Adhikarana bastividhiradhyAyaH (2) · Śloka 2
మలహరణార్థం పూర్వాధ్యాయ ఉక్తః| బస్తినాఽపి మలో నిర్హ్రియత ఇతి వమనవిరేచనవిధేరనంతరం బస్తివిధేరుపదేశో యుక్త ఇత్యాహ - - - - అథాతో బస్తివిధిమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే|2|
मलहरणार्थं पूर्वाध्याय उक्तः| बस्तिनाऽपि मलो निर्ह्रियत इति वमनविरेचनविधेरनन्तरं बस्तिविधेरुपदेशो युक्त इत्याह - - - - अथातो बस्तिविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basterviShayaH, basteH sarvopakramashreShThatvam, bastibhedAH (1-2) · Śloka 2
వాతోల్బణేషు దోషేషు వాతే వా బస్తిరిష్యతే| ఉపక్రమాణాం సర్వేషాం సోఽగ్రణీస్త్రివిధస్తు సః||1|| నిరూహోఽన్వాసనం బస్తిరుత్తరః| |2|
वातोल्बणेषु दोषेषु वाते वा बस्तिरिष्यते| उपक्रमाणां सर्वेषां सोऽग्रणीस्त्रिविधस्तु सः||१|| निरूहोऽन्वासनं बस्तिरुत्तरः| |२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhasya visheShato viShayaH (2-3) · Śloka 3
తేన సాధయేత్| గుల్మానాహఖుడప్లీహశుద్ధాతీసారశూలినః||2|| జీర్ణజ్వరప్రతిశ్యాయశుక్రానిలమలగ్రహాన్| వర్ధ్మాశ్మరీరజోనాశాన్ దారుణాంశ్చానిలామయాన్||3||
तेन साधयेत्| गुल्मानाहखुडप्लीहशुद्धातीसारशूलिनः||२|| जीर्णज्वरप्रतिश्यायशुक्रानिलमलग्रहान्| वर्ध्माश्मरीरजोनाशान् दारुणांश्चानिलामयान्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aniruhyAH (4-6) · Śloka 6
అనాస్థాప్యాస్త్వతిస్నిగ్ధః క్షతోరస్కో భృశం కృశః| ఆమాతిసారీ వమిమాన్ సంశుద్ధో దత్తనావనః||4|| శ్వాసకాసప్రసేకార్శోహిధ్మాధ్మానాల్పవహ్నయః| శూనపాయుః కృతహారో బద్ధచ్ఛిద్రోదకోదరీ||5|| కుష్ఠీ చ మధుమేహీ చ మాసాన్ సప్త చ గర్భిణీ| |6|
अनास्थाप्यास्त्वतिस्निग्धः क्षतोरस्को भृशं कृशः| आमातिसारी वमिमान् संशुद्धो दत्तनावनः||४|| श्वासकासप्रसेकार्शोहिध्माध्मानाल्पवह्नयः| शूनपायुः कृतहारो बद्धच्छिद्रोदकोदरी||५|| कुष्ठी च मधुमेही च मासान् सप्त च गर्भिणी| |६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasya visheShato viShayAH (6-7) · Śloka 7
| ఆస్థాప్యా ఏవ చాన్వాస్యా విశేషాదతివహ్నయః||6|| రూక్షాః కేవలవాతార్తాః| |7|
| आस्थाप्या एव चान्वास्या विशेषादतिवह्नयः||६|| रूक्षाः केवलवातार्ताः| |७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAnuvAsyAH (7-9) · Śloka 9
నానువాస్యాస్త ఏవ చ| యేఽనాస్థాప్యాస్తథా పాండుకామలామేహపీనసాః||7|| నిరన్నప్లీహవిడ్భేదిగురుకోష్ఠకఫోదరాః| అభిష్యందిభృశస్థూలకృమికోష్ఠాఢ్యమారుతాః||8|| పీతే విషే గరేఽపచ్యాం శ్లీపదీ గలగండవాన్| |9|
नानुवास्यास्त एव च| येऽनास्थाप्यास्तथा पाण्डुकामलामेहपीनसाः||७|| निरन्नप्लीहविड्भेदिगुरुकोष्ठकफोदराः| अभिष्यन्दिभृशस्थूलकृमिकोष्ठाढ्यमारुताः||८|| पीते विषे गरेऽपच्यां श्लीपदी गलगण्डवान्| |९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhAnvAsanayantrasya lakShaNam (9-10) · Śloka 10
| నిరూహాన్వాసనయోర్యంత్రస్య లక్షణమాహ - ] - - - | తయోస్తు నేత్రం హేమాదిధాతుదార్వస్థివేణుజం||9|| గోపుచ్ఛాకారమచ్ఛిద్రం శ్లక్ష్ణర్జు గులికాముఖం| |10|
| निरूहान्वासनयोर्यन्त्रस्य लक्षणमाह - ] - - - | तयोस्तु नेत्रं हेमादिधातुदार्वस्थिवेणुजम्||९|| गोपुच्छाकारमच्छिद्रं श्लक्ष्णर्जु गुलिकामुखम्| |१०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantrapramANam (10-12) · Śloka 12
అథాస్య ప్రమాణమాహ - - - - | ఊనేఽబ్దే పంచ, పూర్ణేఽస్మిన్నాసప్తభ్యోఽంగులాని షట్||10|| సప్తమే సప్త, తాన్యష్టౌ ద్వాదశే, షోడశే నవ| ద్వాదశైవ పరం వింశాద్వీక్ష్య వర్షాంతరేషు చ||11|| వయోబలశరీరాణి ప్రమాణమభివర్ద్ధయేత్| |12|
अथास्य प्रमाणमाह - - - - | ऊनेऽब्दे पञ्च, पूर्णेऽस्मिन्नासप्तभ्योऽङ्गुलानि षट्||१०|| सप्तमे सप्त, तान्यष्टौ द्वादशे, षोडशे नव| द्वादशैव परं विंशाद्वीक्ष्य वर्षान्तरेषु च||११|| वयोबलशरीराणि प्रमाणमभिवर्द्धयेत्| |१२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantrasthaulyam (12) · Śloka 12
| స్వాంగుష్ఠేన సమం మూలే స్థౌల్యేనాగ్రే కనిష్ఠయా||12||
| स्वाङ्गुष्ठेन समं मूले स्थौल्येनाग्रे कनिष्ठया||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantracchidrapramANam (13-14) · Śloka 14
అధునా ఛిద్రద్వారేణ నేత్రస్థౌల్యప్రమాణమధికమపి దర్శయన్నాహ - - - - పూర్ణేఽబ్దేఽంగులమాదాయ తదర్ద్ధార్ద్ధప్రవర్ద్ధితం| త్ర్యంగులం పరమం ఛిద్రం మూలేఽగ్రే వహతే తు యత్||13|| ముద్గం మాషం కలాయం చ క్లిన్నం కర్కంధుకం క్రమాత్| |14|
अधुना छिद्रद्वारेण नेत्रस्थौल्यप्रमाणमधिकमपि दर्शयन्नाह - - - - पूर्णेऽब्देऽङ्गुलमादाय तदर्द्धार्द्धप्रवर्द्धितम्| त्र्यङ्गुलं परमं छिद्रं मूलेऽग्रे वहते तु यत्||१३|| मुद्गं माषं कलायं च क्लिन्नं कर्कन्धुकं क्रमात्| |१४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yantraprAnte karNikAsthApanam, yantrAgracchidraM vartyA pidheyam, karNikAdvayamadhye dvya~ggulamantaram (14-15) · Śloka 15
| మూలాచ్ఛిద్రప్రమాణేన ప్రాంతే ఘటితకర్ణికం||14|| వర్త్యాఽగ్రే పిహితం, మూలే యథాస్వం హ్యంగులాంతరం| కర్ణికాద్వితయం నేత్రే కుర్యాత్|15|
| मूलाच्छिद्रप्रमाणेन प्रान्ते घटितकर्णिकम्||१४|| वर्त्याऽग्रे पिहितं, मूले यथास्वं ह्यङ्गुलान्तरम्| कर्णिकाद्वितयं नेत्रे कुर्यात्|१५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNikAdvaye bastibandhanam (15-17) · Śloka 17
అత ఏవాహ - - - - | తత్ర చ యోజయేత్||15|| అజావిమహిషాదీనాం బస్తిం సుమృదితం దృఢం| కషాయరక్తం నిశ్ఛిద్రగ్రంథిగంధశిరం తనుం||16|| గ్రథితం సాధు సూత్రేణ సుఖసంస్థాప్యభేషజం| |17|
अत एवाह - - - - | तत्र च योजयेत्||१५|| अजाविमहिषादीनां बस्तिं सुमृदितं दृढम्| कषायरक्तं निश्छिद्रग्रन्थिगन्धशिरं तनुम्||१६|| ग्रथितं साधु सूत्रेण सुखसंस्थाप्यभेषजम्| |१७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tadalAbhe caritArthatA (17) · Śloka 17
| బస్త్యభావేఽంకపాదం వాన్యసేద్వాసోఽథవా ఘనం||17||
| बस्त्यभावेऽङ्कपादं वान्यसेद्वासोऽथवा घनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhauShadhamAtrA (18-19) · Śloka 19
నిరూహమాత్రా ప్రథమే ప్రకుంచో వత్సరే పరం| ప్రకుంచవృద్ధిః ప్రత్యబ్దం యావత్షట్ప్రసృతాస్తతః||18|| ప్రసృతం వర్ద్ధయేదూర్ధ్వం ద్వాదశాష్టాదశస్య తు| ఆసప్తతేరిదం మానం, దశైవ ప్రసృతాః పరం||19||
निरूहमात्रा प्रथमे प्रकुञ्चो वत्सरे परम्| प्रकुञ्चवृद्धिः प्रत्यब्दं यावत्षट्प्रसृतास्ततः||१८|| प्रसृतं वर्द्धयेदूर्ध्वं द्वादशाष्टादशस्य तु| आसप्ततेरिदं मानं, दशैव प्रसृताः परम्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanauShadhamAtrA (20) · Śloka 20
ఏవం సాంవత్సరీకాదారభ్య యావద్వర్షశతికస్తావన్నిరూహమాత్రామభిధాయ, అనువాసనమాత్రామధికృత్యాహ - - - - యథాయథం నిరూహస్య పాదో మాత్రాఽనువాసనే| |20|
एवं सांवत्सरीकादारभ्य यावद्वर्षशतिकस्तावन्निरूहमात्रामभिधाय, अनुवासनमात्रामधिकृत्याह - - - - यथायथं निरूहस्य पादो मात्राऽनुवासने| |२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhyasyAnuvAsanam, anuvAsanakAlaH, anuvasanIyasya pUrvakartavyam (20-24) · Śloka 24
| ఆస్థాప్యం స్నేహితం స్విన్నం శుద్ధం లబ్ధబలం పునః||20|| అన్వాసనార్హం విజ్ఞాయ పూర్వమేవానువాసయేత్| శీతే వసంతే చ దివా రాత్రౌ కేచిత్తతోఽన్యదా||21|| అభ్యక్తస్నాతముచితాత్పాదహీనం హితం లఘు| అస్నిగ్ధరూక్షమశితం సానుపానం ద్రవాది చ||22|| కృతచంక్రమణం ముక్తవిణ్మూత్రం శయనే సుఖే| నాత్యుచ్ఛ్రితే న చోచ్ఛీర్షే సంవిష్టం వామపార్శ్వతః||23|| సంకోచ్య దక్షిణం సక్థి ప్రసార్య చ తతోఽపరం| |24|
| आस्थाप्यं स्नेहितं स्विन्नं शुद्धं लब्धबलं पुनः||२०|| अन्वासनार्हं विज्ञाय पूर्वमेवानुवासयेत्| शीते वसन्ते च दिवा रात्रौ केचित्ततोऽन्यदा||२१|| अभ्यक्तस्नातमुचितात्पादहीनं हितं लघु| अस्निग्धरूक्षमशितं सानुपानं द्रवादि च||२२|| कृतचङ्क्रमणं मुक्तविण्मूत्रं शयने सुखे| नात्युच्छ्रिते न चोच्छीर्षे संविष्टं वामपार्श्वतः||२३|| सङ्कोच्य दक्षिणं सक्थि प्रसार्य च ततोऽपरम्| |२४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsane vaidyakRutyam (24-26) · Śloka 26
| అథాస్య నేత్రం ప్రణయేత్స్నిగ్ధే స్నిగ్ధముఖం గుదే||24|| ఉచ్ఛ్వాస్య బస్తేర్వదనే బద్ధే హస్తమకంపయన్| పృష్ఠవంశం ప్రతి తతో నాతిద్రుతవిలంబితం||25|| నాతివేగం న వా మందం సకృదేవ ప్రపీడయేత్| సావశేషం చ కుర్వీత వాయుః శేషే హి తిష్ఠతి||26||
| अथास्य नेत्रं प्रणयेत्स्निग्धे स्निग्धमुखं गुदे||२४|| उच्छ्वास्य बस्तेर्वदने बद्धे हस्तमकम्पयन्| पृष्ठवंशं प्रति ततो नातिद्रुतविलम्बितम्||२५|| नातिवेगं न वा मन्दं सकृदेव प्रपीडयेत्| सावशेषं च कुर्वीत वायुः शेषे हि तिष्ठति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidyakRutyasya phalam, shIghranivRuttau punaranuvAsanam (27-29) · Śloka 29
దత్తే తూత్తానదేహస్య పాణినా తాడయేత్స్ఫిజౌ| తత్పార్ష్ణిభ్యాం తథా శయ్యాం పాదతశ్చ త్రిరుత్క్షిపేత్||27|| తతః ప్రసారితాఙ్హ్గస్య సోపధానస్య పార్ష్ణికే| ఆహన్యాన్ముష్టినాఽఙ్హ్గం చ స్నేహేనాభ్యజ్య మర్దయేత్||28|| వేదనార్తమితి స్నేహో న హి శీఘ్రం నివర్తతే| యోజ్యః శీఘ్రం నివృత్తేఽన్యః స్నేహోఽతిష్ఠన్నకార్యకృత్||29||
दत्ते तूत्तानदेहस्य पाणिना ताडयेत्स्फिजौ| तत्पार्ष्णिभ्यां तथा शय्यां पादतश्च त्रिरुत्क्षिपेत्||२७|| ततः प्रसारिताङ्ह्गस्य सोपधानस्य पार्ष्णिके| आहन्यान्मुष्टिनाऽङ्ह्गं च स्नेहेनाभ्यज्य मर्दयेत्||२८|| वेदनार्तमिति स्नेहो न हि शीघ्रं निवर्तते| योज्यः शीघ्रं निवृत्तेऽन्यः स्नेहोऽतिष्ठन्नकार्यकृत्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandAgnimanAgatasnehaM ca sAyaM na bhojayet (30) · Śloka 30
దీప్తాగ్నిం త్వాగతస్నేహం సాయాస్నే భోజయేల్లఘు| |30|
दीप्ताग्निं त्वागतस्नेहं सायास्ने भोजयेल्लघु| |३०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasya nivRuttikAlaH, anivRuttau upekShA pratIkArashca (30-31) · Śloka 31
| నివృత్తికాలః పరమస్త్రయో యామాస్తతః పరం||30|| అహోరాత్రముపేక్షేత, పరతః ఫలవర్తిభిః| తీక్ష్ణైర్వా బస్తిభిః కుర్యాద్యత్నం స్నేహనివృత్తయే||31||
| निवृत्तिकालः परमस्त्रयो यामास्ततः परम्||३०|| अहोरात्रमुपेक्षेत, परतः फलवर्तिभिः| तीक्ष्णैर्वा बस्तिभिः कुर्याद्यत्नं स्नेहनिवृत्तये||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratIkArasyApavAdaH, snehasheShapAkArthamauShadham (32-33) · Śloka 33
అతిరౌక్ష్యాదనాగచ్ఛన్న చేజ్జాడ్యాదిదోషకృత్| ఉపేక్షేతైవ హి తతోఽధ్యుషితశ్చ నిశాం పిబేత్||32|| ప్రాతర్నాగరధాన్యాంభః కోష్ణం, కేవలమేవ వా| |33|
अतिरौक्ष्यादनागच्छन्न चेज्जाड्यादिदोषकृत्| उपेक्षेतैव हि ततोऽध्युषितश्च निशां पिबेत्||३२|| प्रातर्नागरधान्याम्भः कोष्णं, केवलमेव वा| |३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana punaranuvAsanasya kAlaH (33-34) · Śloka 34
| అన్వాసయేత్తృతీయేఽహ్ని పంచమే వా పునశ్చ తం||33|| యథా వా స్నేహపక్తిః స్యాదతోఽత్యుల్బణమారుతాన్| వ్యాయామనిత్యాన్ దీప్తాగ్నీన్ రూక్షాంశ్చ ప్రతివాసరం||34||
| अन्वासयेत्तृतीयेऽह्नि पञ्चमे वा पुनश्च तम्||३३|| यथा वा स्नेहपक्तिः स्यादतोऽत्युल्बणमारुतान्| व्यायामनित्यान् दीप्ताग्नीन् रूक्षांश्च प्रतिवासरम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvasanAnantaraM nirUhaH, anuvAsanaM vinaiva niruhaH (35) · Śloka 35
ఇతి స్నేహైస్త్రిచతురైః స్నిగ్ధే స్రోతోవిశుద్ధయే| నిరూహం శోధనం యుంజ్యాదస్నిగ్ధే స్నేహనం తనోః||35||
इति स्नेहैस्त्रिचतुरैः स्निग्धे स्रोतोविशुद्धये| निरूहं शोधनं युञ्ज्यादस्निग्धे स्नेहनं तनोः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhavidhiH (36-38) · Śloka 38
పంచమేఽథ తృతీయే వా దివసే సాధకే శుభే| మధ్యాహ్నే కించిదావృత్తే ప్రయుక్తే బలిమంగలే||36|| అభ్యక్తస్వేదితోత్సృష్టమలం నాతిబుభుక్షితం| అవేక్ష్య పురుషం దోషభేషజాదీని చాదరాత్||37|| బస్తిం ప్రకల్పయేద్వైద్యస్తద్విద్యైర్బహుభిః సహ| |38|
पञ्चमेऽथ तृतीये वा दिवसे साधके शुभे| मध्याह्ने किञ्चिदावृत्ते प्रयुक्ते बलिमङ्गले||३६|| अभ्यक्तस्वेदितोत्सृष्टमलं नातिबुभुक्षितम्| अवेक्ष्य पुरुषं दोषभेषजादीनि चादरात्||३७|| बस्तिं प्रकल्पयेद्वैद्यस्तद्विद्यैर्बहुभिः सह| |३८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM mAtrA (38-41) · Śloka 41
అథ నిరూహకల్పనామాహ - - - - | క్వాథయేద్వింశతిపలం ద్రవ్యస్యాష్టౌ ఫలాని చ||38|| తతః క్వాథాచ్చతుర్థాంశం స్నేహం వాతే ప్రకల్పయేత్| పిత్తే స్వస్థే చ షష్ఠాంశమష్టమాంశం కఫేఽధికే||39|| సర్వత్ర చాష్టమం భాగం కల్కాద్భవతి వా యథా| నాస్యచ్ఛసాంద్రతా బస్తేః పలమాత్రం గుడస్య చ||40|| మధుపట్వాదిశేషం చ యుక్త్యా| |41|
अथ निरूहकल्पनामाह - - - - | क्वाथयेद्विंशतिपलं द्रव्यस्याष्टौ फलानि च||३८|| ततः क्वाथाच्चतुर्थांशं स्नेहं वाते प्रकल्पयेत्| पित्ते स्वस्थे च षष्ठांशमष्टमांशं कफेऽधिके||३९|| सर्वत्र चाष्टमं भागं कल्काद्भवति वा यथा| नास्यच्छसान्द्रता बस्तेः पलमात्रं गुडस्य च||४०|| मधुपट्वादिशेषं च युक्त्या| |४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM saMskAraH (41-43) · Śloka 43
సర్వం తదేకతః| ఉష్ణాంబుకుంభీబాష్పేణ తప్తం ఖజసమాహతం||41|| ప్రక్షిప్య బస్తౌ ప్రణయేత్పాయౌ నాత్యుష్ణశీతలం| నాతిస్నిగ్ధం న వా రూక్షం నాతితీక్ష్ణం న వా మృదు||42|| నాత్యచ్ఛసాంద్రం నోనాతిమాత్రం నాపటు నాతి చ| లవణం తద్వదమ్లం చ|43|
सर्वं तदेकतः| उष्णाम्बुकुम्भीबाष्पेण तप्तं खजसमाहतम्||४१|| प्रक्षिप्य बस्तौ प्रणयेत्पायौ नात्युष्णशीतलम्| नातिस्निग्धं न वा रूक्षं नातितीक्ष्णं न वा मृदु||४२|| नात्यच्छसान्द्रं नोनातिमात्रं नापटु नाति च| लवणं तद्वदम्लं च|४३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matAntareNa svasthaviShayaM mAnam (43-45) · Śloka 45
సాంప్రతమన్యమతమభిధత్తే - - - - పఠంత్యన్యే తు తద్విదః||43|| మాత్రాం త్రిపలికాం కృర్యాత్స్నేహమాక్షికయోః పృథక్| కర్షార్ద్ధం మాణిమంథస్య స్వస్థే కల్కపలద్వయం||44|| సర్వద్రవాణాం శేషాణాం పలాని దశ కల్పయేత్| |45|
साम्प्रतमन्यमतमभिधत्ते - - - - पठन्त्यन्ये तु तद्विदः||४३|| मात्रां त्रिपलिकां कृर्यात्स्नेहमाक्षिकयोः पृथक्| कर्षार्द्धं माणिमन्थस्य स्वस्थे कल्कपलद्वयम्||४४|| सर्वद्रवाणां शेषाणां पलानि दश कल्पयेत्| |४५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhadravyANAM melanakramaH (45-46) · Śloka 46
సంప్రతి నిరూహావయవానాం మాక్షికాదీనాం సంయోజనవిధిమాహ - - - - | మాక్షికం లవణం స్నేహం కల్కం క్వాథమితి క్రమాత్||45|| ఆవపేత నిరూహాణామేష సంయోజనే విధిః| |46|
सम्प्रति निरूहावयवानां माक्षिकादीनां संयोजनविधिमाह - - - - | माक्षिकं लवणं स्नेहं कल्कं क्वाथमिति क्रमात्||४५|| आवपेत निरूहाणामेष संयोजने विधिः| |४६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana datte nirUhe rogiNaH kRutyam (46-47) · Śloka 47
| ఉత్తానో దత్తమాత్రే తు నిరూహే తన్మనా భవేత్||46|| కృతోపధానః సంజాతవేగశ్చోత్కటకః సృజేత్| |47|
| उत्तानो दत्तमात्रे तु निरूहे तन्मना भवेत्||४६|| कृतोपधानः सञ्जातवेगश्चोत्कटकः सृजेत्| |४७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirUhasya nivRuttikAlaH, anivRuttau pratIkAraH (47-49) · Śloka 49
| ఆగతౌ పరమః కాలో ముహూర్తో మృత్యవే పరం||47|| తత్రానులోమికం స్నేహక్షారమూత్రామ్లకల్పితం| త్వరితం స్నిగ్ధతీక్ష్ణోష్ణం బస్తిమన్యం ప్రపీడయేత్||48|| విదద్యాత్ఫలవర్తిం వా స్వేదనోత్రాసనాది చ| |49|
| आगतौ परमः कालो मुहूर्तो मृत्यवे परम्||४७|| तत्रानुलोमिकं स्नेहक्षारमूत्राम्लकल्पितम्| त्वरितं स्निग्धतीक्ष्णोष्णं बस्तिमन्यं प्रपीडयेत्||४८|| विदद्यात्फलवर्तिं वा स्वेदनोत्रासनादि च| |४९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asamyagyogAtpunaH punardAnam (49-50) · Śloka 50
| స్వయమేవ నివృత్తే తు ద్వితీయో బస్తిరిష్యతే||49|| తృతీయోఽపి చతుర్థోఽపి యావద్వా సునిరూఢతా| |50|
| स्वयमेव निवृत्ते तु द्वितीयो बस्तिरिष्यते||४९|| तृतीयोऽपि चतुर्थोऽपि यावद्वा सुनिरूढता| |५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyogAdilakShaNam (50) · Śloka 50
కాని పునః సమ్యఙ్నిరూఢలింగాని ? ఇత్యాహ - - - - | విరిక్తవచ్చ యోగాదీన్విద్యాత్|50|
कानि पुनः सम्यङ्निरूढलिङ्गानि ? इत्याह - - - - | विरिक्तवच्च योगादीन्विद्यात्|५०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samyagyoge snAnaM bhojanaM ca (50-51) · Śloka 51
| యోగే తు భోజయేత్||50|| కోష్ణేన వారిణా స్నాతం తనుధన్వరసౌదనం| |51|
| योगे तु भोजयेत्||५०|| कोष्णेन वारिणा स्नातं तनुधन्वरसौदनम्| |५१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAnabhojanayoH phalam (51-52) · Śloka 52
| వికారా యే నిరూఢస్య భవంతి ప్రచలైర్మలైః||51|| తే సుఖోష్ణాంబుసిక్తస్య యాంతి భుక్తవతః శమం| |52|
| विकारा ये निरूढस्य भवन्ति प्रचलैर्मलैः||५१|| ते सुखोष्णाम्बुसिक्तस्य यान्ति भुक्तवतः शमम्| |५२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtArditasya nirUhadina evAnuvAsanam (52) · Śloka 52
| అథ వాతార్దితం భూయః సద్య ఏవానువాసయేత్||52||
| अथ वातार्दितं भूयः सद्य एवानुवासयेत्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanasya samyagyogAdi lakShaNam (53) · Śloka 53
సమ్యగ్ఘీనాతియోగాశ్చ తస్య స్యుః స్నేహపీతవత్| |53|
सम्यग्घीनातियोगाश्च तस्य स्युः स्नेहपीतवत्| |५३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visheShaM samyagyogalakShaNam (53-54) · Śloka 54
అన్యదప్యనువాసనస్య సమ్యగ్యోగలక్షణమాహ - - - - | కించిత్కాలం స్థితో యశ్చ సపురీషో నివర్తతే||53|| సానులోమానిలః స్నేహస్తత్సిద్ధమనువాసనం| |54|
अन्यदप्यनुवासनस्य सम्यग्योगलक्षणमाह - - - - | किञ्चित्कालं स्थितो यश्च सपुरीषो निवर्तते||५३|| सानुलोमानिलः स्नेहस्तत्सिद्धमनुवासनम्| |५४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuvAsanAvRuttau doShabhedena sa~gkhyAniyamaH madhyemadhye nirUhaH (54-55) · Śloka 55
| ఏకం త్రీన్ వా బలాసే తు స్నేహబస్తీన్ ప్రకల్పయేత్||54|| పంచ వా సప్త వా పిత్తే, నవైకాదశ వాఽనిలే| పునస్తతోఽప్యయుగ్మాంస్తు పునరాస్థాపనం తతః||55||
| एकं त्रीन् वा बलासे तु स्नेहबस्तीन् प्रकल्पयेत्||५४|| पञ्च वा सप्त वा पित्ते, नवैकादश वाऽनिले| पुनस्ततोऽप्ययुग्मांस्तु पुनरास्थापनं ततः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atra doShabhedena yUShAdibhirbhojanam (56) · Śloka 56
కఫపిత్తానిలేష్వన్నం యూషక్షీరరసైః క్రమాత్| |56|
कफपित्तानिलेष्वन्नं यूषक्षीररसैः क्रमात्| |५६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAte nirUhaM prati visheShaH (56-57) · Śloka 57
| వాతఘ్నౌషధనిష్క్వాథత్రివృతాసైంధవైర్యుతః||56|| బస్తిరేకోఽనిలే స్నిగ్ధః స్వాద్వమ్లోష్ణో రసాన్వితః| |57|
| वातघ्नौषधनिष्क्वाथत्रिवृतासैन्धवैर्युतः||५६|| बस्तिरेकोऽनिले स्निग्धः स्वाद्वम्लोष्णो रसान्वितः| |५७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pitte nirUhaM prati visheShaH (57-58) · Śloka 58
| న్యగ్రోధాదిగణక్వాథపద్మకాదిసితాయుతౌ||57|| పిత్తే స్వాదుహిమౌ సాజ్యక్షీరేక్షురసమాక్షికౌ| |58|
| न्यग्रोधादिगणक्वाथपद्मकादिसितायुतौ||५७|| पित्ते स्वादुहिमौ साज्यक्षीरेक्षुरसमाक्षिकौ| |५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphe nirUhaM prati visheShaH (58-59) · Śloka 59
| ఆరగ్వధాదినిష్క్వాథవత్సకాదియుతాస్త్రయః||58|| రూక్షాః సక్షౌద్రగోమూత్రాస్తీక్ష్ణోష్ణకటుకాః కఫే| |59|
| आरग्वधादिनिष्क्वाथवत्सकादियुतास्त्रयः||५८|| रूक्षाः सक्षौद्रगोमूत्रास्तीक्ष्णोष्णकटुकाः कफे| |५९|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAte ta eva trayaH (59) · Śloka 59
| త్రయస్తే సన్నిపాతేఽపి దోషాన్ ఘ్నంతి యతః క్రమాత్||59||
| त्रयस्ते सन्निपातेऽपि दोषान् घ्नन्ति यतः क्रमात्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uktaniyamasya matAntaratvam, na hi doShashcaturtho~asti (60) · Śloka 60
త్రిభ్యః పరం బస్తిమతో నేచ్ఛంత్యన్యే చికిత్సకాః| న హి దోషశ్చతుర్థోఽస్తి పునర్దీయేత యం ప్రతి||60||
त्रिभ्यः परं बस्तिमतो नेच्छन्त्यन्ये चिकित्सकाः| न हि दोषश्चतुर्थोऽस्ति पुनर्दीयेत यं प्रति||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tribhyo nyUnatA~api na kAryA (61) · Śloka 61
ఉత్క్లేశనం శుద్ధికరం దోషాణాం శమనం క్రమాత్| త్రిధైవ కల్పయేద్వస్తిమిత్యన్యేఽపి ప్రచక్షతే||61||
उत्क्लेशनं शुद्धिकरं दोषाणां शमनं क्रमात्| त्रिधैव कल्पयेद्वस्तिमित्यन्येऽपि प्रचक्षते||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matayorviShayavyavasyA (62) · Śloka 62
| తత్ర కిం క్రియతాం ? ఇత్యాహ - - - -] దోషౌషధాదిబలతః సర్వమేతత్ప్రమాణయేత్| |62|
| तत्र किं क्रियताम् ? इत्याह - - - -] दोषौषधादिबलतः सर्वमेतत्प्रमाणयेत्| |६२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svamatamAha (62) · Śloka 62
అథ సర్వమతానుగ్రాహి స్వమతమాహ - - - - | సమ్యఙ్నిరూఢలింగం తు నాసంభావ్య నివర్తయేత్||62||
अथ सर्वमतानुग्राहि स्वमतमाह - - - - | सम्यङ्निरूढलिङ्गं तु नासम्भाव्य निवर्तयेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmabastiH (63) · Śloka 63
ఇదానీం కర్మకాలయోగాఖ్యాన్ బస్తివిశేషానాహ - - - - ప్రాక్స్నేహ ఏకః పంచాంతే ద్వాదశాస్థాపనాని చ| సాన్వాసనాని కర్మైవం బస్తయస్త్రింశదీరితాః||63||
इदानीं कर्मकालयोगाख्यान् बस्तिविशेषानाह - - - - प्राक्स्नेह एकः पञ्चान्ते द्वादशास्थापनानि च| सान्वासनानि कर्मैवं बस्तयस्त्रिंशदीरिताः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlabastiH (64) · Śloka 64
కాలః పంచదశైకోఽత్ర ప్రాక్ స్నేహోఽంతే త్రయస్తథా| షట్ పంచబస్త్యంతరితాః|64|
कालः पञ्चदशैकोऽत्र प्राक् स्नेहोऽन्ते त्रयस्तथा| षट् पञ्चबस्त्यन्तरिताः|६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yogabastiH (64-65) · Śloka 65
| యోగోఽష్టౌ బస్తయోఽత్ర తు||64|| త్రయో నిరూహాః స్నేహాశ్చ స్నేహావాద్యంతయోరుభౌ| |65|
| योगोऽष्टौ बस्तयोऽत्र तु||६४|| त्रयो निरूहाः स्नेहाश्च स्नेहावाद्यन्तयोरुभौ| |६५|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prayoganiyame yuktiH, prayogAtikrame doShaH (65-66) · Śloka 66
| స్నేహబస్తిం నిరూహం వా నైకమేవాతి శీలయేత్||65|| ఉత్క్లేశాగ్నివధౌ స్నేహాన్నిరూహాన్మరుతో భయం| |66|
| स्नेहबस्तिं निरूहं वा नैकमेवाति शीलयेत्||६५|| उत्क्लेशाग्निवधौ स्नेहान्निरूहान्मरुतो भयम्| |६६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niyamatAtparyam (66) · Śloka 66
| తస్మాన్నిరూఢః స్నేహ్యః స్యాన్నిరూహ్యశ్చానువాసితః||66||
| तस्मान्निरूढः स्नेह्यः स्यान्निरूह्यश्चानुवासितः||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prayoganiyamasya phalam (67) · Śloka 67
స్నేహశోధనయుక్త్యైవం బస్తికర్మ త్రిదోషజిత్| |67|
स्नेहशोधनयुक्त्यैवं बस्तिकर्म त्रिदोषजित्| |६७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAbastilakShaNam (67-68) · Śloka 68
అధునా మాత్రాబస్తిం లక్షయతి - - - - | హ్రస్వయా స్నేహపానస్య మాత్రయా యోజితః సమః||67|| మాత్రాబస్తిః స్మృతః స్నేహః| |68|
अधुना मात्राबस्तिं लक्षयति - - - - | ह्रस्वया स्नेहपानस्य मात्रया योजितः समः||६७|| मात्राबस्तिः स्मृतः स्नेहः| |६८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAbasterviShayaH, mAtrAbasteH phalam (68-69) · Śloka 69
శీలనీయః సదా చ సః| బాలవృద్ధాధ్వభారస్త్రీవ్యాయామాసక్తచింతకైః||68|| వాతభగ్నాబలాల్పాగ్నినృపేశ్వరసుఖాత్మభిః| దోషఘ్నో నిష్పరీహారో బల్యః సృష్టమలః సుఖః||69||
शीलनीयः सदा च सः| बालवृद्धाध्वभारस्त्रीव्यायामासक्तचिन्तकैः||६८|| वातभग्नाबलाल्पाग्निनृपेश्वरसुखात्मभिः| दोषघ्नो निष्परीहारो बल्यः सृष्टमलः सुखः||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttaravastervisheShato viShayaH (70) · Śloka 70
బస్తౌ రోగేషు నారీణాం యోనిగర్భాశయేషు చ| ద్విత్రాస్థాపనశుద్ధేభ్యో విదధ్యాద్బస్తిముత్తరం||70||
बस्तौ रोगेषु नारीणां योनिगर्भाशयेषु च| द्वित्रास्थापनशुद्धेभ्यो विदध्याद्बस्तिमुत्तरम्||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabasternetramAnam (71-72) · Śloka 72
అథ నేత్రస్య పరిమాణమాహ - - - - ఆతురాంగులమానేన తన్నేత్రం ద్వాదశాంగులం| వృత్తం గోపుచ్ఛవన్మూలమధ్యయోః కృతకర్ణికం||71|| సిద్ధార్థకప్రవేశాగ్రం శ్లక్ష్ణం హేమాదిసంభవం| కుందాశ్వమారసుమనఃపుష్పవృంతోపమం దృఢం||72||
अथ नेत्रस्य परिमाणमाह - - - - आतुराङ्गुलमानेन तन्नेत्रं द्वादशाङ्गुलम्| वृत्तं गोपुच्छवन्मूलमध्ययोः कृतकर्णिकम्||७१|| सिद्धार्थकप्रवेशाग्रं श्लक्ष्णं हेमादिसम्भवम्| कुन्दाश्वमारसुमनःपुष्पवृन्तोपमं दृढम्||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastau bastiH, uttarabastermAtrA (73) · Śloka 73
తస్య బస్తిర్మృదులఘుర్మాత్రా శుక్తిర్వికల్ప్య వా| |73|
तस्य बस्तिर्मृदुलघुर्मात्रा शुक्तिर्विकल्प्य वा| |७३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastervidhiH (73-76) · Śloka 76
| అథ స్నాతాశితస్యాస్య స్నేహబస్తివిధానతః||73|| ఋజోః సుఖోపవిష్టస్య పీఠే జానుసమే మృదౌ| హృష్టే మేఢ్రే స్థితే చర్జౌ శనైః స్రోతోవిశుద్ధయే||74|| సూక్ష్మాం శలాకాం ప్రణయేత్తయా శుద్ధేఽనుసేవని| ఆమేహనాంతం నేత్రం చ నిష్కంపం గుదవత్తతః||75|| పీడితేఽంతర్గతే స్నేహే స్నేహబస్తిక్రమో హితః| |76|
| अथ स्नाताशितस्यास्य स्नेहबस्तिविधानतः||७३|| ऋजोः सुखोपविष्टस्य पीठे जानुसमे मृदौ| हृष्टे मेढ्रे स्थिते चर्जौ शनैः स्रोतोविशुद्धये||७४|| सूक्ष्मां शलाकां प्रणयेत्तया शुद्धेऽनुसेवनि| आमेहनान्तं नेत्रं च निष्कम्पं गुदवत्ततः||७५|| पीडितेऽन्तर्गते स्नेहे स्नेहबस्तिक्रमो हितः| |७६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uttarabastyAvRuttau sa~gkhyA, sheShamanuvAsanavat (76-77) · Śloka 77
| బస్తీననేన విధినా దద్యాత్త్రీంశ్చతురోఽపి వా||76|| అనువాసనవచ్ఛేషం సర్వమేవాస్య చింతయేత్| |77|
| बस्तीननेन विधिना दद्यात्त्रींश्चतुरोऽपि वा||७६|| अनुवासनवच्छेषं सर्वमेवास्य चिन्तयेत्| |७७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastikAlaH (77-78) · Śloka 78
ఏవం పురుషాణాముత్తరబస్తివిధానముక్త్వా స్త్రీణాం వక్తి - - - - | స్త్రీణామార్తవకాలే తు యోనిర్గృహ్ణాత్యపావృతేః||77|| విదధీత తదా తస్మాదనృతావపి చాత్యతే| యోనివిభ్రంశశూలేషు యోనివ్యాపద్యసృగ్దరే||78||
एवम् पुरुषाणामुत्तरबस्तिविधानमुक्त्वा स्त्रीणां वक्ति - - - - | स्त्रीणामार्तवकाले तु योनिर्गृह्णात्यपावृतेः||७७|| विदधीत तदा तस्मादनृतावपि चात्यते| योनिविभ्रंशशूलेषु योनिव्यापद्यसृग्दरे||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAM rogabhedena yantrabhedo mArgabhedashca (79-80) · Śloka 80
అథాత్ర తు నేత్రస్య ప్రమాణమాహ - - - - నేత్రం దశాంగులం ముద్గప్రవేశం చతురఙులం| అపత్యమార్గే యోజ్యం స్యాద్ హ్యంగులం మూత్రవర్త్మని||79|| మూత్రకృచ్ఛ్రవికారేషు, బాలానాం త్వేకమంగులం| |80|
अथात्र तु नेत्रस्य प्रमाणमाह - - - - नेत्रं दशाङ्गुलं मुद्गप्रवेशं चतुरङुलम्| अपत्यमार्गे योज्यं स्याद् ह्यङ्गुलं मूत्रवर्त्मनि||७९|| मूत्रकृच्छ्रविकारेषु, बालानां त्वेकमङ्गुलम्| |८०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastau mAtrA (80) · Śloka 80
| ప్రకుంచో మధ్యమా మాత్రా. బాలానాం శుక్తిరేవ తు||80||
| प्रकुञ्चो मध्यमा मात्रा. बालानां शुक्तिरेव तु||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana strINAmuttarabastividhiH, strINAmuttarabastAvAvRuttikramaH (81-82) · Śloka 82
అధునోత్తరబస్త్యవస్థానం త్రివిధాయా అపి స్త్రియా వదతి - - - - ఉత్తానాయాః శయానాయాః సమ్యక్ సంకోచ్య సక్థినీ| ఊర్ధ్వజాన్వాస్త్రిచతురానహోరాత్రేణ యోజయేత్||81|| బస్తీంస్త్రిరాత్రమేవం చ స్నేహమాత్రాం వివర్ద్ధయన్| త్ర్యహమేవ చ విశ్రభ్య ప్రణిదధ్యాత్పునస్త్ర్యహం||82||
अधुनोत्तरबस्त्यवस्थानं त्रिविधाया अपि स्त्रिया वदति - - - - उत्तानायाः शयानायाः सम्यक् सङ्कोच्य सक्थिनी| ऊर्ध्वजान्वास्त्रिचतुरानहोरात्रेण योजयेत्||८१|| बस्तींस्त्रिरात्रमेवं च स्नेहमात्रां विवर्द्धयन्| त्र्यहमेव च विश्रभ्य प्रणिदध्यात्पुनस्त्र्यहम्||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanAdInAmantaram (83) · Śloka 83
యుక్త్యోక్తమేవాముమర్థం సంక్షేపసంగ్రహార్థం పునరాహ - - - - పక్షాద్విరేకో వమితే తతః పక్షాన్నిరూహణం| సద్యో నిరూఢశ్చాన్వాస్యః సప్తరాత్రాద్విరేచితః||83||
युक्त्योक्तमेवामुमर्थं सङ्क्षेपसङ्ग्रहार्थं पुनराह - - - - पक्षाद्विरेको वमिते ततः पक्षान्निरूहणम्| सद्यो निरूढश्चान्वास्यः सप्तरात्राद्विरेचितः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhAshuddhasamparke~ashuddhameva bastirnirharet (84) · Śloka 84
నను, దోషాణాం ధాతూనాం చ స్నేహస్వేదాభ్యామేకలోలీభావాత్ కథం బస్తిర్దోషానేవ నిర్హరేత్ న ధాతూన్ ? ఇత్యేతచ్చోద్యం దృష్టాంతద్వారేణ పరిజిహీర్షురిదమాహ - - - - యథా కుసుంభాదియుతాత్తోయాద్రాగం హరేత్పటః| తథా ద్రవీకృతాద్దేహాద్బస్తిర్నిర్హరతే మలాన్||84||
ननु, दोषाणां धातूनां च स्नेहस्वेदाभ्यामेकलोलीभावात् कथं बस्तिर्दोषानेव निर्हरेत् न धातून् ? इत्येतच्चोद्यं दृष्टान्तद्वारेण परिजिहीर्षुरिदमाह - - - - यथा कुसुम्भादियुतात्तोयाद्रागं हरेत्पटः| तथा द्रवीकृताद्देहाद्बस्तिर्निर्हरते मलान्||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana basteH sarvottamatve yuktiH (85-87) · Śloka 87
అధునా వాయోః స్వరూపం ప్రథయన్ బస్తిం శ్లాఘయన్నాహ - - - - శాఖాగతాః కోష్ఠగతాశ్చ రోగా మర్మోర్ధ్వసర్వావయవాంగజాశ్చ| యే సంతి తేషాం న తు కశ్చిదన్యో వాయోః పరం జన్మని హేతురస్తి||85|| విట్శ్లేష్మపిత్తాదిమలోచ్చయానాం విక్షేపసంహారకరః స యస్మాత్| తస్యాతివృద్ధంస్య శమాయ న్యాయ- ద్బస్తేర్వినా భేషజమస్తి కించిత్||86|| తస్మాచ్చికిత్సార్ద్ధ ఇతి ప్రదిష్టః కృత్స్నా చికిత్సాఽపి చ బస్తిరేకైః| |87|
अधुना वायोः स्वरूपं प्रथयन् बस्तिं श्लाघयन्नाह - - - - शाखागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वावयवाङ्गजाश्च| ये सन्ति तेषां न तु कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति||८५|| विट्श्लेष्मपित्तादिमलोच्चयानां विक्षेपसंहारकरः स यस्मात्| तस्यातिवृद्धंस्य शमाय न्याय- द्बस्तेर्विना भेषजमस्ति किञ्चित्||८६|| तस्माच्चिकित्सार्द्ध इति प्रदिष्टः कृत्स्ना चिकित्साऽपि च बस्तिरेकैः| |८७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirAvyadho~api bastitulyaH (19) · Śloka 19
| తథా నిజాగంతువికారకారి- రక్తౌషధత్వేన శిరావ్యధోఽపి||87|| ఇతి శ్రీ వైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం సూత్రస్థానే బస్తివిధిర్నామైకోనవింతితమోఽధ్యాయః||19||
| तथा निजागन्तुविकारकारि- रक्तौषधत्वेन शिराव्यधोऽपि||८७|| इति श्री वैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां सूत्रस्थाने बस्तिविधिर्नामैकोनविंतितमोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon