Adhikarana svedavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
అతస్తత్పరిజ్ఞానార్థోఽయమధ్యాయ ఆరభ్యతే - - - - అథాతః స్వేదవిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| గద్యసూత్రే||2||
अतस्तत्परिज्ञानार्थोऽयमध्याय आरभ्यते - - - - अथातः स्वेदविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedasya cAturvidhyam (1) · Śloka 1
స్వేదస్య చాతుర్విధ్యమాహ - - - - స్వేదస్తాపోపనాహోష్మద్రవభేదాచ్చతుర్విధః| |1|
स्वेदस्य चातुर्विध्यमाह - - - - स्वेदस्तापोपनाहोष्मद्रवभेदाच्चतुर्विधः| |१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tApasya lakShaNam (1) · Śloka 1
తత్ర తాపాదీనేవ లక్షయితుమాచష్టే - - - - | తాపోఽగ్నితప్తవసనఫాలహస్తతలాదిభిః||1||
तत्र तापादीनेव लक्षयितुमाचष्टे - - - - | तापोऽग्नितप्तवसनफालहस्ततलादिभिः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upanAhasya lakShaNam (2-4) · Śloka 4
ఉపనాహో వచాకిణ్వశతాహ్వాదేవదారుభిః| ధాన్యైః సమస్తైర్గంధైశ్చ రాస్నైరండజటామిషైః||2|| ఉద్రిక్తలవణైః స్నేహచుక్రతక్రపయఃప్లుతైః| కేవలే పవనే, శ్లేష్మసంసృష్టే సురసాదిభిః||3|| పిత్తేన పద్మకాద్యైస్తు సాల్వణాఖ్యైః పునఃపునః| |4|
उपनाहो वचाकिण्वशताह्वादेवदारुभिः| धान्यैः समस्तैर्गन्धैश्च रास्नैरण्डजटामिषैः||२|| उद्रिक्तलवणैः स्नेहचुक्रतक्रपयःप्लुतैः| केवले पवने, श्लेष्मसंसृष्टे सुरसादिभिः||३|| पित्तेन पद्मकाद्यैस्तु साल्वणाख्यैः पुनःपुनः| |४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bandhanavidhiH (4-5) · Śloka 5
బంధాత్మకశ్చాయం స్వేద ఇతి బంధాత్మకస్వేదోపాయభూతాన్ చర్మపట్టాదీనాహ - - - - | స్నిగ్ధోష్ణవీర్యైర్మృదుభిశ్చర్మపట్టైరపూతిభిః||4|| అలాభే వాతజిత్పత్రకౌశేయావికశాటకైః| బద్ధం రాత్రౌ దివా ముంచేన్ముంచేద్రాత్రౌ దివాకృతం||5||
बन्धात्मकश्चायं स्वेद इति बन्धात्मकस्वेदोपायभूतान् चर्मपट्टादीनाह - - - - | स्निग्धोष्णवीर्यैर्मृदुभिश्चर्मपट्टैरपूतिभिः||४|| अलाभे वातजित्पत्रकौशेयाविकशाटकैः| बद्धं रात्रौ दिवा मुञ्चेन्मुञ्चेद्रात्रौ दिवाकृतम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UShmasvedasya lakShaNam (6-7) · Śloka 7
ఊష్మా తూత్కారికాలోష్టకపాలోపలపాంసుభిః| పత్రభంగేన ధాన్యేన కరీషసికతాతుషైః||6|| అనేకోపాయసంతప్తైః ప్రయోజ్యో దేశకాలతః| |7|
ऊष्मा तूत्कारिकालोष्टकपालोपलपांसुभिः| पत्रभङ्गेन धान्येन करीषसिकतातुषैः||६|| अनेकोपायसन्तप्तैः प्रयोज्यो देशकालतः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravasvedaH (7-10) · Śloka 10
అథ ద్రవస్వేదమాహ - - - - | శిగ్రువారణకైరండకరంజసురసార్జకాత్||7|| శిరీషవాసావంశార్కమాలతీదీర్ఘవృంతతః| పత్రభంగైర్వచాద్యైశ్చ మాంసైశ్చానూపవారిజైః||8|| దశమూలేన చ పృథక్ సహితైర్వా యథామలం| స్నేహవద్భిః సురాశుక్తావారిక్షీరాదిసాధితైః||9|| కుంభీర్గలంతీర్నాడీర్వా పూరయిత్వా రుజార్దితం| వాససాఽఽచ్ఛాదితం గాత్రం స్నిగ్ధం సించేద్యథాసుఖం||10||
अथ द्रवस्वेदमाह - - - - | शिग्रुवारणकैरण्डकरञ्जसुरसार्जकात्||७|| शिरीषवासावंशार्कमालतीदीर्घवृन्ततः| पत्रभङ्गैर्वचाद्यैश्च मांसैश्चानूपवारिजैः||८|| दशमूलेन च पृथक् सहितैर्वा यथामलम्| स्नेहवद्भिः सुराशुक्तावारिक्षीरादिसाधितैः||९|| कुम्भीर्गलन्तीर्नाडीर्वा पूरयित्वा रुजार्दितम्| वाससाऽऽच्छादितं गात्रं स्निग्धं सिञ्चेद्यथासुखम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avagAhasvedaH (11) · Śloka 11
ఇతి దోషపీడావశాత్ పరిషేకస్వేదమాఖ్యాయావగాహస్వేదం ద్రవభేదమాహ - - - - తైరేవ వా ద్రవైః పూర్ణం కుండం సర్వాంగగేఽనిలే| అవగాహ్యాతురస్తిష్ఠేదర్శఃకృచ్ఛ్రాదిరుక్షు చ||11||
इति दोषपीडावशात् परिषेकस्वेदमाख्यायावगाहस्वेदं द्रवभेदमाह - - - - तैरेव वा द्रवैः पूर्णं कुण्डं सर्वाङ्गगेऽनिले| अवगाह्यातुरस्तिष्ठेदर्शःकृच्छ्रादिरुक्षु च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedavidhiH (12) · Śloka 12
నివాతేఽంతర్బహిఃస్నిగ్ధో జీర్ణాన్నః స్వేదమాచరేత్| |12|
निवातेऽन्तर्बहिःस्निग्धो जीर्णान्नः स्वेदमाचरेत्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhyAdyapekShayA svedaprakAraH (12) · Śloka 12
కీదృశం స్వేదమాచరేత్ ? ఇత్యాహ - - - - | వ్యాధివ్యాధితదేశర్తువశాన్మధ్యవరావరం||12||
कीदृशं स्वेदमाचरेत् ? इत्याह - - - - | व्याधिव्याधितदेशर्तुवशान्मध्यवरावरम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphe svedavisheShaH, kaphAnile visheShaH (13) · Śloka 13
కఫార్తో రూక్షణం రూక్షో, రూక్షః స్నిగ్ధం కఫానిలే| |13|
कफार्तो रूक्षणं रूक्षो, रूक्षः स्निग्धं कफानिले| |१३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sthAnabhedena visheShaH (13-14) · Śloka 14
| ఆమాశయగతే వాయౌ కఫే పక్వాశయాశ్రితే||13|| రూక్షపూర్వం తథా స్నేహపూర్వం స్థానానురోధతః| |14|
| आमाशयगते वायौ कफे पक्वाशयाश्रिते||१३|| रूक्षपूर्वं तथा स्नेहपूर्वं स्थानानुरोधतः| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avayavabhedena visheShaH (14) · Śloka 14
| అల్పం వంక్షణయోః, స్వల్పం దృఙ్ముష్కహృదయే న వా||14||
| अल्पं वङ्क्षणयोः, स्वल्पं दृङ्मुष्कहृदये न वा||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyaksvinnalakShaNamsvinnasya kRutyam (15) · Śloka 15
శీతశూలక్షయే స్విన్నో జాతేఽంగానాం చ మార్దవే| స్యాచ్ఛనైర్మృదితః స్నాతస్తతః స్నేహవిధిం భజేత్||15||
शीतशूलक्षये स्विन्नो जातेऽङ्गानां च मार्दवे| स्याच्छनैर्मृदितः स्नातस्ततः स्नेहविधिं भजेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisvinnalakShaNam, atisvinnasyauShadham, viShAdiShvapi stambhanamauShadham (16-17) · Śloka 17
ఇతి స్వేదస్య సమ్యగ్లక్షణముక్త్వాఽతియోగలక్షణమాహ - - - - పిత్తాస్రకోపతృణ్మూర్చ్ఛాస్వరాంగసదనభ్రమాః| సంధిపీడా జ్వరః శ్యావరక్తమండలదర్శనం||16|| స్వేదాతియోగాచ్ఛర్దిశ్చ, తత్ర స్తంభనమౌషధం| విషక్షారాగ్న్యతీసారచ్ఛర్దిమోహాతురేషు చ||17||
इति स्वेदस्य सम्यग्लक्षणमुक्त्वाऽतियोगलक्षणमाह - - - - पित्तास्रकोपतृण्मूर्च्छास्वराङ्गसदनभ्रमाः| सन्धिपीडा ज्वरः श्यावरक्तमण्डलदर्शनम्||१६|| स्वेदातियोगाच्छर्दिश्च, तत्र स्तम्भनमौषधम्| विषक्षाराग्न्यतीसारच्छर्दिमोहातुरेषु च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanadravyam, stambhana dravyam (18-19) · Śloka 19
స్వేదనం గురు తీక్ష్ణోష్ణం ప్రాయః, స్తంభనమన్యథా| ద్రవస్థిరసరస్నిగ్ధరూక్షసూక్ష్మం చ భేషజం||18|| స్వేదనం, స్తంభనం శ్లక్ష్ణం రూక్షసూక్ష్మసరద్రవం| ప్రాయాస్తిక్తం కషాయం చ మధురం చ సమాసతః||19||
स्वेदनं गुरु तीक्ष्णोष्णं प्रायः, स्तम्भनमन्यथा| द्रवस्थिरसरस्निग्धरूक्षसूक्ष्मं च भेषजम्||१८|| स्वेदनं, स्तम्भनं श्लक्ष्णं रूक्षसूक्ष्मसरद्रवम्| प्रायास्तिक्तं कषायं च मधुरं च समासतः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana stambhitasya lakShaNam (20) · Śloka 20
స్తంభితస్య లక్షణమాహ - - - - స్తంభితః స్యాద్బలే లబ్ధే యథోక్తామయసంక్షయాత్| |20|
स्तम्भितस्य लक्षणमाह - - - - स्तम्भितः स्याद्बले लब्धे यथोक्तामयसङ्क्षयात्| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atistambhitalakShaNam (20-21) · Śloka 21
అతిస్తంభితం సంప్రతి లక్షయతి - - - - | స్తంభత్వక్స్నాయుసంకోచకంపహృద్వాగ్ధనుగ్రహైః||20|| పాదౌష్ఠత్వక్కరైః శ్యావైరతిస్తంభితమాదిశేత్| |21|
अतिस्तम्भितं सम्प्रति लक्षयति - - - - | स्तम्भत्वक्स्नायुसङ्कोचकम्पहृद्वाग्धनुग्रहैः||२०|| पादौष्ठत्वक्करैः श्यावैरतिस्तम्भितमादिशेत्| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisthUlAdInAM svedaniShedhaH, Atyayike gade mRudusvedaH (21-24) · Śloka 24
| న స్వేదయేదతిస్థూలరూక్షదుర్బలమూర్చ్ఛితాన్||21|| స్తంభనీయక్షతక్షీణక్షామమద్యవికారిణః| తిమిరోదరవీసర్పకుష్ఠశోషాఢ్యరోగిణః||22|| పీతదుగ్ధదధిస్నేహమధూన్ కృతవిరేచనాన్| భ్రష్టదగ్ధగుదగ్లానిక్రోధశోకభయార్దితాన్||23|| క్షుత్తృష్ణాకామలాపాండుమేహినః పిత్తపీడితాన్| గర్భిణీం పుష్పితాం సూతాం, మృదు చాత్యయికే గదే||24||
| न स्वेदयेदतिस्थूलरूक्षदुर्बलमूर्च्छितान्||२१|| स्तम्भनीयक्षतक्षीणक्षाममद्यविकारिणः| तिमिरोदरवीसर्पकुष्ठशोषाढ्यरोगिणः||२२|| पीतदुग्धदधिस्नेहमधून् कृतविरेचनान्| भ्रष्टदग्धगुदग्लानिक्रोधशोकभयार्दितान्||२३|| क्षुत्तृष्णाकामलापाण्डुमेहिनः पित्तपीडितान्| गर्भिणीं पुष्पितां सूतां, मृदु चात्ययिके गदे||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedasAdhyA rOgAH (25-27) · Śloka 27
శ్వాసకాసప్రతిశ్యాయహిధ్మాధ్మానవిబంధిషు| స్వరభేదానిలవ్యాధిశ్లేష్మామస్తంభగౌరవే||25|| అంగమర్దకటీపార్శ్వపృష్ఠకుక్షిహనుగ్రహే| మహత్వే ముష్కయోః ఖల్యామాయామే వాతకంటకే||26|| మూత్రకృచ్ఛ్రార్బుదగ్రంథిశుక్రఘాతాఢ్యమారుతే| స్వేదం యథాయథం కుర్యాత్తదౌషధవిభాగతః||27||
श्वासकासप्रतिश्यायहिध्माध्मानविबन्धिषु| स्वरभेदानिलव्याधिश्लेष्मामस्तम्भगौरवे||२५|| अङ्गमर्दकटीपार्श्वपृष्ठकुक्षिहनुग्रहे| महत्वे मुष्कयोः खल्यामायामे वातकण्टके||२६|| मूत्रकृच्छ्रार्बुदग्रन्थिशुक्रघाताढ्यमारुते| स्वेदं यथायथं कुर्यात्तदौषधविभागतः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anAgneyasvedasya viShayaH (28) · Śloka 28
స్వేదో హితస్త్వనాగ్నేయో వాతే మేదఃకఫావృతే| |28|
स्वेदो हितस्त्वनाग्नेयो वाते मेदःकफावृते| |२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anAgneyasvedasya bhedAH (28-30) · Śloka 30
కోఽసావనాగ్నేయః ? ఇత్యాహ - - - - | నివాతం గృహమాయాసో గురుప్రావరణం భయం||28|| ఉపనాహాహవక్రోధా భూరిపానం క్షుధాఽఽతపః| 28 1/2||30||
कोऽसावनाग्नेयः ? इत्याह - - - - | निवातं गृहमायासो गुरुप्रावरणं भयम्||२८|| उपनाहाहवक्रोधा भूरिपानं क्षुधाऽऽतपः| २८ १/२||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svedanasya shodhanA~ggatvam (17) · Śloka 17
స్నేహక్లిన్నాః కోష్ఠగా ధాతుగా వా స్రోతోలీనా యే చ శాఖాస్థిసంస్థాః| దోషాః స్వేదైస్తే ద్రవీకృత్య కోష్ఠం నీతాః సమ్యక్ శుద్ధిభిర్నిర్హ్రియంతే| 29 1/2| ఇతి శ్రీ వైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం సూత్రస్థానే స్వేదవిధిర్నామ సప్తదశోఽధ్యాయః||17||
स्नेहक्लिन्नाः कोष्ठगा धातुगा वा स्रोतोलीना ये च शाखास्थिसंस्थाः| दोषाः स्वेदैस्ते द्रवीकृत्य कोष्ठं नीताः सम्यक् शुद्धिभिर्निर्ह्रियन्ते| २९ १/२| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने स्वेदविधिर्नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||
🔊 Audio coming soon