Adhikarana bastividhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
ಮಲಹರಣಾರ್ಥಂ ಪೂರ್ವಾಧ್ಯಾಯ ಉಕ್ತಃ| ಬಸ್ತಿನಾಽಪಿ ಮಲೋ ನಿರ್ಹ್ರಿಯತ ಇತಿ ವಮನವಿರೇಚನವಿಧೇರನನ್ತರಂ ಬಸ್ತಿವಿಧೇರುಪದೇಶೋ ಯುಕ್ತ ಇತ್ಯಾಹ - - - - ಅಥಾತೋ ಬಸ್ತಿವಿಧಿಮಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ| (ಗದ್ಯಸೂತ್ರೇ|೨|
मलहरणार्थं पूर्वाध्याय उक्तः| बस्तिनाऽपि मलो निर्ह्रियत इति वमनविरेचनविधेरनन्तरं बस्तिविधेरुपदेशो युक्त इत्याह - - - - अथातो बस्तिविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basterviShayaH, basteH sarvopakramashreShThatvam, bastibhedAH (1-2) · Śloka 2
ವಾತೋಲ್ಬಣೇಷು ದೋಷೇಷು ವಾತೇ ವಾ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ| ಉಪಕ್ರಮಾಣಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸೋಽಗ್ರಣೀಸ್ತ್ರಿವಿಧಸ್ತು ಸಃ||೧|| ನಿರೂಹೋಽನ್ವಾಸನಂ ಬಸ್ತಿರುತ್ತರಃ| |೨|
वातोल्बणेषु दोषेषु वाते वा बस्तिरिष्यते| उपक्रमाणां सर्वेषां सोऽग्रणीस्त्रिविधस्तु सः||१|| निरूहोऽन्वासनं बस्तिरुत्तरः| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhasya visheShato viShayaH (2-3) · Śloka 3
ತೇನ ಸಾಧಯೇತ್| ಗುಲ್ಮಾನಾಹಖುಡಪ್ಲೀಹಶುದ್ಧಾತೀಸಾರಶೂಲಿನಃ||೨|| ಜೀರ್ಣಜ್ವರಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಶುಕ್ರಾನಿಲಮಲಗ್ರಹಾನ್| ವರ್ಧ್ಮಾಶ್ಮರೀರಜೋನಾಶಾನ್ ದಾರುಣಾಂಶ್ಚಾನಿಲಾಮಯಾನ್||೩||
तेन साधयेत्| गुल्मानाहखुडप्लीहशुद्धातीसारशूलिनः||२|| जीर्णज्वरप्रतिश्यायशुक्रानिलमलग्रहान्| वर्ध्माश्मरीरजोनाशान् दारुणांश्चानिलामयान्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aniruhyAH (4-6) · Śloka 6
ಅನಾಸ್ಥಾಪ್ಯಾಸ್ತ್ವತಿಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಕ್ಷತೋರಸ್ಕೋ ಭೃಶಂ ಕೃಶಃ| ಆಮಾತಿಸಾರೀ ವಮಿಮಾನ್ ಸಂಶುದ್ಧೋ ದತ್ತನಾವನಃ||೪|| ಶ್ವಾಸಕಾಸಪ್ರಸೇಕಾರ್ಶೋಹಿಧ್ಮಾಧ್ಮಾನಾಲ್ಪವಹ್ನಯಃ| ಶೂನಪಾಯುಃ ಕೃತಹಾರೋ ಬದ್ಧಚ್ಛಿದ್ರೋದಕೋದರೀ||೫|| ಕುಷ್ಠೀ ಚ ಮಧುಮೇಹೀ ಚ ಮಾಸಾನ್ ಸಪ್ತ ಚ ಗರ್ಭಿಣೀ| |೬|
अनास्थाप्यास्त्वतिस्निग्धः क्षतोरस्को भृशं कृशः| आमातिसारी वमिमान् संशुद्धो दत्तनावनः||४|| श्वासकासप्रसेकार्शोहिध्माध्मानाल्पवह्नयः| शूनपायुः कृतहारो बद्धच्छिद्रोदकोदरी||५|| कुष्ठी च मधुमेही च मासान् सप्त च गर्भिणी| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasya visheShato viShayAH (6-7) · Śloka 7
| ಆಸ್ಥಾಪ್ಯಾ ಏವ ಚಾನ್ವಾಸ್ಯಾ ವಿಶೇಷಾದತಿವಹ್ನಯಃ||೬|| ರೂಕ್ಷಾಃ ಕೇವಲವಾತಾರ್ತಾಃ| |೭|
| आस्थाप्या एव चान्वास्या विशेषादतिवह्नयः||६|| रूक्षाः केवलवातार्ताः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAnuvAsyAH (7-9) · Śloka 9
ನಾನುವಾಸ್ಯಾಸ್ತ ಏವ ಚ| ಯೇಽನಾಸ್ಥಾಪ್ಯಾಸ್ತಥಾ ಪಾಣ್ಡುಕಾಮಲಾಮೇಹಪೀನಸಾಃ||೭|| ನಿರನ್ನಪ್ಲೀಹವಿಡ್ಭೇದಿಗುರುಕೋಷ್ಠಕಫೋದರಾಃ| ಅಭಿಷ್ಯನ್ದಿಭೃಶಸ್ಥೂಲಕೃಮಿಕೋಷ್ಠಾಢ್ಯಮಾರುತಾಃ||೮|| ಪೀತೇ ವಿಷೇ ಗರೇಽಪಚ್ಯಾಂ ಶ್ಲೀಪದೀ ಗಲಗಣ್ಡವಾನ್| |೯|
नानुवास्यास्त एव च| येऽनास्थाप्यास्तथा पाण्डुकामलामेहपीनसाः||७|| निरन्नप्लीहविड्भेदिगुरुकोष्ठकफोदराः| अभिष्यन्दिभृशस्थूलकृमिकोष्ठाढ्यमारुताः||८|| पीते विषे गरेऽपच्यां श्लीपदी गलगण्डवान्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhAnvAsanayantrasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10
| ನಿರೂಹಾನ್ವಾಸನಯೋರ್ಯನ್ತ್ರಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮಾಹ - ] - - - | ತಯೋಸ್ತು ನೇತ್ರಂ ಹೇಮಾದಿಧಾತುದಾರ್ವಸ್ಥಿವೇಣುಜಮ್||೯|| ಗೋಪುಚ್ಛಾಕಾರಮಚ್ಛಿದ್ರಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣರ್ಜು ಗುಲಿಕಾಮುಖಮ್| |೧೦|
| निरूहान्वासनयोर्यन्त्रस्य लक्षणमाह - ] - - - | तयोस्तु नेत्रं हेमादिधातुदार्वस्थिवेणुजम्||९|| गोपुच्छाकारमच्छिद्रं श्लक्ष्णर्जु गुलिकामुखम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantrapramANam (10-12) · Śloka 12
ಅಥಾಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಮಾಹ - - - - | ಊನೇಽಬ್ದೇ ಪಞ್ಚ, ಪೂರ್ಣೇಽಸ್ಮಿನ್ನಾಸಪ್ತಭ್ಯೋಽಙ್ಗುಲಾನಿ ಷಟ್||೧೦|| ಸಪ್ತಮೇ ಸಪ್ತ, ತಾನ್ಯಷ್ಟೌ ದ್ವಾದಶೇ, ಷೋಡಶೇ ನವ| ದ್ವಾದಶೈವ ಪರಂ ವಿಂಶಾದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ವರ್ಷಾನ್ತರೇಷು ಚ||೧೧|| ವಯೋಬಲಶರೀರಾಣಿ ಪ್ರಮಾಣಮಭಿವರ್ದ್ಧಯೇತ್| |೧೨|
अथास्य प्रमाणमाह - - - - | ऊनेऽब्दे पञ्च, पूर्णेऽस्मिन्नासप्तभ्योऽङ्गुलानि षट्||१०|| सप्तमे सप्त, तान्यष्टौ द्वादशे, षोडशे नव| द्वादशैव परं विंशाद्वीक्ष्य वर्षान्तरेषु च||११|| वयोबलशरीराणि प्रमाणमभिवर्द्धयेत्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantrasthaulyam (12) · Śloka 12
| ಸ್ವಾಙ್ಗುಷ್ಠೇನ ಸಮಂ ಮೂಲೇ ಸ್ಥೌಲ್ಯೇನಾಗ್ರೇ ಕನಿಷ್ಠಯಾ||೧೨||
| स्वाङ्गुष्ठेन समं मूले स्थौल्येनाग्रे कनिष्ठया||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantracchidrapramANam (13-14) · Śloka 14
ಅಧುನಾ ಛಿದ್ರದ್ವಾರೇಣ ನೇತ್ರಸ್ಥೌಲ್ಯಪ್ರಮಾಣಮಧಿಕಮಪಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ - - - - ಪೂರ್ಣೇಽಬ್ದೇಽಙ್ಗುಲಮಾದಾಯ ತದರ್ದ್ಧಾರ್ದ್ಧಪ್ರವರ್ದ್ಧಿತಮ್| ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಪರಮಂ ಛಿದ್ರಂ ಮೂಲೇಽಗ್ರೇ ವಹತೇ ತು ಯತ್||೧೩|| ಮುದ್ಗಂ ಮಾಷಂ ಕಲಾಯಂ ಚ ಕ್ಲಿನ್ನಂ ಕರ್ಕನ್ಧುಕಂ ಕ್ರಮಾತ್| |೧೪|
अधुना छिद्रद्वारेण नेत्रस्थौल्यप्रमाणमधिकमपि दर्शयन्नाह - - - - पूर्णेऽब्देऽङ्गुलमादाय तदर्द्धार्द्धप्रवर्द्धितम्| त्र्यङ्गुलं परमं छिद्रं मूलेऽग्रे वहते तु यत्||१३|| मुद्गं माषं कलायं च क्लिन्नं कर्कन्धुकं क्रमात्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantraprAnte karNikAsthApanam, yantrAgracchidraM vartyA pidheyam, karNikAdvayamadhye dvya~ggulamantaram (14-15) · Śloka 15
| ಮೂಲಾಚ್ಛಿದ್ರಪ್ರಮಾಣೇನ ಪ್ರಾನ್ತೇ ಘಟಿತಕರ್ಣಿಕಮ್||೧೪|| ವರ್ತ್ಯಾಽಗ್ರೇ ಪಿಹಿತಂ, ಮೂಲೇ ಯಥಾಸ್ವಂ ಹ್ಯಙ್ಗುಲಾನ್ತರಮ್| ಕರ್ಣಿಕಾದ್ವಿತಯಂ ನೇತ್ರೇ ಕುರ್ಯಾತ್|೧೫|
| मूलाच्छिद्रप्रमाणेन प्रान्ते घटितकर्णिकम्||१४|| वर्त्याऽग्रे पिहितं, मूले यथास्वं ह्यङ्गुलान्तरम्| कर्णिकाद्वितयं नेत्रे कुर्यात्|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNikAdvaye bastibandhanam (15-17) · Śloka 17
ಅತ ಏವಾಹ - - - - | ತತ್ರ ಚ ಯೋಜಯೇತ್||೧೫|| ಅಜಾವಿಮಹಿಷಾದೀನಾಂ ಬಸ್ತಿಂ ಸುಮೃದಿತಂ ದೃಢಮ್| ಕಷಾಯರಕ್ತಂ ನಿಶ್ಛಿದ್ರಗ್ರನ್ಥಿಗನ್ಧಶಿರಂ ತನುಮ್||೧೬|| ಗ್ರಥಿತಂ ಸಾಧು ಸೂತ್ರೇಣ ಸುಖಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯಭೇಷಜಮ್| |೧೭|
अत एवाह - - - - | तत्र च योजयेत्||१५|| अजाविमहिषादीनां बस्तिं सुमृदितं दृढम्| कषायरक्तं निश्छिद्रग्रन्थिगन्धशिरं तनुम्||१६|| ग्रथितं साधु सूत्रेण सुखसंस्थाप्यभेषजम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tadalAbhe caritArthatA (17) · Śloka 17
| ಬಸ್ತ್ಯಭಾವೇಽಙ್ಕಪಾದಂ ವಾನ್ಯಸೇದ್ವಾಸೋಽಥವಾ ಘನಮ್||೧೭||
| बस्त्यभावेऽङ्कपादं वान्यसेद्वासोऽथवा घनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhauShadhamAtrA (18-19) · Śloka 19
ನಿರೂಹಮಾತ್ರಾ ಪ್ರಥಮೇ ಪ್ರಕುಞ್ಚೋ ವತ್ಸರೇ ಪರಮ್| ಪ್ರಕುಞ್ಚವೃದ್ಧಿಃ ಪ್ರತ್ಯಬ್ದಂ ಯಾವತ್ಷಟ್ಪ್ರಸೃತಾಸ್ತತಃ||೧೮|| ಪ್ರಸೃತಂ ವರ್ದ್ಧಯೇದೂರ್ಧ್ವಂ ದ್ವಾದಶಾಷ್ಟಾದಶಸ್ಯ ತು| ಆಸಪ್ತತೇರಿದಂ ಮಾನಂ, ದಶೈವ ಪ್ರಸೃತಾಃ ಪರಮ್||೧೯||
निरूहमात्रा प्रथमे प्रकुञ्चो वत्सरे परम्| प्रकुञ्चवृद्धिः प्रत्यब्दं यावत्षट्प्रसृतास्ततः||१८|| प्रसृतं वर्द्धयेदूर्ध्वं द्वादशाष्टादशस्य तु| आसप्ततेरिदं मानं, दशैव प्रसृताः परम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanauShadhamAtrA (20) · Śloka 20
ಏವಂ ಸಾಂವತ್ಸರೀಕಾದಾರಭ್ಯ ಯಾವದ್ವರ್ಷಶತಿಕಸ್ತಾವನ್ನಿರೂಹಮಾತ್ರಾಮಭಿಧಾಯ, ಅನುವಾಸನಮಾತ್ರಾಮಧಿಕೃತ್ಯಾಹ - - - - ಯಥಾಯಥಂ ನಿರೂಹಸ್ಯ ಪಾದೋ ಮಾತ್ರಾಽನುವಾಸನೇ| |೨೦|
एवं सांवत्सरीकादारभ्य यावद्वर्षशतिकस्तावन्निरूहमात्रामभिधाय, अनुवासनमात्रामधिकृत्याह - - - - यथायथं निरूहस्य पादो मात्राऽनुवासने| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhyasyAnuvAsanam, anuvAsanakAlaH, anuvasanIyasya pUrvakartavyam (20-24) · Śloka 24
| ಆಸ್ಥಾಪ್ಯಂ ಸ್ನೇಹಿತಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಶುದ್ಧಂ ಲಬ್ಧಬಲಂ ಪುನಃ||೨೦|| ಅನ್ವಾಸನಾರ್ಹಂ ವಿಜ್ಞಾಯ ಪೂರ್ವಮೇವಾನುವಾಸಯೇತ್| ಶೀತೇ ವಸನ್ತೇ ಚ ದಿವಾ ರಾತ್ರೌ ಕೇಚಿತ್ತತೋಽನ್ಯದಾ||೨೧|| ಅಭ್ಯಕ್ತಸ್ನಾತಮುಚಿತಾತ್ಪಾದಹೀನಂ ಹಿತಂ ಲಘು| ಅಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಮಶಿತಂ ಸಾನುಪಾನಂ ದ್ರವಾದಿ ಚ||೨೨|| ಕೃತಚಙ್ಕ್ರಮಣಂ ಮುಕ್ತವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ಶಯನೇ ಸುಖೇ| ನಾತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತೇ ನ ಚೋಚ್ಛೀರ್ಷೇ ಸಂವಿಷ್ಟಂ ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವತಃ||೨೩|| ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಂ ಸಕ್ಥಿ ಪ್ರಸಾರ್ಯ ಚ ತತೋಽಪರಮ್| |೨೪|
| आस्थाप्यं स्नेहितं स्विन्नं शुद्धं लब्धबलं पुनः||२०|| अन्वासनार्हं विज्ञाय पूर्वमेवानुवासयेत्| शीते वसन्ते च दिवा रात्रौ केचित्ततोऽन्यदा||२१|| अभ्यक्तस्नातमुचितात्पादहीनं हितं लघु| अस्निग्धरूक्षमशितं सानुपानं द्रवादि च||२२|| कृतचङ्क्रमणं मुक्तविण्मूत्रं शयने सुखे| नात्युच्छ्रिते न चोच्छीर्षे संविष्टं वामपार्श्वतः||२३|| सङ्कोच्य दक्षिणं सक्थि प्रसार्य च ततोऽपरम्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsane vaidyakRutyam (24-26) · Śloka 26
| ಅಥಾಸ್ಯ ನೇತ್ರಂ ಪ್ರಣಯೇತ್ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಮುಖಂ ಗುದೇ||೨೪|| ಉಚ್ಛ್ವಾಸ್ಯ ಬಸ್ತೇರ್ವದನೇ ಬದ್ಧೇ ಹಸ್ತಮಕಮ್ಪಯನ್| ಪೃಷ್ಠವಂಶಂ ಪ್ರತಿ ತತೋ ನಾತಿದ್ರುತವಿಲಮ್ಬಿತಮ್||೨೫|| ನಾತಿವೇಗಂ ನ ವಾ ಮನ್ದಂ ಸಕೃದೇವ ಪ್ರಪೀಡಯೇತ್| ಸಾವಶೇಷಂ ಚ ಕುರ್ವೀತ ವಾಯುಃ ಶೇಷೇ ಹಿ ತಿಷ್ಠತಿ||೨೬||
| अथास्य नेत्रं प्रणयेत्स्निग्धे स्निग्धमुखं गुदे||२४|| उच्छ्वास्य बस्तेर्वदने बद्धे हस्तमकम्पयन्| पृष्ठवंशं प्रति ततो नातिद्रुतविलम्बितम्||२५|| नातिवेगं न वा मन्दं सकृदेव प्रपीडयेत्| सावशेषं च कुर्वीत वायुः शेषे हि तिष्ठति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidyakRutyasya phalam, shIghranivRuttau punaranuvAsanam (27-29) · Śloka 29
ದತ್ತೇ ತೂತ್ತಾನದೇಹಸ್ಯ ಪಾಣಿನಾ ತಾಡಯೇತ್ಸ್ಫಿಜೌ| ತತ್ಪಾರ್ಷ್ಣಿಭ್ಯಾಂ ತಥಾ ಶಯ್ಯಾಂ ಪಾದತಶ್ಚ ತ್ರಿರುತ್ಕ್ಷಿಪೇತ್||೨೭|| ತತಃ ಪ್ರಸಾರಿತಾಙ್ಹ್ಗಸ್ಯ ಸೋಪಧಾನಸ್ಯ ಪಾರ್ಷ್ಣಿಕೇ| ಆಹನ್ಯಾನ್ಮುಷ್ಟಿನಾಽಙ್ಹ್ಗಂ ಚ ಸ್ನೇಹೇನಾಭ್ಯಜ್ಯ ಮರ್ದಯೇತ್||೨೮|| ವೇದನಾರ್ತಮಿತಿ ಸ್ನೇಹೋ ನ ಹಿ ಶೀಘ್ರಂ ನಿವರ್ತತೇ| ಯೋಜ್ಯಃ ಶೀಘ್ರಂ ನಿವೃತ್ತೇಽನ್ಯಃ ಸ್ನೇಹೋಽತಿಷ್ಠನ್ನಕಾರ್ಯಕೃತ್||೨೯||
दत्ते तूत्तानदेहस्य पाणिना ताडयेत्स्फिजौ| तत्पार्ष्णिभ्यां तथा शय्यां पादतश्च त्रिरुत्क्षिपेत्||२७|| ततः प्रसारिताङ्ह्गस्य सोपधानस्य पार्ष्णिके| आहन्यान्मुष्टिनाऽङ्ह्गं च स्नेहेनाभ्यज्य मर्दयेत्||२८|| वेदनार्तमिति स्नेहो न हि शीघ्रं निवर्तते| योज्यः शीघ्रं निवृत्तेऽन्यः स्नेहोऽतिष्ठन्नकार्यकृत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgnimanAgatasnehaM ca sAyaM na bhojayet (30) · Śloka 30
ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಂ ತ್ವಾಗತಸ್ನೇಹಂ ಸಾಯಾಸ್ನೇ ಭೋಜಯೇಲ್ಲಘು| |೩೦|
दीप्ताग्निं त्वागतस्नेहं सायास्ने भोजयेल्लघु| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasya nivRuttikAlaH, anivRuttau upekShA pratIkArashca (30-31) · Śloka 31
| ನಿವೃತ್ತಿಕಾಲಃ ಪರಮಸ್ತ್ರಯೋ ಯಾಮಾಸ್ತತಃ ಪರಮ್||೩೦|| ಅಹೋರಾತ್ರಮುಪೇಕ್ಷೇತ, ಪರತಃ ಫಲವರ್ತಿಭಿಃ| ತೀಕ್ಷ್ಣೈರ್ವಾ ಬಸ್ತಿಭಿಃ ಕುರ್ಯಾದ್ಯತ್ನಂ ಸ್ನೇಹನಿವೃತ್ತಯೇ||೩೧||
| निवृत्तिकालः परमस्त्रयो यामास्ततः परम्||३०|| अहोरात्रमुपेक्षेत, परतः फलवर्तिभिः| तीक्ष्णैर्वा बस्तिभिः कुर्याद्यत्नं स्नेहनिवृत्तये||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratIkArasyApavAdaH, snehasheShapAkArthamauShadham (32-33) · Śloka 33
ಅತಿರೌಕ್ಷ್ಯಾದನಾಗಚ್ಛನ್ನ ಚೇಜ್ಜಾಡ್ಯಾದಿದೋಷಕೃತ್| ಉಪೇಕ್ಷೇತೈವ ಹಿ ತತೋಽಧ್ಯುಷಿತಶ್ಚ ನಿಶಾಂ ಪಿಬೇತ್||೩೨|| ಪ್ರಾತರ್ನಾಗರಧಾನ್ಯಾಮ್ಭಃ ಕೋಷ್ಣಂ, ಕೇವಲಮೇವ ವಾ| |೩೩|
अतिरौक्ष्यादनागच्छन्न चेज्जाड्यादिदोषकृत्| उपेक्षेतैव हि ततोऽध्युषितश्च निशां पिबेत्||३२|| प्रातर्नागरधान्याम्भः कोष्णं, केवलमेव वा| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punaranuvAsanasya kAlaH (33-34) · Śloka 34
| ಅನ್ವಾಸಯೇತ್ತೃತೀಯೇಽಹ್ನಿ ಪಞ್ಚಮೇ ವಾ ಪುನಶ್ಚ ತಮ್||೩೩|| ಯಥಾ ವಾ ಸ್ನೇಹಪಕ್ತಿಃ ಸ್ಯಾದತೋಽತ್ಯುಲ್ಬಣಮಾರುತಾನ್| ವ್ಯಾಯಾಮನಿತ್ಯಾನ್ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೀನ್ ರೂಕ್ಷಾಂಶ್ಚ ಪ್ರತಿವಾಸರಮ್||೩೪||
| अन्वासयेत्तृतीयेऽह्नि पञ्चमे वा पुनश्च तम्||३३|| यथा वा स्नेहपक्तिः स्यादतोऽत्युल्बणमारुतान्| व्यायामनित्यान् दीप्ताग्नीन् रूक्षांश्च प्रतिवासरम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvasanAnantaraM nirUhaH, anuvAsanaM vinaiva niruhaH (35) · Śloka 35
ಇತಿ ಸ್ನೇಹೈಸ್ತ್ರಿಚತುರೈಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧಯೇ| ನಿರೂಹಂ ಶೋಧನಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಸ್ನಿಗ್ಧೇ ಸ್ನೇಹನಂ ತನೋಃ||೩೫||
इति स्नेहैस्त्रिचतुरैः स्निग्धे स्रोतोविशुद्धये| निरूहं शोधनं युञ्ज्यादस्निग्धे स्नेहनं तनोः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhavidhiH (36-38) · Śloka 38
ಪಞ್ಚಮೇಽಥ ತೃತೀಯೇ ವಾ ದಿವಸೇ ಸಾಧಕೇ ಶುಭೇ| ಮಧ್ಯಾಹ್ನೇ ಕಿಞ್ಚಿದಾವೃತ್ತೇ ಪ್ರಯುಕ್ತೇ ಬಲಿಮಙ್ಗಲೇ||೩೬|| ಅಭ್ಯಕ್ತಸ್ವೇದಿತೋತ್ಸೃಷ್ಟಮಲಂ ನಾತಿಬುಭುಕ್ಷಿತಮ್| ಅವೇಕ್ಷ್ಯ ಪುರುಷಂ ದೋಷಭೇಷಜಾದೀನಿ ಚಾದರಾತ್||೩೭|| ಬಸ್ತಿಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇದ್ವೈದ್ಯಸ್ತದ್ವಿದ್ಯೈರ್ಬಹುಭಿಃ ಸಹ| |೩೮|
पञ्चमेऽथ तृतीये वा दिवसे साधके शुभे| मध्याह्ने किञ्चिदावृत्ते प्रयुक्ते बलिमङ्गले||३६|| अभ्यक्तस्वेदितोत्सृष्टमलं नातिबुभुक्षितम्| अवेक्ष्य पुरुषं दोषभेषजादीनि चादरात्||३७|| बस्तिं प्रकल्पयेद्वैद्यस्तद्विद्यैर्बहुभिः सह| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM mAtrA (38-41) · Śloka 41
ಅಥ ನಿರೂಹಕಲ್ಪನಾಮಾಹ - - - - | ಕ್ವಾಥಯೇದ್ವಿಂಶತಿಪಲಂ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯಾಷ್ಟೌ ಫಲಾನಿ ಚ||೩೮|| ತತಃ ಕ್ವಾಥಾಚ್ಚತುರ್ಥಾಂಶಂ ಸ್ನೇಹಂ ವಾತೇ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ಪಿತ್ತೇ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಚ ಷಷ್ಠಾಂಶಮಷ್ಟಮಾಂಶಂ ಕಫೇಽಧಿಕೇ||೩೯|| ಸರ್ವತ್ರ ಚಾಷ್ಟಮಂ ಭಾಗಂ ಕಲ್ಕಾದ್ಭವತಿ ವಾ ಯಥಾ| ನಾಸ್ಯಚ್ಛಸಾನ್ದ್ರತಾ ಬಸ್ತೇಃ ಪಲಮಾತ್ರಂ ಗುಡಸ್ಯ ಚ||೪೦|| ಮಧುಪಟ್ವಾದಿಶೇಷಂ ಚ ಯುಕ್ತ್ಯಾ| |೪೧|
अथ निरूहकल्पनामाह - - - - | क्वाथयेद्विंशतिपलं द्रव्यस्याष्टौ फलानि च||३८|| ततः क्वाथाच्चतुर्थांशं स्नेहं वाते प्रकल्पयेत्| पित्ते स्वस्थे च षष्ठांशमष्टमांशं कफेऽधिके||३९|| सर्वत्र चाष्टमं भागं कल्काद्भवति वा यथा| नास्यच्छसान्द्रता बस्तेः पलमात्रं गुडस्य च||४०|| मधुपट्वादिशेषं च युक्त्या| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM saMskAraH (41-43) · Śloka 43
ಸರ್ವಂ ತದೇಕತಃ| ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುಕುಮ್ಭೀಬಾಷ್ಪೇಣ ತಪ್ತಂ ಖಜಸಮಾಹತಮ್||೪೧|| ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ಯ ಬಸ್ತೌ ಪ್ರಣಯೇತ್ಪಾಯೌ ನಾತ್ಯುಷ್ಣಶೀತಲಮ್| ನಾತಿಸ್ನಿಗ್ಧಂ ನ ವಾ ರೂಕ್ಷಂ ನಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನ ವಾ ಮೃದು||೪೨|| ನಾತ್ಯಚ್ಛಸಾನ್ದ್ರಂ ನೋನಾತಿಮಾತ್ರಂ ನಾಪಟು ನಾತಿ ಚ| ಲವಣಂ ತದ್ವದಮ್ಲಂ ಚ|೪೩|
सर्वं तदेकतः| उष्णाम्बुकुम्भीबाष्पेण तप्तं खजसमाहतम्||४१|| प्रक्षिप्य बस्तौ प्रणयेत्पायौ नात्युष्णशीतलम्| नातिस्निग्धं न वा रूक्षं नातितीक्ष्णं न वा मृदु||४२|| नात्यच्छसान्द्रं नोनातिमात्रं नापटु नाति च| लवणं तद्वदम्लं च|४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matAntareNa svasthaviShayaM mAnam (43-45) · Śloka 45
ಸಾಮ್ಪ್ರತಮನ್ಯಮತಮಭಿಧತ್ತೇ - - - - ಪಠನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ತು ತದ್ವಿದಃ||೪೩|| ಮಾತ್ರಾಂ ತ್ರಿಪಲಿಕಾಂ ಕೃರ್ಯಾತ್ಸ್ನೇಹಮಾಕ್ಷಿಕಯೋಃ ಪೃಥಕ್| ಕರ್ಷಾರ್ದ್ಧಂ ಮಾಣಿಮನ್ಥಸ್ಯ ಸ್ವಸ್ಥೇ ಕಲ್ಕಪಲದ್ವಯಮ್||೪೪|| ಸರ್ವದ್ರವಾಣಾಂ ಶೇಷಾಣಾಂ ಪಲಾನಿ ದಶ ಕಲ್ಪಯೇತ್| |೪೫|
साम्प्रतमन्यमतमभिधत्ते - - - - पठन्त्यन्ये तु तद्विदः||४३|| मात्रां त्रिपलिकां कृर्यात्स्नेहमाक्षिकयोः पृथक्| कर्षार्द्धं माणिमन्थस्य स्वस्थे कल्कपलद्वयम्||४४|| सर्वद्रवाणां शेषाणां पलानि दश कल्पयेत्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM melanakramaH (45-46) · Śloka 46
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ನಿರೂಹಾವಯವಾನಾಂ ಮಾಕ್ಷಿಕಾದೀನಾಂ ಸಂಯೋಜನವಿಧಿಮಾಹ - - - - | ಮಾಕ್ಷಿಕಂ ಲವಣಂ ಸ್ನೇಹಂ ಕಲ್ಕಂ ಕ್ವಾಥಮಿತಿ ಕ್ರಮಾತ್||೪೫|| ಆವಪೇತ ನಿರೂಹಾಣಾಮೇಷ ಸಂಯೋಜನೇ ವಿಧಿಃ| |೪೬|
सम्प्रति निरूहावयवानां माक्षिकादीनां संयोजनविधिमाह - - - - | माक्षिकं लवणं स्नेहं कल्कं क्वाथमिति क्रमात्||४५|| आवपेत निरूहाणामेष संयोजने विधिः| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana datte nirUhe rogiNaH kRutyam (46-47) · Śloka 47
| ಉತ್ತಾನೋ ದತ್ತಮಾತ್ರೇ ತು ನಿರೂಹೇ ತನ್ಮನಾ ಭವೇತ್||೪೬|| ಕೃತೋಪಧಾನಃ ಸಞ್ಜಾತವೇಗಶ್ಚೋತ್ಕಟಕಃ ಸೃಜೇತ್| |೪೭|
| उत्तानो दत्तमात्रे तु निरूहे तन्मना भवेत्||४६|| कृतोपधानः सञ्जातवेगश्चोत्कटकः सृजेत्| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhasya nivRuttikAlaH, anivRuttau pratIkAraH (47-49) · Śloka 49
| ಆಗತೌ ಪರಮಃ ಕಾಲೋ ಮುಹೂರ್ತೋ ಮೃತ್ಯವೇ ಪರಮ್||೪೭|| ತತ್ರಾನುಲೋಮಿಕಂ ಸ್ನೇಹಕ್ಷಾರಮೂತ್ರಾಮ್ಲಕಲ್ಪಿತಮ್| ತ್ವರಿತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಂ ಬಸ್ತಿಮನ್ಯಂ ಪ್ರಪೀಡಯೇತ್||೪೮|| ವಿದದ್ಯಾತ್ಫಲವರ್ತಿಂ ವಾ ಸ್ವೇದನೋತ್ರಾಸನಾದಿ ಚ| |೪೯|
| आगतौ परमः कालो मुहूर्तो मृत्यवे परम्||४७|| तत्रानुलोमिकं स्नेहक्षारमूत्राम्लकल्पितम्| त्वरितं स्निग्धतीक्ष्णोष्णं बस्तिमन्यं प्रपीडयेत्||४८|| विदद्यात्फलवर्तिं वा स्वेदनोत्रासनादि च| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asamyagyogAtpunaH punardAnam (49-50) · Śloka 50
| ಸ್ವಯಮೇವ ನಿವೃತ್ತೇ ತು ದ್ವಿತೀಯೋ ಬಸ್ತಿರಿಷ್ಯತೇ||೪೯|| ತೃತೀಯೋಽಪಿ ಚತುರ್ಥೋಽಪಿ ಯಾವದ್ವಾ ಸುನಿರೂಢತಾ| |೫೦|
| स्वयमेव निवृत्ते तु द्वितीयो बस्तिरिष्यते||४९|| तृतीयोऽपि चतुर्थोऽपि यावद्वा सुनिरूढता| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyogAdilakShaNam (50) · Śloka 50
ಕಾನಿ ಪುನಃ ಸಮ್ಯಙ್ನಿರೂಢಲಿಙ್ಗಾನಿ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - - | ವಿರಿಕ್ತವಚ್ಚ ಯೋಗಾದೀನ್ವಿದ್ಯಾತ್|೫೦|
कानि पुनः सम्यङ्निरूढलिङ्गानि ? इत्याह - - - - | विरिक्तवच्च योगादीन्विद्यात्|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyoge snAnaM bhojanaM ca (50-51) · Śloka 51
| ಯೋಗೇ ತು ಭೋಜಯೇತ್||೫೦|| ಕೋಷ್ಣೇನ ವಾರಿಣಾ ಸ್ನಾತಂ ತನುಧನ್ವರಸೌದನಮ್| |೫೧|
| योगे तु भोजयेत्||५०|| कोष्णेन वारिणा स्नातं तनुधन्वरसौदनम्| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAnabhojanayoH phalam (51-52) · Śloka 52
| ವಿಕಾರಾ ಯೇ ನಿರೂಢಸ್ಯ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರಚಲೈರ್ಮಲೈಃ||೫೧|| ತೇ ಸುಖೋಷ್ಣಾಮ್ಬುಸಿಕ್ತಸ್ಯ ಯಾನ್ತಿ ಭುಕ್ತವತಃ ಶಮಮ್| |೫೨|
| विकारा ये निरूढस्य भवन्ति प्रचलैर्मलैः||५१|| ते सुखोष्णाम्बुसिक्तस्य यान्ति भुक्तवतः शमम्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArditasya nirUhadina evAnuvAsanam (52) · Śloka 52
| ಅಥ ವಾತಾರ್ದಿತಂ ಭೂಯಃ ಸದ್ಯ ಏವಾನುವಾಸಯೇತ್||೫೨||
| अथ वातार्दितं भूयः सद्य एवानुवासयेत्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasya samyagyogAdi lakShaNam (53) · Śloka 53
ಸಮ್ಯಗ್ಘೀನಾತಿಯೋಗಾಶ್ಚ ತಸ್ಯ ಸ್ಯುಃ ಸ್ನೇಹಪೀತವತ್| |೫೩|
सम्यग्घीनातियोगाश्च तस्य स्युः स्नेहपीतवत्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visheShaM samyagyogalakShaNam (53-54) · Śloka 54
ಅನ್ಯದಪ್ಯನುವಾಸನಸ್ಯ ಸಮ್ಯಗ್ಯೋಗಲಕ್ಷಣಮಾಹ - - - - | ಕಿಞ್ಚಿತ್ಕಾಲಂ ಸ್ಥಿತೋ ಯಶ್ಚ ಸಪುರೀಷೋ ನಿವರ್ತತೇ||೫೩|| ಸಾನುಲೋಮಾನಿಲಃ ಸ್ನೇಹಸ್ತತ್ಸಿದ್ಧಮನುವಾಸನಮ್| |೫೪|
अन्यदप्यनुवासनस्य सम्यग्योगलक्षणमाह - - - - | किञ्चित्कालं स्थितो यश्च सपुरीषो निवर्तते||५३|| सानुलोमानिलः स्नेहस्तत्सिद्धमनुवासनम्| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanAvRuttau doShabhedena sa~gkhyAniyamaH madhyemadhye nirUhaH (54-55) · Śloka 55
| ಏಕಂ ತ್ರೀನ್ ವಾ ಬಲಾಸೇ ತು ಸ್ನೇಹಬಸ್ತೀನ್ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್||೫೪|| ಪಞ್ಚ ವಾ ಸಪ್ತ ವಾ ಪಿತ್ತೇ, ನವೈಕಾದಶ ವಾಽನಿಲೇ| ಪುನಸ್ತತೋಽಪ್ಯಯುಗ್ಮಾಂಸ್ತು ಪುನರಾಸ್ಥಾಪನಂ ತತಃ||೫೫||
| एकं त्रीन् वा बलासे तु स्नेहबस्तीन् प्रकल्पयेत्||५४|| पञ्च वा सप्त वा पित्ते, नवैकादश वाऽनिले| पुनस्ततोऽप्ययुग्मांस्तु पुनरास्थापनं ततः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atra doShabhedena yUShAdibhirbhojanam (56) · Śloka 56
ಕಫಪಿತ್ತಾನಿಲೇಷ್ವನ್ನಂ ಯೂಷಕ್ಷೀರರಸೈಃ ಕ್ರಮಾತ್| |೫೬|
कफपित्तानिलेष्वन्नं यूषक्षीररसैः क्रमात्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAte nirUhaM prati visheShaH (56-57) · Śloka 57
| ವಾತಘ್ನೌಷಧನಿಷ್ಕ್ವಾಥತ್ರಿವೃತಾಸೈನ್ಧವೈರ್ಯುತಃ||೫೬|| ಬಸ್ತಿರೇಕೋಽನಿಲೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲೋಷ್ಣೋ ರಸಾನ್ವಿತಃ| |೫೭|
| वातघ्नौषधनिष्क्वाथत्रिवृतासैन्धवैर्युतः||५६|| बस्तिरेकोऽनिले स्निग्धः स्वाद्वम्लोष्णो रसान्वितः| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitte nirUhaM prati visheShaH (57-58) · Śloka 58
| ನ್ಯಗ್ರೋಧಾದಿಗಣಕ್ವಾಥಪದ್ಮಕಾದಿಸಿತಾಯುತೌ||೫೭|| ಪಿತ್ತೇ ಸ್ವಾದುಹಿಮೌ ಸಾಜ್ಯಕ್ಷೀರೇಕ್ಷುರಸಮಾಕ್ಷಿಕೌ| |೫೮|
| न्यग्रोधादिगणक्वाथपद्मकादिसितायुतौ||५७|| पित्ते स्वादुहिमौ साज्यक्षीरेक्षुरसमाक्षिकौ| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphe nirUhaM prati visheShaH (58-59) · Śloka 59
| ಆರಗ್ವಧಾದಿನಿಷ್ಕ್ವಾಥವತ್ಸಕಾದಿಯುತಾಸ್ತ್ರಯಃ||೫೮|| ರೂಕ್ಷಾಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಗೋಮೂತ್ರಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣಕಟುಕಾಃ ಕಫೇ| |೫೯|
| आरग्वधादिनिष्क्वाथवत्सकादियुतास्त्रयः||५८|| रूक्षाः सक्षौद्रगोमूत्रास्तीक्ष्णोष्णकटुकाः कफे| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAte ta eva trayaH (59) · Śloka 59
| ತ್ರಯಸ್ತೇ ಸನ್ನಿಪಾತೇಽಪಿ ದೋಷಾನ್ ಘ್ನನ್ತಿ ಯತಃ ಕ್ರಮಾತ್||೫೯||
| त्रयस्ते सन्निपातेऽपि दोषान् घ्नन्ति यतः क्रमात्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktaniyamasya matAntaratvam, na hi doShashcaturtho~asti (60) · Śloka 60
ತ್ರಿಭ್ಯಃ ಪರಂ ಬಸ್ತಿಮತೋ ನೇಚ್ಛನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ಚಿಕಿತ್ಸಕಾಃ| ನ ಹಿ ದೋಷಶ್ಚತುರ್ಥೋಽಸ್ತಿ ಪುನರ್ದೀಯೇತ ಯಂ ಪ್ರತಿ||೬೦||
त्रिभ्यः परं बस्तिमतो नेच्छन्त्यन्ये चिकित्सकाः| न हि दोषश्चतुर्थोऽस्ति पुनर्दीयेत यं प्रति||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tribhyo nyUnatA~api na kAryA (61) · Śloka 61
ಉತ್ಕ್ಲೇಶನಂ ಶುದ್ಧಿಕರಂ ದೋಷಾಣಾಂ ಶಮನಂ ಕ್ರಮಾತ್| ತ್ರಿಧೈವ ಕಲ್ಪಯೇದ್ವಸ್ತಿಮಿತ್ಯನ್ಯೇಽಪಿ ಪ್ರಚಕ್ಷತೇ||೬೧||
उत्क्लेशनं शुद्धिकरं दोषाणां शमनं क्रमात्| त्रिधैव कल्पयेद्वस्तिमित्यन्येऽपि प्रचक्षते||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matayorviShayavyavasyA (62) · Śloka 62
| ತತ್ರ ಕಿಂ ಕ್ರಿಯತಾಮ್ ? ಇತ್ಯಾಹ - - - -] ದೋಷೌಷಧಾದಿಬಲತಃ ಸರ್ವಮೇತತ್ಪ್ರಮಾಣಯೇತ್| |೬೨|
| तत्र किं क्रियताम् ? इत्याह - - - -] दोषौषधादिबलतः सर्वमेतत्प्रमाणयेत्| |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svamatamAha (62) · Śloka 62
ಅಥ ಸರ್ವಮತಾನುಗ್ರಾಹಿ ಸ್ವಮತಮಾಹ - - - - | ಸಮ್ಯಙ್ನಿರೂಢಲಿಙ್ಗಂ ತು ನಾಸಮ್ಭಾವ್ಯ ನಿವರ್ತಯೇತ್||೬೨||
अथ सर्वमतानुग्राहि स्वमतमाह - - - - | सम्यङ्निरूढलिङ्गं तु नासम्भाव्य निवर्तयेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmabastiH (63) · Śloka 63
ಇದಾನೀಂ ಕರ್ಮಕಾಲಯೋಗಾಖ್ಯಾನ್ ಬಸ್ತಿವಿಶೇಷಾನಾಹ - - - - ಪ್ರಾಕ್ಸ್ನೇಹ ಏಕಃ ಪಞ್ಚಾನ್ತೇ ದ್ವಾದಶಾಸ್ಥಾಪನಾನಿ ಚ| ಸಾನ್ವಾಸನಾನಿ ಕರ್ಮೈವಂ ಬಸ್ತಯಸ್ತ್ರಿಂಶದೀರಿತಾಃ||೬೩||
इदानीं कर्मकालयोगाख्यान् बस्तिविशेषानाह - - - - प्राक्स्नेह एकः पञ्चान्ते द्वादशास्थापनानि च| सान्वासनानि कर्मैवं बस्तयस्त्रिंशदीरिताः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlabastiH (64) · Śloka 64
ಕಾಲಃ ಪಞ್ಚದಶೈಕೋಽತ್ರ ಪ್ರಾಕ್ ಸ್ನೇಹೋಽನ್ತೇ ತ್ರಯಸ್ತಥಾ| ಷಟ್ ಪಞ್ಚಬಸ್ತ್ಯನ್ತರಿತಾಃ|೬೪|
कालः पञ्चदशैकोऽत्र प्राक् स्नेहोऽन्ते त्रयस्तथा| षट् पञ्चबस्त्यन्तरिताः|६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yogabastiH (64-65) · Śloka 65
| ಯೋಗೋಽಷ್ಟೌ ಬಸ್ತಯೋಽತ್ರ ತು||೬೪|| ತ್ರಯೋ ನಿರೂಹಾಃ ಸ್ನೇಹಾಶ್ಚ ಸ್ನೇಹಾವಾದ್ಯನ್ತಯೋರುಭೌ| |೬೫|
| योगोऽष्टौ बस्तयोऽत्र तु||६४|| त्रयो निरूहाः स्नेहाश्च स्नेहावाद्यन्तयोरुभौ| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prayoganiyame yuktiH, prayogAtikrame doShaH (65-66) · Śloka 66
| ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಂ ನಿರೂಹಂ ವಾ ನೈಕಮೇವಾತಿ ಶೀಲಯೇತ್||೬೫|| ಉತ್ಕ್ಲೇಶಾಗ್ನಿವಧೌ ಸ್ನೇಹಾನ್ನಿರೂಹಾನ್ಮರುತೋ ಭಯಮ್| |೬೬|
| स्नेहबस्तिं निरूहं वा नैकमेवाति शीलयेत्||६५|| उत्क्लेशाग्निवधौ स्नेहान्निरूहान्मरुतो भयम्| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niyamatAtparyam (66) · Śloka 66
| ತಸ್ಮಾನ್ನಿರೂಢಃ ಸ್ನೇಹ್ಯಃ ಸ್ಯಾನ್ನಿರೂಹ್ಯಶ್ಚಾನುವಾಸಿತಃ||೬೬||
| तस्मान्निरूढः स्नेह्यः स्यान्निरूह्यश्चानुवासितः||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prayoganiyamasya phalam (67) · Śloka 67
ಸ್ನೇಹಶೋಧನಯುಕ್ತ್ಯೈವಂ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ತ್ರಿದೋಷಜಿತ್| |೬೭|
स्नेहशोधनयुक्त्यैवं बस्तिकर्म त्रिदोषजित्| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAbastilakShaNam (67-68) · Śloka 68
ಅಧುನಾ ಮಾತ್ರಾಬಸ್ತಿಂ ಲಕ್ಷಯತಿ - - - - | ಹ್ರಸ್ವಯಾ ಸ್ನೇಹಪಾನಸ್ಯ ಮಾತ್ರಯಾ ಯೋಜಿತಃ ಸಮಃ||೬೭|| ಮಾತ್ರಾಬಸ್ತಿಃ ಸ್ಮೃತಃ ಸ್ನೇಹಃ| |೬೮|
अधुना मात्राबस्तिं लक्षयति - - - - | ह्रस्वया स्नेहपानस्य मात्रया योजितः समः||६७|| मात्राबस्तिः स्मृतः स्नेहः| |६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAbasterviShayaH, mAtrAbasteH phalam (68-69) · Śloka 69
ಶೀಲನೀಯಃ ಸದಾ ಚ ಸಃ| ಬಾಲವೃದ್ಧಾಧ್ವಭಾರಸ್ತ್ರೀವ್ಯಾಯಾಮಾಸಕ್ತಚಿನ್ತಕೈಃ||೬೮|| ವಾತಭಗ್ನಾಬಲಾಲ್ಪಾಗ್ನಿನೃಪೇಶ್ವರಸುಖಾತ್ಮಭಿಃ| ದೋಷಘ್ನೋ ನಿಷ್ಪರೀಹಾರೋ ಬಲ್ಯಃ ಸೃಷ್ಟಮಲಃ ಸುಖಃ||೬೯||
शीलनीयः सदा च सः| बालवृद्धाध्वभारस्त्रीव्यायामासक्तचिन्तकैः||६८|| वातभग्नाबलाल्पाग्निनृपेश्वरसुखात्मभिः| दोषघ्नो निष्परीहारो बल्यः सृष्टमलः सुखः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttaravastervisheShato viShayaH (70) · Śloka 70
ಬಸ್ತೌ ರೋಗೇಷು ನಾರೀಣಾಂ ಯೋನಿಗರ್ಭಾಶಯೇಷು ಚ| ದ್ವಿತ್ರಾಸ್ಥಾಪನಶುದ್ಧೇಭ್ಯೋ ವಿದಧ್ಯಾದ್ಬಸ್ತಿಮುತ್ತರಮ್||೭೦||
बस्तौ रोगेषु नारीणां योनिगर्भाशयेषु च| द्वित्रास्थापनशुद्धेभ्यो विदध्याद्बस्तिमुत्तरम्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabasternetramAnam (71-72) · Śloka 72
ಅಥ ನೇತ್ರಸ್ಯ ಪರಿಮಾಣಮಾಹ - - - - ಆತುರಾಙ್ಗುಲಮಾನೇನ ತನ್ನೇತ್ರಂ ದ್ವಾದಶಾಙ್ಗುಲಮ್| ವೃತ್ತಂ ಗೋಪುಚ್ಛವನ್ಮೂಲಮಧ್ಯಯೋಃ ಕೃತಕರ್ಣಿಕಮ್||೭೧|| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಪ್ರವೇಶಾಗ್ರಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ ಹೇಮಾದಿಸಮ್ಭವಮ್| ಕುನ್ದಾಶ್ವಮಾರಸುಮನಃಪುಷ್ಪವೃನ್ತೋಪಮಂ ದೃಢಮ್||೭೨||
अथ नेत्रस्य परिमाणमाह - - - - आतुराङ्गुलमानेन तन्नेत्रं द्वादशाङ्गुलम्| वृत्तं गोपुच्छवन्मूलमध्ययोः कृतकर्णिकम्||७१|| सिद्धार्थकप्रवेशाग्रं श्लक्ष्णं हेमादिसम्भवम्| कुन्दाश्वमारसुमनःपुष्पवृन्तोपमं दृढम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastau bastiH, uttarabastermAtrA (73) · Śloka 73
ತಸ್ಯ ಬಸ್ತಿರ್ಮೃದುಲಘುರ್ಮಾತ್ರಾ ಶುಕ್ತಿರ್ವಿಕಲ್ಪ್ಯ ವಾ| |೭೩|
तस्य बस्तिर्मृदुलघुर्मात्रा शुक्तिर्विकल्प्य वा| |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastervidhiH (73-76) · Śloka 76
| ಅಥ ಸ್ನಾತಾಶಿತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿವಿಧಾನತಃ||೭೩|| ಋಜೋಃ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಸ್ಯ ಪೀಠೇ ಜಾನುಸಮೇ ಮೃದೌ| ಹೃಷ್ಟೇ ಮೇಢ್ರೇ ಸ್ಥಿತೇ ಚರ್ಜೌ ಶನೈಃ ಸ್ರೋತೋವಿಶುದ್ಧಯೇ||೭೪|| ಸೂಕ್ಷ್ಮಾಂ ಶಲಾಕಾಂ ಪ್ರಣಯೇತ್ತಯಾ ಶುದ್ಧೇಽನುಸೇವನಿ| ಆಮೇಹನಾನ್ತಂ ನೇತ್ರಂ ಚ ನಿಷ್ಕಮ್ಪಂ ಗುದವತ್ತತಃ||೭೫|| ಪೀಡಿತೇಽನ್ತರ್ಗತೇ ಸ್ನೇಹೇ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಕ್ರಮೋ ಹಿತಃ| |೭೬|
| अथ स्नाताशितस्यास्य स्नेहबस्तिविधानतः||७३|| ऋजोः सुखोपविष्टस्य पीठे जानुसमे मृदौ| हृष्टे मेढ्रे स्थिते चर्जौ शनैः स्रोतोविशुद्धये||७४|| सूक्ष्मां शलाकां प्रणयेत्तया शुद्धेऽनुसेवनि| आमेहनान्तं नेत्रं च निष्कम्पं गुदवत्ततः||७५|| पीडितेऽन्तर्गते स्नेहे स्नेहबस्तिक्रमो हितः| |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastyAvRuttau sa~gkhyA, sheShamanuvAsanavat (76-77) · Śloka 77
| ಬಸ್ತೀನನೇನ ವಿಧಿನಾ ದದ್ಯಾತ್ತ್ರೀಂಶ್ಚತುರೋಽಪಿ ವಾ||೭೬|| ಅನುವಾಸನವಚ್ಛೇಷಂ ಸರ್ವಮೇವಾಸ್ಯ ಚಿನ್ತಯೇತ್| |೭೭|
| बस्तीननेन विधिना दद्यात्त्रींश्चतुरोऽपि वा||७६|| अनुवासनवच्छेषं सर्वमेवास्य चिन्तयेत्| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastikAlaH (77-78) · Śloka 78
ಏವಮ್ ಪುರುಷಾಣಾಮುತ್ತರಬಸ್ತಿವಿಧಾನಮುಕ್ತ್ವಾ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ವಕ್ತಿ - - - - | ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಾರ್ತವಕಾಲೇ ತು ಯೋನಿರ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಪಾವೃತೇಃ||೭೭|| ವಿದಧೀತ ತದಾ ತಸ್ಮಾದನೃತಾವಪಿ ಚಾತ್ಯತೇ| ಯೋನಿವಿಭ್ರಂಶಶೂಲೇಷು ಯೋನಿವ್ಯಾಪದ್ಯಸೃಗ್ದರೇ||೭೮||
एवम् पुरुषाणामुत्तरबस्तिविधानमुक्त्वा स्त्रीणां वक्ति - - - - | स्त्रीणामार्तवकाले तु योनिर्गृह्णात्यपावृतेः||७७|| विदधीत तदा तस्मादनृतावपि चात्यते| योनिविभ्रंशशूलेषु योनिव्यापद्यसृग्दरे||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAM rogabhedena yantrabhedo mArgabhedashca (79-80) · Śloka 80
ಅಥಾತ್ರ ತು ನೇತ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಣಮಾಹ - - - - ನೇತ್ರಂ ದಶಾಙ್ಗುಲಂ ಮುದ್ಗಪ್ರವೇಶಂ ಚತುರಙುಲಮ್| ಅಪತ್ಯಮಾರ್ಗೇ ಯೋಜ್ಯಂ ಸ್ಯಾದ್ ಹ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಮೂತ್ರವರ್ತ್ಮನಿ||೭೯|| ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರವಿಕಾರೇಷು, ಬಾಲಾನಾಂ ತ್ವೇಕಮಙ್ಗುಲಮ್| |೮೦|
अथात्र तु नेत्रस्य प्रमाणमाह - - - - नेत्रं दशाङ्गुलं मुद्गप्रवेशं चतुरङुलम्| अपत्यमार्गे योज्यं स्याद् ह्यङ्गुलं मूत्रवर्त्मनि||७९|| मूत्रकृच्छ्रविकारेषु, बालानां त्वेकमङ्गुलम्| |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastau mAtrA (80) · Śloka 80
| ಪ್ರಕುಞ್ಚೋ ಮಧ್ಯಮಾ ಮಾತ್ರಾ. ಬಾಲಾನಾಂ ಶುಕ್ತಿರೇವ ತು||೮೦||
| प्रकुञ्चो मध्यमा मात्रा. बालानां शुक्तिरेव तु||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastividhiH, strINAmuttarabastAvAvRuttikramaH (81-82) · Śloka 82
ಅಧುನೋತ್ತರಬಸ್ತ್ಯವಸ್ಥಾನಂ ತ್ರಿವಿಧಾಯಾ ಅಪಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ವದತಿ - - - - ಉತ್ತಾನಾಯಾಃ ಶಯಾನಾಯಾಃ ಸಮ್ಯಕ್ ಸಙ್ಕೋಚ್ಯ ಸಕ್ಥಿನೀ| ಊರ್ಧ್ವಜಾನ್ವಾಸ್ತ್ರಿಚತುರಾನಹೋರಾತ್ರೇಣ ಯೋಜಯೇತ್||೮೧|| ಬಸ್ತೀಂಸ್ತ್ರಿರಾತ್ರಮೇವಂ ಚ ಸ್ನೇಹಮಾತ್ರಾಂ ವಿವರ್ದ್ಧಯನ್| ತ್ರ್ಯಹಮೇವ ಚ ವಿಶ್ರಭ್ಯ ಪ್ರಣಿದಧ್ಯಾತ್ಪುನಸ್ತ್ರ್ಯಹಮ್||೮೨||
अधुनोत्तरबस्त्यवस्थानं त्रिविधाया अपि स्त्रिया वदति - - - - उत्तानायाः शयानायाः सम्यक् सङ्कोच्य सक्थिनी| ऊर्ध्वजान्वास्त्रिचतुरानहोरात्रेण योजयेत्||८१|| बस्तींस्त्रिरात्रमेवं च स्नेहमात्रां विवर्द्धयन्| त्र्यहमेव च विश्रभ्य प्रणिदध्यात्पुनस्त्र्यहम्||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAdInAmantaram (83) · Śloka 83
ಯುಕ್ತ್ಯೋಕ್ತಮೇವಾಮುಮರ್ಥಂ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಂ ಪುನರಾಹ - - - - ಪಕ್ಷಾದ್ವಿರೇಕೋ ವಮಿತೇ ತತಃ ಪಕ್ಷಾನ್ನಿರೂಹಣಮ್| ಸದ್ಯೋ ನಿರೂಢಶ್ಚಾನ್ವಾಸ್ಯಃ ಸಪ್ತರಾತ್ರಾದ್ವಿರೇಚಿತಃ||೮೩||
युक्त्योक्तमेवामुमर्थं सङ्क्षेपसङ्ग्रहार्थं पुनराह - - - - पक्षाद्विरेको वमिते ततः पक्षान्निरूहणम्| सद्यो निरूढश्चान्वास्यः सप्तरात्राद्विरेचितः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhAshuddhasamparke~ashuddhameva bastirnirharet (84) · Śloka 84
ನನು, ದೋಷಾಣಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಚ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಮೇಕಲೋಲೀಭಾವಾತ್ ಕಥಂ ಬಸ್ತಿರ್ದೋಷಾನೇವ ನಿರ್ಹರೇತ್ ನ ಧಾತೂನ್ ? ಇತ್ಯೇತಚ್ಚೋದ್ಯಂ ದೃಷ್ಟಾನ್ತದ್ವಾರೇಣ ಪರಿಜಿಹೀರ್ಷುರಿದಮಾಹ - - - - ಯಥಾ ಕುಸುಮ್ಭಾದಿಯುತಾತ್ತೋಯಾದ್ರಾಗಂ ಹರೇತ್ಪಟಃ| ತಥಾ ದ್ರವೀಕೃತಾದ್ದೇಹಾದ್ಬಸ್ತಿರ್ನಿರ್ಹರತೇ ಮಲಾನ್||೮೪||
ननु, दोषाणां धातूनां च स्नेहस्वेदाभ्यामेकलोलीभावात् कथं बस्तिर्दोषानेव निर्हरेत् न धातून् ? इत्येतच्चोद्यं दृष्टान्तद्वारेण परिजिहीर्षुरिदमाह - - - - यथा कुसुम्भादियुतात्तोयाद्रागं हरेत्पटः| तथा द्रवीकृताद्देहाद्बस्तिर्निर्हरते मलान्||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basteH sarvottamatve yuktiH (85-87) · Śloka 87
ಅಧುನಾ ವಾಯೋಃ ಸ್ವರೂಪಂ ಪ್ರಥಯನ್ ಬಸ್ತಿಂ ಶ್ಲಾಘಯನ್ನಾಹ - - - - ಶಾಖಾಗತಾಃ ಕೋಷ್ಠಗತಾಶ್ಚ ರೋಗಾ ಮರ್ಮೋರ್ಧ್ವಸರ್ವಾವಯವಾಙ್ಗಜಾಶ್ಚ| ಯೇ ಸನ್ತಿ ತೇಷಾಂ ನ ತು ಕಶ್ಚಿದನ್ಯೋ ವಾಯೋಃ ಪರಂ ಜನ್ಮನಿ ಹೇತುರಸ್ತಿ||೮೫|| ವಿಟ್ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಾದಿಮಲೋಚ್ಚಯಾನಾಂ ವಿಕ್ಷೇಪಸಂಹಾರಕರಃ ಸ ಯಸ್ಮಾತ್| ತಸ್ಯಾತಿವೃದ್ಧಂಸ್ಯ ಶಮಾಯ ನ್ಯಾಯ- ದ್ಬಸ್ತೇರ್ವಿನಾ ಭೇಷಜಮಸ್ತಿ ಕಿಞ್ಚಿತ್||೮೬|| ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸಾರ್ದ್ಧ ಇತಿ ಪ್ರದಿಷ್ಟಃ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾಽಪಿ ಚ ಬಸ್ತಿರೇಕೈಃ| |೮೭|
अधुना वायोः स्वरूपं प्रथयन् बस्तिं श्लाघयन्नाह - - - - शाखागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वावयवाङ्गजाश्च| ये सन्ति तेषां न तु कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति||८५|| विट्श्लेष्मपित्तादिमलोच्चयानां विक्षेपसंहारकरः स यस्मात्| तस्यातिवृद्धंस्य शमाय न्याय- द्बस्तेर्विना भेषजमस्ति किञ्चित्||८६|| तस्माच्चिकित्सार्द्ध इति प्रदिष्टः कृत्स्ना चिकित्साऽपि च बस्तिरेकैः| |८७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirAvyadho~api bastitulyaH (19) · Śloka 19
| ತಥಾ ನಿಜಾಗನ್ತುವಿಕಾರಕಾರಿ- ರಕ್ತೌಷಧತ್ವೇನ ಶಿರಾವ್ಯಧೋಽಪಿ||೮೭|| ಇತಿ ಶ್ರೀ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸೂನುಶ್ರೀಮದ್ವಾಗ್ಭಟವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಹೃದಯಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಬಸ್ತಿವಿಧಿರ್ನಾಮೈಕೋನವಿಂತಿತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೯||
| तथा निजागन्तुविकारकारि- रक्तौषधत्वेन शिराव्यधोऽपि||८७|| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने बस्तिविधिर्नामैकोनविंतितमोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon