Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

29. granthyarbudaślīpadāpacīnāḍīvijñānīyādhyāyaḥ

Adhikarana granthyarbushlIdApacInADIvij~jAnIyAdhyAyaH grantheH samprAptirniruktishca (2-1) · Śloka 1

അഥാതോ ഗ്രഥ്യര്ബുദശ്ലീപദാപചീനാഡീവിജ്ഞാനീയം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ| (ഗദ്യസൂത്രേ|൨| ) കഫപ്രധാനാഃ കുര്വന്തി മേദോമാംസാസ്രഗാ മലാഃ| വൃത്തോന്നതം യം ശ്വയഥും സ ഗ്രന്ഥിര്ഗ്രഥനാത്സ്മൃതഃ||൧||

View original

अथातो ग्रथ्यर्बुदश्लीपदापचीनाडीविज्ञानीयं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे|२| ) कफप्रधानाः कुर्वन्ति मेदोमांसास्रगा मलाः| वृत्तोन्नतं यं श्वयथुं स ग्रन्थिर्ग्रथनात्स्मृतः||१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana grantheH navavidhatvam (2) · Śloka 2

ദോഷാസ്രമാംസമേദോസ്ഥിസിരാവ്രണഭവാ നവ| തേ|൨|

View original

दोषास्रमांसमेदोस्थिसिराव्रणभवा नव| ते|२|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 1 vAtajasya grantherlakShaNam (2-3) · Śloka 3

| തത്ര വാതാദായാമതോദമ്ഭേദാന്വിതോऽസിതഃ||൨|| സ്ഥാനാത്സ്ഥാനാന്തരഗതിരകസ്മാദ്ധാനിവൃദ്ധിമാന്| മൃദുര്ബസ്തിരിവാനദ്ധോ വിഭിന്നോऽച്ഛം സ്രവത്യസൃക്||൩||

View original

| तत्र वातादायामतोदम्भेदान्वितोऽसितः||२|| स्थानात्स्थानान्तरगतिरकस्माद्धानिवृद्धिमान्| मृदुर्बस्तिरिवानद्धो विभिन्नोऽच्छं स्रवत्यसृक्||३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 pittajasya grantherlakShaNam (4) · Śloka 4

പിത്താത്സദാഹഃ പീതാഭോ രക്തോ വാ, പച്യതേ ദ്രുതമ്| ഭിന്നോऽസ്രമുഷ്ണം സ്രവതി|൪|

View original

पित्तात्सदाहः पीताभो रक्तो वा, पच्यते द्रुतम्| भिन्नोऽस्रमुष्णं स्रवति|४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 kaPajasya grantherlakShaNam (4-5) · Śloka 5

| ശ്ലേഷ്മണാ നീരുജോ ഘനഃ||൪|| ശീതഃ സവര്ണഃ കണ്ഡൂമാന്, പക്വഃ പൂയം സ്രവേദ്ഘനമ്| |൫|

View original

| श्लेष्मणा नीरुजो घनः||४|| शीतः सवर्णः कण्डूमान्, पक्वः पूयं स्रवेद्घनम्| |५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 4 raktajasya grantherlakShaNam (5-6) · Śloka 6

| ദോഷൈര്ദുഷ്ടേऽസൃജി ഗ്രന്ഥിര്ഭവേന്മൂര്ച്ഛത്സു ജന്തുഷു||൫|| സിരാമാംസം ച സംശ്രിത്യ സസ്വാപഃ പിത്തലക്ഷണഃ| |൬|

View original

| दोषैर्दुष्टेऽसृजि ग्रन्थिर्भवेन्मूर्च्छत्सु जन्तुषु||५|| सिरामांसं च संश्रित्य सस्वापः पित्तलक्षणः| |६|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 mAMsajasya grantherlakShaNam (6-7) · Śloka 7

| മാംസലൈര്ദൂഷിതം മാംസമാഹാരൈര്ഗ്രന്ഥിമാവഹേത്||൬|| സ്നിഗ്ധം മഹാന്തം കഠിനം സിരാനദ്ധം കഫാകൃതിമ്| |൭|

View original

| मांसलैर्दूषितं मांसमाहारैर्ग्रन्थिमावहेत्||६|| स्निग्धं महान्तं कठिनं सिरानद्धं कफाकृतिम्| |७|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 6 modojasya grantherlakShaNam (7-9) · Śloka 9

| പ്രവൃദ്ധം മേദുരൈര്മേദോ നീതം മാംസേऽഥവാ ത്വചി||൭|| വായുനാ കുരുതേ ഗ്രന്ഥി ഭൃശം സ്നിഗ്ധം മൃദും ചലമ്| ശ്ലേഷമതുല്യാകൃതിം ദേഹക്ഷയവൃദ്ധിക്ഷയോദയമ്||൮|| സ വിഭിന്നോ ഘനം മേദസ്താമ്രാസിതസിതം സ്രവേത്| |൯|

View original

| प्रवृद्धं मेदुरैर्मेदो नीतं मांसेऽथवा त्वचि||७|| वायुना कुरुते ग्रन्थि भृशं स्निग्धं मृदुं चलम्| श्लेषमतुल्याकृतिं देहक्षयवृद्धिक्षयोदयम्||८|| स विभिन्नो घनं मेदस्ताम्रासितसितं स्रवेत्| |९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 7 asthijasya grantherlakShaNam (9-10) · Śloka 10

| അസ്ഥിഭാങ്ഗാഭിഘാതാഭ്യാമുന്നതാവനതം തു യത്||൯|| സോऽസ്ഥിഗ്രന്ഥിഃ| |൧൦|

View original

| अस्थिभाङ्गाभिघाताभ्यामुन्नतावनतं तु यत्||९|| सोऽस्थिग्रन्थिः| |१०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 8 sirAjasya grantherlakShaNam (10-11) · Śloka 11

പദാതേസ്തു സഹസാऽമ്ഭോവഗാഹനാത്| വ്യായാമാദ്വാ പ്രതാന്തസ്യ സിരാജാലം സശോണിതമ്||൧൦|| വായുഃ സമ്പീഡ്യ സങ്കോച്യ വക്രീകൃത്യ വിശോഷ്യ ച| നിഃഷ്ഫുരം നീരുജം ഗ്രന്ഥിം കുരുതേ സ സിരാഹ്വയഃ||൧൧||

View original

पदातेस्तु सहसाऽम्भोवगाहनात्| व्यायामाद्वा प्रतान्तस्य सिराजालं सशोणितम्||१०|| वायुः सम्पीड्य सङ्कोच्य वक्रीकृत्य विशोष्य च| निःष्फुरं नीरुजं ग्रन्थिं कुरुते स सिराह्वयः||११||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 9 vraNajasya grantherlakShaNam (12-13) · Śloka 13

അരുഢേ രൂഢമാത്രേ വാ വ്രണേ സര്വരസാശിനഃ| സാര്ദ്രേ വാ ബന്ധരഹിതേ ഗാത്രേऽശ്മാഭിഹതേऽഥവാ||൧൨|| വാതോऽസ്രമസ്രുതം ദുഷ്ടം സംശോഷ്യ ഗ്രഥിതം വ്രണമ്| കുര്യാത്സദാഹഃ കണ്ഡൂമാന് വ്രണഗ്രന്ഥിരയം സ്മൃതഃ||൧൩||

View original

अरुढे रूढमात्रे वा व्रणे सर्वरसाशिनः| सार्द्रे वा बन्धरहिते गात्रेऽश्माभिहतेऽथवा||१२|| वातोऽस्रमस्रुतं दुष्टं संशोष्य ग्रथितं व्रणम्| कुर्यात्सदाहः कण्डूमान् व्रणग्रन्थिरयं स्मृतः||१३||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana eteShAM sAdhyAsAdhyatvam (14) · Śloka 14

സാധ്യാ ദോഷാസ്രമേദോജാഃ, ന തു സ്ഥൂലഖരാശ്ചലാഃ| മര്മകണ്ഠോദരസ്ഥാശ്ച|൧൪|

View original

साध्या दोषास्रमेदोजाः, न तु स्थूलखराश्चलाः| मर्मकण्ठोदरस्थाश्च|१४|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana arbudasya granthito mahatvam,arbuda ShaDUvidhatvam,arbudaM prAyo na pacyate, (14-15) · Śloka 15

| മഹത്തു ഗ്രന്ഥിതോऽര്ബുദമ്||൧൪|| തല്ലക്ഷണം ച മേദോന്തൈഃ ഷോഢാ ദോഷാദിഭിസ്തു തത്| പ്രായോ മേദഃ കഫാഢ്യത്വാസ്ഥിരത്വാച്ച ന പച്യതേ||൧൫||

View original

| महत्तु ग्रन्थितोऽर्बुदम्||१४|| तल्लक्षणं च मेदोन्तैः षोढा दोषादिभिस्तु तत्| प्रायो मेदः कफाढ्यत्वास्थिरत्वाच्च न पच्यते||१५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 1/2/3/4/5/ vAtajapittajakaPajamAMsajamedojAnAmrbudAnAM lakShaNaM tattadranthilakShaNa tulyaMj~jeyam,6 shoNitArbudasya lakShaNam (16-17) · Śloka 17

സിരാസ്ഥം ശോണിതം ദോഷഃ സങ്കോച്യാന്തഃ പ്രപീഡ്യ ച| പാചയേത തദാനദ്ധം സാസ്രാവം മാംസപിണ്ഡിതമ്||൧൬|| മാംസാങ്കുരൈശ്ചിതം യാതി വൃദ്ധി ചാശു സ്രവേത്തതഃ| അജസ്രം ദുഷ്ടരുധിരം ഭൂരി തച്ഛോണിതാര്ബുദമ്||൧൭||

View original

सिरास्थं शोणितं दोषः सङ्कोच्यान्तः प्रपीड्य च| पाचयेत तदानद्धं सास्रावं मांसपिण्डितम्||१६|| मांसाङ्कुरैश्चितं याति वृद्धि चाशु स्रवेत्ततः| अजस्रं दुष्टरुधिरं भूरि तच्छोणितार्बुदम्||१७||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana arbudAnAM sAdhyAsAdhyatvam (18) · Śloka 18

തേഷ്വസൃങ്മാംസജേ വര്ജ്യേ, ചത്വാര്യന്യാനി സാധയേത്| |൧൮|

View original

तेष्वसृङ्मांसजे वर्ज्ये, चत्वार्यन्यानि साधयेत्| |१८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shlIpadasya samprAtpitlakShaNaM ca (18-19) · Śloka 19

| പ്രസ്ഥിതാ വങ്ക്ഷണോഓര്വാദിമധഃകായം കഫോല്ബണാഃ||൧൮|| ദോഷാ മാംസാസ്രഗാഃ പാദൌ കാലേനാശ്രിത്യ കുര്വതേ| ശനൈഃശനൈര്ഘനം ശോഫം ശ്ലീപദം തത്പ്രചക്ഷതേ||൧൯||

View original

| प्रस्थिता वङ्क्षणोओर्वादिमधःकायं कफोल्बणाः||१८|| दोषा मांसास्रगाः पादौ कालेनाश्रित्य कुर्वते| शनैःशनैर्घनं शोफं श्लीपदं तत्प्रचक्षते||१९||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana vAtajasya shlIpadasya lakShaNam (20) · Śloka 20

പരിപോടയുതം കൃഷ്ണമനിമിത്തരുജം ഖരമ്| രൂക്ഷം ച വാതാത്|൨൦|

View original

परिपोटयुतं कृष्णमनिमित्तरुजं खरम्| रूक्षं च वातात्|२०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana pittajasya shlIpadasya lakShaNam (20) · Śloka 20

| പിത്താത്തു പീതം ദാഹജ്വരാന്വിതമ്||൨൦||

View original

| पित्तात्तु पीतं दाहज्वरान्वितम्||२०||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana kaPajasya shlIpadasya lakShaNam (21) · Śloka 21

| കഫാദ്ഗുരു സ്നിഗ്ധമരുക് ചിതം മാംസാങ്കുരൈര്ബൃഹത്|൨൧|

View original

| कफाद्गुरु स्निग्धमरुक् चितं मांसाङ्कुरैर्बृहत्|२१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana shlIpadasya sAdhyAsAdhyatvam (21) · Śloka 21

| തത്ത്യജേദ്വത്സരാതീതം സുമഹത് സുപരിസ്രുതി||൨൧||

View original

| तत्त्यजेद्वत्सरातीतं सुमहत् सुपरिस्रुति||२१||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana pANyAdiShvapi shlIpadamityeke (22) · Śloka 22

പാണിനാസൌഷ്ഠകര്ണേഷു വദന്ത്യേകേ തു പാദവത്| ശ്ലീപദം ജായതേ തച്ച ദേശേऽനൂപേ ഭൃശം ഭൃശമ്||൨൨||

View original

पाणिनासौष्ठकर्णेषु वदन्त्येके तु पादवत्| श्लीपदं जायते तच्च देशेऽनूपे भृशं भृशम्||२२||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana gaNDamAlAyAH samprAtpirlakShaNaM ca (23-25) · Śloka 25

മേദസ്ഥാഃ കണ്ഠമന്യാക്ഷകക്ഷാവങ്ക്ഷണഗാ മലാഃ| സവര്ണാന് കഠിനാന് സ്നിഗ്ധാന് വാര്താകാമലകാകൃതീന്||൨൩|| അവഗാഢാന് ബഹൂന് ഗണ്ഡാംശ്ചിരപാകാംശ്ച കുര്വതേ| പച്യന്തേऽല്പരുജസ്തേऽന്യേ സ്രവന്ത്യന്യേऽതികണ്ഡുരാഃ||൨൪|| നശ്യന്ത്യന്യേ ഭവന്ത്യന്യേ ദീര്ഘകാലാനുബന്ധിനഃ| ഗണ്ഡമാലാऽപചീ ചേയം ദൂര്വേവ ക്ഷയവൃദ്ധിഭാക്|൨൫|

View original

मेदस्थाः कण्ठमन्याक्षकक्षावङ्क्षणगा मलाः| सवर्णान् कठिनान् स्निग्धान् वार्ताकामलकाकृतीन्||२३|| अवगाढान् बहून् गण्डांश्चिरपाकांश्च कुर्वते| पच्यन्तेऽल्परुजस्तेऽन्ये स्रवन्त्यन्येऽतिकण्डुराः||२४|| नश्यन्त्यन्ये भवन्त्यन्ये दीर्घकालानुबन्धिनः| गण्डमालाऽपची चेयं दूर्वेव क्षयवृद्धिभाक्|२५|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana gaNDA asAdhyalakShaNam (25) · Śloka 25

താം ത്യജേത്സജ്വരച്ഛര്ദിപാര്ശ്വരുക്കാസപീനസാമ്| ||൨൫||

View original

तां त्यजेत्सज्वरच्छर्दिपार्श्वरुक्कासपीनसाम्| ||२५||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana nADyAH samprAtpirlakShaNaM ca (26-28) · Śloka 28

| അഭേദാത്പക്വശോഫസ്യ വ്രണേ ചാപഥ്യസേവിനഃ||൨൬|| അനുപ്രവിശ്യ മാംസാദീന് ദൂരം പൂയോऽഭിധാവതി| ഗതിഃ സാ ദൂരഗമനാന്നാഡീ നാഡീവ സംസ്രുതേഃ||൨൭|| നാഡ്യേകാऽനൃജുരന്യേഷാം സൈവാനേകഗതിര്ഗതിഃ| |൨൮|

View original

| अभेदात्पक्वशोफस्य व्रणे चापथ्यसेविनः||२६|| अनुप्रविश्य मांसादीन् दूरं पूयोऽभिधावति| गतिः सा दूरगमनान्नाडी नाडीव संस्रुतेः||२७|| नाड्येकाऽनृजुरन्येषां सैवानेकगतिर्गतिः| |२८|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana nADcA pa~jcavidhatvam (28) · Śloka 28

| സാ ദോഷൈഃ പൃഥഗേകസ്ഥൈഃ ശല്യഹേതുശ്ച പഞ്ചമീ||൨൮||

View original

| सा दोषैः पृथगेकस्थैः शल्यहेतुश्च पञ्चमी||२८||

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 1 vAtajAyA nADyAH lakShaNam (29) · Śloka 29

വാതാത് സരുക്സൂക്ഷ്മമൂഖീ വിവര്ണാ ഫേനിലോദ്വമാ| സ്രവത്യഭ്യധികം രാത്രൌ|൨൯|

View original

वातात् सरुक्सूक्ष्ममूखी विवर्णा फेनिलोद्वमा| स्रवत्यभ्यधिकं रात्रौ|२९|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 2 pittajAyAH nADyAH lakShaNam (29-30) · Śloka 30

| പിത്താത്തൃഡ്ജ്വരദാഹകൃത്||൨൯|| പീതോഷ്ണപൂതിപൂയസ്രുദ്ദിവാ ചാതി നിഷിഞ്ചതി| |൩൦|

View original

| पित्तात्तृड्ज्वरदाहकृत्||२९|| पीतोष्णपूतिपूयस्रुद्दिवा चाति निषिञ्चति| |३०|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 kaphajAyAH nADyAH lakShaNamy (30-31) · Śloka 31

| ഘനപിച്ഛിലസംസ്രാവാ കണ്ഡൂലാ കഠിനാ കഫാത്|൩൦| നിശി ചാഭ്യധികക്ലേദാ| |൩൧|

View original

| घनपिच्छिलसंस्रावा कण्डूला कठिना कफात्|३०| निशि चाभ्यधिकक्लेदा| |३१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 3 kaphajAyAH nADyAH lakShaNamy (30-31) · Śloka 31

| ഘനപിച്ഛിലസംസ്രാവാ കണ്ഡൂലാ കഠിനാ കഫാത്||൩൦|| നിശി ചാഭ്യധികക്ലേദാ| |൩൧|

View original

| घनपिच्छिलसंस्रावा कण्डूला कठिना कफात्||३०|| निशि चाभ्यधिकक्लेदा| |३१|

🔊 Audio coming soon

Adhikarana 5 shalyajAyAH nADyAH lakShaNam (29) · Śloka 29

അന്തഃസ്ഥിതം ശല്യമനാഹൃതം തു കരോതി നാഡീം വഹതേ ച സാऽസ്യ| ഫേനാനുവിദ്ധം തനുമല്പമുഷ്ണം സാസ്രം ച പൂയം സരുജം ച നിത്യമ്||൩൧|| ഇതി ശ്രീവൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസൂനുശ്രീമദ്വാഗ്ഭടവിരചി- തായാമഷ്ടാങ്ഗഹൃദയസംഹിതായാം ഷഷ്ഠേ ഉത്തരസ്ഥാനേ ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദശ്ലീപദാപചീനാഡീവിജ്ഞാനീയം നാമൈകോനത്രിംശോऽധ്യായഃ||൨൯||

View original

अन्तःस्थितं शल्यमनाहृतं तु करोति नाडीं वहते च साऽस्य| फेनानुविद्धं तनुमल्पमुष्णं सास्रं च पूयं सरुजं च नित्यम्||३१|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचि- तायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने ग्रन्थ्यर्बुदश्लीपदापचीनाडीविज्ञानीयं नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२९||

🔊 Audio coming soon

29. granthyarbudaślīpadāpacīnāḍīvijñānīyādhyāyaḥ — Ashtanga Hrudayam | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi