Adhikarana vamanavirecanavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
"శుద్ధిభిర్నిర్హ్రియంతే" ఇత్యుక్తం| కాస్తాః శుద్ధయః ? ఇతి శుద్ధ్యర్థం వమనవిరేచనాధికారః - - - - అథాతో వమనవిరేచనవిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే||2||
"शुद्धिभिर्निर्ह्रियन्ते" इत्युक्तम्| कास्ताः शुद्धयः ? इति शुद्ध्यर्थं वमनविरेचनाधिकारः - - - - अथातो वमनविरेचनविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayoH sAmAnyato viShayaH (1) · Śloka 1
అతో వమనవిధిమాహ - - - - కఫే విదధ్యాద్వమనం సంయోగే వా కఫోల్బణే| తద్వద్విరేచనం పిత్తే|1|
अतो वमनविधिमाह - - - - कफे विदध्याद्वमनं संयोगे वा कफोल्बणे| तद्वद्विरेचनं पित्ते|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanasya visheShato viShayaH (1-3) · Śloka 3
| విశేషేణ తు వామయేత్||1|| నవజ్వరాతిసారాధఃపిత్తాసృగ్రాజయక్ష్మిణః| కుష్ఠమేహాపచీగ్రంథిశ్లీపదోన్మాదకాసినః||2|| శ్వాసహృల్లాసవీసర్పస్తన్యదోషోర్ధ్వరోగిణః|3|
| विशेषेण तु वामयेत्||१|| नवज्वरातिसाराधःपित्तासृग्राजयक्ष्मिणः| कुष्ठमेहापचीग्रन्थिश्लीपदोन्मादकासिनः||२|| श्वासहृल्लासवीसर्पस्तन्यदोषोर्ध्वरोगिणः|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avAmyAH visheShato viShayaH viShadyAbhyavahAre tu vamanam (3-6) · Śloka 6
| అవామ్యా గర్భిణీ రూక్షః క్షుధితో నిత్యదుఃఖితః||3|| బాలవృద్ధకృశస్థూలహృద్రోగిక్షతదుర్బలాః| ప్రసక్తవమథుప్లీహతిమిరక్రిమికోష్ఠినః||4|| ఊర్ధ్వప్రవృత్తవాయ్వస్రదత్తబస్తిహతస్వరాః| మూత్రాఘాత్యుదరీ గుల్మీ దుర్వమోఽత్యగ్నిరర్శసః||5|| ఉదావర్తభ్రమాష్ఠీలాపార్శ్వరుగ్వాతరోగిణః| ఋతే విషగరాజీర్ణవిరుద్ధాభ్యవహారతః||6||
| अवाम्या गर्भिणी रूक्षः क्षुधितो नित्यदुःखितः||३|| बालवृद्धकृशस्थूलहृद्रोगिक्षतदुर्बलाः| प्रसक्तवमथुप्लीहतिमिरक्रिमिकोष्ठिनः||४|| ऊर्ध्वप्रवृत्तवाय्वस्रदत्तबस्तिहतस्वराः| मूत्राघात्युदरी गुल्मी दुर्वमोऽत्यग्निरर्शसः||५|| उदावर्तभ्रमाष्ठीलापार्श्वरुग्वातरोगिणः| ऋते विषगराजीर्णविरुद्धाभ्यवहारतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keciddhUmAntaiH karmabhirvarjyAH ajIrNinaH sarvaiH karmabhirvarjyAH (7) · Śloka 7
ప్రసక్తవమథోః పూర్వే ప్రాయేణామజ్వరోఽపి చ| ధూమాంతైః కర్మభిర్వర్జ్యాః, సర్వైరేవ త్వజీర్ణినః||7||
प्रसक्तवमथोः पूर्वे प्रायेणामज्वरोऽपि च| धूमान्तैः कर्मभिर्वर्ज्याः, सर्वैरेव त्वजीर्णिनः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanasya visheShato viShayaH (8-10) · Śloka 10
విరేకసాధ్యా గుల్మార్శోవిస్ఫోటవ్యంగకామలాః| జీర్ణజ్వరోదరగరచ్ఛర్దిప్లీహహలీమకాః||8|| విద్రధిస్తిమిరం కాచః స్యందః పక్వాశయవ్యథా| యోనిశుక్రాశ్రయా రోగాః కోష్ఠగాః కృమయో వ్రణాః||9|| వాతాస్రమూర్ధ్వగం రక్తం మూత్రాఘాతః శకృద్గ్రహః| వామ్యాశ్చ కుష్ఠమేహాద్యాః|10|
विरेकसाध्या गुल्मार्शोविस्फोटव्यङ्गकामलाः| जीर्णज्वरोदरगरच्छर्दिप्लीहहलीमकाः||८|| विद्रधिस्तिमिरं काचः स्यन्दः पक्वाशयव्यथा| योनिशुक्राश्रया रोगाः कोष्ठगाः कृमयो व्रणाः||९|| वातास्रमूर्ध्वगं रक्तं मूत्राघातः शकृद्ग्रहः| वाम्याश्च कुष्ठमेहाद्याः|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avirecyAH visheShato viShayaH (10-11) · Śloka 11
| న తు రేచ్యా నవజ్వరీ||10|| అల్పాగ్ర్యధోగపిత్తాస్రక్షతపాయ్వతిసారిణః| సశల్యాస్థాపితక్రూరకోష్ఠాతిస్నిగ్ధశోషిణః||11||
| न तु रेच्या नवज्वरी||१०|| अल्पाग्र्यधोगपित्तास्रक्षतपाय्वतिसारिणः| सशल्यास्थापितक्रूरकोष्ठातिस्निग्धशोषिणः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavidhiH (12-18) · Śloka 18
అథ సాధారణే కాలే స్నిగ్ధస్విన్నం యథావిధి| శ్వోవమ్యముత్క్లిష్టకఫం మత్స్యమాషతిలాదిభిః||12|| నిశాం సుప్తం సుజీర్ణాన్నం పూర్వాహ్ణే కృతమంగలం| నిరన్నమీషత్స్నిగ్ధం వా పేయయా పీతసర్పిషం||13|| వృద్ధబాలాబలక్లీబభీరూన్ రోగానురోధతః| ఆకంఠం పాయితాన్మద్యం క్షీరమిక్షురసం రసం||14|| యథావికారవిహితాం మధుసైంధవసంయుతాం| కోష్ఠం విభజ్య భైషజ్యమాత్రాం మంత్రాభిమంత్రితాం||15|| "బ్రహ్మదక్షాశ్విరుద్రేంద్రభూచంద్రార్కానిలానలాః| ఋషయః సౌషధిగ్రామా భూతసంఘాశ్చ పాంతు వః||16|| రసాయనమివర్షీణామమరాణామివామృతం| సుధేవోత్తమనాగానాం భైషజ్యమిదమస్తు తే||17|| ఔం నమో భగవతే భైషజ్యగురవే వైడూర్యప్రభరాజాయ| తథాగతాయార్హతే సమ్యక్సంబుద్ధాయ| తద్యథా| ఔం భైషజ్యే భైషజ్యే మహాభైషజ్యే సముద్రతే స్వాహా| " ప్రాఙ్ముఖం పాయయేత్| |18|
अथ साधारणे काले स्निग्धस्विन्नं यथाविधि| श्वोवम्यमुत्क्लिष्टकफं मत्स्यमाषतिलादिभिः||१२|| निशां सुप्तं सुजीर्णान्नं पूर्वाह्णे कृतमङ्गलम्| निरन्नमीषत्स्निग्धं वा पेयया पीतसर्पिषम्||१३|| वृद्धबालाबलक्लीबभीरून् रोगानुरोधतः| आकण्ठं पायितान्मद्यं क्षीरमिक्षुरसं रसम्||१४|| यथाविकारविहितां मधुसैन्धवसंयुताम्| कोष्ठं विभज्य भैषज्यमात्रां मन्त्राभिमन्त्रिताम्||१५|| "ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः| ऋषयः सौषधिग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु वः||१६|| रसायनमिवर्षीणाममराणामिवामृतम्| सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते||१७|| औम् नमो भगवते भैषज्यगुरवे वैडूर्यप्रभराजाय| तथागतायार्हते सम्यक्सम्बुद्धाय| तद्यथा| औम् भैषज्ये भैषज्ये महाभैषज्ये समुद्रते स्वाहा| " प्राङ्मुखं पाययेत्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAnantaraM vidhiH (18) · Śloka 18
పీతో ముహూర్తమనుపాలయేత్| తన్మనాః|18|
पीतो मुहूर्तमनुपालयेत्| तन्मनाः|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravRuttavamanasya kRutyam (18-21) · Śloka 21
| జాతహృల్లాసప్రసేకశ్చ్ఛర్దయేత్తతః||18|| అంగులిభ్యామనాయస్తో నాలేన మృదునాఽథవా| గలతాల్వరుజన్ వేగానప్రవృత్తాన్ ప్రవర్తయన్||19|| ప్రవర్తయన్ ప్రవృత్తాంశ్చ జానుతుల్యాసనే స్థితః| ఉభే పార్శ్వే లలాటం చ వమతశ్చాస్య ధారయేత్||20|| ప్రపీడయేత్తథా నాభిం పృష్ఠం చ ప్రతిలోమతః| |21|
| जातहृल्लासप्रसेकश्च्छर्दयेत्ततः||१८|| अङ्गुलिभ्यामनायस्तो नालेन मृदुनाऽथवा| गलताल्वरुजन् वेगानप्रवृत्तान् प्रवर्तयन्||१९|| प्रवर्तयन् प्रवृत्तांश्च जानुतुल्यासने स्थितः| उभे पार्श्वे ललाटं च वमतश्चास्य धारयेत्||२०|| प्रपीडयेत्तथा नाभिं पृष्ठं च प्रतिलोमतः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabhedena vamanadravyabhedaH (21-22) · Śloka 22
| కఫే తీక్ష్ణోష్ణకటుకైః పిత్తే స్వాదుహిమైరితి||21|| వమేత్ స్నిగ్ధామ్లలవణైః సంసృష్టే మరుతా కఫే| |22|
| कफे तीक्ष्णोष्णकटुकैः पित्ते स्वादुहिमैरिति||२१|| वमेत् स्निग्धाम्ललवणैः संसृष्टे मरुता कफे| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAvadhiH (22) · Śloka 22
కియంతం కాలం వమేత్ ? ఇత్యాహ - - - - | పిత్తస్య దర్శనం యావచ్ఛేదో వా శ్లేష్మణో భవేత్||22||
कियन्तं कालं वमेत् ? इत्याह - - - - | पित्तस्य दर्शनं यावच्छेदो वा श्लेष्मणो भवेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInavegasyauShadham (23) · Śloka 23
హీనవేగః కణాధాత్రీసిద్ధార్థలవణోదకైః| వమేత్పునఃపునః|23|
हीनवेगः कणाधात्रीसिद्धार्थलवणोदकैः| वमेत्पुनःपुनः|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInayogalakShaNAm hInayogajA rogAH (23-24) · Śloka 24
| తత్ర వేగానామప్రవర్తనం||23|| ప్రవృత్తిః సవిబంధా వా కేవలస్యౌషధస్య వా| అయోగస్తేన నిష్ఠీవకండూకోఠజ్వరాదయః||24||
| तत्र वेगानामप्रवर्तनम्||२३|| प्रवृत्तिः सविबन्धा वा केवलस्यौषधस्य वा| अयोगस्तेन निष्ठीवकण्डूकोठज्वरादयः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyogalakShaNam (1-25) · Śloka 25
నిర్విబంధం ప్రవర్తంతే కఫపిత్తానిలాః క్రమాత్| (మనఃప్రసాదః స్వాస్థ్యం చావస్థానం చ స్వయం భవేత్| వైపరీత్యమయోగానాం న చాతిమహతి వ్యథా||1|| ) సమ్యగ్యోగే|25|
निर्विबन्धं प्रवर्तन्ते कफपित्तानिलाः क्रमात्| (मनःप्रसादः स्वास्थ्यं चावस्थानं च स्वयं भवेत्| वैपरीत्यमयोगानां न चातिमहति व्यथा||१|| ) सम्यग्योगे|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiyogalakShaNam (25-26) · Śloka 26
| అతియోగే తు ఫేనచంద్రకరక్తవత్||25|| వమితం క్షామతా దాహః కంఠశోషస్తమో భ్రమః| ఘోరా వాయ్వామయా మృత్యుర్జీవశోణితనిర్గమాత్||26||
| अतियोगे तु फेनचन्द्रकरक्तवत्||२५|| वमितं क्षामता दाहः कण्ठशोषस्तमो भ्रमः| घोरा वाय्वामया मृत्युर्जीवशोणितनिर्गमात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvAntasyopacAraH (27) · Śloka 27
సమ్యగ్యోగేన వమితం క్షణమాశ్వాస్య పాయయేత్| ధూమత్రయస్యాన్యతమం స్నేహాచారమథాదిశేత్||27||
सम्यग्योगेन वमितं क्षणमाश्वास्य पाययेत्| धूमत्रयस्यान्यतमं स्नेहाचारमथादिशेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvAntasya peyAdikrameNa bhojanam (28) · Śloka 28
తతః సాయం ప్రభాతే వా క్షుద్వాన్ స్నాతః సుఖాంబునా| భుంజానో రక్తశాల్యన్నం భజేత్పేయాదికం క్రమం||28||
ततः सायं प्रभाते वा क्षुद्वान् स्नातः सुखाम्बुना| भुञ्जानो रक्तशाल्यन्नं भजेत्पेयादिकं क्रमम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikramaH (29) · Śloka 29
తమేవ పేయాదికం క్రమమాహ - - - - పేయాం విలేపీమకృతం కృతం చ యూషం రసం త్రీనుభయం తథైకం| క్రమేణ సేవేత నరోఽన్నకాలాన్ ప్రధానమధ్యావరశుద్ధిశుద్ధః||29||
तमेव पेयादिकं क्रममाह - - - - पेयां विलेपीमकृतं कृतं च यूषं रसं त्रीनुभयं तथैकम्| क्रमेण सेवेत नरोऽन्नकालान् प्रधानमध्यावरशुद्धिशुद्धः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikramasya phalam (30) · Śloka 30
అధునా పేయాదిక్రమస్య ఫలం వక్తి - - - - యథాఽణురగ్నిస్తృణగోమయాద్యైః సంధుక్ష్యమాణో భవతి క్రమేణ| మహాన్ స్థిరః సర్వపచస్తథైవ శుద్ధస్య పేయాదిభిరంతరాగ్నిః||30||
अधुना पेयादिक्रमस्य फलं वक्ति - - - - यथाऽणुरग्निस्तृणगोमयाद्यैः सन्धुक्ष्यमाणो भवति क्रमेण| महान् स्थिरः सर्वपचस्तथैव शुद्धस्य पेयादिभिरन्तराग्निः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trividhasya vamanasya vegamAnam, trividhasya virekasya tulAmAnam (31) · Śloka 31
జఘన్యమధ్యప్రవరే తు వేగా- శ్చత్వార ఇష్టా వమనే షడష్టౌ| దశైవ తే ద్విత్రిగుణా విరేకే ప్రస్థస్తథా స్యాద్ద్విచతుర్గుణశ్చ||31||
जघन्यमध्यप्रवरे तु वेगा- श्चत्वार इष्टा वमने षडष्टौ| दशैव ते द्वित्रिगुणा विरेके प्रस्थस्तथा स्याद्द्विचतुर्गुणश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanasya pittAvasAnatvaM samyaktvam, trividhasya vamanasya tulAmAnam, virekasya kaphAvasAnatvaM samyaktvam (32) · Śloka 32
పిత్తావసానం వమనం విరేకాదర్ద్ధం, కఫాంతం చ విరేకమాహుః| - |32|
पित्तावसानं वमनं विरेकादर्द्धं, कफान्तं च विरेकमाहुः| - |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegamAne tulAmAne cApohyamAnam (32) · Śloka 32
| ద్విత్రాన్ సవిట్కానపనీయ వేగాన్ మేయం విరేకే, వమనే తు పీతం||32||
| द्वित्रान् सविट्कानपनीय वेगान् मेयं विरेके, वमने तु पीतम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanavidhiH (33) · Śloka 33
అథైనం వామితం భూయః స్నేహస్వేదోపపాదితం| శ్లేష్మకాలే గతే జ్ఞాత్వా కోష్ఠం సమ్యగ్విరేచయేత్||33||
अथैनं वामितं भूयः स्नेहस्वेदोपपादितम्| श्लेष्मकाले गते ज्ञात्वा कोष्ठं सम्यग्विरेचयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRudukoShThasya lakShaNam (34) · Śloka 34
బహుపిత్తో మృదుః కోష్ఠః క్షీరేణాపి విరిచ్యతే| |34|
बहुपित्तो मृदुः कोष्ठः क्षीरेणापि विरिच्यते| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krUrakoShThasya lakShaNam (34) · Śloka 34
| ప్రభూతమారుతః క్రూరః కృచ్ఛ్రాచ్ఛ్యామాదికైరపి||34||
| प्रभूतमारुतः क्रूरः कृच्छ्राच्छ्यामादिकैरपि||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabhedena virecanabhedaH (35) · Śloka 35
కషాయమధురైః పిత్తే విరేకః, కటుకైః కఫే| స్నిగ్ధోష్ణలవణైర్వాయౌ|35|
कषायमधुरैः पित्ते विरेकः, कटुकैः कफे| स्निग्धोष्णलवणैर्वायौ|३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanapravRuttau pravartanopAyaH (35-36) · Śloka 36
| అప్రవృత్తౌ తు పాయయేత్||35|| ఉష్ణాంబు, స్వేదయేదస్య పాణితాపేన చోదరం| ||36||
| अप्रवृत्तौ तु पाययेत्||३५|| उष्णाम्बु, स्वेदयेदस्य पाणितापेन चोदरम्| ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upAyenApyapravRutau kRutyam (37-38) · Śloka 38
| ఉత్థానేఽల్పే దినే తస్మింభుక్త్వాఽన్యేద్యుః పునః పిబేత్| అదృఢస్నేహకోష్ఠస్తు పిబేదూర్ధ్వం దశాహతః| భూయోఽప్యుపస్కృతతనుః స్నేహస్వేదైర్విరేచనం||37|| యౌగికం సమ్యగాలోచ్య స్మరంపూర్వమతిక్రమం| |38|
| उत्थानेऽल्पे दिने तस्मिन्भुक्त्वाऽन्येद्युः पुनः पिबेत्| अदृढस्नेहकोष्ठस्तु पिबेदूर्ध्वं दशाहतः| भूयोऽप्युपस्कृततनुः स्नेहस्वेदैर्विरेचनम्||३७|| यौगिकं सम्यगालोच्य स्मरन्पूर्वमतिक्रमम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane hInayogalakShaNaNam (38-39) · Śloka 39
| హృత్కుక్ష్యశుద్ధిరరుచిరుత్క్లేశః శ్లేష్మపిత్తయోః||38|| కండూవిదాహః పిటికాః పీనసో వాతవింగ్రహః| అయోగలక్షణం|39|
| हृत्कुक्ष्यशुद्धिररुचिरुत्क्लेशः श्लेष्मपित्तयोः||३८|| कण्डूविदाहः पिटिकाः पीनसो वातविङ्ग्रहः| अयोगलक्षणम्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane samyagyogalakShaNam (39) · Śloka 39
| యోగో వైపరీత్యే యథోదితాత్||39||
| योगो वैपरीत्ये यथोदितात्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane atiyogalakShaNam (40-42) · Śloka 42
విట్పిత్తకఫవాతేషు నిఃసృతేషు క్రమాత్స్రవేత్| నిఃశ్లేష్మపిత్తముదకం శ్వేతం కృష్ణం సలోహితం||40|| మాంసధావనతుల్యం వా మేదఃఖండాభమేవ వా| గుదనిఃసరణం తృష్ణా భ్రమో నేత్రప్రవేశనం||41|| భవంత్యతివిరిక్తస్య తథాఽతివమనామయాః| |42|
विट्पित्तकफवातेषु निःसृतेषु क्रमात्स्रवेत्| निःश्लेष्मपित्तमुदकं श्वेतं कृष्णं सलोहितम्||४०|| मांसधावनतुल्यं वा मेदःखण्डाभमेव वा| गुदनिःसरणं तृष्णा भ्रमो नेत्रप्रवेशनम्||४१|| भवन्त्यतिविरिक्तस्य तथाऽतिवमनामयाः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviriktasya samyagvAntavidhiH (42-43) · Śloka 43
| సమ్యగ్విరిక్తమేనం చ వమనోక్తేన యోజయేత్||42|| ధూమవర్జ్యేన విధినా| |43|
| सम्यग्विरिक्तमेनं च वमनोक्तेन योजयेत्||४२|| धूमवर्ज्येन विधिना| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutibhojanamapi krameNa kuryAt (43) · Śloka 43
తతో వమితవానివ| క్రమేణాన్నాని భుంజానో భజేత్ప్రకృతిభోజనం||43||
ततो वमितवानिव| क्रमेणान्नानि भुञ्जानो भजेत्प्रकृतिभोजनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandavahnyAdibhiH shodhanadine upavAsaH kAryaH (44) · Śloka 44
మందవహ్నిమసంశుద్ధమక్షామం దోషదుర్బలం| అదృష్టజీర్ణలింగం చ లంఘయేత్పీతభేషజం||44||
मन्दवह्निमसंशुद्धमक्षामं दोषदुर्बलम्| अदृष्टजीर्णलिङ्गं च लङ्घयेत्पीतभेषजम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanasya phalam (45) · Śloka 45
ఏవం లంఘితే యో గుణో భవతి, తమాహ - - - - స్నేహస్వేదౌషధోత్క్లేశసంగైరితి న బాధ్యతే| |45|
एवं लङ्घिते यो गुणो भवति, तमाह - - - - स्नेहस्वेदौषधोत्क्लेशसङ्गैरिति न बाध्यते| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikrame yuktiH (45-46) · Śloka 46
| సంశోధనాస్రవిస్రావస్నేహయోజనలంఘనైః||45|| యాత్యగ్నిర్మందతాం తస్మాత్ క్రమం పేయాదిమాచరేత్| |46|
| संशोधनास्रविस्रावस्नेहयोजनलङ्घनैः||४५|| यात्यग्निर्मन्दतां तस्मात् क्रमं पेयादिमाचरेत्| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srutAlpapittAdau peyAniShedhaH, niShiddhapeyAnAM peyAsthAne manthaH (46-47) · Śloka 47
| స్రుతాల్పపిత్తశ్లేష్మాణం మద్యపం వాతపైత్తికం||46|| పేయాం న పాయయేత్తేషాం తర్పణాదిక్రమో హితః| |47|
| स्रुताल्पपित्तश्लेष्माणं मद्यपं वातपैत्तिकम्||४६|| पेयां न पाययेत्तेषां तर्पणादिक्रमो हितः| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayoH svakAryapratIkShAvadhiH (47-48) · Śloka 48
నను, విరేచనస్యేవ వమనస్య కస్మాత్ పాకో న ప్రతీక్ష్యతే ? ఇత్యాహ - - - - | అపక్వం వమనం దోషాన్ పచ్యమానం విరేచనం||47|| నిర్హరేద్వమనస్యాతః పాకం న ప్రతిపాలయేత్| |48|
ननु, विरेचनस्येव वमनस्य कस्मात् पाको न प्रतीक्ष्यते ? इत्याह - - - - | अपक्वं वमनं दोषान् पच्यमानं विरेचनम्||४७|| निर्हरेद्वमनस्यातः पाकं न प्रतिपालयेत्| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalAditvAhAraireva shodhyaH (48-49) · Śloka 49
| దుర్బలో బహుదోషశ్చ దోషపాకేన యః స్వయం||48|| విరిచ్యతే భేదనీయైర్భోజ్యైస్తముపపాదయేత్| |49|
| दुर्बलो बहुदोषश्च दोषपाकेन यः स्वयम्||४८|| विरिच्यते भेदनीयैर्भोज्यैस्तमुपपादयेत्| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalAdInAM mRudvalpamauShadham alpadoShasya durbalasya shamanam (49-51) · Śloka 51
| దుర్బలః శోధితః పూర్వమల్పదోషః కృశో నరః||49|| అపరిజ్ఞాతకోష్ఠశ్చ పిబేన్మృద్వల్పమౌషధం| వరం తదసకృత్పీతమన్యథా సంశయావహం||50|| హరేద్బహూంశ్చలాన్ దోషానల్పానల్పాన్ పునఃపునః| దుర్బలస్య మృదుద్రవ్యైరల్పాన్ సంశమయేత్తు తాన్||51||
| दुर्बलः शोधितः पूर्वमल्पदोषः कृशो नरः||४९|| अपरिज्ञातकोष्ठश्च पिबेन्मृद्वल्पमौषधम्| वरं तदसकृत्पीतमन्यथा संशयावहम्||५०|| हरेद्बहूंश्चलान् दोषानल्पानल्पान् पुनःपुनः| दुर्बलस्य मृदुद्रव्यैरल्पान् संशमयेत्तु तान्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahudoShasya shamane bAdhakam (52) · Śloka 52
నను, బహవో దోషాః కస్మాన్న శామ్యంతే ? ఇత్యాహ - - - - క్లేశయంతి చిరం తే హి హన్యుర్వైనమనిర్హృతాః| |52|
ननु, बहवो दोषाः कस्मान्न शाम्यन्ते ? इत्याह - - - - क्लेशयन्ति चिरं ते हि हन्युर्वैनमनिर्हृताः| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAdagnikrUrakoShThayoH shodhane pUrvA~ggam (52-53) · Śloka 53
| మందాగ్నిం క్రూరకోష్ఠం చ సక్షారలవణైర్ఘృతైః||52|| సంధుక్షితాగ్నిం విజితకఫవాతం చ శోధయేత్| |53|
| मन्दाग्निं क्रूरकोष्ठं च सक्षारलवणैर्घृतैः||५२|| सन्धुक्षिताग्निं विजितकफवातं च शोधयेत्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShAdInAM virecanamapi na virecayati te kathaM virecyAH? (53-55) · Śloka 55
| రూక్షవహ్వనిలక్రూరకోష్ఠవ్యాయామశీలినాం||53|| దీప్తాగ్నీనాం చ భైషజ్యమవిరేచ్యైవ జీర్యతి| తేభ్యో బస్తిం పురా దద్యాత్తతః స్నిగ్ధం విరేచనం||54|| శకృన్నిర్హృత్య వా కించిత్తీక్ష్ణాభిః ఫలవర్తిభిః| ప్రవృత్తం హి మలం స్నిగ్ధో విరేకో నిర్హరేత్సుఖం||55||
| रूक्षवह्वनिलक्रूरकोष्ठव्यायामशीलिनाम्||५३|| दीप्ताग्नीनां च भैषज्यमविरेच्यैव जीर्यति| तेभ्यो बस्तिं पुरा दद्यात्ततः स्निग्धं विरेचनम्||५४|| शकृन्निर्हृत्य वा किञ्चित्तीक्ष्णाभिः फलवर्तिभिः| प्रवृत्तं हि मलं स्निग्धो विरेको निर्हरेत्सुखम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShAdyArtaiShu shodhanam (56) · Śloka 56
విషాభిఘాతపిటికాకుష్ఠశోఫవిసర్పిణః| కామలాపాండుమేహార్తాన్నాతిస్నిగ్ధాన్ విశోధయేత్||56||
विषाभिघातपिटिकाकुष्ठशोफविसर्पिणः| कामलापाण्डुमेहार्तान्नातिस्निग्धान् विशोधयेत्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAM snehavirecanam snehabhAvitAnAM rUkShaM virecanam (57) · Śloka 57
సర్వాన్ స్నేహవిరేకైశ్చ, రూక్షైస్తు స్నేహభావితాన్| |57|
सर्वान् स्नेहविरेकैश्च, रूक्षैस्तु स्नेहभावितान्| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratikarmaM snehasvedau kAryau,sarvakarmAnte punaH snehanam (57-58) · Śloka 58
| కర్మణాం వమనాదీనాం పునరప్యంతరేఽంతరే||57|| స్నేహస్వేదౌ ప్రయుంజీత, స్నేహమంతే బలాయ చ| |58|
| कर्मणां वमनादीनां पुनरप्यन्तरेऽन्तरे||५७|| स्नेहस्वेदौ प्रयुञ्जीत, स्नेहमन्ते बलाय च| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedAbhyAse yuktiH (58-59) · Śloka 59
కిమిత్యేవం విధీయతే ? ఇత్యాహ - - - - | మలో హి దేహాదుత్క్లేశ్య హ్రియతే వాససో యథా||58|| స్నేహస్వేదైస్తథోత్క్లిష్టః శోధ్యతే శోధనైర్మలః| |59|
किमित्येवं विधीयते ? इत्याह - - - - | मलो हि देहादुत्क्लेश्य ह्रियते वाससो यथा||५८|| स्नेहस्वेदैस्तथोत्क्लिष्टः शोध्यते शोधनैर्मलः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedanAbhyAse doShaH (59-60) · Śloka 60
నను, స్నేహస్వేదావంతరేణాపి కస్మాన్మలః శోధనైర్న శోధ్యతే ? ఇత్యాహ - - - - | స్నేహస్వేదావనభ్యస్య కుర్యాత్సంశోధనం తు యః||59|| దారు శుష్కమివానామే శరీరం తస్య దీర్యతే||59|| 1/2||60||
ननु, स्नेहस्वेदावन्तरेणापि कस्मान्मलः शोधनैर्न शोध्यते ? इत्याह - - - - | स्नेहस्वेदावनभ्यस्य कुर्यात्संशोधनं तु यः||५९|| दारु शुष्कमिवानामे शरीरं तस्य दीर्यते||५९|| १/२||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyak shodhanasya phalam (17) · Śloka 18
సాంప్రతం సంశుద్ధేః ఫలమాహ - - - - బుద్ధిప్రసాదం బలమింద్రియాణాం ధాతుస్థిరత్వం జ్వలనస్య దీప్తిం| చిరాచ్చ పాకం వయసః కరోతి సంశోధనం సమ్యగుపాస్యమానం| 60 1/2| ఇతి శ్రీ వైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం సూత్రస్థానే వమనవిరేచనవిధిర్నామాష్టాదశోఽధ్యాయః||18||
साम्प्रतं संशुद्धेः फलमाह - - - - बुद्धिप्रसादं बलमिन्द्रियाणां धातुस्थिरत्वं ज्वलनस्य दीप्तिम्| चिराच्च पाकं वयसः करोति संशोधनं सम्यगुपास्यमानम्| ६० १/२| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने वमनविरेचनविधिर्नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon