययेत्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAnantaraM vidhiH (18) · Śloka 18
পীতো মুহূর্তমনুপালযেত্| তন্মনাঃ|১৮|
पीतो मुहूर्तमनुपालयेत्| तन्मनाः|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravRuttavamanasya kRutyam (18-21) · Śloka 21
| জাতহৃল্লাসপ্রসেকশ্চ্ছর্দযেত্ততঃ||১৮|| অঙ্গুলিভ্যামনাযস্তো নালেন মৃদুনাঽথবা| গলতাল্বরুজন্ বেগানপ্রবৃত্তান্ প্রবর্তযন্||১৯|| প্রবর্তযন্ প্রবৃত্তাংশ্চ জানুতুল্যাসনে স্থিতঃ| উভে পার্শ্বে ললাটং চ বমতশ্চাস্য ধারযেত্||২০|| প্রপীডযেত্তথা নাভিং পৃষ্ঠং চ প্রতিলোমতঃ| |২১|
| जातहृल्लासप्रसेकश्च्छर्दयेत्ततः||१८|| अङ्गुलिभ्यामनायस्तो नालेन मृदुनाऽथवा| गलताल्वरुजन् वेगानप्रवृत्तान् प्रवर्तयन्||१९|| प्रवर्तयन् प्रवृत्तांश्च जानुतुल्यासने स्थितः| उभे पार्श्वे ललाटं च वमतश्चास्य धारयेत्||२०|| प्रपीडयेत्तथा नाभिं पृष्ठं च प्रतिलोमतः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabhedena vamanadravyabhedaH (21-22) · Śloka 22
| কফে তীক্ষ্ণোষ্ণকটুকৈঃ পিত্তে স্বাদুহিমৈরিতি||২১|| বমেত্ স্নিগ্ধাম্ললবণৈঃ সংসৃষ্টে মরুতা কফে| |২২|
| कफे तीक्ष्णोष्णकटुकैः पित्ते स्वादुहिमैरिति||२१|| वमेत् स्निग्धाम्ललवणैः संसृष्टे मरुता कफे| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAvadhiH (22) · Śloka 22
কিযন্তং কালং বমেত্ ? ইত্যাহ - - - - | পিত্তস্য দর্শনং যাবচ্ছেদো বা শ্লেষ্মণো ভবেত্||২২||
कियन्तं कालं वमेत् ? इत्याह - - - - | पित्तस्य दर्शनं यावच्छेदो वा श्लेष्मणो भवेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInavegasyauShadham (23) · Śloka 23
হীনবেগঃ কণাধাত্রীসিদ্ধার্থলবণোদকৈঃ| বমেত্পুনঃপুনঃ|২৩|
हीनवेगः कणाधात्रीसिद्धार्थलवणोदकैः| वमेत्पुनःपुनः|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInayogalakShaNAm hInayogajA rogAH (23-24) · Śloka 24
| তত্র বেগানামপ্রবর্তনম্||২৩|| প্রবৃত্তিঃ সবিবন্ধা বা কেবলস্যৌষধস্য বা| অযোগস্তেন নিষ্ঠীবকণ্ডূকোঠজ্বরাদযঃ||২৪||
| तत्र वेगानामप्रवर्तनम्||२३|| प्रवृत्तिः सविबन्धा वा केवलस्यौषधस्य वा| अयोगस्तेन निष्ठीवकण्डूकोठज्वरादयः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyogalakShaNam (1-25) · Śloka 25
নির্বিবন্ধং প্রবর্তন্তে কফপিত্তানিলাঃ ক্রমাত্| (মনঃপ্রসাদঃ স্বাস্থ্যং চাবস্থানং চ স্বযং ভবেত্| বৈপরীত্যমযোগানাং ন চাতিমহতি ব্যথা||১|| ) সম্যগ্যোগে|২৫|
निर्विबन्धं प्रवर्तन्ते कफपित्तानिलाः क्रमात्| (मनःप्रसादः स्वास्थ्यं चावस्थानं च स्वयं भवेत्| वैपरीत्यमयोगानां न चातिमहति व्यथा||१|| ) सम्यग्योगे|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiyogalakShaNam (25-26) · Śloka 26
| অতিযোগে তু ফেনচন্দ্রকরক্তবত্||২৫|| বমিতং ক্ষামতা দাহঃ কণ্ঠশোষস্তমো ভ্রমঃ| ঘোরা বায্বামযা মৃত্যুর্জীবশোণিতনির্গমাত্||২৬||
| अतियोगे तु फेनचन्द्रकरक्तवत्||२५|| वमितं क्षामता दाहः कण्ठशोषस्तमो भ्रमः| घोरा वाय्वामया मृत्युर्जीवशोणितनिर्गमात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvAntasyopacAraH (27) · Śloka 27
সম্যগ্যোগেন বমিতং ক্ষণমাশ্বাস্য পাযযেত্| ধূমত্রযস্যান্যতমং স্নেহাচারমথাদিশেত্||২৭||
सम्यग्योगेन वमितं क्षणमाश्वास्य पाययेत्| धूमत्रयस्यान्यतमं स्नेहाचारमथादिशेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvAntasya peyAdikrameNa bhojanam (28) · Śloka 28
ততঃ সাযং প্রভাতে বা ক্ষুদ্বান্ স্নাতঃ সুখাম্বুনা| ভুঞ্জানো রক্তশাল্যন্নং ভজেত্পেযাদিকং ক্রমম্||২৮||
ततः सायं प्रभाते वा क्षुद्वान् स्नातः सुखाम्बुना| भुञ्जानो रक्तशाल्यन्नं भजेत्पेयादिकं क्रमम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikramaH (29) · Śloka 29
তমেব পেযাদিকং ক্রমমাহ - - - - পেযাং বিলেপীমকৃতং কৃতং চ যূষং রসং ত্রীনুভযং তথৈকম্| ক্রমেণ সেবেত নরোঽন্নকালান্ প্রধানমধ্যাবরশুদ্ধিশুদ্ধঃ||২৯||
तमेव पेयादिकं क्रममाह - - - - पेयां विलेपीमकृतं कृतं च यूषं रसं त्रीनुभयं तथैकम्| क्रमेण सेवेत नरोऽन्नकालान् प्रधानमध्यावरशुद्धिशुद्धः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikramasya phalam (30) · Śloka 30
অধুনা পেযাদিক্রমস্য ফলং বক্তি - - - - যথাঽণুরগ্নিস্তৃণগোমযাদ্যৈঃ সন্ধুক্ষ্যমাণো ভবতি ক্রমেণ| মহান্ স্থিরঃ সর্বপচস্তথৈব শুদ্ধস্য পেযাদিভিরন্তরাগ্নিঃ||৩০||
अधुना पेयादिक्रमस्य फलं वक्ति - - - - यथाऽणुरग्निस्तृणगोमयाद्यैः सन्धुक्ष्यमाणो भवति क्रमेण| महान् स्थिरः सर्वपचस्तथैव शुद्धस्य पेयादिभिरन्तराग्निः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trividhasya vamanasya vegamAnam, trividhasya virekasya tulAmAnam (31) · Śloka 31
জঘন্যমধ্যপ্রবরে তু বেগা- শ্চত্বার ইষ্টা বমনে ষডষ্টৌ| দশৈব তে দ্বিত্রিগুণা বিরেকে প্রস্থস্তথা স্যাদ্দ্বিচতুর্গুণশ্চ||৩১||
जघन्यमध्यप्रवरे तु वेगा- श्चत्वार इष्टा वमने षडष्टौ| दशैव ते द्वित्रिगुणा विरेके प्रस्थस्तथा स्याद्द्विचतुर्गुणश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanasya pittAvasAnatvaM samyaktvam, trividhasya vamanasya tulAmAnam, virekasya kaphAvasAnatvaM samyaktvam (32) · Śloka 32
পিত্তাবসানং বমনং বিরেকাদর্দ্ধং, কফান্তং চ বিরেকমাহুঃ| - |৩২|
पित्तावसानं वमनं विरेकादर्द्धं, कफान्तं च विरेकमाहुः| - |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegamAne tulAmAne cApohyamAnam (32) · Śloka 32
| দ্বিত্রান্ সবিট্কানপনীয বেগান্ মেযং বিরেকে, বমনে তু পীতম্||৩২||
| द्वित्रान् सविट्कानपनीय वेगान् मेयं विरेके, वमने तु पीतम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanavidhiH (33) · Śloka 33
অথৈনং বামিতং ভূযঃ স্নেহস্বেদোপপাদিতম্| শ্লেষ্মকালে গতে জ্ঞাত্বা কোষ্ঠং সম্যগ্বিরেচযেত্||৩৩||
अथैनं वामितं भूयः स्नेहस्वेदोपपादितम्| श्लेष्मकाले गते ज्ञात्वा कोष्ठं सम्यग्विरेचयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRudukoShThasya lakShaNam (34) · Śloka 34
বহুপিত্তো মৃদুঃ কোষ্ঠঃ ক্ষীরেণাপি বিরিচ্যতে| |৩৪|
बहुपित्तो मृदुः कोष्ठः क्षीरेणापि विरिच्यते| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krUrakoShThasya lakShaNam (34) · Śloka 34
| প্রভূতমারুতঃ ক্রূরঃ কৃচ্ছ্রাচ্ছ্যামাদিকৈরপি||৩৪||
| प्रभूतमारुतः क्रूरः कृच्छ्राच्छ्यामादिकैरपि||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabhedena virecanabhedaH (35) · Śloka 35
কষাযমধুরৈঃ পিত্তে বিরেকঃ, কটুকৈঃ কফে| স্নিগ্ধোষ্ণলবণৈর্বাযৌ|৩৫|
कषायमधुरैः पित्ते विरेकः, कटुकैः कफे| स्निग्धोष्णलवणैर्वायौ|३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanapravRuttau pravartanopAyaH (35-36) · Śloka 36
| অপ্রবৃত্তৌ তু পাযযেত্||৩৫|| উষ্ণাম্বু, স্বেদযেদস্য পাণিতাপেন চোদরম্| ||৩৬||
| अप्रवृत्तौ तु पाययेत्||३५|| उष्णाम्बु, स्वेदयेदस्य पाणितापेन चोदरम्| ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upAyenApyapravRutau kRutyam (37-38) · Śloka 38
| উত্থানেঽল্পে দিনে তস্মিন্ভুক্ত্বাঽন্যেদ্যুঃ পুনঃ পিবেত্| অদৃঢস্নেহকোষ্ঠস্তু পিবেদূর্ধ্বং দশাহতঃ| ভূযোঽপ্যুপস্কৃততনুঃ স্নেহস্বেদৈর্বিরেচনম্||৩৭|| যৌগিকং সম্যগালোচ্য স্মরন্পূর্বমতিক্রমম্| |৩৮|
| उत्थानेऽल्पे दिने तस्मिन्भुक्त्वाऽन्येद्युः पुनः पिबेत्| अदृढस्नेहकोष्ठस्तु पिबेदूर्ध्वं दशाहतः| भूयोऽप्युपस्कृततनुः स्नेहस्वेदैर्विरेचनम्||३७|| यौगिकं सम्यगालोच्य स्मरन्पूर्वमतिक्रमम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane hInayogalakShaNaNam (38-39) · Śloka 39
| হৃত্কুক্ষ্যশুদ্ধিররুচিরুত্ক্লেশঃ শ্লেষ্মপিত্তযোঃ||৩৮|| কণ্ডূবিদাহঃ পিটিকাঃ পীনসো বাতবিঙ্গ্রহঃ| অযোগলক্ষণম্|৩৯|
| हृत्कुक्ष्यशुद्धिररुचिरुत्क्लेशः श्लेष्मपित्तयोः||३८|| कण्डूविदाहः पिटिकाः पीनसो वातविङ्ग्रहः| अयोगलक्षणम्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane samyagyogalakShaNam (39) · Śloka 39
| যোগো বৈপরীত্যে যথোদিতাত্||৩৯||
| योगो वैपरीत्ये यथोदितात्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane atiyogalakShaNam (40-42) · Śloka 42
বিট্পিত্তকফবাতেষু নিঃসৃতেষু ক্রমাত্স্রবেত্| নিঃশ্লেষ্মপিত্তমুদকং শ্বেতং কৃষ্ণং সলোহিতম্||৪০|| মাংসধাবনতুল্যং বা মেদঃখণ্ডাভমেব বা| গুদনিঃসরণং তৃষ্ণা ভ্রমো নেত্রপ্রবেশনম্||৪১|| ভবন্ত্যতিবিরিক্তস্য তথাঽতিবমনামযাঃ| |৪২|
विट्पित्तकफवातेषु निःसृतेषु क्रमात्स्रवेत्| निःश्लेष्मपित्तमुदकं श्वेतं कृष्णं सलोहितम्||४०|| मांसधावनतुल्यं वा मेदःखण्डाभमेव वा| गुदनिःसरणं तृष्णा भ्रमो नेत्रप्रवेशनम्||४१|| भवन्त्यतिविरिक्तस्य तथाऽतिवमनामयाः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviriktasya samyagvAntavidhiH (42-43) · Śloka 43
| সম্যগ্বিরিক্তমেনং চ বমনোক্তেন যোজযেত্||৪২|| ধূমবর্জ্যেন বিধিনা| |৪৩|
| सम्यग्विरिक्तमेनं च वमनोक्तेन योजयेत्||४२|| धूमवर्ज्येन विधिना| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutibhojanamapi krameNa kuryAt (43) · Śloka 43
ততো বমিতবানিব| ক্রমেণান্নানি ভুঞ্জানো ভজেত্প্রকৃতিভোজনম্||৪৩||
ततो वमितवानिव| क्रमेणान्नानि भुञ्जानो भजेत्प्रकृतिभोजनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandavahnyAdibhiH shodhanadine upavAsaH kAryaH (44) · Śloka 44
মন্দবহ্নিমসংশুদ্ধমক্ষামং দোষদুর্বলম্| অদৃষ্টজীর্ণলিঙ্গং চ লঙ্ঘযেত্পীতভেষজম্||৪৪||
मन्दवह्निमसंशुद्धमक्षामं दोषदुर्बलम्| अदृष्टजीर्णलिङ्गं च लङ्घयेत्पीतभेषजम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanasya phalam (45) · Śloka 45
এবং লঙ্ঘিতে যো গুণো ভবতি, তমাহ - - - - স্নেহস্বেদৌষধোত্ক্লেশসঙ্গৈরিতি ন বাধ্যতে| |৪৫|
एवं लङ्घिते यो गुणो भवति, तमाह - - - - स्नेहस्वेदौषधोत्क्लेशसङ्गैरिति न बाध्यते| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikrame yuktiH (45-46) · Śloka 46
| সংশোধনাস্রবিস্রাবস্নেহযোজনলঙ্ঘনৈঃ||৪৫|| যাত্যগ্নির্মন্দতাং তস্মাত্ ক্রমং পেযাদিমাচরেত্| |৪৬|
| संशोधनास्रविस्रावस्नेहयोजनलङ्घनैः||४५|| यात्यग्निर्मन्दतां तस्मात् क्रमं पेयादिमाचरेत्| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srutAlpapittAdau peyAniShedhaH, niShiddhapeyAnAM peyAsthAne manthaH (46-47) · Śloka 47
| স্রুতাল্পপিত্তশ্লেষ্মাণং মদ্যপং বাতপৈত্তিকম্||৪৬|| পেযাং ন পাযযেত্তেষাং তর্পণাদিক্রমো হিতঃ| |৪৭|
| स्रुताल्पपित्तश्लेष्माणं मद्यपं वातपैत्तिकम्||४६|| पेयां न पाययेत्तेषां तर्पणादिक्रमो हितः| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayoH svakAryapratIkShAvadhiH (47-48) · Śloka 48
ননু, বিরেচনস্যেব বমনস্য কস্মাত্ পাকো ন প্রতীক্ষ্যতে ? ইত্যাহ - - - - | অপক্বং বমনং দোষান্ পচ্যমানং বিরেচনম্||৪৭|| নির্হরেদ্বমনস্যাতঃ পাকং ন প্রতিপালযেত্| |৪৮|
ननु, विरेचनस्येव वमनस्य कस्मात् पाको न प्रतीक्ष्यते ? इत्याह - - - - | अपक्वं वमनं दोषान् पच्यमानं विरेचनम्||४७|| निर्हरेद्वमनस्यातः पाकं न प्रतिपालयेत्| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalAditvAhAraireva shodhyaH (48-49) · Śloka 49
| দুর্বলো বহুদোষশ্চ দোষপাকেন যঃ স্বযম্||৪৮|| বিরিচ্যতে ভেদনীযৈর্ভোজ্যৈস্তমুপপাদযেত্| |৪৯|
| दुर्बलो बहुदोषश्च दोषपाकेन यः स्वयम्||४८|| विरिच्यते भेदनीयैर्भोज्यैस्तमुपपादयेत्| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalAdInAM mRudvalpamauShadham alpadoShasya durbalasya shamanam (49-51) · Śloka 51
| দুর্বলঃ শোধিতঃ পূর্বমল্পদোষঃ কৃশো নরঃ||৪৯|| অপরিজ্ঞাতকোষ্ঠশ্চ পিবেন্মৃদ্বল্পমৌষধম্| বরং তদসকৃত্পীতমন্যথা সংশযাবহম্||৫০|| হরেদ্বহূংশ্চলান্ দোষানল্পানল্পান্ পুনঃপুনঃ| দুর্বলস্য মৃদুদ্রব্যৈরল্পান্ সংশমযেত্তু তান্||৫১||
| दुर्बलः शोधितः पूर्वमल्पदोषः कृशो नरः||४९|| अपरिज्ञातकोष्ठश्च पिबेन्मृद्वल्पमौषधम्| वरं तदसकृत्पीतमन्यथा संशयावहम्||५०|| हरेद्बहूंश्चलान् दोषानल्पानल्पान् पुनःपुनः| दुर्बलस्य मृदुद्रव्यैरल्पान् संशमयेत्तु तान्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahudoShasya shamane bAdhakam (52) · Śloka 52
ননু, বহবো দোষাঃ কস্মান্ন শাম্যন্তে ? ইত্যাহ - - - - ক্লেশযন্তি চিরং তে হি হন্যুর্বৈনমনির্হৃতাঃ| |৫২|
ननु, बहवो दोषाः कस्मान्न शाम्यन्ते ? इत्याह - - - - क्लेशयन्ति चिरं ते हि हन्युर्वैनमनिर्हृताः| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAdagnikrUrakoShThayoH shodhane pUrvA~ggam (52-53) · Śloka 53
| মন্দাগ্নিং ক্রূরকোষ্ঠং চ সক্ষারলবণৈর্ঘৃতৈঃ||৫২|| সন্ধুক্ষিতাগ্নিং বিজিতকফবাতং চ শোধযেত্| |৫৩|
| मन्दाग्निं क्रूरकोष्ठं च सक्षारलवणैर्घृतैः||५२|| सन्धुक्षिताग्निं विजितकफवातं च शोधयेत्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShAdInAM virecanamapi na virecayati te kathaM virecyAH? (53-55) · Śloka 55
| রূক্ষবহ্বনিলক্রূরকোষ্ঠব্যাযামশীলিনাম্||৫৩|| দীপ্তাগ্নীনাং চ ভৈষজ্যমবিরেচ্যৈব জীর্যতি| তেভ্যো বস্তিং পুরা দদ্যাত্ততঃ স্নিগ্ধং বিরেচনম্||৫৪|| শকৃন্নির্হৃত্য বা কিঞ্চিত্তীক্ষ্ণাভিঃ ফলবর্তিভিঃ| প্রবৃত্তং হি মলং স্নিগ্ধো বিরেকো নির্হরেত্সুখম্||৫৫||
| रूक्षवह्वनिलक्रूरकोष्ठव्यायामशीलिनाम्||५३|| दीप्ताग्नीनां च भैषज्यमविरेच्यैव जीर्यति| तेभ्यो बस्तिं पुरा दद्यात्ततः स्निग्धं विरेचनम्||५४|| शकृन्निर्हृत्य वा किञ्चित्तीक्ष्णाभिः फलवर्तिभिः| प्रवृत्तं हि मलं स्निग्धो विरेको निर्हरेत्सुखम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShAdyArtaiShu shodhanam (56) · Śloka 56
বিষাভিঘাতপিটিকাকুষ্ঠশোফবিসর্পিণঃ| কামলাপাণ্ডুমেহার্তান্নাতিস্নিগ্ধান্ বিশোধযেত্||৫৬||
विषाभिघातपिटिकाकुष्ठशोफविसर्पिणः| कामलापाण्डुमेहार्तान्नातिस्निग्धान् विशोधयेत्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAM snehavirecanam snehabhAvitAnAM rUkShaM virecanam (57) · Śloka 57
সর্বান্ স্নেহবিরেকৈশ্চ, রূক্ষৈস্তু স্নেহভাবিতান্| |৫৭|
सर्वान् स्नेहविरेकैश्च, रूक्षैस्तु स्नेहभावितान्| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratikarmaM snehasvedau kAryau,sarvakarmAnte punaH snehanam (57-58) · Śloka 58
| কর্মণাং বমনাদীনাং পুনরপ্যন্তরেঽন্তরে||৫৭|| স্নেহস্বেদৌ প্রযুঞ্জীত, স্নেহমন্তে বলায চ| |৫৮|
| कर्मणां वमनादीनां पुनरप्यन्तरेऽन्तरे||५७|| स्नेहस्वेदौ प्रयुञ्जीत, स्नेहमन्ते बलाय च| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedAbhyAse yuktiH (58-59) · Śloka 59
কিমিত্যেবং বিধীযতে ? ইত্যাহ - - - - | মলো হি দেহাদুত্ক্লেশ্য হ্রিযতে বাসসো যথা||৫৮|| স্নেহস্বেদৈস্তথোত্ক্লিষ্টঃ শোধ্যতে শোধনৈর্মলঃ| |৫৯|
किमित्येवं विधीयते ? इत्याह - - - - | मलो हि देहादुत्क्लेश्य ह्रियते वाससो यथा||५८|| स्नेहस्वेदैस्तथोत्क्लिष्टः शोध्यते शोधनैर्मलः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedanAbhyAse doShaH (59-60) · Śloka 60
ননু, স্নেহস্বেদাবন্তরেণাপি কস্মান্মলঃ শোধনৈর্ন শোধ্যতে ? ইত্যাহ - - - - | স্নেহস্বেদাবনভ্যস্য কুর্যাত্সংশোধনং তু যঃ||৫৯|| দারু শুষ্কমিবানামে শরীরং তস্য দীর্যতে||৫৯|| ১/২||৬০||
ननु, स्नेहस्वेदावन्तरेणापि कस्मान्मलः शोधनैर्न शोध्यते ? इत्याह - - - - | स्नेहस्वेदावनभ्यस्य कुर्यात्संशोधनं तु यः||५९|| दारु शुष्कमिवानामे शरीरं तस्य दीर्यते||५९|| १/२||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyak shodhanasya phalam (17) · Śloka 18
সাম্প্রতং সংশুদ্ধেঃ ফলমাহ - - - - বুদ্ধিপ্রসাদং বলমিন্দ্রিযাণাং ধাতুস্থিরত্বং জ্বলনস্য দীপ্তিম্| চিরাচ্চ পাকং বযসঃ করোতি সংশোধনং সম্যগুপাস্যমানম্| ৬০ ১/২| ইতি শ্রী বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তসূনুশ্রীমদ্বাগ্ভটবিরচিতাযামষ্টাঙ্গহৃদযসংহিতাযাং সূত্রস্থানে বমনবিরেচনবিধির্নামাষ্টাদশোঽধ্যাযঃ||১৮||
साम्प्रतं संशुद्धेः फलमाह - - - - बुद्धिप्रसादं बलमिन्द्रियाणां धातुस्थिरत्वं ज्वलनस्य दीप्तिम्| चिराच्च पाकं वयसः करोति संशोधनं सम्यगुपास्यमानम्| ६० १/२| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने वमनविरेचनविधिर्नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon