Adhikarana bastividhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
മലഹരണാര്ഥം പൂര്വാധ്യായ ഉക്തഃ| ബസ്തിനാऽപി മലോ നിര്ഹ്രിയത ഇതി വമനവിരേചനവിധേരനന്തരം ബസ്തിവിധേരുപദേശോ യുക്ത ഇത്യാഹ - - - - അഥാതോ ബസ്തിവിധിമധ്യായം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨|
मलहरणार्थं पूर्वाध्याय उक्तः| बस्तिनाऽपि मलो निर्ह्रियत इति वमनविरेचनविधेरनन्तरं बस्तिविधेरुपदेशो युक्त इत्याह - - - - अथातो बस्तिविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basterviShayaH, basteH sarvopakramashreShThatvam, bastibhedAH (1-2) · Śloka 2
വാതോല്ബണേഷു ദോഷേഷു വാതേ വാ ബസ്തിരിഷ്യതേ| ഉപക്രമാണാം സര്വേഷാം സോऽഗ്രണീസ്ത്രിവിധസ്തു സഃ||൧|| നിരൂഹോऽന്വാസനം ബസ്തിരുത്തരഃ| |൨|
वातोल्बणेषु दोषेषु वाते वा बस्तिरिष्यते| उपक्रमाणां सर्वेषां सोऽग्रणीस्त्रिविधस्तु सः||१|| निरूहोऽन्वासनं बस्तिरुत्तरः| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhasya visheShato viShayaH (2-3) · Śloka 3
തേന സാധയേത്| ഗുല്മാനാഹഖുഡപ്ലീഹശുദ്ധാതീസാരശൂലിനഃ||൨|| ജീര്ണജ്വരപ്രതിശ്യായശുക്രാനിലമലഗ്രഹാന്| വര്ധ്മാശ്മരീരജോനാശാന് ദാരുണാംശ്ചാനിലാമയാന്||൩||
तेन साधयेत्| गुल्मानाहखुडप्लीहशुद्धातीसारशूलिनः||२|| जीर्णज्वरप्रतिश्यायशुक्रानिलमलग्रहान्| वर्ध्माश्मरीरजोनाशान् दारुणांश्चानिलामयान्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aniruhyAH (4-6) · Śloka 6
അനാസ്ഥാപ്യാസ്ത്വതിസ്നിഗ്ധഃ ക്ഷതോരസ്കോ ഭൃശം കൃശഃ| ആമാതിസാരീ വമിമാന് സംശുദ്ധോ ദത്തനാവനഃ||൪|| ശ്വാസകാസപ്രസേകാര്ശോഹിധ്മാധ്മാനാല്പവഹ്നയഃ| ശൂനപായുഃ കൃതഹാരോ ബദ്ധച്ഛിദ്രോദകോദരീ||൫|| കുഷ്ഠീ ച മധുമേഹീ ച മാസാന് സപ്ത ച ഗര്ഭിണീ| |൬|
अनास्थाप्यास्त्वतिस्निग्धः क्षतोरस्को भृशं कृशः| आमातिसारी वमिमान् संशुद्धो दत्तनावनः||४|| श्वासकासप्रसेकार्शोहिध्माध्मानाल्पवह्नयः| शूनपायुः कृतहारो बद्धच्छिद्रोदकोदरी||५|| कुष्ठी च मधुमेही च मासान् सप्त च गर्भिणी| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasya visheShato viShayAH (6-7) · Śloka 7
| ആസ്ഥാപ്യാ ഏവ ചാന്വാസ്യാ വിശേഷാദതിവഹ്നയഃ||൬|| രൂക്ഷാഃ കേവലവാതാര്താഃ| |൭|
| आस्थाप्या एव चान्वास्या विशेषादतिवह्नयः||६|| रूक्षाः केवलवातार्ताः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAnuvAsyAH (7-9) · Śloka 9
നാനുവാസ്യാസ്ത ഏവ ച| യേऽനാസ്ഥാപ്യാസ്തഥാ പാണ്ഡുകാമലാമേഹപീനസാഃ||൭|| നിരന്നപ്ലീഹവിഡ്ഭേദിഗുരുകോഷ്ഠകഫോദരാഃ| അഭിഷ്യന്ദിഭൃശസ്ഥൂലകൃമികോഷ്ഠാഢ്യമാരുതാഃ||൮|| പീതേ വിഷേ ഗരേऽപച്യാം ശ്ലീപദീ ഗലഗണ്ഡവാന്| |൯|
नानुवास्यास्त एव च| येऽनास्थाप्यास्तथा पाण्डुकामलामेहपीनसाः||७|| निरन्नप्लीहविड्भेदिगुरुकोष्ठकफोदराः| अभिष्यन्दिभृशस्थूलकृमिकोष्ठाढ्यमारुताः||८|| पीते विषे गरेऽपच्यां श्लीपदी गलगण्डवान्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhAnvAsanayantrasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10
| നിരൂഹാന്വാസനയോര്യന്ത്രസ്യ ലക്ഷണമാഹ - ] - - - | തയോസ്തു നേത്രം ഹേമാദിധാതുദാര്വസ്ഥിവേണുജമ്||൯|| ഗോപുച്ഛാകാരമച്ഛിദ്രം ശ്ലക്ഷ്ണര്ജു ഗുലികാമുഖമ്| |൧൦|
| निरूहान्वासनयोर्यन्त्रस्य लक्षणमाह - ] - - - | तयोस्तु नेत्रं हेमादिधातुदार्वस्थिवेणुजम्||९|| गोपुच्छाकारमच्छिद्रं श्लक्ष्णर्जु गुलिकामुखम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantrapramANam (10-12) · Śloka 12
അഥാസ്യ പ്രമാണമാഹ - - - - | ഊനേऽബ്ദേ പഞ്ച, പൂര്ണേऽസ്മിന്നാസപ്തഭ്യോऽങ്ഗുലാനി ഷട്||൧൦|| സപ്തമേ സപ്ത, താന്യഷ്ടൌ ദ്വാദശേ, ഷോഡശേ നവ| ദ്വാദശൈവ പരം വിംശാദ്വീക്ഷ്യ വര്ഷാന്തരേഷു ച||൧൧|| വയോബലശരീരാണി പ്രമാണമഭിവര്ദ്ധയേത്| |൧൨|
अथास्य प्रमाणमाह - - - - | ऊनेऽब्दे पञ्च, पूर्णेऽस्मिन्नासप्तभ्योऽङ्गुलानि षट्||१०|| सप्तमे सप्त, तान्यष्टौ द्वादशे, षोडशे नव| द्वादशैव परं विंशाद्वीक्ष्य वर्षान्तरेषु च||११|| वयोबलशरीराणि प्रमाणमभिवर्द्धयेत्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantrasthaulyam (12) · Śloka 12
| സ്വാങ്ഗുഷ്ഠേന സമം മൂലേ സ്ഥൌല്യേനാഗ്രേ കനിഷ്ഠയാ||൧൨||
| स्वाङ्गुष्ठेन समं मूले स्थौल्येनाग्रे कनिष्ठया||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantracchidrapramANam (13-14) · Śloka 14
അധുനാ ഛിദ്രദ്വാരേണ നേത്രസ്ഥൌല്യപ്രമാണമധികമപി ദര്ശയന്നാഹ - - - - പൂര്ണേऽബ്ദേऽങ്ഗുലമാദായ തദര്ദ്ധാര്ദ്ധപ്രവര്ദ്ധിതമ്| ത്ര്യങ്ഗുലം പരമം ഛിദ്രം മൂലേऽഗ്രേ വഹതേ തു യത്||൧൩|| മുദ്ഗം മാഷം കലായം ച ക്ലിന്നം കര്കന്ധുകം ക്രമാത്| |൧൪|
अधुना छिद्रद्वारेण नेत्रस्थौल्यप्रमाणमधिकमपि दर्शयन्नाह - - - - पूर्णेऽब्देऽङ्गुलमादाय तदर्द्धार्द्धप्रवर्द्धितम्| त्र्यङ्गुलं परमं छिद्रं मूलेऽग्रे वहते तु यत्||१३|| मुद्गं माषं कलायं च क्लिन्नं कर्कन्धुकं क्रमात्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantraprAnte karNikAsthApanam, yantrAgracchidraM vartyA pidheyam, karNikAdvayamadhye dvya~ggulamantaram (14-15) · Śloka 15
| മൂലാച്ഛിദ്രപ്രമാണേന പ്രാന്തേ ഘടിതകര്ണികമ്||൧൪|| വര്ത്യാऽഗ്രേ പിഹിതം, മൂലേ യഥാസ്വം ഹ്യങ്ഗുലാന്തരമ്| കര്ണികാദ്വിതയം നേത്രേ കുര്യാത്|൧൫|
| मूलाच्छिद्रप्रमाणेन प्रान्ते घटितकर्णिकम्||१४|| वर्त्याऽग्रे पिहितं, मूले यथास्वं ह्यङ्गुलान्तरम्| कर्णिकाद्वितयं नेत्रे कुर्यात्|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNikAdvaye bastibandhanam (15-17) · Śloka 17
അത ഏവാഹ - - - - | തത്ര ച യോജയേത്||൧൫|| അജാവിമഹിഷാദീനാം ബസ്തിം സുമൃദിതം ദൃഢമ്| കഷായരക്തം നിശ്ഛിദ്രഗ്രന്ഥിഗന്ധശിരം തനുമ്||൧൬|| ഗ്രഥിതം സാധു സൂത്രേണ സുഖസംസ്ഥാപ്യഭേഷജമ്| |൧൭|
अत एवाह - - - - | तत्र च योजयेत्||१५|| अजाविमहिषादीनां बस्तिं सुमृदितं दृढम्| कषायरक्तं निश्छिद्रग्रन्थिगन्धशिरं तनुम्||१६|| ग्रथितं साधु सूत्रेण सुखसंस्थाप्यभेषजम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tadalAbhe caritArthatA (17) · Śloka 17
| ബസ്ത്യഭാവേऽങ്കപാദം വാന്യസേദ്വാസോऽഥവാ ഘനമ്||൧൭||
| बस्त्यभावेऽङ्कपादं वान्यसेद्वासोऽथवा घनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhauShadhamAtrA (18-19) · Śloka 19
നിരൂഹമാത്രാ പ്രഥമേ പ്രകുഞ്ചോ വത്സരേ പരമ്| പ്രകുഞ്ചവൃദ്ധിഃ പ്രത്യബ്ദം യാവത്ഷട്പ്രസൃതാസ്തതഃ||൧൮|| പ്രസൃതം വര്ദ്ധയേദൂര്ധ്വം ദ്വാദശാഷ്ടാദശസ്യ തു| ആസപ്തതേരിദം മാനം, ദശൈവ പ്രസൃതാഃ പരമ്||൧൯||
निरूहमात्रा प्रथमे प्रकुञ्चो वत्सरे परम्| प्रकुञ्चवृद्धिः प्रत्यब्दं यावत्षट्प्रसृतास्ततः||१८|| प्रसृतं वर्द्धयेदूर्ध्वं द्वादशाष्टादशस्य तु| आसप्ततेरिदं मानं, दशैव प्रसृताः परम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanauShadhamAtrA (20) · Śloka 20
ഏവം സാംവത്സരീകാദാരഭ്യ യാവദ്വര്ഷശതികസ്താവന്നിരൂഹമാത്രാമഭിധായ, അനുവാസനമാത്രാമധികൃത്യാഹ - - - - യഥായഥം നിരൂഹസ്യ പാദോ മാത്രാऽനുവാസനേ| |൨൦|
एवं सांवत्सरीकादारभ्य यावद्वर्षशतिकस्तावन्निरूहमात्रामभिधाय, अनुवासनमात्रामधिकृत्याह - - - - यथायथं निरूहस्य पादो मात्राऽनुवासने| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhyasyAnuvAsanam, anuvAsanakAlaH, anuvasanIyasya pUrvakartavyam (20-24) · Śloka 24
| ആസ്ഥാപ്യം സ്നേഹിതം സ്വിന്നം ശുദ്ധം ലബ്ധബലം പുനഃ||൨൦|| അന്വാസനാര്ഹം വിജ്ഞായ പൂര്വമേവാനുവാസയേത്| ശീതേ വസന്തേ ച ദിവാ രാത്രൌ കേചിത്തതോऽന്യദാ||൨൧|| അഭ്യക്തസ്നാതമുചിതാത്പാദഹീനം ഹിതം ലഘു| അസ്നിഗ്ധരൂക്ഷമശിതം സാനുപാനം ദ്രവാദി ച||൨൨|| കൃതചങ്ക്രമണം മുക്തവിണ്മൂത്രം ശയനേ സുഖേ| നാത്യുച്ഛ്രിതേ ന ചോച്ഛീര്ഷേ സംവിഷ്ടം വാമപാര്ശ്വതഃ||൨൩|| സങ്കോച്യ ദക്ഷിണം സക്ഥി പ്രസാര്യ ച തതോऽപരമ്| |൨൪|
| आस्थाप्यं स्नेहितं स्विन्नं शुद्धं लब्धबलं पुनः||२०|| अन्वासनार्हं विज्ञाय पूर्वमेवानुवासयेत्| शीते वसन्ते च दिवा रात्रौ केचित्ततोऽन्यदा||२१|| अभ्यक्तस्नातमुचितात्पादहीनं हितं लघु| अस्निग्धरूक्षमशितं सानुपानं द्रवादि च||२२|| कृतचङ्क्रमणं मुक्तविण्मूत्रं शयने सुखे| नात्युच्छ्रिते न चोच्छीर्षे संविष्टं वामपार्श्वतः||२३|| सङ्कोच्य दक्षिणं सक्थि प्रसार्य च ततोऽपरम्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsane vaidyakRutyam (24-26) · Śloka 26
| അഥാസ്യ നേത്രം പ്രണയേത്സ്നിഗ്ധേ സ്നിഗ്ധമുഖം ഗുദേ||൨൪|| ഉച്ഛ്വാസ്യ ബസ്തേര്വദനേ ബദ്ധേ ഹസ്തമകമ്പയന്| പൃഷ്ഠവംശം പ്രതി തതോ നാതിദ്രുതവിലമ്ബിതമ്||൨൫|| നാതിവേഗം ന വാ മന്ദം സകൃദേവ പ്രപീഡയേത്| സാവശേഷം ച കുര്വീത വായുഃ ശേഷേ ഹി തിഷ്ഠതി||൨൬||
| अथास्य नेत्रं प्रणयेत्स्निग्धे स्निग्धमुखं गुदे||२४|| उच्छ्वास्य बस्तेर्वदने बद्धे हस्तमकम्पयन्| पृष्ठवंशं प्रति ततो नातिद्रुतविलम्बितम्||२५|| नातिवेगं न वा मन्दं सकृदेव प्रपीडयेत्| सावशेषं च कुर्वीत वायुः शेषे हि तिष्ठति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidyakRutyasya phalam, shIghranivRuttau punaranuvAsanam (27-29) · Śloka 29
ദത്തേ തൂത്താനദേഹസ്യ പാണിനാ താഡയേത്സ്ഫിജൌ| തത്പാര്ഷ്ണിഭ്യാം തഥാ ശയ്യാം പാദതശ്ച ത്രിരുത്ക്ഷിപേത്||൨൭|| തതഃ പ്രസാരിതാങ്ഹ്ഗസ്യ സോപധാനസ്യ പാര്ഷ്ണികേ| ആഹന്യാന്മുഷ്ടിനാऽങ്ഹ്ഗം ച സ്നേഹേനാഭ്യജ്യ മര്ദയേത്||൨൮|| വേദനാര്തമിതി സ്നേഹോ ന ഹി ശീഘ്രം നിവര്തതേ| യോജ്യഃ ശീഘ്രം നിവൃത്തേऽന്യഃ സ്നേഹോऽതിഷ്ഠന്നകാര്യകൃത്||൨൯||
दत्ते तूत्तानदेहस्य पाणिना ताडयेत्स्फिजौ| तत्पार्ष्णिभ्यां तथा शय्यां पादतश्च त्रिरुत्क्षिपेत्||२७|| ततः प्रसारिताङ्ह्गस्य सोपधानस्य पार्ष्णिके| आहन्यान्मुष्टिनाऽङ्ह्गं च स्नेहेनाभ्यज्य मर्दयेत्||२८|| वेदनार्तमिति स्नेहो न हि शीघ्रं निवर्तते| योज्यः शीघ्रं निवृत्तेऽन्यः स्नेहोऽतिष्ठन्नकार्यकृत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgnimanAgatasnehaM ca sAyaM na bhojayet (30) · Śloka 30
ദീപ്താഗ്നിം ത്വാഗതസ്നേഹം സായാസ്നേ ഭോജയേല്ലഘു| |൩൦|
दीप्ताग्निं त्वागतस्नेहं सायास्ने भोजयेल्लघु| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasya nivRuttikAlaH, anivRuttau upekShA pratIkArashca (30-31) · Śloka 31
| നിവൃത്തികാലഃ പരമസ്ത്രയോ യാമാസ്തതഃ പരമ്||൩൦|| അഹോരാത്രമുപേക്ഷേത, പരതഃ ഫലവര്തിഭിഃ| തീക്ഷ്ണൈര്വാ ബസ്തിഭിഃ കുര്യാദ്യത്നം സ്നേഹനിവൃത്തയേ||൩൧||
| निवृत्तिकालः परमस्त्रयो यामास्ततः परम्||३०|| अहोरात्रमुपेक्षेत, परतः फलवर्तिभिः| तीक्ष्णैर्वा बस्तिभिः कुर्याद्यत्नं स्नेहनिवृत्तये||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratIkArasyApavAdaH, snehasheShapAkArthamauShadham (32-33) · Śloka 33
അതിരൌക്ഷ്യാദനാഗച്ഛന്ന ചേജ്ജാഡ്യാദിദോഷകൃത്| ഉപേക്ഷേതൈവ ഹി തതോऽധ്യുഷിതശ്ച നിശാം പിബേത്||൩൨|| പ്രാതര്നാഗരധാന്യാമ്ഭഃ കോഷ്ണം, കേവലമേവ വാ| |൩൩|
अतिरौक्ष्यादनागच्छन्न चेज्जाड्यादिदोषकृत्| उपेक्षेतैव हि ततोऽध्युषितश्च निशां पिबेत्||३२|| प्रातर्नागरधान्याम्भः कोष्णं, केवलमेव वा| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punaranuvAsanasya kAlaH (33-34) · Śloka 34
| അന്വാസയേത്തൃതീയേऽഹ്നി പഞ്ചമേ വാ പുനശ്ച തമ്||൩൩|| യഥാ വാ സ്നേഹപക്തിഃ സ്യാദതോऽത്യുല്ബണമാരുതാന്| വ്യായാമനിത്യാന് ദീപ്താഗ്നീന് രൂക്ഷാംശ്ച പ്രതിവാസരമ്||൩൪||
| अन्वासयेत्तृतीयेऽह्नि पञ्चमे वा पुनश्च तम्||३३|| यथा वा स्नेहपक्तिः स्यादतोऽत्युल्बणमारुतान्| व्यायामनित्यान् दीप्ताग्नीन् रूक्षांश्च प्रतिवासरम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvasanAnantaraM nirUhaH, anuvAsanaM vinaiva niruhaH (35) · Śloka 35
ഇതി സ്നേഹൈസ്ത്രിചതുരൈഃ സ്നിഗ്ധേ സ്രോതോവിശുദ്ധയേ| നിരൂഹം ശോധനം യുഞ്ജ്യാദസ്നിഗ്ധേ സ്നേഹനം തനോഃ||൩൫||
इति स्नेहैस्त्रिचतुरैः स्निग्धे स्रोतोविशुद्धये| निरूहं शोधनं युञ्ज्यादस्निग्धे स्नेहनं तनोः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhavidhiH (36-38) · Śloka 38
പഞ്ചമേऽഥ തൃതീയേ വാ ദിവസേ സാധകേ ശുഭേ| മധ്യാഹ്നേ കിഞ്ചിദാവൃത്തേ പ്രയുക്തേ ബലിമങ്ഗലേ||൩൬|| അഭ്യക്തസ്വേദിതോത്സൃഷ്ടമലം നാതിബുഭുക്ഷിതമ്| അവേക്ഷ്യ പുരുഷം ദോഷഭേഷജാദീനി ചാദരാത്||൩൭|| ബസ്തിം പ്രകല്പയേദ്വൈദ്യസ്തദ്വിദ്യൈര്ബഹുഭിഃ സഹ| |൩൮|
पञ्चमेऽथ तृतीये वा दिवसे साधके शुभे| मध्याह्ने किञ्चिदावृत्ते प्रयुक्ते बलिमङ्गले||३६|| अभ्यक्तस्वेदितोत्सृष्टमलं नातिबुभुक्षितम्| अवेक्ष्य पुरुषं दोषभेषजादीनि चादरात्||३७|| बस्तिं प्रकल्पयेद्वैद्यस्तद्विद्यैर्बहुभिः सह| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM mAtrA (38-41) · Śloka 41
അഥ നിരൂഹകല്പനാമാഹ - - - - | ക്വാഥയേദ്വിംശതിപലം ദ്രവ്യസ്യാഷ്ടൌ ഫലാനി ച||൩൮|| തതഃ ക്വാഥാച്ചതുര്ഥാംശം സ്നേഹം വാതേ പ്രകല്പയേത്| പിത്തേ സ്വസ്ഥേ ച ഷഷ്ഠാംശമഷ്ടമാംശം കഫേऽധികേ||൩൯|| സര്വത്ര ചാഷ്ടമം ഭാഗം കല്കാദ്ഭവതി വാ യഥാ| നാസ്യച്ഛസാന്ദ്രതാ ബസ്തേഃ പലമാത്രം ഗുഡസ്യ ച||൪൦|| മധുപട്വാദിശേഷം ച യുക്ത്യാ| |൪൧|
अथ निरूहकल्पनामाह - - - - | क्वाथयेद्विंशतिपलं द्रव्यस्याष्टौ फलानि च||३८|| ततः क्वाथाच्चतुर्थांशं स्नेहं वाते प्रकल्पयेत्| पित्ते स्वस्थे च षष्ठांशमष्टमांशं कफेऽधिके||३९|| सर्वत्र चाष्टमं भागं कल्काद्भवति वा यथा| नास्यच्छसान्द्रता बस्तेः पलमात्रं गुडस्य च||४०|| मधुपट्वादिशेषं च युक्त्या| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM saMskAraH (41-43) · Śloka 43
സര്വം തദേകതഃ| ഉഷ്ണാമ്ബുകുമ്ഭീബാഷ്പേണ തപ്തം ഖജസമാഹതമ്||൪൧|| പ്രക്ഷിപ്യ ബസ്തൌ പ്രണയേത്പായൌ നാത്യുഷ്ണശീതലമ്| നാതിസ്നിഗ്ധം ന വാ രൂക്ഷം നാതിതീക്ഷ്ണം ന വാ മൃദു||൪൨|| നാത്യച്ഛസാന്ദ്രം നോനാതിമാത്രം നാപടു നാതി ച| ലവണം തദ്വദമ്ലം ച|൪൩|
सर्वं तदेकतः| उष्णाम्बुकुम्भीबाष्पेण तप्तं खजसमाहतम्||४१|| प्रक्षिप्य बस्तौ प्रणयेत्पायौ नात्युष्णशीतलम्| नातिस्निग्धं न वा रूक्षं नातितीक्ष्णं न वा मृदु||४२|| नात्यच्छसान्द्रं नोनातिमात्रं नापटु नाति च| लवणं तद्वदम्लं च|४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matAntareNa svasthaviShayaM mAnam (43-45) · Śloka 45
സാമ്പ്രതമന്യമതമഭിധത്തേ - - - - പഠന്ത്യന്യേ തു തദ്വിദഃ||൪൩|| മാത്രാം ത്രിപലികാം കൃര്യാത്സ്നേഹമാക്ഷികയോഃ പൃഥക്| കര്ഷാര്ദ്ധം മാണിമന്ഥസ്യ സ്വസ്ഥേ കല്കപലദ്വയമ്||൪൪|| സര്വദ്രവാണാം ശേഷാണാം പലാനി ദശ കല്പയേത്| |൪൫|
साम्प्रतमन्यमतमभिधत्ते - - - - पठन्त्यन्ये तु तद्विदः||४३|| मात्रां त्रिपलिकां कृर्यात्स्नेहमाक्षिकयोः पृथक्| कर्षार्द्धं माणिमन्थस्य स्वस्थे कल्कपलद्वयम्||४४|| सर्वद्रवाणां शेषाणां पलानि दश कल्पयेत्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM melanakramaH (45-46) · Śloka 46
സമ്പ്രതി നിരൂഹാവയവാനാം മാക്ഷികാദീനാം സംയോജനവിധിമാഹ - - - - | മാക്ഷികം ലവണം സ്നേഹം കല്കം ക്വാഥമിതി ക്രമാത്||൪൫|| ആവപേത നിരൂഹാണാമേഷ സംയോജനേ വിധിഃ| |൪൬|
सम्प्रति निरूहावयवानां माक्षिकादीनां संयोजनविधिमाह - - - - | माक्षिकं लवणं स्नेहं कल्कं क्वाथमिति क्रमात्||४५|| आवपेत निरूहाणामेष संयोजने विधिः| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana datte nirUhe rogiNaH kRutyam (46-47) · Śloka 47
| ഉത്താനോ ദത്തമാത്രേ തു നിരൂഹേ തന്മനാ ഭവേത്||൪൬|| കൃതോപധാനഃ സഞ്ജാതവേഗശ്ചോത്കടകഃ സൃജേത്| |൪൭|
| उत्तानो दत्तमात्रे तु निरूहे तन्मना भवेत्||४६|| कृतोपधानः सञ्जातवेगश्चोत्कटकः सृजेत्| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhasya nivRuttikAlaH, anivRuttau pratIkAraH (47-49) · Śloka 49
| ആഗതൌ പരമഃ കാലോ മുഹൂര്തോ മൃത്യവേ പരമ്||൪൭|| തത്രാനുലോമികം സ്നേഹക്ഷാരമൂത്രാമ്ലകല്പിതമ്| ത്വരിതം സ്നിഗ്ധതീക്ഷ്ണോഷ്ണം ബസ്തിമന്യം പ്രപീഡയേത്||൪൮|| വിദദ്യാത്ഫലവര്തിം വാ സ്വേദനോത്രാസനാദി ച| |൪൯|
| आगतौ परमः कालो मुहूर्तो मृत्यवे परम्||४७|| तत्रानुलोमिकं स्नेहक्षारमूत्राम्लकल्पितम्| त्वरितं स्निग्धतीक्ष्णोष्णं बस्तिमन्यं प्रपीडयेत्||४८|| विदद्यात्फलवर्तिं वा स्वेदनोत्रासनादि च| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asamyagyogAtpunaH punardAnam (49-50) · Śloka 50
| സ്വയമേവ നിവൃത്തേ തു ദ്വിതീയോ ബസ്തിരിഷ്യതേ||൪൯|| തൃതീയോऽപി ചതുര്ഥോऽപി യാവദ്വാ സുനിരൂഢതാ| |൫൦|
| स्वयमेव निवृत्ते तु द्वितीयो बस्तिरिष्यते||४९|| तृतीयोऽपि चतुर्थोऽपि यावद्वा सुनिरूढता| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyogAdilakShaNam (50) · Śloka 50
കാനി പുനഃ സമ്യങ്നിരൂഢലിങ്ഗാനി ? ഇത്യാഹ - - - - | വിരിക്തവച്ച യോഗാദീന്വിദ്യാത്|൫൦|
कानि पुनः सम्यङ्निरूढलिङ्गानि ? इत्याह - - - - | विरिक्तवच्च योगादीन्विद्यात्|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyoge snAnaM bhojanaM ca (50-51) · Śloka 51
| യോഗേ തു ഭോജയേത്||൫൦|| കോഷ്ണേന വാരിണാ സ്നാതം തനുധന്വരസൌദനമ്| |൫൧|
| योगे तु भोजयेत्||५०|| कोष्णेन वारिणा स्नातं तनुधन्वरसौदनम्| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAnabhojanayoH phalam (51-52) · Śloka 52
| വികാരാ യേ നിരൂഢസ്യ ഭവന്തി പ്രചലൈര്മലൈഃ||൫൧|| തേ സുഖോഷ്ണാമ്ബുസിക്തസ്യ യാന്തി ഭുക്തവതഃ ശമമ്| |൫൨|
| विकारा ये निरूढस्य भवन्ति प्रचलैर्मलैः||५१|| ते सुखोष्णाम्बुसिक्तस्य यान्ति भुक्तवतः शमम्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArditasya nirUhadina evAnuvAsanam (52) · Śloka 52
| അഥ വാതാര്ദിതം ഭൂയഃ സദ്യ ഏവാനുവാസയേത്||൫൨||
| अथ वातार्दितं भूयः सद्य एवानुवासयेत्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasya samyagyogAdi lakShaNam (53) · Śloka 53
സമ്യഗ്ഘീനാതിയോഗാശ്ച തസ്യ സ്യുഃ സ്നേഹപീതവത്| |൫൩|
सम्यग्घीनातियोगाश्च तस्य स्युः स्नेहपीतवत्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visheShaM samyagyogalakShaNam (53-54) · Śloka 54
അന്യദപ്യനുവാസനസ്യ സമ്യഗ്യോഗലക്ഷണമാഹ - - - - | കിഞ്ചിത്കാലം സ്ഥിതോ യശ്ച സപുരീഷോ നിവര്തതേ||൫൩|| സാനുലോമാനിലഃ സ്നേഹസ്തത്സിദ്ധമനുവാസനമ്| |൫൪|
अन्यदप्यनुवासनस्य सम्यग्योगलक्षणमाह - - - - | किञ्चित्कालं स्थितो यश्च सपुरीषो निवर्तते||५३|| सानुलोमानिलः स्नेहस्तत्सिद्धमनुवासनम्| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanAvRuttau doShabhedena sa~gkhyAniyamaH madhyemadhye nirUhaH (54-55) · Śloka 55
| ഏകം ത്രീന് വാ ബലാസേ തു സ്നേഹബസ്തീന് പ്രകല്പയേത്||൫൪|| പഞ്ച വാ സപ്ത വാ പിത്തേ, നവൈകാദശ വാऽനിലേ| പുനസ്തതോऽപ്യയുഗ്മാംസ്തു പുനരാസ്ഥാപനം തതഃ||൫൫||
| एकं त्रीन् वा बलासे तु स्नेहबस्तीन् प्रकल्पयेत्||५४|| पञ्च वा सप्त वा पित्ते, नवैकादश वाऽनिले| पुनस्ततोऽप्ययुग्मांस्तु पुनरास्थापनं ततः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atra doShabhedena yUShAdibhirbhojanam (56) · Śloka 56
കഫപിത്താനിലേഷ്വന്നം യൂഷക്ഷീരരസൈഃ ക്രമാത്| |൫൬|
कफपित्तानिलेष्वन्नं यूषक्षीररसैः क्रमात्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAte nirUhaM prati visheShaH (56-57) · Śloka 57
| വാതഘ്നൌഷധനിഷ്ക്വാഥത്രിവൃതാസൈന്ധവൈര്യുതഃ||൫൬|| ബസ്തിരേകോऽനിലേ സ്നിഗ്ധഃ സ്വാദ്വമ്ലോഷ്ണോ രസാന്വിതഃ| |൫൭|
| वातघ्नौषधनिष्क्वाथत्रिवृतासैन्धवैर्युतः||५६|| बस्तिरेकोऽनिले स्निग्धः स्वाद्वम्लोष्णो रसान्वितः| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitte nirUhaM prati visheShaH (57-58) · Śloka 58
| ന്യഗ്രോധാദിഗണക്വാഥപദ്മകാദിസിതായുതൌ||൫൭|| പിത്തേ സ്വാദുഹിമൌ സാജ്യക്ഷീരേക്ഷുരസമാക്ഷികൌ| |൫൮|
| न्यग्रोधादिगणक्वाथपद्मकादिसितायुतौ||५७|| पित्ते स्वादुहिमौ साज्यक्षीरेक्षुरसमाक्षिकौ| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphe nirUhaM prati visheShaH (58-59) · Śloka 59
| ആരഗ്വധാദിനിഷ്ക്വാഥവത്സകാദിയുതാസ്ത്രയഃ||൫൮|| രൂക്ഷാഃ സക്ഷൌദ്രഗോമൂത്രാസ്തീക്ഷ്ണോഷ്ണകടുകാഃ കഫേ| |൫൯|
| आरग्वधादिनिष्क्वाथवत्सकादियुतास्त्रयः||५८|| रूक्षाः सक्षौद्रगोमूत्रास्तीक्ष्णोष्णकटुकाः कफे| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAte ta eva trayaH (59) · Śloka 59
| ത്രയസ്തേ സന്നിപാതേऽപി ദോഷാന് ഘ്നന്തി യതഃ ക്രമാത്||൫൯||
| त्रयस्ते सन्निपातेऽपि दोषान् घ्नन्ति यतः क्रमात्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktaniyamasya matAntaratvam, na hi doShashcaturtho~asti (60) · Śloka 60
ത്രിഭ്യഃ പരം ബസ്തിമതോ നേച്ഛന്ത്യന്യേ ചികിത്സകാഃ| ന ഹി ദോഷശ്ചതുര്ഥോऽസ്തി പുനര്ദീയേത യം പ്രതി||൬൦||
त्रिभ्यः परं बस्तिमतो नेच्छन्त्यन्ये चिकित्सकाः| न हि दोषश्चतुर्थोऽस्ति पुनर्दीयेत यं प्रति||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tribhyo nyUnatA~api na kAryA (61) · Śloka 61
ഉത്ക്ലേശനം ശുദ്ധികരം ദോഷാണാം ശമനം ക്രമാത്| ത്രിധൈവ കല്പയേദ്വസ്തിമിത്യന്യേऽപി പ്രചക്ഷതേ||൬൧||
उत्क्लेशनं शुद्धिकरं दोषाणां शमनं क्रमात्| त्रिधैव कल्पयेद्वस्तिमित्यन्येऽपि प्रचक्षते||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matayorviShayavyavasyA (62) · Śloka 62
| തത്ര കിം ക്രിയതാമ് ? ഇത്യാഹ - - - -] ദോഷൌഷധാദിബലതഃ സര്വമേതത്പ്രമാണയേത്| |൬൨|
| तत्र किं क्रियताम् ? इत्याह - - - -] दोषौषधादिबलतः सर्वमेतत्प्रमाणयेत्| |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svamatamAha (62) · Śloka 62
അഥ സര്വമതാനുഗ്രാഹി സ്വമതമാഹ - - - - | സമ്യങ്നിരൂഢലിങ്ഗം തു നാസമ്ഭാവ്യ നിവര്തയേത്||൬൨||
अथ सर्वमतानुग्राहि स्वमतमाह - - - - | सम्यङ्निरूढलिङ्गं तु नासम्भाव्य निवर्तयेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmabastiH (63) · Śloka 63
ഇദാനീം കര്മകാലയോഗാഖ്യാന് ബസ്തിവിശേഷാനാഹ - - - - പ്രാക്സ്നേഹ ഏകഃ പഞ്ചാന്തേ ദ്വാദശാസ്ഥാപനാനി ച| സാന്വാസനാനി കര്മൈവം ബസ്തയസ്ത്രിംശദീരിതാഃ||൬൩||
इदानीं कर्मकालयोगाख्यान् बस्तिविशेषानाह - - - - प्राक्स्नेह एकः पञ्चान्ते द्वादशास्थापनानि च| सान्वासनानि कर्मैवं बस्तयस्त्रिंशदीरिताः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlabastiH (64) · Śloka 64
കാലഃ പഞ്ചദശൈകോऽത്ര പ്രാക് സ്നേഹോऽന്തേ ത്രയസ്തഥാ| ഷട് പഞ്ചബസ്ത്യന്തരിതാഃ|൬൪|
कालः पञ्चदशैकोऽत्र प्राक् स्नेहोऽन्ते त्रयस्तथा| षट् पञ्चबस्त्यन्तरिताः|६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yogabastiH (64-65) · Śloka 65
| യോഗോऽഷ്ടൌ ബസ്തയോऽത്ര തു||൬൪|| ത്രയോ നിരൂഹാഃ സ്നേഹാശ്ച സ്നേഹാവാദ്യന്തയോരുഭൌ| |൬൫|
| योगोऽष्टौ बस्तयोऽत्र तु||६४|| त्रयो निरूहाः स्नेहाश्च स्नेहावाद्यन्तयोरुभौ| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prayoganiyame yuktiH, prayogAtikrame doShaH (65-66) · Śloka 66
| സ്നേഹബസ്തിം നിരൂഹം വാ നൈകമേവാതി ശീലയേത്||൬൫|| ഉത്ക്ലേശാഗ്നിവധൌ സ്നേഹാന്നിരൂഹാന്മരുതോ ഭയമ്| |൬൬|
| स्नेहबस्तिं निरूहं वा नैकमेवाति शीलयेत्||६५|| उत्क्लेशाग्निवधौ स्नेहान्निरूहान्मरुतो भयम्| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niyamatAtparyam (66) · Śloka 66
| തസ്മാന്നിരൂഢഃ സ്നേഹ്യഃ സ്യാന്നിരൂഹ്യശ്ചാനുവാസിതഃ||൬൬||
| तस्मान्निरूढः स्नेह्यः स्यान्निरूह्यश्चानुवासितः||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prayoganiyamasya phalam (67) · Śloka 67
സ്നേഹശോധനയുക്ത്യൈവം ബസ്തികര്മ ത്രിദോഷജിത്| |൬൭|
स्नेहशोधनयुक्त्यैवं बस्तिकर्म त्रिदोषजित्| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAbastilakShaNam (67-68) · Śloka 68
അധുനാ മാത്രാബസ്തിം ലക്ഷയതി - - - - | ഹ്രസ്വയാ സ്നേഹപാനസ്യ മാത്രയാ യോജിതഃ സമഃ||൬൭|| മാത്രാബസ്തിഃ സ്മൃതഃ സ്നേഹഃ| |൬൮|
अधुना मात्राबस्तिं लक्षयति - - - - | ह्रस्वया स्नेहपानस्य मात्रया योजितः समः||६७|| मात्राबस्तिः स्मृतः स्नेहः| |६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAbasterviShayaH, mAtrAbasteH phalam (68-69) · Śloka 69
ശീലനീയഃ സദാ ച സഃ| ബാലവൃദ്ധാധ്വഭാരസ്ത്രീവ്യായാമാസക്തചിന്തകൈഃ||൬൮|| വാതഭഗ്നാബലാല്പാഗ്നിനൃപേശ്വരസുഖാത്മഭിഃ| ദോഷഘ്നോ നിഷ്പരീഹാരോ ബല്യഃ സൃഷ്ടമലഃ സുഖഃ||൬൯||
शीलनीयः सदा च सः| बालवृद्धाध्वभारस्त्रीव्यायामासक्तचिन्तकैः||६८|| वातभग्नाबलाल्पाग्निनृपेश्वरसुखात्मभिः| दोषघ्नो निष्परीहारो बल्यः सृष्टमलः सुखः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttaravastervisheShato viShayaH (70) · Śloka 70
ബസ്തൌ രോഗേഷു നാരീണാം യോനിഗര്ഭാശയേഷു ച| ദ്വിത്രാസ്ഥാപനശുദ്ധേഭ്യോ വിദധ്യാദ്ബസ്തിമുത്തരമ്||൭൦||
बस्तौ रोगेषु नारीणां योनिगर्भाशयेषु च| द्वित्रास्थापनशुद्धेभ्यो विदध्याद्बस्तिमुत्तरम्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabasternetramAnam (71-72) · Śloka 72
അഥ നേത്രസ്യ പരിമാണമാഹ - - - - ആതുരാങ്ഗുലമാനേന തന്നേത്രം ദ്വാദശാങ്ഗുലമ്| വൃത്തം ഗോപുച്ഛവന്മൂലമധ്യയോഃ കൃതകര്ണികമ്||൭൧|| സിദ്ധാര്ഥകപ്രവേശാഗ്രം ശ്ലക്ഷ്ണം ഹേമാദിസമ്ഭവമ്| കുന്ദാശ്വമാരസുമനഃപുഷ്പവൃന്തോപമം ദൃഢമ്||൭൨||
अथ नेत्रस्य परिमाणमाह - - - - आतुराङ्गुलमानेन तन्नेत्रं द्वादशाङ्गुलम्| वृत्तं गोपुच्छवन्मूलमध्ययोः कृतकर्णिकम्||७१|| सिद्धार्थकप्रवेशाग्रं श्लक्ष्णं हेमादिसम्भवम्| कुन्दाश्वमारसुमनःपुष्पवृन्तोपमं दृढम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastau bastiH, uttarabastermAtrA (73) · Śloka 73
തസ്യ ബസ്തിര്മൃദുലഘുര്മാത്രാ ശുക്തിര്വികല്പ്യ വാ| |൭൩|
तस्य बस्तिर्मृदुलघुर्मात्रा शुक्तिर्विकल्प्य वा| |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastervidhiH (73-76) · Śloka 76
| അഥ സ്നാതാശിതസ്യാസ്യ സ്നേഹബസ്തിവിധാനതഃ||൭൩|| ഋജോഃ സുഖോപവിഷ്ടസ്യ പീഠേ ജാനുസമേ മൃദൌ| ഹൃഷ്ടേ മേഢ്രേ സ്ഥിതേ ചര്ജൌ ശനൈഃ സ്രോതോവിശുദ്ധയേ||൭൪|| സൂക്ഷ്മാം ശലാകാം പ്രണയേത്തയാ ശുദ്ധേऽനുസേവനി| ആമേഹനാന്തം നേത്രം ച നിഷ്കമ്പം ഗുദവത്തതഃ||൭൫|| പീഡിതേऽന്തര്ഗതേ സ്നേഹേ സ്നേഹബസ്തിക്രമോ ഹിതഃ| |൭൬|
| अथ स्नाताशितस्यास्य स्नेहबस्तिविधानतः||७३|| ऋजोः सुखोपविष्टस्य पीठे जानुसमे मृदौ| हृष्टे मेढ्रे स्थिते चर्जौ शनैः स्रोतोविशुद्धये||७४|| सूक्ष्मां शलाकां प्रणयेत्तया शुद्धेऽनुसेवनि| आमेहनान्तं नेत्रं च निष्कम्पं गुदवत्ततः||७५|| पीडितेऽन्तर्गते स्नेहे स्नेहबस्तिक्रमो हितः| |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastyAvRuttau sa~gkhyA, sheShamanuvAsanavat (76-77) · Śloka 77
| ബസ്തീനനേന വിധിനാ ദദ്യാത്ത്രീംശ്ചതുരോऽപി വാ||൭൬|| അനുവാസനവച്ഛേഷം സര്വമേവാസ്യ ചിന്തയേത്| |൭൭|
| बस्तीननेन विधिना दद्यात्त्रींश्चतुरोऽपि वा||७६|| अनुवासनवच्छेषं सर्वमेवास्य चिन्तयेत्| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastikAlaH (77-78) · Śloka 78
ഏവമ് പുരുഷാണാമുത്തരബസ്തിവിധാനമുക്ത്വാ സ്ത്രീണാം വക്തി - - - - | സ്ത്രീണാമാര്തവകാലേ തു യോനിര്ഗൃഹ്ണാത്യപാവൃതേഃ||൭൭|| വിദധീത തദാ തസ്മാദനൃതാവപി ചാത്യതേ| യോനിവിഭ്രംശശൂലേഷു യോനിവ്യാപദ്യസൃഗ്ദരേ||൭൮||
एवम् पुरुषाणामुत्तरबस्तिविधानमुक्त्वा स्त्रीणां वक्ति - - - - | स्त्रीणामार्तवकाले तु योनिर्गृह्णात्यपावृतेः||७७|| विदधीत तदा तस्मादनृतावपि चात्यते| योनिविभ्रंशशूलेषु योनिव्यापद्यसृग्दरे||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAM rogabhedena yantrabhedo mArgabhedashca (79-80) · Śloka 80
അഥാത്ര തു നേത്രസ്യ പ്രമാണമാഹ - - - - നേത്രം ദശാങ്ഗുലം മുദ്ഗപ്രവേശം ചതുരങുലമ്| അപത്യമാര്ഗേ യോജ്യം സ്യാദ് ഹ്യങ്ഗുലം മൂത്രവര്ത്മനി||൭൯|| മൂത്രകൃച്ഛ്രവികാരേഷു, ബാലാനാം ത്വേകമങ്ഗുലമ്| |൮൦|
अथात्र तु नेत्रस्य प्रमाणमाह - - - - नेत्रं दशाङ्गुलं मुद्गप्रवेशं चतुरङुलम्| अपत्यमार्गे योज्यं स्याद् ह्यङ्गुलं मूत्रवर्त्मनि||७९|| मूत्रकृच्छ्रविकारेषु, बालानां त्वेकमङ्गुलम्| |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastau mAtrA (80) · Śloka 80
| പ്രകുഞ്ചോ മധ്യമാ മാത്രാ. ബാലാനാം ശുക്തിരേവ തു||൮൦||
| प्रकुञ्चो मध्यमा मात्रा. बालानां शुक्तिरेव तु||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastividhiH, strINAmuttarabastAvAvRuttikramaH (81-82) · Śloka 82
അധുനോത്തരബസ്ത്യവസ്ഥാനം ത്രിവിധായാ അപി സ്ത്രിയാ വദതി - - - - ഉത്താനായാഃ ശയാനായാഃ സമ്യക് സങ്കോച്യ സക്ഥിനീ| ഊര്ധ്വജാന്വാസ്ത്രിചതുരാനഹോരാത്രേണ യോജയേത്||൮൧|| ബസ്തീംസ്ത്രിരാത്രമേവം ച സ്നേഹമാത്രാം വിവര്ദ്ധയന്| ത്ര്യഹമേവ ച വിശ്രഭ്യ പ്രണിദധ്യാത്പുനസ്ത്ര്യഹമ്||൮൨||
अधुनोत्तरबस्त्यवस्थानं त्रिविधाया अपि स्त्रिया वदति - - - - उत्तानायाः शयानायाः सम्यक् सङ्कोच्य सक्थिनी| ऊर्ध्वजान्वास्त्रिचतुरानहोरात्रेण योजयेत्||८१|| बस्तींस्त्रिरात्रमेवं च स्नेहमात्रां विवर्द्धयन्| त्र्यहमेव च विश्रभ्य प्रणिदध्यात्पुनस्त्र्यहम्||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAdInAmantaram (83) · Śloka 83
യുക്ത്യോക്തമേവാമുമര്ഥം സങ്ക്ഷേപസങ്ഗ്രഹാര്ഥം പുനരാഹ - - - - പക്ഷാദ്വിരേകോ വമിതേ തതഃ പക്ഷാന്നിരൂഹണമ്| സദ്യോ നിരൂഢശ്ചാന്വാസ്യഃ സപ്തരാത്രാദ്വിരേചിതഃ||൮൩||
युक्त्योक्तमेवामुमर्थं सङ्क्षेपसङ्ग्रहार्थं पुनराह - - - - पक्षाद्विरेको वमिते ततः पक्षान्निरूहणम्| सद्यो निरूढश्चान्वास्यः सप्तरात्राद्विरेचितः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhAshuddhasamparke~ashuddhameva bastirnirharet (84) · Śloka 84
നനു, ദോഷാണാം ധാതൂനാം ച സ്നേഹസ്വേദാഭ്യാമേകലോലീഭാവാത് കഥം ബസ്തിര്ദോഷാനേവ നിര്ഹരേത് ന ധാതൂന് ? ഇത്യേതച്ചോദ്യം ദൃഷ്ടാന്തദ്വാരേണ പരിജിഹീര്ഷുരിദമാഹ - - - - യഥാ കുസുമ്ഭാദിയുതാത്തോയാദ്രാഗം ഹരേത്പടഃ| തഥാ ദ്രവീകൃതാദ്ദേഹാദ്ബസ്തിര്നിര്ഹരതേ മലാന്||൮൪||
ननु, दोषाणां धातूनां च स्नेहस्वेदाभ्यामेकलोलीभावात् कथं बस्तिर्दोषानेव निर्हरेत् न धातून् ? इत्येतच्चोद्यं दृष्टान्तद्वारेण परिजिहीर्षुरिदमाह - - - - यथा कुसुम्भादियुतात्तोयाद्रागं हरेत्पटः| तथा द्रवीकृताद्देहाद्बस्तिर्निर्हरते मलान्||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basteH sarvottamatve yuktiH (85-87) · Śloka 87
അധുനാ വായോഃ സ്വരൂപം പ്രഥയന് ബസ്തിം ശ്ലാഘയന്നാഹ - - - - ശാഖാഗതാഃ കോഷ്ഠഗതാശ്ച രോഗാ മര്മോര്ധ്വസര്വാവയവാങ്ഗജാശ്ച| യേ സന്തി തേഷാം ന തു കശ്ചിദന്യോ വായോഃ പരം ജന്മനി ഹേതുരസ്തി||൮൫|| വിട്ശ്ലേഷ്മപിത്താദിമലോച്ചയാനാം വിക്ഷേപസംഹാരകരഃ സ യസ്മാത്| തസ്യാതിവൃദ്ധംസ്യ ശമായ ന്യായ- ദ്ബസ്തേര്വിനാ ഭേഷജമസ്തി കിഞ്ചിത്||൮൬|| തസ്മാച്ചികിത്സാര്ദ്ധ ഇതി പ്രദിഷ്ടഃ കൃത്സ്നാ ചികിത്സാऽപി ച ബസ്തിരേകൈഃ| |൮൭|
अधुना वायोः स्वरूपं प्रथयन् बस्तिं श्लाघयन्नाह - - - - शाखागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वावयवाङ्गजाश्च| ये सन्ति तेषां न तु कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति||८५|| विट्श्लेष्मपित्तादिमलोच्चयानां विक्षेपसंहारकरः स यस्मात्| तस्यातिवृद्धंस्य शमाय न्याय- द्बस्तेर्विना भेषजमस्ति किञ्चित्||८६|| तस्माच्चिकित्सार्द्ध इति प्रदिष्टः कृत्स्ना चिकित्साऽपि च बस्तिरेकैः| |८७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirAvyadho~api bastitulyaH (19) · Śloka 19
| തഥാ നിജാഗന്തുവികാരകാരി- രക്തൌഷധത്വേന ശിരാവ്യധോऽപി||൮൭|| ഇതി ശ്രീ വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചിതായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം സൂത്രസ്ഥാനേ ബസ്തിവിധിര്നാമൈകോനവിംതിതമോऽധ്യായഃ||൧൯||
| तथा निजागन्तुविकारकारि- रक्तौषधत्वेन शिराव्यधोऽपि||८७|| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने बस्तिविधिर्नामैकोनविंतितमोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon