Adhikarana vamanavirecanavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
"ശുദ്ധിഭിര്നിര്ഹ്രിയന്തേ" ഇത്യുക്തമ്| കാസ്താഃ ശുദ്ധയഃ ? ഇതി ശുദ്ധ്യര്ഥം വമനവിരേചനാധികാരഃ - - - - അഥാതോ വമനവിരേചനവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ||൨||
"शुद्धिभिर्निर्ह्रियन्ते" इत्युक्तम्| कास्ताः शुद्धयः ? इति शुद्ध्यर्थं वमनविरेचनाधिकारः - - - - अथातो वमनविरेचनविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayoH sAmAnyato viShayaH (1) · Śloka 1
അതോ വമനവിധിമാഹ - - - - കഫേ വിദധ്യാദ്വമനം സംയോഗേ വാ കഫോല്ബണേ| തദ്വദ്വിരേചനം പിത്തേ|൧|
अतो वमनविधिमाह - - - - कफे विदध्याद्वमनं संयोगे वा कफोल्बणे| तद्वद्विरेचनं पित्ते|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanasya visheShato viShayaH (1-3) · Śloka 3
| വിശേഷേണ തു വാമയേത്||൧|| നവജ്വരാതിസാരാധഃപിത്താസൃഗ്രാജയക്ഷ്മിണഃ| കുഷ്ഠമേഹാപചീഗ്രന്ഥിശ്ലീപദോന്മാദകാസിനഃ||൨|| ശ്വാസഹൃല്ലാസവീസര്പസ്തന്യദോഷോര്ധ്വരോഗിണഃ|൩|
| विशेषेण तु वामयेत्||१|| नवज्वरातिसाराधःपित्तासृग्राजयक्ष्मिणः| कुष्ठमेहापचीग्रन्थिश्लीपदोन्मादकासिनः||२|| श्वासहृल्लासवीसर्पस्तन्यदोषोर्ध्वरोगिणः|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avAmyAH visheShato viShayaH viShadyAbhyavahAre tu vamanam (3-6) · Śloka 6
| അവാമ്യാ ഗര്ഭിണീ രൂക്ഷഃ ക്ഷുധിതോ നിത്യദുഃഖിതഃ||൩|| ബാലവൃദ്ധകൃശസ്ഥൂലഹൃദ്രോഗിക്ഷതദുര്ബലാഃ| പ്രസക്തവമഥുപ്ലീഹതിമിരക്രിമികോഷ്ഠിനഃ||൪|| ഊര്ധ്വപ്രവൃത്തവായ്വസ്രദത്തബസ്തിഹതസ്വരാഃ| മൂത്രാഘാത്യുദരീ ഗുല്മീ ദുര്വമോऽത്യഗ്നിരര്ശസഃ||൫|| ഉദാവര്തഭ്രമാഷ്ഠീലാപാര്ശ്വരുഗ്വാതരോഗിണഃ| ഋതേ വിഷഗരാജീര്ണവിരുദ്ധാഭ്യവഹാരതഃ||൬||
| अवाम्या गर्भिणी रूक्षः क्षुधितो नित्यदुःखितः||३|| बालवृद्धकृशस्थूलहृद्रोगिक्षतदुर्बलाः| प्रसक्तवमथुप्लीहतिमिरक्रिमिकोष्ठिनः||४|| ऊर्ध्वप्रवृत्तवाय्वस्रदत्तबस्तिहतस्वराः| मूत्राघात्युदरी गुल्मी दुर्वमोऽत्यग्निरर्शसः||५|| उदावर्तभ्रमाष्ठीलापार्श्वरुग्वातरोगिणः| ऋते विषगराजीर्णविरुद्धाभ्यवहारतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keciddhUmAntaiH karmabhirvarjyAH ajIrNinaH sarvaiH karmabhirvarjyAH (7) · Śloka 7
പ്രസക്തവമഥോഃ പൂര്വേ പ്രായേണാമജ്വരോऽപി ച| ധൂമാന്തൈഃ കര്മഭിര്വര്ജ്യാഃ, സര്വൈരേവ ത്വജീര്ണിനഃ||൭||
प्रसक्तवमथोः पूर्वे प्रायेणामज्वरोऽपि च| धूमान्तैः कर्मभिर्वर्ज्याः, सर्वैरेव त्वजीर्णिनः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanasya visheShato viShayaH (8-10) · Śloka 10
വിരേകസാധ്യാ ഗുല്മാര്ശോവിസ്ഫോടവ്യങ്ഗകാമലാഃ| ജീര്ണജ്വരോദരഗരച്ഛര്ദിപ്ലീഹഹലീമകാഃ||൮|| വിദ്രധിസ്തിമിരം കാചഃ സ്യന്ദഃ പക്വാശയവ്യഥാ| യോനിശുക്രാശ്രയാ രോഗാഃ കോഷ്ഠഗാഃ കൃമയോ വ്രണാഃ||൯|| വാതാസ്രമൂര്ധ്വഗം രക്തം മൂത്രാഘാതഃ ശകൃദ്ഗ്രഹഃ| വാമ്യാശ്ച കുഷ്ഠമേഹാദ്യാഃ|൧൦|
विरेकसाध्या गुल्मार्शोविस्फोटव्यङ्गकामलाः| जीर्णज्वरोदरगरच्छर्दिप्लीहहलीमकाः||८|| विद्रधिस्तिमिरं काचः स्यन्दः पक्वाशयव्यथा| योनिशुक्राश्रया रोगाः कोष्ठगाः कृमयो व्रणाः||९|| वातास्रमूर्ध्वगं रक्तं मूत्राघातः शकृद्ग्रहः| वाम्याश्च कुष्ठमेहाद्याः|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avirecyAH visheShato viShayaH (10-11) · Śloka 11
| ന തു രേച്യാ നവജ്വരീ||൧൦|| അല്പാഗ്ര്യധോഗപിത്താസ്രക്ഷതപായ്വതിസാരിണഃ| സശല്യാസ്ഥാപിതക്രൂരകോഷ്ഠാതിസ്നിഗ്ധശോഷിണഃ||൧൧||
| न तु रेच्या नवज्वरी||१०|| अल्पाग्र्यधोगपित्तास्रक्षतपाय्वतिसारिणः| सशल्यास्थापितक्रूरकोष्ठातिस्निग्धशोषिणः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavidhiH (12-18) · Śloka 18
അഥ സാധാരണേ കാലേ സ്നിഗ്ധസ്വിന്നം യഥാവിധി| ശ്വോവമ്യമുത്ക്ലിഷ്ടകഫം മത്സ്യമാഷതിലാദിഭിഃ||൧൨|| നിശാം സുപ്തം സുജീര്ണാന്നം പൂര്വാഹ്ണേ കൃതമങ്ഗലമ്| നിരന്നമീഷത്സ്നിഗ്ധം വാ പേയയാ പീതസര്പിഷമ്||൧൩|| വൃദ്ധബാലാബലക്ലീബഭീരൂന് രോഗാനുരോധതഃ| ആകണ്ഠം പായിതാന്മദ്യം ക്ഷീരമിക്ഷുരസം രസമ്||൧൪|| യഥാവികാരവിഹിതാം മധുസൈന്ധവസംയുതാമ്| കോഷ്ഠം വിഭജ്യ ഭൈഷജ്യമാത്രാം മന്ത്രാഭിമന്ത്രിതാമ്||൧൫|| "ബ്രഹ്മദക്ഷാശ്വിരുദ്രേന്ദ്രഭൂചന്ദ്രാര്കാനിലാനലാഃ| ഋഷയഃ സൌഷധിഗ്രാമാ ഭൂതസങ്ഘാശ്ച പാന്തു വഃ||൧൬|| രസായനമിവര്ഷീണാമമരാണാമിവാമൃതമ്| സുധേവോത്തമനാഗാനാം ഭൈഷജ്യമിദമസ്തു തേ||൧൭|| ഔമ് നമോ ഭഗവതേ ഭൈഷജ്യഗുരവേ വൈഡൂര്യപ്രഭരാജായ| തഥാഗതായാര്ഹതേ സമ്യക്സമ്ബുദ്ധായ| തദ്യഥാ| ഔമ് ഭൈഷജ്യേ ഭൈഷജ്യേ മഹാഭൈഷജ്യേ സമുദ്രതേ സ്വാഹാ| " പ്രാങ്മുഖം പായയേത്| |൧൮|
अथ साधारणे काले स्निग्धस्विन्नं यथाविधि| श्वोवम्यमुत्क्लिष्टकफं मत्स्यमाषतिलादिभिः||१२|| निशां सुप्तं सुजीर्णान्नं पूर्वाह्णे कृतमङ्गलम्| निरन्नमीषत्स्निग्धं वा पेयया पीतसर्पिषम्||१३|| वृद्धबालाबलक्लीबभीरून् रोगानुरोधतः| आकण्ठं पायितान्मद्यं क्षीरमिक्षुरसं रसम्||१४|| यथाविकारविहितां मधुसैन्धवसंयुताम्| कोष्ठं विभज्य भैषज्यमात्रां मन्त्राभिमन्त्रिताम्||१५|| "ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः| ऋषयः सौषधिग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु वः||१६|| रसायनमिवर्षीणाममराणामिवामृतम्| सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते||१७|| औम् नमो भगवते भैषज्यगुरवे वैडूर्यप्रभराजाय| तथागतायार्हते सम्यक्सम्बुद्धाय| तद्यथा| औम् भैषज्ये भैषज्ये महाभैषज्ये समुद्रते स्वाहा| " प्राङ्मुखं पाययेत्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAnantaraM vidhiH (18) · Śloka 18
പീതോ മുഹൂര്തമനുപാലയേത്| തന്മനാഃ|൧൮|
पीतो मुहूर्तमनुपालयेत्| तन्मनाः|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravRuttavamanasya kRutyam (18-21) · Śloka 21
| ജാതഹൃല്ലാസപ്രസേകശ്ച്ഛര്ദയേത്തതഃ||൧൮|| അങ്ഗുലിഭ്യാമനായസ്തോ നാലേന മൃദുനാऽഥവാ| ഗലതാല്വരുജന് വേഗാനപ്രവൃത്താന് പ്രവര്തയന്||൧൯|| പ്രവര്തയന് പ്രവൃത്താംശ്ച ജാനുതുല്യാസനേ സ്ഥിതഃ| ഉഭേ പാര്ശ്വേ ലലാടം ച വമതശ്ചാസ്യ ധാരയേത്||൨൦|| പ്രപീഡയേത്തഥാ നാഭിം പൃഷ്ഠം ച പ്രതിലോമതഃ| |൨൧|
| जातहृल्लासप्रसेकश्च्छर्दयेत्ततः||१८|| अङ्गुलिभ्यामनायस्तो नालेन मृदुनाऽथवा| गलताल्वरुजन् वेगानप्रवृत्तान् प्रवर्तयन्||१९|| प्रवर्तयन् प्रवृत्तांश्च जानुतुल्यासने स्थितः| उभे पार्श्वे ललाटं च वमतश्चास्य धारयेत्||२०|| प्रपीडयेत्तथा नाभिं पृष्ठं च प्रतिलोमतः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabhedena vamanadravyabhedaH (21-22) · Śloka 22
| കഫേ തീക്ഷ്ണോഷ്ണകടുകൈഃ പിത്തേ സ്വാദുഹിമൈരിതി||൨൧|| വമേത് സ്നിഗ്ധാമ്ലലവണൈഃ സംസൃഷ്ടേ മരുതാ കഫേ| |൨൨|
| कफे तीक्ष्णोष्णकटुकैः पित्ते स्वादुहिमैरिति||२१|| वमेत् स्निग्धाम्ललवणैः संसृष्टे मरुता कफे| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAvadhiH (22) · Śloka 22
കിയന്തം കാലം വമേത് ? ഇത്യാഹ - - - - | പിത്തസ്യ ദര്ശനം യാവച്ഛേദോ വാ ശ്ലേഷ്മണോ ഭവേത്||൨൨||
कियन्तं कालं वमेत् ? इत्याह - - - - | पित्तस्य दर्शनं यावच्छेदो वा श्लेष्मणो भवेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInavegasyauShadham (23) · Śloka 23
ഹീനവേഗഃ കണാധാത്രീസിദ്ധാര്ഥലവണോദകൈഃ| വമേത്പുനഃപുനഃ|൨൩|
हीनवेगः कणाधात्रीसिद्धार्थलवणोदकैः| वमेत्पुनःपुनः|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInayogalakShaNAm hInayogajA rogAH (23-24) · Śloka 24
| തത്ര വേഗാനാമപ്രവര്തനമ്||൨൩|| പ്രവൃത്തിഃ സവിബന്ധാ വാ കേവലസ്യൌഷധസ്യ വാ| അയോഗസ്തേന നിഷ്ഠീവകണ്ഡൂകോഠജ്വരാദയഃ||൨൪||
| तत्र वेगानामप्रवर्तनम्||२३|| प्रवृत्तिः सविबन्धा वा केवलस्यौषधस्य वा| अयोगस्तेन निष्ठीवकण्डूकोठज्वरादयः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyogalakShaNam (1-25) · Śloka 25
നിര്വിബന്ധം പ്രവര്തന്തേ കഫപിത്താനിലാഃ ക്രമാത്| (മനഃപ്രസാദഃ സ്വാസ്ഥ്യം ചാവസ്ഥാനം ച സ്വയം ഭവേത്| വൈപരീത്യമയോഗാനാം ന ചാതിമഹതി വ്യഥാ||൧|| ) സമ്യഗ്യോഗേ|൨൫|
निर्विबन्धं प्रवर्तन्ते कफपित्तानिलाः क्रमात्| (मनःप्रसादः स्वास्थ्यं चावस्थानं च स्वयं भवेत्| वैपरीत्यमयोगानां न चातिमहति व्यथा||१|| ) सम्यग्योगे|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiyogalakShaNam (25-26) · Śloka 26
| അതിയോഗേ തു ഫേനചന്ദ്രകരക്തവത്||൨൫|| വമിതം ക്ഷാമതാ ദാഹഃ കണ്ഠശോഷസ്തമോ ഭ്രമഃ| ഘോരാ വായ്വാമയാ മൃത്യുര്ജീവശോണിതനിര്ഗമാത്||൨൬||
| अतियोगे तु फेनचन्द्रकरक्तवत्||२५|| वमितं क्षामता दाहः कण्ठशोषस्तमो भ्रमः| घोरा वाय्वामया मृत्युर्जीवशोणितनिर्गमात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvAntasyopacAraH (27) · Śloka 27
സമ്യഗ്യോഗേന വമിതം ക്ഷണമാശ്വാസ്യ പായയേത്| ധൂമത്രയസ്യാന്യതമം സ്നേഹാചാരമഥാദിശേത്||൨൭||
सम्यग्योगेन वमितं क्षणमाश्वास्य पाययेत्| धूमत्रयस्यान्यतमं स्नेहाचारमथादिशेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvAntasya peyAdikrameNa bhojanam (28) · Śloka 28
തതഃ സായം പ്രഭാതേ വാ ക്ഷുദ്വാന് സ്നാതഃ സുഖാമ്ബുനാ| ഭുഞ്ജാനോ രക്തശാല്യന്നം ഭജേത്പേയാദികം ക്രമമ്||൨൮||
ततः सायं प्रभाते वा क्षुद्वान् स्नातः सुखाम्बुना| भुञ्जानो रक्तशाल्यन्नं भजेत्पेयादिकं क्रमम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikramaH (29) · Śloka 29
തമേവ പേയാദികം ക്രമമാഹ - - - - പേയാം വിലേപീമകൃതം കൃതം ച യൂഷം രസം ത്രീനുഭയം തഥൈകമ്| ക്രമേണ സേവേത നരോऽന്നകാലാന് പ്രധാനമധ്യാവരശുദ്ധിശുദ്ധഃ||൨൯||
तमेव पेयादिकं क्रममाह - - - - पेयां विलेपीमकृतं कृतं च यूषं रसं त्रीनुभयं तथैकम्| क्रमेण सेवेत नरोऽन्नकालान् प्रधानमध्यावरशुद्धिशुद्धः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikramasya phalam (30) · Śloka 30
അധുനാ പേയാദിക്രമസ്യ ഫലം വക്തി - - - - യഥാऽണുരഗ്നിസ്തൃണഗോമയാദ്യൈഃ സന്ധുക്ഷ്യമാണോ ഭവതി ക്രമേണ| മഹാന് സ്ഥിരഃ സര്വപചസ്തഥൈവ ശുദ്ധസ്യ പേയാദിഭിരന്തരാഗ്നിഃ||൩൦||
अधुना पेयादिक्रमस्य फलं वक्ति - - - - यथाऽणुरग्निस्तृणगोमयाद्यैः सन्धुक्ष्यमाणो भवति क्रमेण| महान् स्थिरः सर्वपचस्तथैव शुद्धस्य पेयादिभिरन्तराग्निः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trividhasya vamanasya vegamAnam, trividhasya virekasya tulAmAnam (31) · Śloka 31
ജഘന്യമധ്യപ്രവരേ തു വേഗാ- ശ്ചത്വാര ഇഷ്ടാ വമനേ ഷഡഷ്ടൌ| ദശൈവ തേ ദ്വിത്രിഗുണാ വിരേകേ പ്രസ്ഥസ്തഥാ സ്യാദ്ദ്വിചതുര്ഗുണശ്ച||൩൧||
जघन्यमध्यप्रवरे तु वेगा- श्चत्वार इष्टा वमने षडष्टौ| दशैव ते द्वित्रिगुणा विरेके प्रस्थस्तथा स्याद्द्विचतुर्गुणश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanasya pittAvasAnatvaM samyaktvam, trividhasya vamanasya tulAmAnam, virekasya kaphAvasAnatvaM samyaktvam (32) · Śloka 32
പിത്താവസാനം വമനം വിരേകാദര്ദ്ധം, കഫാന്തം ച വിരേകമാഹുഃ| - |൩൨|
पित्तावसानं वमनं विरेकादर्द्धं, कफान्तं च विरेकमाहुः| - |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegamAne tulAmAne cApohyamAnam (32) · Śloka 32
| ദ്വിത്രാന് സവിട്കാനപനീയ വേഗാന് മേയം വിരേകേ, വമനേ തു പീതമ്||൩൨||
| द्वित्रान् सविट्कानपनीय वेगान् मेयं विरेके, वमने तु पीतम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanavidhiH (33) · Śloka 33
അഥൈനം വാമിതം ഭൂയഃ സ്നേഹസ്വേദോപപാദിതമ്| ശ്ലേഷ്മകാലേ ഗതേ ജ്ഞാത്വാ കോഷ്ഠം സമ്യഗ്വിരേചയേത്||൩൩||
अथैनं वामितं भूयः स्नेहस्वेदोपपादितम्| श्लेष्मकाले गते ज्ञात्वा कोष्ठं सम्यग्विरेचयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRudukoShThasya lakShaNam (34) · Śloka 34
ബഹുപിത്തോ മൃദുഃ കോഷ്ഠഃ ക്ഷീരേണാപി വിരിച്യതേ| |൩൪|
बहुपित्तो मृदुः कोष्ठः क्षीरेणापि विरिच्यते| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krUrakoShThasya lakShaNam (34) · Śloka 34
| പ്രഭൂതമാരുതഃ ക്രൂരഃ കൃച്ഛ്രാച്ഛ്യാമാദികൈരപി||൩൪||
| प्रभूतमारुतः क्रूरः कृच्छ्राच्छ्यामादिकैरपि||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabhedena virecanabhedaH (35) · Śloka 35
കഷായമധുരൈഃ പിത്തേ വിരേകഃ, കടുകൈഃ കഫേ| സ്നിഗ്ധോഷ്ണലവണൈര്വായൌ|൩൫|
कषायमधुरैः पित्ते विरेकः, कटुकैः कफे| स्निग्धोष्णलवणैर्वायौ|३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanapravRuttau pravartanopAyaH (35-36) · Śloka 36
| അപ്രവൃത്തൌ തു പായയേത്||൩൫|| ഉഷ്ണാമ്ബു, സ്വേദയേദസ്യ പാണിതാപേന ചോദരമ്| ||൩൬||
| अप्रवृत्तौ तु पाययेत्||३५|| उष्णाम्बु, स्वेदयेदस्य पाणितापेन चोदरम्| ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upAyenApyapravRutau kRutyam (37-38) · Śloka 38
| ഉത്ഥാനേऽല്പേ ദിനേ തസ്മിന്ഭുക്ത്വാऽന്യേദ്യുഃ പുനഃ പിബേത്| അദൃഢസ്നേഹകോഷ്ഠസ്തു പിബേദൂര്ധ്വം ദശാഹതഃ| ഭൂയോऽപ്യുപസ്കൃതതനുഃ സ്നേഹസ്വേദൈര്വിരേചനമ്||൩൭|| യൌഗികം സമ്യഗാലോച്യ സ്മരന്പൂര്വമതിക്രമമ്| |൩൮|
| उत्थानेऽल्पे दिने तस्मिन्भुक्त्वाऽन्येद्युः पुनः पिबेत्| अदृढस्नेहकोष्ठस्तु पिबेदूर्ध्वं दशाहतः| भूयोऽप्युपस्कृततनुः स्नेहस्वेदैर्विरेचनम्||३७|| यौगिकं सम्यगालोच्य स्मरन्पूर्वमतिक्रमम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane hInayogalakShaNaNam (38-39) · Śloka 39
| ഹൃത്കുക്ഷ്യശുദ്ധിരരുചിരുത്ക്ലേശഃ ശ്ലേഷ്മപിത്തയോഃ||൩൮|| കണ്ഡൂവിദാഹഃ പിടികാഃ പീനസോ വാതവിങ്ഗ്രഹഃ| അയോഗലക്ഷണമ്|൩൯|
| हृत्कुक्ष्यशुद्धिररुचिरुत्क्लेशः श्लेष्मपित्तयोः||३८|| कण्डूविदाहः पिटिकाः पीनसो वातविङ्ग्रहः| अयोगलक्षणम्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane samyagyogalakShaNam (39) · Śloka 39
| യോഗോ വൈപരീത്യേ യഥോദിതാത്||൩൯||
| योगो वैपरीत्ये यथोदितात्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane atiyogalakShaNam (40-42) · Śloka 42
വിട്പിത്തകഫവാതേഷു നിഃസൃതേഷു ക്രമാത്സ്രവേത്| നിഃശ്ലേഷ്മപിത്തമുദകം ശ്വേതം കൃഷ്ണം സലോഹിതമ്||൪൦|| മാംസധാവനതുല്യം വാ മേദഃഖണ്ഡാഭമേവ വാ| ഗുദനിഃസരണം തൃഷ്ണാ ഭ്രമോ നേത്രപ്രവേശനമ്||൪൧|| ഭവന്ത്യതിവിരിക്തസ്യ തഥാऽതിവമനാമയാഃ| |൪൨|
विट्पित्तकफवातेषु निःसृतेषु क्रमात्स्रवेत्| निःश्लेष्मपित्तमुदकं श्वेतं कृष्णं सलोहितम्||४०|| मांसधावनतुल्यं वा मेदःखण्डाभमेव वा| गुदनिःसरणं तृष्णा भ्रमो नेत्रप्रवेशनम्||४१|| भवन्त्यतिविरिक्तस्य तथाऽतिवमनामयाः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviriktasya samyagvAntavidhiH (42-43) · Śloka 43
| സമ്യഗ്വിരിക്തമേനം ച വമനോക്തേന യോജയേത്||൪൨|| ധൂമവര്ജ്യേന വിധിനാ| |൪൩|
| सम्यग्विरिक्तमेनं च वमनोक्तेन योजयेत्||४२|| धूमवर्ज्येन विधिना| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutibhojanamapi krameNa kuryAt (43) · Śloka 43
തതോ വമിതവാനിവ| ക്രമേണാന്നാനി ഭുഞ്ജാനോ ഭജേത്പ്രകൃതിഭോജനമ്||൪൩||
ततो वमितवानिव| क्रमेणान्नानि भुञ्जानो भजेत्प्रकृतिभोजनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandavahnyAdibhiH shodhanadine upavAsaH kAryaH (44) · Śloka 44
മന്ദവഹ്നിമസംശുദ്ധമക്ഷാമം ദോഷദുര്ബലമ്| അദൃഷ്ടജീര്ണലിങ്ഗം ച ലങ്ഘയേത്പീതഭേഷജമ്||൪൪||
मन्दवह्निमसंशुद्धमक्षामं दोषदुर्बलम्| अदृष्टजीर्णलिङ्गं च लङ्घयेत्पीतभेषजम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanasya phalam (45) · Śloka 45
ഏവം ലങ്ഘിതേ യോ ഗുണോ ഭവതി, തമാഹ - - - - സ്നേഹസ്വേദൌഷധോത്ക്ലേശസങ്ഗൈരിതി ന ബാധ്യതേ| |൪൫|
एवं लङ्घिते यो गुणो भवति, तमाह - - - - स्नेहस्वेदौषधोत्क्लेशसङ्गैरिति न बाध्यते| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikrame yuktiH (45-46) · Śloka 46
| സംശോധനാസ്രവിസ്രാവസ്നേഹയോജനലങ്ഘനൈഃ||൪൫|| യാത്യഗ്നിര്മന്ദതാം തസ്മാത് ക്രമം പേയാദിമാചരേത്| |൪൬|
| संशोधनास्रविस्रावस्नेहयोजनलङ्घनैः||४५|| यात्यग्निर्मन्दतां तस्मात् क्रमं पेयादिमाचरेत्| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srutAlpapittAdau peyAniShedhaH, niShiddhapeyAnAM peyAsthAne manthaH (46-47) · Śloka 47
| സ്രുതാല്പപിത്തശ്ലേഷ്മാണം മദ്യപം വാതപൈത്തികമ്||൪൬|| പേയാം ന പായയേത്തേഷാം തര്പണാദിക്രമോ ഹിതഃ| |൪൭|
| स्रुताल्पपित्तश्लेष्माणं मद्यपं वातपैत्तिकम्||४६|| पेयां न पाययेत्तेषां तर्पणादिक्रमो हितः| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayoH svakAryapratIkShAvadhiH (47-48) · Śloka 48
നനു, വിരേചനസ്യേവ വമനസ്യ കസ്മാത് പാകോ ന പ്രതീക്ഷ്യതേ ? ഇത്യാഹ - - - - | അപക്വം വമനം ദോഷാന് പച്യമാനം വിരേചനമ്||൪൭|| നിര്ഹരേദ്വമനസ്യാതഃ പാകം ന പ്രതിപാലയേത്| |൪൮|
ननु, विरेचनस्येव वमनस्य कस्मात् पाको न प्रतीक्ष्यते ? इत्याह - - - - | अपक्वं वमनं दोषान् पच्यमानं विरेचनम्||४७|| निर्हरेद्वमनस्यातः पाकं न प्रतिपालयेत्| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalAditvAhAraireva shodhyaH (48-49) · Śloka 49
| ദുര്ബലോ ബഹുദോഷശ്ച ദോഷപാകേന യഃ സ്വയമ്||൪൮|| വിരിച്യതേ ഭേദനീയൈര്ഭോജ്യൈസ്തമുപപാദയേത്| |൪൯|
| दुर्बलो बहुदोषश्च दोषपाकेन यः स्वयम्||४८|| विरिच्यते भेदनीयैर्भोज्यैस्तमुपपादयेत्| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalAdInAM mRudvalpamauShadham alpadoShasya durbalasya shamanam (49-51) · Śloka 51
| ദുര്ബലഃ ശോധിതഃ പൂര്വമല്പദോഷഃ കൃശോ നരഃ||൪൯|| അപരിജ്ഞാതകോഷ്ഠശ്ച പിബേന്മൃദ്വല്പമൌഷധമ്| വരം തദസകൃത്പീതമന്യഥാ സംശയാവഹമ്||൫൦|| ഹരേദ്ബഹൂംശ്ചലാന് ദോഷാനല്പാനല്പാന് പുനഃപുനഃ| ദുര്ബലസ്യ മൃദുദ്രവ്യൈരല്പാന് സംശമയേത്തു താന്||൫൧||
| दुर्बलः शोधितः पूर्वमल्पदोषः कृशो नरः||४९|| अपरिज्ञातकोष्ठश्च पिबेन्मृद्वल्पमौषधम्| वरं तदसकृत्पीतमन्यथा संशयावहम्||५०|| हरेद्बहूंश्चलान् दोषानल्पानल्पान् पुनःपुनः| दुर्बलस्य मृदुद्रव्यैरल्पान् संशमयेत्तु तान्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahudoShasya shamane bAdhakam (52) · Śloka 52
നനു, ബഹവോ ദോഷാഃ കസ്മാന്ന ശാമ്യന്തേ ? ഇത്യാഹ - - - - ക്ലേശയന്തി ചിരം തേ ഹി ഹന്യുര്വൈനമനിര്ഹൃതാഃ| |൫൨|
ननु, बहवो दोषाः कस्मान्न शाम्यन्ते ? इत्याह - - - - क्लेशयन्ति चिरं ते हि हन्युर्वैनमनिर्हृताः| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAdagnikrUrakoShThayoH shodhane pUrvA~ggam (52-53) · Śloka 53
| മന്ദാഗ്നിം ക്രൂരകോഷ്ഠം ച സക്ഷാരലവണൈര്ഘൃതൈഃ||൫൨|| സന്ധുക്ഷിതാഗ്നിം വിജിതകഫവാതം ച ശോധയേത്| |൫൩|
| मन्दाग्निं क्रूरकोष्ठं च सक्षारलवणैर्घृतैः||५२|| सन्धुक्षिताग्निं विजितकफवातं च शोधयेत्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShAdInAM virecanamapi na virecayati te kathaM virecyAH? (53-55) · Śloka 55
| രൂക്ഷവഹ്വനിലക്രൂരകോഷ്ഠവ്യായാമശീലിനാമ്||൫൩|| ദീപ്താഗ്നീനാം ച ഭൈഷജ്യമവിരേച്യൈവ ജീര്യതി| തേഭ്യോ ബസ്തിം പുരാ ദദ്യാത്തതഃ സ്നിഗ്ധം വിരേചനമ്||൫൪|| ശകൃന്നിര്ഹൃത്യ വാ കിഞ്ചിത്തീക്ഷ്ണാഭിഃ ഫലവര്തിഭിഃ| പ്രവൃത്തം ഹി മലം സ്നിഗ്ധോ വിരേകോ നിര്ഹരേത്സുഖമ്||൫൫||
| रूक्षवह्वनिलक्रूरकोष्ठव्यायामशीलिनाम्||५३|| दीप्ताग्नीनां च भैषज्यमविरेच्यैव जीर्यति| तेभ्यो बस्तिं पुरा दद्यात्ततः स्निग्धं विरेचनम्||५४|| शकृन्निर्हृत्य वा किञ्चित्तीक्ष्णाभिः फलवर्तिभिः| प्रवृत्तं हि मलं स्निग्धो विरेको निर्हरेत्सुखम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShAdyArtaiShu shodhanam (56) · Śloka 56
വിഷാഭിഘാതപിടികാകുഷ്ഠശോഫവിസര്പിണഃ| കാമലാപാണ്ഡുമേഹാര്താന്നാതിസ്നിഗ്ധാന് വിശോധയേത്||൫൬||
विषाभिघातपिटिकाकुष्ठशोफविसर्पिणः| कामलापाण्डुमेहार्तान्नातिस्निग्धान् विशोधयेत्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAM snehavirecanam snehabhAvitAnAM rUkShaM virecanam (57) · Śloka 57
സര്വാന് സ്നേഹവിരേകൈശ്ച, രൂക്ഷൈസ്തു സ്നേഹഭാവിതാന്| |൫൭|
सर्वान् स्नेहविरेकैश्च, रूक्षैस्तु स्नेहभावितान्| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratikarmaM snehasvedau kAryau,sarvakarmAnte punaH snehanam (57-58) · Śloka 58
| കര്മണാം വമനാദീനാം പുനരപ്യന്തരേऽന്തരേ||൫൭|| സ്നേഹസ്വേദൌ പ്രയുഞ്ജീത, സ്നേഹമന്തേ ബലായ ച| |൫൮|
| कर्मणां वमनादीनां पुनरप्यन्तरेऽन्तरे||५७|| स्नेहस्वेदौ प्रयुञ्जीत, स्नेहमन्ते बलाय च| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedAbhyAse yuktiH (58-59) · Śloka 59
കിമിത്യേവം വിധീയതേ ? ഇത്യാഹ - - - - | മലോ ഹി ദേഹാദുത്ക്ലേശ്യ ഹ്രിയതേ വാസസോ യഥാ||൫൮|| സ്നേഹസ്വേദൈസ്തഥോത്ക്ലിഷ്ടഃ ശോധ്യതേ ശോധനൈര്മലഃ| |൫൯|
किमित्येवं विधीयते ? इत्याह - - - - | मलो हि देहादुत्क्लेश्य ह्रियते वाससो यथा||५८|| स्नेहस्वेदैस्तथोत्क्लिष्टः शोध्यते शोधनैर्मलः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedanAbhyAse doShaH (59-60) · Śloka 60
നനു, സ്നേഹസ്വേദാവന്തരേണാപി കസ്മാന്മലഃ ശോധനൈര്ന ശോധ്യതേ ? ഇത്യാഹ - - - - | സ്നേഹസ്വേദാവനഭ്യസ്യ കുര്യാത്സംശോധനം തു യഃ||൫൯|| ദാരു ശുഷ്കമിവാനാമേ ശരീരം തസ്യ ദീര്യതേ||൫൯|| ൧/൨||൬൦||
ननु, स्नेहस्वेदावन्तरेणापि कस्मान्मलः शोधनैर्न शोध्यते ? इत्याह - - - - | स्नेहस्वेदावनभ्यस्य कुर्यात्संशोधनं तु यः||५९|| दारु शुष्कमिवानामे शरीरं तस्य दीर्यते||५९|| १/२||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyak shodhanasya phalam (17) · Śloka 18
സാമ്പ്രതം സംശുദ്ധേഃ ഫലമാഹ - - - - ബുദ്ധിപ്രസാദം ബലമിന്ദ്രിയാണാം ധാതുസ്ഥിരത്വം ജ്വലനസ്യ ദീപ്തിമ്| ചിരാച്ച പാകം വയസഃ കരോതി സംശോധനം സമ്യഗുപാസ്യമാനമ്| ൬൦ ൧/൨| ഇതി ശ്രീ വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ വമനവിരേചനവിധിര്നാമാഷ്ടാദശോऽധ്യായഃ||൧൮||
साम्प्रतं संशुद्धेः फलमाह - - - - बुद्धिप्रसादं बलमिन्द्रियाणां धातुस्थिरत्वं ज्वलनस्य दीप्तिम्| चिराच्च पाकं वयसः करोति संशोधनं सम्यगुपास्यमानम्| ६० १/२| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने वमनविरेचनविधिर्नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon