Adhikarana guhyarogapratiShedhAdhyAyaH --------- upadaMshe nave meDhramadhye sirAvyadhAdi (2) · Śloka 2
athaitaccikitsāṁ brūtē athātō guhyarōgapratiṣēdhaṁ vyākhyāsyāmaḥ|
iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ|
(gadyasūtrē)|2|
mēḍhramadhyē sirāṁ vidhyēdupaṁdaśē navōtthitē|
śītāṁ kuryāt kriyāṁ śuddhiṁ virēkēṇa viśēṣataḥ||1||
tilakalkaghr̥takṣaudrairlēpaḥ pakvē tu pāṭitē|
|2|
View original
अथैतच्चिकित्सां ब्रूते अथातो गुह्यरोगप्रतिषेधं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः|
(गद्यसूत्रे)|२|
मेढ्रमध्ये सिरां विध्येदुपंदशे नवोत्थिते|
शीतां कुर्यात् क्रियां शुद्धिं विरेकेण विशेषतः||१||
तिलकल्कघृतक्षौद्रैर्लेपः पक्वे तु पाटिते|
|२|
Adhikarana upadaMshe jambvAdikvAthena kShAlanam, upadaMshe jambvAditailena ropaNam (2-4) · Śloka 4
|
jambvāmrasumanōnīpaśvētakāmbōjikāṅkurān||2||
śallakībadarībilvapalāśatiniśōdbhavāḥ|
tvacaḥ kṣīridrumāṇāṁ ca triphalāṁ ca pacējjalē||3||
sa kvāthaḥ kṣālanaṁ, tēna pakvaṁ tailaṁ ca rōpaṇam|
|4|
View original
|
जम्ब्वाम्रसुमनोनीपश्वेतकाम्बोजिकाङ्कुरान्||२||
शल्लकीबदरीबिल्वपलाशतिनिशोद्भवाः|
त्वचः क्षीरिद्रुमाणां च त्रिफलां च पचेज्जले||३||
स क्वाथः क्षालनं, तेन पक्वं तैलं च रोपणम्|
|४|
Adhikarana upadaMshe tutthAdilepo vraNaharaH (4-5) · Śloka 5
|
tutthagairikalōdhrailāmanōhvālarasāñjanaiḥ||4||
harēṇupuṣpakāsīsasaurāṣṭrīlavaṇōttamaiḥ|
lēpaḥ kṣaudrayutaiḥ sakṣmairupadaṁśavraṇāpahaḥ||5||
View original
|
तुत्थगैरिकलोध्रैलामनोह्वालरसाञ्जनैः||४||
हरेणुपुष्पकासीससौराष्ट्रीलवणोत्तमैः|
लेपः क्षौद्रयुतैः सक्ष्मैरुपदंशव्रणापहः||५||
Adhikarana upadaMshe triphalAmaShIleporopaNam (6) · Śloka 6
kapālē triphalā dagdhā saghr̥tā rōpaṇaṁ param|
|6|
View original
कपाले त्रिफला दग्धा सघृता रोपणं परम्|
|६|
Adhikarana upadaMshe pratidoShaM shoPavat cikitsitam (6) · Śloka 6
|
sāmānyaṁ sādhanamidaṁ pratidōṣaṁ tu śōphavat||6||
View original
|
सामान्यं साधनमिदं प्रतिदोषं तु शोफवत्||६||
Adhikarana upadaMshe pAkaM yathAna yAti tathA~atiyatnaH kAryaH (7) · Śloka 7
na ca yāti yathā pākaṁ prayatēta tathā bhr̥śam|
pakvaiḥ snāyusirāmāṁsaiḥ prāyō naśyati hi dhvajaḥ||7||
View original
न च याति यथा पाकं प्रयतेत तथा भृशम्|
पक्वैः स्नायुसिरामांसैः प्रायो नश्यति हि ध्वजः||७||
Adhikarana arshaHsu CinnadagdheShu upadaMSavat kriyA (8) · Śloka 8
arśasāṁ chinnadagdhānāṁ kriyā kāryōpadaṁśavat|
|8|
View original
अर्शसां छिन्नदग्धानां क्रिया कार्योपदंशवत्|
|८|
Adhikarana sarShapikAsu leKanaM kaShAyairavacUrNanAdi (8-9) · Śloka 9
|
sarṣapā likhitāḥ sūkṣmaiḥ kaṣāyairavacūrṇayēt||8||
tairēvābhyañjanaṁ tailaṁ sādhayēt vraṇarōpaṇam|
|9|
View original
|
सर्षपा लिखिताः सूक्ष्मैः कषायैरवचूर्णयेत्||८||
तैरेवाभ्यञ्जनं तैलं साधयेत् व्रणरोपणम्|
|९|
Adhikarana avamanthe~apIyaM kriyA (9) · Śloka 9
|
kriyēyamavamanthē'pi raktaṁ srāvyaṁ tathōbhayōḥ||9||
View original
|
क्रियेयमवमन्थेऽपि रक्तं स्राव्यं तथोभयोः||९||
Adhikarana kumbhIkAyAM raktamokShaNaM tinukAdibhirlepastailaM ca (10) · Śloka 10
kumbhīkāyāṁ harēdraktaṁ pakvāyāṁ śōdhitē vraṇē|
tindukatriphalārōdhrailēpastailaṁ ca rōpaṇam||10||
View original
कुम्भीकायां हरेद्रक्तं पक्वायां शोधिते व्रणे|
तिन्दुकत्रिफलारोध्रैलेपस्तैलं च रोपणम्||१०||
Adhikarana alajyAmayameva kriyAkramaH (11) · Śloka 11
alajyāṁ srutaraktāyāmayamēva kriyākramaḥ|
|11|
View original
अलज्यां स्रुतरक्तायामयमेव क्रियाक्रमः|
|११|
Adhikarana uttamAyAM chedanaM kaShAyakalkacUrNairUpakramashca (11-12) · Śloka 12
|
uttamākhyāṁ tu piṭikāṁ sañcchidya baḍiśōddhr̥tām||11||
kalkaiścūrṇaiḥ kaṣāyāṇāṁ kṣaudrayuktairupācarēt|
|12|
View original
|
उत्तमाख्यां तु पिटिकां सञ्च्छिद्य बडिशोद्धृताम्||११||
कल्कैश्चूर्णैः कषायाणां क्षौद्रयुक्तैरुपाचरेत्|
|१२|
Adhikarana puShkarikAsaMvyUDhayostvakpAke sparshahAnyAM ca pittavisarpoktaH kramaH (12-13) · Śloka 13
|
kramaḥ pittavisarpōktaḥ puṣkaravyūḍhayōrhitaḥ||12||
tvakpākē sparśahānyāṁ ca sēcayēd|
|13|
View original
|
क्रमः पित्तविसर्पोक्तः पुष्करव्यूढयोर्हितः||१२||
त्वक्पाके स्पर्शहान्यां च सेचयेद्|
|१३|
Adhikarana mRudite balAtailena secanaM madhurairupanAhanaM ca (13) · Śloka 13
mr̥ditaṁ punaḥ|
balātailēna kōṣṇēna madhuraścōpanāhayēt||13||
View original
मृदितं पुनः|
बलातैलेन कोष्णेन मधुरश्चोपनाहयेत्||१३||
Adhikarana aShThIlikAyAM rakte hRute shleShmagranthivadupakramaH (14) · Śloka 14
aṣṭhīlikāṁ hr̥tē raktē ślēṣmagranthivadācarēt|
|14|
View original
अष्ठीलिकां हृते रक्ते श्लेष्मग्रन्थिवदाचरेत्|
|१४|
Adhikarana nivRutte dhRutAbhya~jjanAdi (14-16) · Śloka 16
|
nivr̥ttaṁ sarpiṣā'bhyajya svēdayitvōpanāhayēt||14||
trirātraṁ pañcarātraṁ vā susnigdhaiḥ śālvalādibhiḥ|
svēdayitvā tatō bhūyaḥ snigdhaṁ carma samānayēt||15||
maṇiṁ prapīḍya śanakaiḥ praviṣṭē cōpanāhanam|
maṇau punaḥpunaḥ snigdhaṁ bhōjanaṁ cātra śasyatē||16||
View original
|
निवृत्तं सर्पिषाऽभ्यज्य स्वेदयित्वोपनाहयेत्||१४||
त्रिरात्रं पञ्चरात्रं वा सुस्निग्धैः शाल्वलादिभिः|
स्वेदयित्वा ततो भूयः स्निग्धं चर्म समानयेत्||१५||
मणिं प्रपीड्य शनकैः प्रविष्टे चोपनाहनम्|
मणौ पुनःपुनः स्निग्धं भोजनं चात्र शस्यते||१६||
Adhikarana avapATyAmapyayameva kramaH (17) · Śloka 17
ayamēva prayōjyaḥ syādavapāṭyāmapi kramaḥ|
|17|
View original
अयमेव प्रयोज्यः स्यादवपाट्यामपि क्रमः|
|१७|
Adhikarana niruddhamaNau nADyA snehasi~jcanAdi,niruddhamaNau evamasiddhau shastreNa pATanAdi (17-19) · Śloka 19
|
nāḍīmubhayatōdvārāṁ niruddhē jatunā sr̥tām||17||
snēhāktāṁ srōtasi nyasya siñcētsnēhaiścalāpahaiḥ|
tryahāttryahātsthūlatarāṁ nyasya nāḍīṁ vivardhayēt||18||
srōtōdvāramasiddhau tu vidvān śastrēṇa pāṭayēt|
sēvanīṁ varjayan yuñjyāt sadyaḥkṣatavidhiṁ tataḥ||19||
View original
|
नाडीमुभयतोद्वारां निरुद्धे जतुना सृताम्||१७||
स्नेहाक्तां स्रोतसि न्यस्य सिञ्चेत्स्नेहैश्चलापहैः|
त्र्यहात्त्र्यहात्स्थूलतरां न्यस्य नाडीं विवर्धयेत्||१८||
स्रोतोद्वारमसिद्धौ तु विद्वान् शस्त्रेण पाटयेत्|
सेवनीं वर्जयन् युञ्ज्यात् सद्यःक्षतविधिं ततः||१९||
Adhikarana grathite svedanamupanAhashca (20) · Śloka 20
granthitaṁ svēditaṁ nāḍyā snigdhōṣṇairupanāhayēt|
|20|
View original
ग्रन्थितं स्वेदितं नाड्या स्निग्धोष्णैरुपनाहयेत्|
|२०|
Adhikarana Sataponake lekhanaM kaShAyairlepaSca (20) · Śloka 20
|
limpētkaṣāyaiḥ sakṣaudrairlikhitvā śatapōnakam||20||
View original
|
लिम्पेत्कषायैः सक्षौद्रैर्लिख़ित्वा शतपोनकम्||२०||
Adhikarana raktArbude raktavidradhivat (21) · Śloka 21
raktavidradhivatkāryā cikitsā śōṇitārbudē|
|21|
View original
रक्तविद्रधिवत्कार्या चिकित्सा शोणितार्बुदे|
|२१|
Adhikarana sarveShu yathAvasthaM vraNopacAraH (21) · Śloka 21
|
vraṇōpacāraṁ sarvēṣu yathāvasthaṁ prayōjayēt||21||
View original
|
व्रणोपचारं सर्वेषु यथावस्थं प्रयोजयेत्||२१||
Adhikarana yonivyApaccikitsA ------- yonivyApatsu BUyiShThaM vAtajit karma, tatra hetuSca,vAtajAsu visheShataH snehanAdi (22-23) · Śloka 23
yōnivyāpatsu bhūyiṣṭhaṁ śasyatē karma vātajit|
snēhanasvēdabastyādi vātajāsu viśēṣataḥ||22||
na hi vātādr̥tē yōnirvanitānāṁ praduṣyati|
atō jitvā tamanyasya kuryāddōṣasya bhēṣajam||23||
View original
योनिव्यापत्सु भूयिष्ठं शस्यते कर्म वातजित्|
स्नेहनस्वेदबस्त्यादि वातजासु विशेषतः||२२||
न हि वातादृते योनिर्वनितानां प्रदुष्यति|
अतो जित्वा तमन्यस्य कुर्याद्दोषस्य भेषजम्||२३||
Adhikarana vAtajAsu balAtailAdipAnam, duHsthitAdiyoneH samatvAdikaraNam, tatra hetushca (24-26) · Śloka 26
pāyayēta(ttāṁ) balātailaṁ miśrakaṁ sukumārakam|
snigdhasvinnāṁ tathā yōniṁ duḥsthitāṁ sthāpayētsamām||24||
pāṇinā namayējjihyāṁ saṁvr̥tāṁ vyadhayēt punaḥ|
pravēśayēnniḥsr̥tāṁ ca vivr̥tāṁ parivartayēt||25||
sthānāpavr̥ttā yōnirhi śalyabhūtā striyō matā|
|26|
View original
पाययेत(त्तां) बलातैलं मिश्रकं सुकुमारकम्|
स्निग्धस्विन्नां तथा योनिं दुःस्थितां स्थापयेत्समाम्||२४||
पाणिना नमयेज्जिह्यां संवृतां व्यधयेत् पुनः|
प्रवेशयेन्निःसृतां च विवृतां परिवर्तयेत्||२५||
स्थानापवृत्ता योनिर्हि शल्यभूता स्त्रियो मता|
|२६|
Adhikarana vAtajAsu strIShu mRudUni vamanAdikarmANi, strIShu shuddhAsu bastyAdi karma (26-27) · Śloka 27
|
karmabhirvamanādyaiśca mr̥dubhiryōjayētstriyam||26||
sarvataḥ suviśuddhāyāḥ śēṣaṁ karma vidhīyatē|
bastyabhyaṅgaparīṣēkapralēpapicudhāraṇam||27||
View original
|
कर्मभिर्वमनाद्यैश्च मृदुभिर्योजयेत्स्त्रियम्||२६||
सर्वतः सुविशुद्धायाः शेषं कर्म विधीयते|
बस्त्यभ्यङ्गपरीषेकप्रलेपपिचुधारणम्||२७||
Adhikarana vAtajAsu kAshmaryAdighRutaM paraM garbhadam (28-29) · Śloka 29
kāśmaryatriphalādrākṣākāsamardaniśādvayaiḥ|
guḍūcīsairyakābhīruśukanāsāpunarnavaiḥ||28||
parūṣakaiśca vipacētprasthamakṣasamairghr̥tāt|
yōnivātavikāraghnaṁ tatpītaṁ garbhadaṁ param||29||
View original
काश्मर्यत्रिफलाद्राक्षाकासमर्दनिशाद्वयैः|
गुडूचीसैर्यकाभीरुशुकनासापुनर्नवैः||२८||
परूषकैश्च विपचेत्प्रस्थमक्षसमैर्घृतात्|
योनिवातविकारघ्नं तत्पीतं गर्भदं परम्||२९||
Adhikarana vAtajAsu vacAdicUrNaM yonipArshvArtyAdinAshakam (30-31) · Śloka 31
vacōpakuñcikājājīkr̥ṣṇāvr̥ṣakasaindhavam|
ajamōdāyavakṣāraśarkarācitrakānvitam||30||
piṣṭvā prasannayā''lōḍya khādēttadghr̥tabharjitam|
yōnipārśvārtihr̥drōgagulmārśōvinivr̥ttayē||31||
View original
वचोपकुञ्चिकाजाजीकृष्णावृषकसैन्धवम्|
अजमोदायवक्षारशर्कराचित्रकान्वितम्||३०||
पिष्ट्वा प्रसन्नयाऽऽलोड्य खादेत्तद्घृतभर्जितम्|
योनिपार्श्वार्तिहृद्रोगगुल्मार्शोविनिवृत्तये||३१||
Adhikarana vAtajAsu vRuShakAdicUrNaM tathaiva (32) · Śloka 32
vr̥ṣakaṁ mātuluṅgasya mūlāni madayantikām|
pibēnmadyaiḥ salavaṇaistathā kr̥ṣṇōpakuñcikē||32||
View original
वृषकं मातुलुङ्गस्य मूलानि मदयन्तिकाम्|
पिबेन्मद्यैः सलवणैस्तथा कृष्णोपकुञ्चिके||३२||
Adhikarana vAtajAsu rAsnAdishRutaM payaH shUlaharam (33) · Śloka 33
rāsnāśvadaṁṣṭrāvr̥ṣakaiḥ śr̥taṁ śūlaharaṁ payaḥ|
|33|
View original
रास्नाश्वदंष्ट्रावृषकैः शृतं शूलहरं पयः|
|३३|
Adhikarana vAtajAsu guDUcyAdikvAthaiH secanam (33) · Śloka 33
|
guḍūcītriphalādantīkvāthaiśca pariṣēcanam||33||
View original
|
गुडूचीत्रिफलादन्तीक्वाथैश्च परिषेचनम्||३३||
Adhikarana vAtajAsu natAdisAdhitatailapicuH shUlaghnaH (34) · Śloka 34
natavārtākinīkuṣṭhasaindhavāmaradārubhiḥ|
tailātprasādhitāddhāryaḥ picuryōnau rujāpahaḥ||34||
View original
नतवार्ताकिनीकुष्ठसैन्धवामरदारुभिः|
तैलात्प्रसाधिताद्धार्यः पिचुर्योनौ रुजापहः||३४||
Adhikarana pittalAsu shItAH yonisekAdayaH (35) · Śloka 35
pittalānāṁ tu yōnīnāṁ sēkābhyaṅgapicukriyāḥ|
śītāḥ pittajitaḥ kāryāḥ snēhanārthaṁ ghr̥tāni ca||35||
View original
पित्तलानां तु योनीनां सेकाभ्यङ्गपिचुक्रियाः|
शीताः पित्तजितः कार्याः स्नेहनार्थं घृतानि च||३५||
Adhikarana pittalAsu shatAvaryAdilehaH (36-40) · Śloka 40
śatāvarīmūlatulācatuṣkāt kṣuṇṇapīḍitāt|
rasēna kṣīratulyēna pācayēta ghr̥tāḍhakam||36||
jīvanīyaiḥ śatāvaryā mr̥dvīkābhiḥ parūṣakaiḥ|
piṣṭaiḥ priyālaiścākṣāṁśaurdvibalāmadhukānvitaiḥ||37||
siddhaśītē tu madhunaḥ pippalyāśca palāṣṭakam|
śarkarāyā daśapalaṁ kṣipēllihyātpicuṁ tataḥ||38||
yōnyasr̥kśukradōṣaghnaṁ vr̥ṣyaṁ puṁsavanaṁ param|
kṣataṁ kṣayamasr̥kpittaṁ kāsaṁ śvāsaṁ halīmakam||39||
kāmalāṁ vātarudhiraṁ visarpaṁ hr̥cchirōgraham|
apasmārārditāyāmamadōnmādāṁśca nāśayēt||40||
View original
शतावरीमूलतुलाचतुष्कात् क्षुण्णपीडितात्|
रसेन क्षीरतुल्येन पाचयेत घृताढकम्||३६||
जीवनीयैः शतावर्या मृद्वीकाभिः परूषकैः|
पिष्टैः प्रियालैश्चाक्षांशौर्द्विबलामधुकान्वितैः||३७||
सिद्धशीते तु मधुनः पिप्पल्याश्च पलाष्टकम्|
शर्कराया दशपलं क्षिपेल्लिह्यात्पिचुं ततः||३८||
योन्यसृक्शुक्रदोषघ्नं वृष्यं पुंसवनं परम्|
क्षतं क्षयमसृक्पित्तं कासं श्वासं हलीमकम्||३९||
कामलां वातरुधिरं विसर्पं हृच्छिरोग्रहम्|
अपस्मारार्दितायाममदोन्मादांश्च नाशयेत्||४०||
Adhikarana pittalAsu evameva payaH sarpiH (41) · Śloka 41
ēvamēva payaḥ sarpirjīvanīyōpasādhitam|
garbhadaṁ pittajānāṁ ca rōgāṇāṁ paramaṁ hitam||41||
View original
एवमेव पयः सर्पिर्जीवनीयोपसाधितम्|
गर्भदं पित्तजानां च रोगाणां परमं हितम्||४१||
Adhikarana pitta balAdighRutatailaM garbhadam (42-44) · Śloka 44
balādrōṇadvayakvāthē ghr̥tatailāḍhakaṁ pacēt|
kṣīrē caturguṇē kr̥ṣṇākākanāsāsitānvitaiḥ||42||
jīvantīkṣīrakākōlīsthirāvīrardhijīvakaiḥ|
payasyāśrāvaṇīmudgapīlumāṣākhyaparṇibhiḥ||43||
vātapittāmayān hatvā pānād garbhaṁ dadhāti tat|
|44|
View original
बलाद्रोणद्वयक्वाथे घृततैलाढकं पचेत्|
क्षीरे चतुर्गुणे कृष्णाकाकनासासितान्वितैः||४२||
जीवन्तीक्षीरकाकोलीस्थिरावीरर्धिजीवकैः|
पयस्याश्रावणीमुद्गपीलुमाषाख्यपर्णिभिः||४३||
वातपित्तामयान् हत्वा पानाद् गर्भं दधाति तत्|
|४४|
Adhikarana raktayonyAM yathAdoShaM raktasthApanamauShadham (44-45) · Śloka 45
|
raktayōnyāmasr̥gvarṇairanubandhamavēkṣya ca||44||
yathādōṣōdayaṁ yuñjyād raktasthāpanamauṣadham|
|45|
View original
|
रक्तयोन्यामसृग्वर्णैरनुबन्धमवेक्ष्य च||४४||
यथादोषोदयं युञ्ज्याद् रक्तस्थापनमौषधम्|
|४५|
Adhikarana raktayonyAM puShyAnugaM cUrNam, shlaiShmikyAM sarvaM rukShoShNamauShadham (45-50) · Śloka 50
|
pāṭhāṁ jambvāmrayōrasthi śilōdbhēdaṁ rasāñjanam||45||
ambaṣṭhāṁ śālmalīpicchāṁ samaṅgāṁ vatsakatvacam|
bāhlīkabilvātiviṣārōdhratōyadagairikam||46||
śuṇṭhīmadhūkamācīkaraktacandanakaṭūphalam|
kaṭvaṅgavatsakānantādhātakīmadhukārjunam||47||
puṣyē gr̥hītvā sañcūrṇya sakṣaudraṁ tandulāmbhasā|
pibēdarśaḥsvatīsārē raktaṁ yaścōpavēśyatē||48||
dōṣā jantukr̥tā yē ca bālānāṁ tāṁśca nāśayēt|
yōnidōṣaṁ rajōdōṣaṁ śyāvaśvētāruṇāsitam||49||
cūrṇaṁ puṣyānugaṁ nāma hitamātrēyapūjitam|
yōnyāṁ balāsaduṣṭāyāṁ sarvaṁ rūkṣōṣṇamauṣadham||50||
View original
|
पाठां जम्ब्वाम्रयोरस्थि शिलोद्भेदं रसाञ्जनम्||४५||
अम्बष्ठां शाल्मलीपिच्छां समङ्गां वत्सकत्वचम्|
बाह्लीकबिल्वातिविषारोध्रतोयदगैरिकम्||४६||
शुण्ठीमधूकमाचीकरक्तचन्दनकटूफलम्|
कट्वङ्गवत्सकानन्ताधातकीमधुकार्जुनम्||४७||
पुष्ये गृहीत्वा सञ्चूर्ण्य सक्षौद्रं तन्दुलाम्भसा|
पिबेदर्शःस्वतीसारे रक्तं यश्चोपवेश्यते||४८||
दोषा जन्तुकृता ये च बालानां तांश्च नाशयेत्|
योनिदोषं रजोदोषं श्यावश्वेतारुणासितम्||४९||
चूर्णं पुष्यानुगं नाम हितमात्रेयपूजितम्|
योन्यां बलासदुष्टायां सर्वं रूक्षोष्णमौषधम्||५०||
Adhikarana shUnonnatAstabdhApicchilAsrAviNIviplutopaplutAdyAsu yoniShu dhAtakyAditailenAbhya~ggAdikam (51-54) · Śloka 54
dhātakyāmalakīpatrasrōtōjamadhukōtpalaiḥ|
jambvāmrasārakāsīsarōdhrakaṭphalatindukaiḥ||51||
saurāṣṭrikādāḍimatvagudumbaraśalāṭubhiḥ|
akṣamātrairajāmūtrē kṣīrē ca dviguṇē pacēt||52||
tailaprasthaṁ tadabhyaṅgapicubastiṣu yōjayēt|
tēna śūnōnnatā stabdhā picchilā srāviṇī tathā||53||
viplutōpaplutā yōniḥ siddhyētatsphōṭaśūlinī|
|54|
View original
धातक्यामलकीपत्रस्रोतोजमधुकोत्पलैः|
जम्ब्वाम्रसारकासीसरोध्रकट्फलतिन्दुकैः||५१||
सौराष्ट्रिकादाडिमत्वगुदुम्बरशलाटुभिः|
अक्षमात्रैरजामूत्रे क्षीरे च द्विगुणे पचेत्||५२||
तैलप्रस्थं तदभ्यङ्गपिचुबस्तिषु योजयेत्|
तेन शूनोन्नता स्तब्धा पिच्छिला स्राविणी तथा||५३||
विप्लुतोपप्लुता योनिः सिद्ध्येतत्स्फोटशूलिनी|
|५४|
Adhikarana shUnonnatAstabdhApicchilAsrAviNIviplutopaplutAdyAsu yoniShu yavAnnAdishIlanam (54-55) · Śloka 55
|
yavānnamabhayāriṣṭaṁ sīdhu tailaṁ ca śīlayēt||54||
pippalyayōrajaḥ pathyāprayōgāṁśca samākṣikān|
|55|
View original
|
यवान्नमभयारिष्टं सीधु तैलं च शीलयेत्||५४||
पिप्पल्ययोरजः पथ्याप्रयोगांश्च समाक्षिकान्|
|५५|
Adhikarana paicchilye kAsIsAdicUrNo vaishadyakArakaH (55-56) · Śloka 56
|
kāsīsaṁ triphalā kāṅkṣī sāmrajambvasthi dhātukī||55||
paicchilyē kṣaudrasaṁyuktaścūrṇō vaiśadyakārakaḥ|
|56|
View original
|
कासीसं त्रिफला काङ्क्षी साम्रजम्ब्वस्थि धातुकी||५५||
पैच्छिल्ये क्षौद्रसंयुक्तश्चूर्णो वैशद्यकारकः|
|५६|
Adhikarana paicchilye durgandhe palAshAdicUrNaH, AragvadhAdikvAthena secanam (56-57) · Śloka 57
|
palāśadhātakījambūsamaṅgāmōcasarjajaḥ||56||
durgandhē picchilē klēdē stambhanaścūrṇa iṣyatē|
āragvadhādivargasya kaṣāyaḥ pariṣēcanam||57||
View original
|
पलाशधातकीजम्बूसमङ्गामोचसर्जजः||५६||
दुर्गन्धे पिच्छिले क्लेदे स्तम्भनश्चूर्ण इष्यते|
आरग्वधादिवर्गस्य कषायः परिषेचनम्||५७||
Adhikarana stabdhAsu karkashAsu mArdavakaraM vesavArAdi dhAraNam (58) · Śloka 58
stambdhānāṁ karkaśānāṁ ca kāryaṁ mārdavakārakam|
dhāraṇaṁ vēsavārasya kr̥sarāpāyasasya ca||58||
View original
स्तम्ब्धानां कर्कशानां च कार्यं मार्दवकारकम्|
धारणं वेसवारस्य कृसरापायसस्य च||५८||
Adhikarana durgandhAsu yoniShu sarvagandhAnAM kaShAyAdi (59) · Śloka 59
durgandhānāṁ kaṣāyaḥ syāttailaṁ vā kalka ēva vā|
cūrṇē vā sarvagandhānāṁ pūtigandhā(ndhya)pakarṣaṇaḥ||59||
View original
दुर्गन्धानां कषायः स्यात्तैलं वा कल्क एव वा|
चूर्णे वा सर्वगन्धानां पूतिगन्धा(न्ध्य)पकर्षणः||५९||
Adhikarana shleShmalAsu kaTuprAyA bastayaH, pitte samadhukakShIrAH bastayaH, vAte tailAmlayutAH bastayaH (60) · Śloka 60
ślēṣmalānāṁ kaṭuprāyāḥ samūtrā bastayō hitāḥ|
pittē samadhukakṣīrā vātē tailāmlasaṁyutāḥ||60||
View original
श्लेष्मलानां कटुप्रायाः समूत्रा बस्तयो हिताः|
पित्ते समधुकक्षीरा वाते तैलाम्लसंयुताः||६०||
Adhikarana sannipAtajAyAM sAdhAraNaM karma (61) · Śloka 61
sannipātasamutthāyāḥ karma sādhāraṇaṁ hitam|
|61|
View original
सन्निपातसमुत्थायाः कर्म साधारणं हितम्|
|६१|
Adhikarana evaM yoniShu shuddhAsu garbhadhAraNam (61-62) · Śloka 62
|
ēvaṁ yōniṣu śuddhāsu garbhaṁ vindanti yōṣitaḥ||61||
aduṣṭē prākr̥tē bījē jīvōpakramaṇē sati|
|62|
View original
|
एवं योनिषु शुद्धासु गर्भं विन्दन्ति योषितः||६१||
अदुष्टे प्राकृते बीजे जीवोपक्रमणे सति|
|६२|
Adhikarana puruShasyApi duShTaM shukraM parIkShyopakramaH (62-63) · Śloka 63
|
pañcakarmaviśuddhasya puruṣasyāpi cēndriyam||62||
parīkṣya varṇairdōṣāṇāṁ duṣṭaṁ tadghnairupācarēt|
|63|
View original
|
पञ्चकर्मविशुद्धस्य पुरुषस्यापि चेन्द्रियम्||६२||
परीक्ष्य वर्णैर्दोषाणां दुष्टं तद्घ्नैरुपाचरेत्|
|६३|
Adhikarana phalasarpiH yonishukradoSheShu shastamAyuShyAdikaraM ca (63-34) · Śloka 34
|
mañjiṣṭhākuṣṭhatagaratriphalāśarkarāvacāḥ||63||
dvē niśē madhukaṁ mēdāṁ dīpyakaṁ kaṭurōhiṇīm|
payasyāhiṅgukākōlīvājigandhāśatāvarīḥ||64||
piṣṭvā'kṣāṁśā ghr̥taprasthaṁ pacētkṣīracaturguṇam|
yōniśukrapradōṣēṣu tatsarvēṣu praśasyatē||65||
āyuṣyaṁ pauṣṭikaṁ mēdhyaṁ dhanyaṁ puṁsavanaṁ param|
phalasarpiriti khyātaṁ puṣpē pītaṁ phalāya yat||66||
mriyamāṇaprajānāṁ ca garbhiṇīnāṁ ca pūjitam|
ētatparaṁ ca bālānāṁ grahaghnaṁ dēhavardhanam||67||
iti śrīvaidyapatisiṁhaguptasūnuśrīmadvāgbhaṭaviracitāyāmaṣṭāṅgahr̥dayasaṁhitāyāṁ ṣaṣṭhē uttarasthānē guhyarōgapratiṣēdhō nāma catustriṁśō'dhyāyaḥ||34||
View original
|
मञ्जिष्ठाकुष्ठतगरत्रिफलाशर्करावचाः||६३||
द्वे निशे मधुकं मेदां दीप्यकं कटुरोहिणीम्|
पयस्याहिङ्गुकाकोलीवाजिगन्धाशतावरीः||६४||
पिष्ट्वाऽक्षांशा घृतप्रस्थं पचेत्क्षीरचतुर्गुणम्|
योनिशुक्रप्रदोषेषु तत्सर्वेषु प्रशस्यते||६५||
आयुष्यं पौष्टिकं मेध्यं धन्यं पुंसवनं परम्|
फलसर्पिरिति ख्यातं पुष्पे पीतं फलाय यत्||६६||
म्रियमाणप्रजानां च गर्भिणीनां च पूजितम्|
एतत्परं च बालानां ग्रहघ्नं देहवर्धनम्||६७||
इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविरचितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तरस्थाने गुह्यरोगप्रतिषेधो नाम चतुस्त्रिंशोऽध्यायः||३४||