Adhikarana vamanavirecanavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
"ಶುದ್ಧಿಭಿರ್ನಿರ್ಹ್ರಿಯನ್ತೇ" ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಕಾಸ್ತಾಃ ಶುದ್ಧಯಃ ? ಇತಿ ಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ವಮನವಿರೇಚನಾಧಿಕಾರಃ - - - - ಅಥಾತೋ ವಮನವಿರೇಚನವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ||೨||
"शुद्धिभिर्निर्ह्रियन्ते" इत्युक्तम्| कास्ताः शुद्धयः ? इति शुद्ध्यर्थं वमनविरेचनाधिकारः - - - - अथातो वमनविरेचनविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayoH sAmAnyato viShayaH (1) · Śloka 1
ಅತೋ ವಮನವಿಧಿಮಾಹ - - - - ಕಫೇ ವಿದಧ್ಯಾದ್ವಮನಂ ಸಂಯೋಗೇ ವಾ ಕಫೋಲ್ಬಣೇ| ತದ್ವದ್ವಿರೇಚನಂ ಪಿತ್ತೇ|೧|
अतो वमनविधिमाह - - - - कफे विदध्याद्वमनं संयोगे वा कफोल्बणे| तद्वद्विरेचनं पित्ते|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanasya visheShato viShayaH (1-3) · Śloka 3
| ವಿಶೇಷೇಣ ತು ವಾಮಯೇತ್||೧|| ನವಜ್ವರಾತಿಸಾರಾಧಃಪಿತ್ತಾಸೃಗ್ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಿಣಃ| ಕುಷ್ಠಮೇಹಾಪಚೀಗ್ರನ್ಥಿಶ್ಲೀಪದೋನ್ಮಾದಕಾಸಿನಃ||೨|| ಶ್ವಾಸಹೃಲ್ಲಾಸವೀಸರ್ಪಸ್ತನ್ಯದೋಷೋರ್ಧ್ವರೋಗಿಣಃ|೩|
| विशेषेण तु वामयेत्||१|| नवज्वरातिसाराधःपित्तासृग्राजयक्ष्मिणः| कुष्ठमेहापचीग्रन्थिश्लीपदोन्मादकासिनः||२|| श्वासहृल्लासवीसर्पस्तन्यदोषोर्ध्वरोगिणः|३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avAmyAH visheShato viShayaH viShadyAbhyavahAre tu vamanam (3-6) · Śloka 6
| ಅವಾಮ್ಯಾ ಗರ್ಭಿಣೀ ರೂಕ್ಷಃ ಕ್ಷುಧಿತೋ ನಿತ್ಯದುಃಖಿತಃ||೩|| ಬಾಲವೃದ್ಧಕೃಶಸ್ಥೂಲಹೃದ್ರೋಗಿಕ್ಷತದುರ್ಬಲಾಃ| ಪ್ರಸಕ್ತವಮಥುಪ್ಲೀಹತಿಮಿರಕ್ರಿಮಿಕೋಷ್ಠಿನಃ||೪|| ಊರ್ಧ್ವಪ್ರವೃತ್ತವಾಯ್ವಸ್ರದತ್ತಬಸ್ತಿಹತಸ್ವರಾಃ| ಮೂತ್ರಾಘಾತ್ಯುದರೀ ಗುಲ್ಮೀ ದುರ್ವಮೋಽತ್ಯಗ್ನಿರರ್ಶಸಃ||೫|| ಉದಾವರ್ತಭ್ರಮಾಷ್ಠೀಲಾಪಾರ್ಶ್ವರುಗ್ವಾತರೋಗಿಣಃ| ಋತೇ ವಿಷಗರಾಜೀರ್ಣವಿರುದ್ಧಾಭ್ಯವಹಾರತಃ||೬||
| अवाम्या गर्भिणी रूक्षः क्षुधितो नित्यदुःखितः||३|| बालवृद्धकृशस्थूलहृद्रोगिक्षतदुर्बलाः| प्रसक्तवमथुप्लीहतिमिरक्रिमिकोष्ठिनः||४|| ऊर्ध्वप्रवृत्तवाय्वस्रदत्तबस्तिहतस्वराः| मूत्राघात्युदरी गुल्मी दुर्वमोऽत्यग्निरर्शसः||५|| उदावर्तभ्रमाष्ठीलापार्श्वरुग्वातरोगिणः| ऋते विषगराजीर्णविरुद्धाभ्यवहारतः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana keciddhUmAntaiH karmabhirvarjyAH ajIrNinaH sarvaiH karmabhirvarjyAH (7) · Śloka 7
ಪ್ರಸಕ್ತವಮಥೋಃ ಪೂರ್ವೇ ಪ್ರಾಯೇಣಾಮಜ್ವರೋಽಪಿ ಚ| ಧೂಮಾನ್ತೈಃ ಕರ್ಮಭಿರ್ವರ್ಜ್ಯಾಃ, ಸರ್ವೈರೇವ ತ್ವಜೀರ್ಣಿನಃ||೭||
प्रसक्तवमथोः पूर्वे प्रायेणामज्वरोऽपि च| धूमान्तैः कर्मभिर्वर्ज्याः, सर्वैरेव त्वजीर्णिनः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanasya visheShato viShayaH (8-10) · Śloka 10
ವಿರೇಕಸಾಧ್ಯಾ ಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋವಿಸ್ಫೋಟವ್ಯಙ್ಗಕಾಮಲಾಃ| ಜೀರ್ಣಜ್ವರೋದರಗರಚ್ಛರ್ದಿಪ್ಲೀಹಹಲೀಮಕಾಃ||೮|| ವಿದ್ರಧಿಸ್ತಿಮಿರಂ ಕಾಚಃ ಸ್ಯನ್ದಃ ಪಕ್ವಾಶಯವ್ಯಥಾ| ಯೋನಿಶುಕ್ರಾಶ್ರಯಾ ರೋಗಾಃ ಕೋಷ್ಠಗಾಃ ಕೃಮಯೋ ವ್ರಣಾಃ||೯|| ವಾತಾಸ್ರಮೂರ್ಧ್ವಗಂ ರಕ್ತಂ ಮೂತ್ರಾಘಾತಃ ಶಕೃದ್ಗ್ರಹಃ| ವಾಮ್ಯಾಶ್ಚ ಕುಷ್ಠಮೇಹಾದ್ಯಾಃ|೧೦|
विरेकसाध्या गुल्मार्शोविस्फोटव्यङ्गकामलाः| जीर्णज्वरोदरगरच्छर्दिप्लीहहलीमकाः||८|| विद्रधिस्तिमिरं काचः स्यन्दः पक्वाशयव्यथा| योनिशुक्राश्रया रोगाः कोष्ठगाः कृमयो व्रणाः||९|| वातास्रमूर्ध्वगं रक्तं मूत्राघातः शकृद्ग्रहः| वाम्याश्च कुष्ठमेहाद्याः|१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avirecyAH visheShato viShayaH (10-11) · Śloka 11
| ನ ತು ರೇಚ್ಯಾ ನವಜ್ವರೀ||೧೦|| ಅಲ್ಪಾಗ್ರ್ಯಧೋಗಪಿತ್ತಾಸ್ರಕ್ಷತಪಾಯ್ವತಿಸಾರಿಣಃ| ಸಶಲ್ಯಾಸ್ಥಾಪಿತಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಶೋಷಿಣಃ||೧೧||
| न तु रेच्या नवज्वरी||१०|| अल्पाग्र्यधोगपित्तास्रक्षतपाय्वतिसारिणः| सशल्यास्थापितक्रूरकोष्ठातिस्निग्धशोषिणः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavidhiH (12-18) · Śloka 18
ಅಥ ಸಾಧಾರಣೇ ಕಾಲೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಂ ಯಥಾವಿಧಿ| ಶ್ವೋವಮ್ಯಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫಂ ಮತ್ಸ್ಯಮಾಷತಿಲಾದಿಭಿಃ||೧೨|| ನಿಶಾಂ ಸುಪ್ತಂ ಸುಜೀರ್ಣಾನ್ನಂ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಕೃತಮಙ್ಗಲಮ್| ನಿರನ್ನಮೀಷತ್ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಾ ಪೇಯಯಾ ಪೀತಸರ್ಪಿಷಮ್||೧೩|| ವೃದ್ಧಬಾಲಾಬಲಕ್ಲೀಬಭೀರೂನ್ ರೋಗಾನುರೋಧತಃ| ಆಕಣ್ಠಂ ಪಾಯಿತಾನ್ಮದ್ಯಂ ಕ್ಷೀರಮಿಕ್ಷುರಸಂ ರಸಮ್||೧೪|| ಯಥಾವಿಕಾರವಿಹಿತಾಂ ಮಧುಸೈನ್ಧವಸಂಯುತಾಮ್| ಕೋಷ್ಠಂ ವಿಭಜ್ಯ ಭೈಷಜ್ಯಮಾತ್ರಾಂ ಮನ್ತ್ರಾಭಿಮನ್ತ್ರಿತಾಮ್||೧೫|| "ಬ್ರಹ್ಮದಕ್ಷಾಶ್ವಿರುದ್ರೇನ್ದ್ರಭೂಚನ್ದ್ರಾರ್ಕಾನಿಲಾನಲಾಃ| ಋಷಯಃ ಸೌಷಧಿಗ್ರಾಮಾ ಭೂತಸಙ್ಘಾಶ್ಚ ಪಾನ್ತು ವಃ||೧೬|| ರಸಾಯನಮಿವರ್ಷೀಣಾಮಮರಾಣಾಮಿವಾಮೃತಮ್| ಸುಧೇವೋತ್ತಮನಾಗಾನಾಂ ಭೈಷಜ್ಯಮಿದಮಸ್ತು ತೇ||೧೭|| ಔಮ್ ನಮೋ ಭಗವತೇ ಭೈಷಜ್ಯಗುರವೇ ವೈಡೂರ್ಯಪ್ರಭರಾಜಾಯ| ತಥಾಗತಾಯಾರ್ಹತೇ ಸಮ್ಯಕ್ಸಮ್ಬುದ್ಧಾಯ| ತದ್ಯಥಾ| ಔಮ್ ಭೈಷಜ್ಯೇ ಭೈಷಜ್ಯೇ ಮಹಾಭೈಷಜ್ಯೇ ಸಮುದ್ರತೇ ಸ್ವಾಹಾ| " ಪ್ರಾಙ್ಮುಖಂ ಪಾಯಯೇತ್| |೧೮|
अथ साधारणे काले स्निग्धस्विन्नं यथाविधि| श्वोवम्यमुत्क्लिष्टकफं मत्स्यमाषतिलादिभिः||१२|| निशां सुप्तं सुजीर्णान्नं पूर्वाह्णे कृतमङ्गलम्| निरन्नमीषत्स्निग्धं वा पेयया पीतसर्पिषम्||१३|| वृद्धबालाबलक्लीबभीरून् रोगानुरोधतः| आकण्ठं पायितान्मद्यं क्षीरमिक्षुरसं रसम्||१४|| यथाविकारविहितां मधुसैन्धवसंयुताम्| कोष्ठं विभज्य भैषज्यमात्रां मन्त्राभिमन्त्रिताम्||१५|| "ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रभूचन्द्रार्कानिलानलाः| ऋषयः सौषधिग्रामा भूतसङ्घाश्च पान्तु वः||१६|| रसायनमिवर्षीणाममराणामिवामृतम्| सुधेवोत्तमनागानां भैषज्यमिदमस्तु ते||१७|| औम् नमो भगवते भैषज्यगुरवे वैडूर्यप्रभराजाय| तथागतायार्हते सम्यक्सम्बुद्धाय| तद्यथा| औम् भैषज्ये भैषज्ये महाभैषज्ये समुद्रते स्वाहा| " प्राङ्मुखं पाययेत्| |१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnAnantaraM vidhiH (18) · Śloka 18
ಪೀತೋ ಮುಹೂರ್ತಮನುಪಾಲಯೇತ್| ತನ್ಮನಾಃ|೧೮|
पीतो मुहूर्तमनुपालयेत्| तन्मनाः|१८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pravRuttavamanasya kRutyam (18-21) · Śloka 21
| ಜಾತಹೃಲ್ಲಾಸಪ್ರಸೇಕಶ್ಚ್ಛರ್ದಯೇತ್ತತಃ||೧೮|| ಅಙ್ಗುಲಿಭ್ಯಾಮನಾಯಸ್ತೋ ನಾಲೇನ ಮೃದುನಾಽಥವಾ| ಗಲತಾಲ್ವರುಜನ್ ವೇಗಾನಪ್ರವೃತ್ತಾನ್ ಪ್ರವರ್ತಯನ್||೧೯|| ಪ್ರವರ್ತಯನ್ ಪ್ರವೃತ್ತಾಂಶ್ಚ ಜಾನುತುಲ್ಯಾಸನೇ ಸ್ಥಿತಃ| ಉಭೇ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಲಲಾಟಂ ಚ ವಮತಶ್ಚಾಸ್ಯ ಧಾರಯೇತ್||೨೦|| ಪ್ರಪೀಡಯೇತ್ತಥಾ ನಾಭಿಂ ಪೃಷ್ಠಂ ಚ ಪ್ರತಿಲೋಮತಃ| |೨೧|
| जातहृल्लासप्रसेकश्च्छर्दयेत्ततः||१८|| अङ्गुलिभ्यामनायस्तो नालेन मृदुनाऽथवा| गलताल्वरुजन् वेगानप्रवृत्तान् प्रवर्तयन्||१९|| प्रवर्तयन् प्रवृत्तांश्च जानुतुल्यासने स्थितः| उभे पार्श्वे ललाटं च वमतश्चास्य धारयेत्||२०|| प्रपीडयेत्तथा नाभिं पृष्ठं च प्रतिलोमतः| |२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabhedena vamanadravyabhedaH (21-22) · Śloka 22
| ಕಫೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಕಟುಕೈಃ ಪಿತ್ತೇ ಸ್ವಾದುಹಿಮೈರಿತಿ||೨೧|| ವಮೇತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಲವಣೈಃ ಸಂಸೃಷ್ಟೇ ಮರುತಾ ಕಫೇ| |೨೨|
| कफे तीक्ष्णोष्णकटुकैः पित्ते स्वादुहिमैरिति||२१|| वमेत् स्निग्धाम्ललवणैः संसृष्टे मरुता कफे| |२२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAvadhiH (22) · Śloka 22
ಕಿಯನ್ತಂ ಕಾಲಂ ವಮೇತ್ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ಪಿತ್ತಸ್ಯ ದರ್ಶನಂ ಯಾವಚ್ಛೇದೋ ವಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ಭವೇತ್||೨೨||
कियन्तं कालं वमेत् ? इत्याह - - - - | पित्तस्य दर्शनं यावच्छेदो वा श्लेष्मणो भवेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInavegasyauShadham (23) · Śloka 23
ಹೀನವೇಗಃ ಕಣಾಧಾತ್ರೀಸಿದ್ಧಾರ್ಥಲವಣೋದಕೈಃ| ವಮೇತ್ಪುನಃಪುನಃ|೨೩|
हीनवेगः कणाधात्रीसिद्धार्थलवणोदकैः| वमेत्पुनःपुनः|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hInayogalakShaNAm hInayogajA rogAH (23-24) · Śloka 24
| ತತ್ರ ವೇಗಾನಾಮಪ್ರವರ್ತನಮ್||೨೩|| ಪ್ರವೃತ್ತಿಃ ಸವಿಬನ್ಧಾ ವಾ ಕೇವಲಸ್ಯೌಷಧಸ್ಯ ವಾ| ಅಯೋಗಸ್ತೇನ ನಿಷ್ಠೀವಕಣ್ಡೂಕೋಠಜ್ವರಾದಯಃ||೨೪||
| तत्र वेगानामप्रवर्तनम्||२३|| प्रवृत्तिः सविबन्धा वा केवलस्यौषधस्य वा| अयोगस्तेन निष्ठीवकण्डूकोठज्वरादयः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyogalakShaNam (1-25) · Śloka 25
ನಿರ್ವಿಬನ್ಧಂ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲಾಃ ಕ್ರಮಾತ್| (ಮನಃಪ್ರಸಾದಃ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಚಾವಸ್ಥಾನಂ ಚ ಸ್ವಯಂ ಭವೇತ್| ವೈಪರೀತ್ಯಮಯೋಗಾನಾಂ ನ ಚಾತಿಮಹತಿ ವ್ಯಥಾ||೧|| ) ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇ|೨೫|
निर्विबन्धं प्रवर्तन्ते कफपित्तानिलाः क्रमात्| (मनःप्रसादः स्वास्थ्यं चावस्थानं च स्वयं भवेत्| वैपरीत्यमयोगानां न चातिमहति व्यथा||१|| ) सम्यग्योगे|२५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiyogalakShaNam (25-26) · Śloka 26
| ಅತಿಯೋಗೇ ತು ಫೇನಚನ್ದ್ರಕರಕ್ತವತ್||೨೫|| ವಮಿತಂ ಕ್ಷಾಮತಾ ದಾಹಃ ಕಣ್ಠಶೋಷಸ್ತಮೋ ಭ್ರಮಃ| ಘೋರಾ ವಾಯ್ವಾಮಯಾ ಮೃತ್ಯುರ್ಜೀವಶೋಣಿತನಿರ್ಗಮಾತ್||೨೬||
| अतियोगे तु फेनचन्द्रकरक्तवत्||२५|| वमितं क्षामता दाहः कण्ठशोषस्तमो भ्रमः| घोरा वाय्वामया मृत्युर्जीवशोणितनिर्गमात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvAntasyopacAraH (27) · Śloka 27
ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗೇನ ವಮಿತಂ ಕ್ಷಣಮಾಶ್ವಾಸ್ಯ ಪಾಯಯೇತ್| ಧೂಮತ್ರಯಸ್ಯಾನ್ಯತಮಂ ಸ್ನೇಹಾಚಾರಮಥಾದಿಶೇತ್||೨೭||
सम्यग्योगेन वमितं क्षणमाश्वास्य पाययेत्| धूमत्रयस्यान्यतमं स्नेहाचारमथादिशेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagvAntasya peyAdikrameNa bhojanam (28) · Śloka 28
ತತಃ ಸಾಯಂ ಪ್ರಭಾತೇ ವಾ ಕ್ಷುದ್ವಾನ್ ಸ್ನಾತಃ ಸುಖಾಮ್ಬುನಾ| ಭುಞ್ಜಾನೋ ರಕ್ತಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ಭಜೇತ್ಪೇಯಾದಿಕಂ ಕ್ರಮಮ್||೨೮||
ततः सायं प्रभाते वा क्षुद्वान् स्नातः सुखाम्बुना| भुञ्जानो रक्तशाल्यन्नं भजेत्पेयादिकं क्रमम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikramaH (29) · Śloka 29
ತಮೇವ ಪೇಯಾದಿಕಂ ಕ್ರಮಮಾಹ - - - - ಪೇಯಾಂ ವಿಲೇಪೀಮಕೃತಂ ಕೃತಂ ಚ ಯೂಷಂ ರಸಂ ತ್ರೀನುಭಯಂ ತಥೈಕಮ್| ಕ್ರಮೇಣ ಸೇವೇತ ನರೋಽನ್ನಕಾಲಾನ್ ಪ್ರಧಾನಮಧ್ಯಾವರಶುದ್ಧಿಶುದ್ಧಃ||೨೯||
तमेव पेयादिकं क्रममाह - - - - पेयां विलेपीमकृतं कृतं च यूषं रसं त्रीनुभयं तथैकम्| क्रमेण सेवेत नरोऽन्नकालान् प्रधानमध्यावरशुद्धिशुद्धः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikramasya phalam (30) · Śloka 30
ಅಧುನಾ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಸ್ಯ ಫಲಂ ವಕ್ತಿ - - - - ಯಥಾಽಣುರಗ್ನಿಸ್ತೃಣಗೋಮಯಾದ್ಯೈಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ಭವತಿ ಕ್ರಮೇಣ| ಮಹಾನ್ ಸ್ಥಿರಃ ಸರ್ವಪಚಸ್ತಥೈವ ಶುದ್ಧಸ್ಯ ಪೇಯಾದಿಭಿರನ್ತರಾಗ್ನಿಃ||೩೦||
अधुना पेयादिक्रमस्य फलं वक्ति - - - - यथाऽणुरग्निस्तृणगोमयाद्यैः सन्धुक्ष्यमाणो भवति क्रमेण| महान् स्थिरः सर्वपचस्तथैव शुद्धस्य पेयादिभिरन्तराग्निः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trividhasya vamanasya vegamAnam, trividhasya virekasya tulAmAnam (31) · Śloka 31
ಜಘನ್ಯಮಧ್ಯಪ್ರವರೇ ತು ವೇಗಾ- ಶ್ಚತ್ವಾರ ಇಷ್ಟಾ ವಮನೇ ಷಡಷ್ಟೌ| ದಶೈವ ತೇ ದ್ವಿತ್ರಿಗುಣಾ ವಿರೇಕೇ ಪ್ರಸ್ಥಸ್ತಥಾ ಸ್ಯಾದ್ದ್ವಿಚತುರ್ಗುಣಶ್ಚ||೩೧||
जघन्यमध्यप्रवरे तु वेगा- श्चत्वार इष्टा वमने षडष्टौ| दशैव ते द्वित्रिगुणा विरेके प्रस्थस्तथा स्याद्द्विचतुर्गुणश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanasya pittAvasAnatvaM samyaktvam, trividhasya vamanasya tulAmAnam, virekasya kaphAvasAnatvaM samyaktvam (32) · Śloka 32
ಪಿತ್ತಾವಸಾನಂ ವಮನಂ ವಿರೇಕಾದರ್ದ್ಧಂ, ಕಫಾನ್ತಂ ಚ ವಿರೇಕಮಾಹುಃ| - |೩೨|
पित्तावसानं वमनं विरेकादर्द्धं, कफान्तं च विरेकमाहुः| - |३२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vegamAne tulAmAne cApohyamAnam (32) · Śloka 32
| ದ್ವಿತ್ರಾನ್ ಸವಿಟ್ಕಾನಪನೀಯ ವೇಗಾನ್ ಮೇಯಂ ವಿರೇಕೇ, ವಮನೇ ತು ಪೀತಮ್||೩೨||
| द्वित्रान् सविट्कानपनीय वेगान् मेयं विरेके, वमने तु पीतम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanavidhiH (33) · Śloka 33
ಅಥೈನಂ ವಾಮಿತಂ ಭೂಯಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪಾದಿತಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾಲೇ ಗತೇ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕೋಷ್ಠಂ ಸಮ್ಯಗ್ವಿರೇಚಯೇತ್||೩೩||
अथैनं वामितं भूयः स्नेहस्वेदोपपादितम्| श्लेष्मकाले गते ज्ञात्वा कोष्ठं सम्यग्विरेचयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRudukoShThasya lakShaNam (34) · Śloka 34
ಬಹುಪಿತ್ತೋ ಮೃದುಃ ಕೋಷ್ಠಃ ಕ್ಷೀರೇಣಾಪಿ ವಿರಿಚ್ಯತೇ| |೩೪|
बहुपित्तो मृदुः कोष्ठः क्षीरेणापि विरिच्यते| |३४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krUrakoShThasya lakShaNam (34) · Śloka 34
| ಪ್ರಭೂತಮಾರುತಃ ಕ್ರೂರಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಛ್ಯಾಮಾದಿಕೈರಪಿ||೩೪||
| प्रभूतमारुतः क्रूरः कृच्छ्राच्छ्यामादिकैरपि||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabhedena virecanabhedaH (35) · Śloka 35
ಕಷಾಯಮಧುರೈಃ ಪಿತ್ತೇ ವಿರೇಕಃ, ಕಟುಕೈಃ ಕಫೇ| ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಲವಣೈರ್ವಾಯೌ|೩೫|
कषायमधुरैः पित्ते विरेकः, कटुकैः कफे| स्निग्धोष्णलवणैर्वायौ|३५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecanapravRuttau pravartanopAyaH (35-36) · Śloka 36
| ಅಪ್ರವೃತ್ತೌ ತು ಪಾಯಯೇತ್||೩೫|| ಉಷ್ಣಾಮ್ಬು, ಸ್ವೇದಯೇದಸ್ಯ ಪಾಣಿತಾಪೇನ ಚೋದರಮ್| ||೩೬||
| अप्रवृत्तौ तु पाययेत्||३५|| उष्णाम्बु, स्वेदयेदस्य पाणितापेन चोदरम्| ||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upAyenApyapravRutau kRutyam (37-38) · Śloka 38
| ಉತ್ಥಾನೇಽಲ್ಪೇ ದಿನೇ ತಸ್ಮಿನ್ಭುಕ್ತ್ವಾಽನ್ಯೇದ್ಯುಃ ಪುನಃ ಪಿಬೇತ್| ಅದೃಢಸ್ನೇಹಕೋಷ್ಠಸ್ತು ಪಿಬೇದೂರ್ಧ್ವಂ ದಶಾಹತಃ| ಭೂಯೋಽಪ್ಯುಪಸ್ಕೃತತನುಃ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೈರ್ವಿರೇಚನಮ್||೩೭|| ಯೌಗಿಕಂ ಸಮ್ಯಗಾಲೋಚ್ಯ ಸ್ಮರನ್ಪೂರ್ವಮತಿಕ್ರಮಮ್| |೩೮|
| उत्थानेऽल्पे दिने तस्मिन्भुक्त्वाऽन्येद्युः पुनः पिबेत्| अदृढस्नेहकोष्ठस्तु पिबेदूर्ध्वं दशाहतः| भूयोऽप्युपस्कृततनुः स्नेहस्वेदैर्विरेचनम्||३७|| यौगिकं सम्यगालोच्य स्मरन्पूर्वमतिक्रमम्| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane hInayogalakShaNaNam (38-39) · Śloka 39
| ಹೃತ್ಕುಕ್ಷ್ಯಶುದ್ಧಿರರುಚಿರುತ್ಕ್ಲೇಶಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಯೋಃ||೩೮|| ಕಣ್ಡೂವಿದಾಹಃ ಪಿಟಿಕಾಃ ಪೀನಸೋ ವಾತವಿಙ್ಗ್ರಹಃ| ಅಯೋಗಲಕ್ಷಣಮ್|೩೯|
| हृत्कुक्ष्यशुद्धिररुचिरुत्क्लेशः श्लेष्मपित्तयोः||३८|| कण्डूविदाहः पिटिकाः पीनसो वातविङ्ग्रहः| अयोगलक्षणम्|३९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane samyagyogalakShaNam (39) · Śloka 39
| ಯೋಗೋ ವೈಪರೀತ್ಯೇ ಯಥೋದಿತಾತ್||೩೯||
| योगो वैपरीत्ये यथोदितात्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana virecane atiyogalakShaNam (40-42) · Śloka 42
ವಿಟ್ಪಿತ್ತಕಫವಾತೇಷು ನಿಃಸೃತೇಷು ಕ್ರಮಾತ್ಸ್ರವೇತ್| ನಿಃಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಮುದಕಂ ಶ್ವೇತಂ ಕೃಷ್ಣಂ ಸಲೋಹಿತಮ್||೪೦|| ಮಾಂಸಧಾವನತುಲ್ಯಂ ವಾ ಮೇದಃಖಣ್ಡಾಭಮೇವ ವಾ| ಗುದನಿಃಸರಣಂ ತೃಷ್ಣಾ ಭ್ರಮೋ ನೇತ್ರಪ್ರವೇಶನಮ್||೪೧|| ಭವನ್ತ್ಯತಿವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ತಥಾಽತಿವಮನಾಮಯಾಃ| |೪೨|
विट्पित्तकफवातेषु निःसृतेषु क्रमात्स्रवेत्| निःश्लेष्मपित्तमुदकं श्वेतं कृष्णं सलोहितम्||४०|| मांसधावनतुल्यं वा मेदःखण्डाभमेव वा| गुदनिःसरणं तृष्णा भ्रमो नेत्रप्रवेशनम्||४१|| भवन्त्यतिविरिक्तस्य तथाऽतिवमनामयाः| |४२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagviriktasya samyagvAntavidhiH (42-43) · Śloka 43
| ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಕ್ತಮೇನಂ ಚ ವಮನೋಕ್ತೇನ ಯೋಜಯೇತ್||೪೨|| ಧೂಮವರ್ಜ್ಯೇನ ವಿಧಿನಾ| |೪೩|
| सम्यग्विरिक्तमेनं च वमनोक्तेन योजयेत्||४२|| धूमवर्ज्येन विधिना| |४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutibhojanamapi krameNa kuryAt (43) · Śloka 43
ತತೋ ವಮಿತವಾನಿವ| ಕ್ರಮೇಣಾನ್ನಾನಿ ಭುಞ್ಜಾನೋ ಭಜೇತ್ಪ್ರಕೃತಿಭೋಜನಮ್||೪೩||
ततो वमितवानिव| क्रमेणान्नानि भुञ्जानो भजेत्प्रकृतिभोजनम्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandavahnyAdibhiH shodhanadine upavAsaH kAryaH (44) · Śloka 44
ಮನ್ದವಹ್ನಿಮಸಂಶುದ್ಧಮಕ್ಷಾಮಂ ದೋಷದುರ್ಬಲಮ್| ಅದೃಷ್ಟಜೀರ್ಣಲಿಙ್ಗಂ ಚ ಲಙ್ಘಯೇತ್ಪೀತಭೇಷಜಮ್||೪೪||
मन्दवह्निमसंशुद्धमक्षामं दोषदुर्बलम्| अदृष्टजीर्णलिङ्गं च लङ्घयेत्पीतभेषजम्||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanasya phalam (45) · Śloka 45
ಏವಂ ಲಙ್ಘಿತೇ ಯೋ ಗುಣೋ ಭವತಿ, ತಮಾಹ - - - - ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌಷಧೋತ್ಕ್ಲೇಶಸಙ್ಗೈರಿತಿ ನ ಬಾಧ್ಯತೇ| |೪೫|
एवं लङ्घिते यो गुणो भवति, तमाह - - - - स्नेहस्वेदौषधोत्क्लेशसङ्गैरिति न बाध्यते| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAdikrame yuktiH (45-46) · Śloka 46
| ಸಂಶೋಧನಾಸ್ರವಿಸ್ರಾವಸ್ನೇಹಯೋಜನಲಙ್ಘನೈಃ||೪೫|| ಯಾತ್ಯಗ್ನಿರ್ಮನ್ದತಾಂ ತಸ್ಮಾತ್ ಕ್ರಮಂ ಪೇಯಾದಿಮಾಚರೇತ್| |೪೬|
| संशोधनास्रविस्रावस्नेहयोजनलङ्घनैः||४५|| यात्यग्निर्मन्दतां तस्मात् क्रमं पेयादिमाचरेत्| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana srutAlpapittAdau peyAniShedhaH, niShiddhapeyAnAM peyAsthAne manthaH (46-47) · Śloka 47
| ಸ್ರುತಾಲ್ಪಪಿತ್ತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಮದ್ಯಪಂ ವಾತಪೈತ್ತಿಕಮ್||೪೬|| ಪೇಯಾಂ ನ ಪಾಯಯೇತ್ತೇಷಾಂ ತರ್ಪಣಾದಿಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ| |೪೭|
| स्रुताल्पपित्तश्लेष्माणं मद्यपं वातपैत्तिकम्||४६|| पेयां न पाययेत्तेषां तर्पणादिक्रमो हितः| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanavirecanayoH svakAryapratIkShAvadhiH (47-48) · Śloka 48
ನನು, ವಿರೇಚನಸ್ಯೇವ ವಮನಸ್ಯ ಕಸ್ಮಾತ್ ಪಾಕೋ ನ ಪ್ರತೀಕ್ಷ್ಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ಅಪಕ್ವಂ ವಮನಂ ದೋಷಾನ್ ಪಚ್ಯಮಾನಂ ವಿರೇಚನಮ್||೪೭|| ನಿರ್ಹರೇದ್ವಮನಸ್ಯಾತಃ ಪಾಕಂ ನ ಪ್ರತಿಪಾಲಯೇತ್| |೪೮|
ननु, विरेचनस्येव वमनस्य कस्मात् पाको न प्रतीक्ष्यते ? इत्याह - - - - | अपक्वं वमनं दोषान् पच्यमानं विरेचनम्||४७|| निर्हरेद्वमनस्यातः पाकं न प्रतिपालयेत्| |४८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalAditvAhAraireva shodhyaH (48-49) · Śloka 49
| ದುರ್ಬಲೋ ಬಹುದೋಷಶ್ಚ ದೋಷಪಾಕೇನ ಯಃ ಸ್ವಯಮ್||೪೮|| ವಿರಿಚ್ಯತೇ ಭೇದನೀಯೈರ್ಭೋಜ್ಯೈಸ್ತಮುಪಪಾದಯೇತ್| |೪೯|
| दुर्बलो बहुदोषश्च दोषपाकेन यः स्वयम्||४८|| विरिच्यते भेदनीयैर्भोज्यैस्तमुपपादयेत्| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana durbalAdInAM mRudvalpamauShadham alpadoShasya durbalasya shamanam (49-51) · Śloka 51
| ದುರ್ಬಲಃ ಶೋಧಿತಃ ಪೂರ್ವಮಲ್ಪದೋಷಃ ಕೃಶೋ ನರಃ||೪೯|| ಅಪರಿಜ್ಞಾತಕೋಷ್ಠಶ್ಚ ಪಿಬೇನ್ಮೃದ್ವಲ್ಪಮೌಷಧಮ್| ವರಂ ತದಸಕೃತ್ಪೀತಮನ್ಯಥಾ ಸಂಶಯಾವಹಮ್||೫೦|| ಹರೇದ್ಬಹೂಂಶ್ಚಲಾನ್ ದೋಷಾನಲ್ಪಾನಲ್ಪಾನ್ ಪುನಃಪುನಃ| ದುರ್ಬಲಸ್ಯ ಮೃದುದ್ರವ್ಯೈರಲ್ಪಾನ್ ಸಂಶಮಯೇತ್ತು ತಾನ್||೫೧||
| दुर्बलः शोधितः पूर्वमल्पदोषः कृशो नरः||४९|| अपरिज्ञातकोष्ठश्च पिबेन्मृद्वल्पमौषधम्| वरं तदसकृत्पीतमन्यथा संशयावहम्||५०|| हरेद्बहूंश्चलान् दोषानल्पानल्पान् पुनःपुनः| दुर्बलस्य मृदुद्रव्यैरल्पान् संशमयेत्तु तान्||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bahudoShasya shamane bAdhakam (52) · Śloka 52
ನನು, ಬಹವೋ ದೋಷಾಃ ಕಸ್ಮಾನ್ನ ಶಾಮ್ಯನ್ತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಕ್ಲೇಶಯನ್ತಿ ಚಿರಂ ತೇ ಹಿ ಹನ್ಯುರ್ವೈನಮನಿರ್ಹೃತಾಃ| |೫೨|
ननु, बहवो दोषाः कस्मान्न शाम्यन्ते ? इत्याह - - - - क्लेशयन्ति चिरं ते हि हन्युर्वैनमनिर्हृताः| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAdagnikrUrakoShThayoH shodhane pUrvA~ggam (52-53) · Śloka 53
| ಮನ್ದಾಗ್ನಿಂ ಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠಂ ಚ ಸಕ್ಷಾರಲವಣೈರ್ಘೃತೈಃ||೫೨|| ಸನ್ಧುಕ್ಷಿತಾಗ್ನಿಂ ವಿಜಿತಕಫವಾತಂ ಚ ಶೋಧಯೇತ್| |೫೩|
| मन्दाग्निं क्रूरकोष्ठं च सक्षारलवणैर्घृतैः||५२|| सन्धुक्षिताग्निं विजितकफवातं च शोधयेत्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUkShAdInAM virecanamapi na virecayati te kathaM virecyAH? (53-55) · Śloka 55
| ರೂಕ್ಷವಹ್ವನಿಲಕ್ರೂರಕೋಷ್ಠವ್ಯಾಯಾಮಶೀಲಿನಾಮ್||೫೩|| ದೀಪ್ತಾಗ್ನೀನಾಂ ಚ ಭೈಷಜ್ಯಮವಿರೇಚ್ಯೈವ ಜೀರ್ಯತಿ| ತೇಭ್ಯೋ ಬಸ್ತಿಂ ಪುರಾ ದದ್ಯಾತ್ತತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಿರೇಚನಮ್||೫೪|| ಶಕೃನ್ನಿರ್ಹೃತ್ಯ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಭಿಃ ಫಲವರ್ತಿಭಿಃ| ಪ್ರವೃತ್ತಂ ಹಿ ಮಲಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ವಿರೇಕೋ ನಿರ್ಹರೇತ್ಸುಖಮ್||೫೫||
| रूक्षवह्वनिलक्रूरकोष्ठव्यायामशीलिनाम्||५३|| दीप्ताग्नीनां च भैषज्यमविरेच्यैव जीर्यति| तेभ्यो बस्तिं पुरा दद्यात्ततः स्निग्धं विरेचनम्||५४|| शकृन्निर्हृत्य वा किञ्चित्तीक्ष्णाभिः फलवर्तिभिः| प्रवृत्तं हि मलं स्निग्धो विरेको निर्हरेत्सुखम्||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShAdyArtaiShu shodhanam (56) · Śloka 56
ವಿಷಾಭಿಘಾತಪಿಟಿಕಾಕುಷ್ಠಶೋಫವಿಸರ್ಪಿಣಃ| ಕಾಮಲಾಪಾಣ್ಡುಮೇಹಾರ್ತಾನ್ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಾನ್ ವಿಶೋಧಯೇತ್||೫೬||
विषाभिघातपिटिकाकुष्ठशोफविसर्पिणः| कामलापाण्डुमेहार्तान्नातिस्निग्धान् विशोधयेत्||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarveShAM snehavirecanam snehabhAvitAnAM rUkShaM virecanam (57) · Śloka 57
ಸರ್ವಾನ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಕೈಶ್ಚ, ರೂಕ್ಷೈಸ್ತು ಸ್ನೇಹಭಾವಿತಾನ್| |೫೭|
सर्वान् स्नेहविरेकैश्च, रूक्षैस्तु स्नेहभावितान्| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratikarmaM snehasvedau kAryau,sarvakarmAnte punaH snehanam (57-58) · Śloka 58
| ಕರ್ಮಣಾಂ ವಮನಾದೀನಾಂ ಪುನರಪ್ಯನ್ತರೇಽನ್ತರೇ||೫೭|| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ, ಸ್ನೇಹಮನ್ತೇ ಬಲಾಯ ಚ| |೫೮|
| कर्मणां वमनादीनां पुनरप्यन्तरेऽन्तरे||५७|| स्नेहस्वेदौ प्रयुञ्जीत, स्नेहमन्ते बलाय च| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedAbhyAse yuktiH (58-59) · Śloka 59
ಕಿಮಿತ್ಯೇವಂ ವಿಧೀಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ಮಲೋ ಹಿ ದೇಹಾದುತ್ಕ್ಲೇಶ್ಯ ಹ್ರಿಯತೇ ವಾಸಸೋ ಯಥಾ||೫೮|| ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೈಸ್ತಥೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಃ ಶೋಧ್ಯತೇ ಶೋಧನೈರ್ಮಲಃ| |೫೯|
किमित्येवं विधीयते ? इत्याह - - - - | मलो हि देहादुत्क्लेश्य ह्रियते वाससो यथा||५८|| स्नेहस्वेदैस्तथोत्क्लिष्टः शोध्यते शोधनैर्मलः| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehasvedanAbhyAse doShaH (59-60) · Śloka 60
ನನು, ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವನ್ತರೇಣಾಪಿ ಕಸ್ಮಾನ್ಮಲಃ ಶೋಧನೈರ್ನ ಶೋಧ್ಯತೇ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾವನಭ್ಯಸ್ಯ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಂಶೋಧನಂ ತು ಯಃ||೫೯|| ದಾರು ಶುಷ್ಕಮಿವಾನಾಮೇ ಶರೀರಂ ತಸ್ಯ ದೀರ್ಯತೇ||೫೯|| ೧/೨||೬೦||
ननु, स्नेहस्वेदावन्तरेणापि कस्मान्मलः शोधनैर्न शोध्यते ? इत्याह - - - - | स्नेहस्वेदावनभ्यस्य कुर्यात्संशोधनं तु यः||५९|| दारु शुष्कमिवानामे शरीरं तस्य दीर्यते||५९|| १/२||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyak shodhanasya phalam (17) · Śloka 18
ಸಾಮ್ಪ್ರತಂ ಸಂಶುದ್ಧೇಃ ಫಲಮಾಹ - - - - ಬುದ್ಧಿಪ್ರಸಾದಂ ಬಲಮಿನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಧಾತುಸ್ಥಿರತ್ವಂ ಜ್ವಲನಸ್ಯ ದೀಪ್ತಿಮ್| ಚಿರಾಚ್ಚ ಪಾಕಂ ವಯಸಃ ಕರೋತಿ ಸಂಶೋಧನಂ ಸಮ್ಯಗುಪಾಸ್ಯಮಾನಮ್| ೬೦ ೧/೨| ಇತಿ ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ವಮನವಿರೇಚನವಿಧಿರ್ನಾಮಾಷ್ಟಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೮||
साम्प्रतं संशुद्धेः फलमाह - - - - बुद्धिप्रसादं बलमिन्द्रियाणां धातुस्थिरत्वं ज्वलनस्य दीप्तिम्| चिराच्च पाकं वयसः करोति संशोधनं सम्यगुपास्यमानम्| ६० १/२| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने वमनविरेचनविधिर्नामाष्टादशोऽध्यायः||१८||
🔊 Audio coming soon