Adhikarana svedavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
അതസ്തത്പരിജ്ഞാനാര്ഥോऽയമധ്യായ ആരഭ്യതേ - - - - അഥാതഃ സ്വേദവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| ഗദ്യസൂത്രേ||൨||
अतस्तत्परिज्ञानार्थोऽयमध्याय आरभ्यते - - - - अथातः स्वेदविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedasya cAturvidhyam (1) · Śloka 1
സ്വേദസ്യ ചാതുര്വിധ്യമാഹ - - - - സ്വേദസ്താപോപനാഹോഷ്മദ്രവഭേദാച്ചതുര്വിധഃ| |൧|
स्वेदस्य चातुर्विध्यमाह - - - - स्वेदस्तापोपनाहोष्मद्रवभेदाच्चतुर्विधः| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tApasya lakShaNam (1) · Śloka 1
തത്ര താപാദീനേവ ലക്ഷയിതുമാചഷ്ടേ - - - - | താപോऽഗ്നിതപ്തവസനഫാലഹസ്തതലാദിഭിഃ||൧||
तत्र तापादीनेव लक्षयितुमाचष्टे - - - - | तापोऽग्नितप्तवसनफालहस्ततलादिभिः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upanAhasya lakShaNam (2-4) · Śloka 4
ഉപനാഹോ വചാകിണ്വശതാഹ്വാദേവദാരുഭിഃ| ധാന്യൈഃ സമസ്തൈര്ഗന്ധൈശ്ച രാസ്നൈരണ്ഡജടാമിഷൈഃ||൨|| ഉദ്രിക്തലവണൈഃ സ്നേഹചുക്രതക്രപയഃപ്ലുതൈഃ| കേവലേ പവനേ, ശ്ലേഷ്മസംസൃഷ്ടേ സുരസാദിഭിഃ||൩|| പിത്തേന പദ്മകാദ്യൈസ്തു സാല്വണാഖ്യൈഃ പുനഃപുനഃ| |൪|
उपनाहो वचाकिण्वशताह्वादेवदारुभिः| धान्यैः समस्तैर्गन्धैश्च रास्नैरण्डजटामिषैः||२|| उद्रिक्तलवणैः स्नेहचुक्रतक्रपयःप्लुतैः| केवले पवने, श्लेष्मसंसृष्टे सुरसादिभिः||३|| पित्तेन पद्मकाद्यैस्तु साल्वणाख्यैः पुनःपुनः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhanavidhiH (4-5) · Śloka 5
ബന്ധാത്മകശ്ചായം സ്വേദ ഇതി ബന്ധാത്മകസ്വേദോപായഭൂതാന് ചര്മപട്ടാദീനാഹ - - - - | സ്നിഗ്ധോഷ്ണവീര്യൈര്മൃദുഭിശ്ചര്മപട്ടൈരപൂതിഭിഃ||൪|| അലാഭേ വാതജിത്പത്രകൌശേയാവികശാടകൈഃ| ബദ്ധം രാത്രൌ ദിവാ മുഞ്ചേന്മുഞ്ചേദ്രാത്രൌ ദിവാകൃതമ്||൫||
बन्धात्मकश्चायं स्वेद इति बन्धात्मकस्वेदोपायभूतान् चर्मपट्टादीनाह - - - - | स्निग्धोष्णवीर्यैर्मृदुभिश्चर्मपट्टैरपूतिभिः||४|| अलाभे वातजित्पत्रकौशेयाविकशाटकैः| बद्धं रात्रौ दिवा मुञ्चेन्मुञ्चेद्रात्रौ दिवाकृतम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UShmasvedasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
ഊഷ്മാ തൂത്കാരികാലോഷ്ടകപാലോപലപാംസുഭിഃ| പത്രഭങ്ഗേന ധാന്യേന കരീഷസികതാതുഷൈഃ||൬|| അനേകോപായസന്തപ്തൈഃ പ്രയോജ്യോ ദേശകാലതഃ| |൭|
ऊष्मा तूत्कारिकालोष्टकपालोपलपांसुभिः| पत्रभङ्गेन धान्येन करीषसिकतातुषैः||६|| अनेकोपायसन्तप्तैः प्रयोज्यो देशकालतः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravasvedaH (7-10) · Śloka 10
അഥ ദ്രവസ്വേദമാഹ - - - - | ശിഗ്രുവാരണകൈരണ്ഡകരഞ്ജസുരസാര്ജകാത്||൭|| ശിരീഷവാസാവംശാര്കമാലതീദീര്ഘവൃന്തതഃ| പത്രഭങ്ഗൈര്വചാദ്യൈശ്ച മാംസൈശ്ചാനൂപവാരിജൈഃ||൮|| ദശമൂലേന ച പൃഥക് സഹിതൈര്വാ യഥാമലമ്| സ്നേഹവദ്ഭിഃ സുരാശുക്താവാരിക്ഷീരാദിസാധിതൈഃ||൯|| കുമ്ഭീര്ഗലന്തീര്നാഡീര്വാ പൂരയിത്വാ രുജാര്ദിതമ്| വാസസാऽऽച്ഛാദിതം ഗാത്രം സ്നിഗ്ധം സിഞ്ചേദ്യഥാസുഖമ്||൧൦||
अथ द्रवस्वेदमाह - - - - | शिग्रुवारणकैरण्डकरञ्जसुरसार्जकात्||७|| शिरीषवासावंशार्कमालतीदीर्घवृन्ततः| पत्रभङ्गैर्वचाद्यैश्च मांसैश्चानूपवारिजैः||८|| दशमूलेन च पृथक् सहितैर्वा यथामलम्| स्नेहवद्भिः सुराशुक्तावारिक्षीरादिसाधितैः||९|| कुम्भीर्गलन्तीर्नाडीर्वा पूरयित्वा रुजार्दितम्| वाससाऽऽच्छादितं गात्रं स्निग्धं सिञ्चेद्यथासुखम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avagAhasvedaH (11) · Śloka 11
ഇതി ദോഷപീഡാവശാത് പരിഷേകസ്വേദമാഖ്യായാവഗാഹസ്വേദം ദ്രവഭേദമാഹ - - - - തൈരേവ വാ ദ്രവൈഃ പൂര്ണം കുണ്ഡം സര്വാങ്ഗഗേऽനിലേ| അവഗാഹ്യാതുരസ്തിഷ്ഠേദര്ശഃകൃച്ഛ്രാദിരുക്ഷു ച||൧൧||
इति दोषपीडावशात् परिषेकस्वेदमाख्यायावगाहस्वेदं द्रवभेदमाह - - - - तैरेव वा द्रवैः पूर्णं कुण्डं सर्वाङ्गगेऽनिले| अवगाह्यातुरस्तिष्ठेदर्शःकृच्छ्रादिरुक्षु च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedavidhiH (12) · Śloka 12
നിവാതേऽന്തര്ബഹിഃസ്നിഗ്ധോ ജീര്ണാന്നഃ സ്വേദമാചരേത്| |൧൨|
निवातेऽन्तर्बहिःस्निग्धो जीर्णान्नः स्वेदमाचरेत्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhyAdyapekShayA svedaprakAraH (12) · Śloka 12
കീദൃശം സ്വേദമാചരേത് ? ഇത്യാഹ - - - - | വ്യാധിവ്യാധിതദേശര്തുവശാന്മധ്യവരാവരമ്||൧൨||
कीदृशं स्वेदमाचरेत् ? इत्याह - - - - | व्याधिव्याधितदेशर्तुवशान्मध्यवरावरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphe svedavisheShaH, kaphAnile visheShaH (13) · Śloka 13
കഫാര്തോ രൂക്ഷണം രൂക്ഷോ, രൂക്ഷഃ സ്നിഗ്ധം കഫാനിലേ| |൧൩|
कफार्तो रूक्षणं रूक्षो, रूक्षः स्निग्धं कफानिले| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAnabhedena visheShaH (13-14) · Śloka 14
| ആമാശയഗതേ വായൌ കഫേ പക്വാശയാശ്രിതേ||൧൩|| രൂക്ഷപൂര്വം തഥാ സ്നേഹപൂര്വം സ്ഥാനാനുരോധതഃ| |൧൪|
| आमाशयगते वायौ कफे पक्वाशयाश्रिते||१३|| रूक्षपूर्वं तथा स्नेहपूर्वं स्थानानुरोधतः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avayavabhedena visheShaH (14) · Śloka 14
| അല്പം വങ്ക്ഷണയോഃ, സ്വല്പം ദൃങ്മുഷ്കഹൃദയേ ന വാ||൧൪||
| अल्पं वङ्क्षणयोः, स्वल्पं दृङ्मुष्कहृदये न वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyaksvinnalakShaNamsvinnasya kRutyam (15) · Śloka 15
ശീതശൂലക്ഷയേ സ്വിന്നോ ജാതേऽങ്ഗാനാം ച മാര്ദവേ| സ്യാച്ഛനൈര്മൃദിതഃ സ്നാതസ്തതഃ സ്നേഹവിധിം ഭജേത്||൧൫||
शीतशूलक्षये स्विन्नो जातेऽङ्गानां च मार्दवे| स्याच्छनैर्मृदितः स्नातस्ततः स्नेहविधिं भजेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisvinnalakShaNam, atisvinnasyauShadham, viShAdiShvapi stambhanamauShadham (16-17) · Śloka 17
ഇതി സ്വേദസ്യ സമ്യഗ്ലക്ഷണമുക്ത്വാऽതിയോഗലക്ഷണമാഹ - - - - പിത്താസ്രകോപതൃണ്മൂര്ച്ഛാസ്വരാങ്ഗസദനഭ്രമാഃ| സന്ധിപീഡാ ജ്വരഃ ശ്യാവരക്തമണ്ഡലദര്ശനമ്||൧൬|| സ്വേദാതിയോഗാച്ഛര്ദിശ്ച, തത്ര സ്തമ്ഭനമൌഷധമ്| വിഷക്ഷാരാഗ്ന്യതീസാരച്ഛര്ദിമോഹാതുരേഷു ച||൧൭||
इति स्वेदस्य सम्यग्लक्षणमुक्त्वाऽतियोगलक्षणमाह - - - - पित्तास्रकोपतृण्मूर्च्छास्वराङ्गसदनभ्रमाः| सन्धिपीडा ज्वरः श्यावरक्तमण्डलदर्शनम्||१६|| स्वेदातियोगाच्छर्दिश्च, तत्र स्तम्भनमौषधम्| विषक्षाराग्न्यतीसारच्छर्दिमोहातुरेषु च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanadravyam, stambhana dravyam (18-19) · Śloka 19
സ്വേദനം ഗുരു തീക്ഷ്ണോഷ്ണം പ്രായഃ, സ്തമ്ഭനമന്യഥാ| ദ്രവസ്ഥിരസരസ്നിഗ്ധരൂക്ഷസൂക്ഷ്മം ച ഭേഷജമ്||൧൮|| സ്വേദനം, സ്തമ്ഭനം ശ്ലക്ഷ്ണം രൂക്ഷസൂക്ഷ്മസരദ്രവമ്| പ്രായാസ്തിക്തം കഷായം ച മധുരം ച സമാസതഃ||൧൯||
स्वेदनं गुरु तीक्ष्णोष्णं प्रायः, स्तम्भनमन्यथा| द्रवस्थिरसरस्निग्धरूक्षसूक्ष्मं च भेषजम्||१८|| स्वेदनं, स्तम्भनं श्लक्ष्णं रूक्षसूक्ष्मसरद्रवम्| प्रायास्तिक्तं कषायं च मधुरं च समासतः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stambhitasya lakShaNam (20) · Śloka 20
സ്തമ്ഭിതസ്യ ലക്ഷണമാഹ - - - - സ്തമ്ഭിതഃ സ്യാദ്ബലേ ലബ്ധേ യഥോക്താമയസങ്ക്ഷയാത്| |൨൦|
स्तम्भितस्य लक्षणमाह - - - - स्तम्भितः स्याद्बले लब्धे यथोक्तामयसङ्क्षयात्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atistambhitalakShaNam (20-21) · Śloka 21
അതിസ്തമ്ഭിതം സമ്പ്രതി ലക്ഷയതി - - - - | സ്തമ്ഭത്വക്സ്നായുസങ്കോചകമ്പഹൃദ്വാഗ്ധനുഗ്രഹൈഃ||൨൦|| പാദൌഷ്ഠത്വക്കരൈഃ ശ്യാവൈരതിസ്തമ്ഭിതമാദിശേത്| |൨൧|
अतिस्तम्भितं सम्प्रति लक्षयति - - - - | स्तम्भत्वक्स्नायुसङ्कोचकम्पहृद्वाग्धनुग्रहैः||२०|| पादौष्ठत्वक्करैः श्यावैरतिस्तम्भितमादिशेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthUlAdInAM svedaniShedhaH, Atyayike gade mRudusvedaH (21-24) · Śloka 24
| ന സ്വേദയേദതിസ്ഥൂലരൂക്ഷദുര്ബലമൂര്ച്ഛിതാന്||൨൧|| സ്തമ്ഭനീയക്ഷതക്ഷീണക്ഷാമമദ്യവികാരിണഃ| തിമിരോദരവീസര്പകുഷ്ഠശോഷാഢ്യരോഗിണഃ||൨൨|| പീതദുഗ്ധദധിസ്നേഹമധൂന് കൃതവിരേചനാന്| ഭ്രഷ്ടദഗ്ധഗുദഗ്ലാനിക്രോധശോകഭയാര്ദിതാന്||൨൩|| ക്ഷുത്തൃഷ്ണാകാമലാപാണ്ഡുമേഹിനഃ പിത്തപീഡിതാന്| ഗര്ഭിണീം പുഷ്പിതാം സൂതാം, മൃദു ചാത്യയികേ ഗദേ||൨൪||
| न स्वेदयेदतिस्थूलरूक्षदुर्बलमूर्च्छितान्||२१|| स्तम्भनीयक्षतक्षीणक्षाममद्यविकारिणः| तिमिरोदरवीसर्पकुष्ठशोषाढ्यरोगिणः||२२|| पीतदुग्धदधिस्नेहमधून् कृतविरेचनान्| भ्रष्टदग्धगुदग्लानिक्रोधशोकभयार्दितान्||२३|| क्षुत्तृष्णाकामलापाण्डुमेहिनः पित्तपीडितान्| गर्भिणीं पुष्पितां सूतां, मृदु चात्ययिके गदे||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedasAdhyA rOgAH (25-27) · Śloka 27
ശ്വാസകാസപ്രതിശ്യായഹിധ്മാധ്മാനവിബന്ധിഷു| സ്വരഭേദാനിലവ്യാധിശ്ലേഷ്മാമസ്തമ്ഭഗൌരവേ||൨൫|| അങ്ഗമര്ദകടീപാര്ശ്വപൃഷ്ഠകുക്ഷിഹനുഗ്രഹേ| മഹത്വേ മുഷ്കയോഃ ഖല്യാമായാമേ വാതകണ്ടകേ||൨൬|| മൂത്രകൃച്ഛ്രാര്ബുദഗ്രന്ഥിശുക്രഘാതാഢ്യമാരുതേ| സ്വേദം യഥായഥം കുര്യാത്തദൌഷധവിഭാഗതഃ||൨൭||
श्वासकासप्रतिश्यायहिध्माध्मानविबन्धिषु| स्वरभेदानिलव्याधिश्लेष्मामस्तम्भगौरवे||२५|| अङ्गमर्दकटीपार्श्वपृष्ठकुक्षिहनुग्रहे| महत्वे मुष्कयोः खल्यामायामे वातकण्टके||२६|| मूत्रकृच्छ्रार्बुदग्रन्थिशुक्रघाताढ्यमारुते| स्वेदं यथायथं कुर्यात्तदौषधविभागतः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anAgneyasvedasya viShayaH (28) · Śloka 28
സ്വേദോ ഹിതസ്ത്വനാഗ്നേയോ വാതേ മേദഃകഫാവൃതേ| |൨൮|
स्वेदो हितस्त्वनाग्नेयो वाते मेदःकफावृते| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anAgneyasvedasya bhedAH (28-30) · Śloka 30
കോऽസാവനാഗ്നേയഃ ? ഇത്യാഹ - - - - | നിവാതം ഗൃഹമായാസോ ഗുരുപ്രാവരണം ഭയമ്||൨൮|| ഉപനാഹാഹവക്രോധാ ഭൂരിപാനം ക്ഷുധാऽऽതപഃ| ൨൮ ൧/൨||൩൦||
कोऽसावनाग्नेयः ? इत्याह - - - - | निवातं गृहमायासो गुरुप्रावरणं भयम्||२८|| उपनाहाहवक्रोधा भूरिपानं क्षुधाऽऽतपः| २८ १/२||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanasya shodhanA~ggatvam (17) · Śloka 17
സ്നേഹക്ലിന്നാഃ കോഷ്ഠഗാ ധാതുഗാ വാ സ്രോതോലീനാ യേ ച ശാഖാസ്ഥിസംസ്ഥാഃ| ദോഷാഃ സ്വേദൈസ്തേ ദ്രവീകൃത്യ കോഷ്ഠം നീതാഃ സമ്യക് ശുദ്ധിഭിര്നിര്ഹ്രിയന്തേ| ൨൯ ൧/൨| ഇതി ശ്രീ വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ സ്വേദവിധിര്നാമ സപ്തദശോऽധ്യായഃ||൧൭||
स्नेहक्लिन्नाः कोष्ठगा धातुगा वा स्रोतोलीना ये च शाखास्थिसंस्थाः| दोषाः स्वेदैस्ते द्रवीकृत्य कोष्ठं नीताः सम्यक् शुद्धिभिर्निर्ह्रियन्ते| २९ १/२| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने स्वेदविधिर्नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||
🔊 Audio coming soon