34. guhyarōgapratiṣēdhādhyayaḥ

Adhikarana guhyarogapratiShedhAdhyAyaH --------- upadaMshe nave meDhramadhye sirAvyadhAdi (2) · Śloka 2

అథైతచ్చికిత్సాం బ్రూతే అథాతో గుహ్యరోగప్రతిషేధం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః| (గద్యసూత్రే)|2| మేఢ్రమధ్యే సిరాం విధ్యేదుపందశే నవోత్థితే| శీతాం కుర్యాత్ క్రియాం శుద్ధిం విరేకేణ విశేషతః||1|| తిలకల్కఘృతక్షౌద్రైర్లేపః పక్వే తు పాటితే| |2|

Adhikarana upadaMshe jambvAdikvAthena kShAlanam, upadaMshe jambvAditailena ropaNam (2-4) · Śloka 4

| జంబ్వామ్రసుమనోనీపశ్వేతకాంబోజికాంకురాన్||2|| శల్లకీబదరీబిల్వపలాశతినిశోద్భవాః| త్వచః క్షీరిద్రుమాణాం చ త్రిఫలాం చ పచేజ్జలే||3|| స క్వాథః క్షాలనం, తేన పక్వం తైలం చ రోపణం| |4|

Adhikarana upadaMshe tutthAdilepo vraNaharaH (4-5) · Śloka 5

| తుత్థగైరికలోధ్రైలామనోహ్వాలరసాంజనైః||4|| హరేణుపుష్పకాసీససౌరాష్ట్రీలవణోత్తమైః| లేపః క్షౌద్రయుతైః సక్ష్మైరుపదంశవ్రణాపహః||5||

Adhikarana upadaMshe triphalAmaShIleporopaNam (6) · Śloka 6

కపాలే త్రిఫలా దగ్ధా సఘృతా రోపణం పరం| |6|

Adhikarana upadaMshe pratidoShaM shoPavat cikitsitam (6) · Śloka 6

| సామాన్యం సాధనమిదం ప్రతిదోషం తు శోఫవత్||6||

Adhikarana upadaMshe pAkaM yathAna yAti tathA~atiyatnaH kAryaH (7) · Śloka 7

న చ యాతి యథా పాకం ప్రయతేత తథా భృశం| పక్వైః స్నాయుసిరామాంసైః ప్రాయో నశ్యతి హి ధ్వజః||7||

Adhikarana arshaHsu CinnadagdheShu upadaMSavat kriyA (8) · Śloka 8

అర్శసాం ఛిన్నదగ్ధానాం క్రియా కార్యోపదంశవత్| |8|

Adhikarana sarShapikAsu leKanaM kaShAyairavacUrNanAdi (8-9) · Śloka 9

| సర్షపా లిఖితాః సూక్ష్మైః కషాయైరవచూర్ణయేత్||8|| తైరేవాభ్యంజనం తైలం సాధయేత్ వ్రణరోపణం| |9|

Adhikarana avamanthe~apIyaM kriyA (9) · Śloka 9

| క్రియేయమవమంథేఽపి రక్తం స్రావ్యం తథోభయోః||9||

Adhikarana kumbhIkAyAM raktamokShaNaM tinukAdibhirlepastailaM ca (10) · Śloka 10

కుంభీకాయాం హరేద్రక్తం పక్వాయాం శోధితే వ్రణే| తిందుకత్రిఫలారోధ్రైలేపస్తైలం చ రోపణం||10||

Adhikarana alajyAmayameva kriyAkramaH (11) · Śloka 11

అలజ్యాం స్రుతరక్తాయామయమేవ క్రియాక్రమః| |11|

Adhikarana uttamAyAM chedanaM kaShAyakalkacUrNairUpakramashca (11-12) · Śloka 12

| ఉత్తమాఖ్యాం తు పిటికాం సంచ్ఛిద్య బడిశోద్ధృతాం||11|| కల్కైశ్చూర్ణైః కషాయాణాం క్షౌద్రయుక్తైరుపాచరేత్| |12|

Adhikarana puShkarikAsaMvyUDhayostvakpAke sparshahAnyAM ca pittavisarpoktaH kramaH (12-13) · Śloka 13

| క్రమః పిత్తవిసర్పోక్తః పుష్కరవ్యూఢయోర్హితః||12|| త్వక్పాకే స్పర్శహాన్యాం చ సేచయేద్| |13|

Adhikarana mRudite balAtailena secanaM madhurairupanAhanaM ca (13) · Śloka 13

మృదితం పునః| బలాతైలేన కోష్ణేన మధురశ్చోపనాహయేత్||13||

Adhikarana aShThIlikAyAM rakte hRute shleShmagranthivadupakramaH (14) · Śloka 14

అష్ఠీలికాం హృతే రక్తే శ్లేష్మగ్రంథివదాచరేత్| |14|

Adhikarana nivRutte dhRutAbhya~jjanAdi (14-16) · Śloka 16

| నివృత్తం సర్పిషాఽభ్యజ్య స్వేదయిత్వోపనాహయేత్||14|| త్రిరాత్రం పంచరాత్రం వా సుస్నిగ్ధైః శాల్వలాదిభిః| స్వేదయిత్వా తతో భూయః స్నిగ్ధం చర్మ సమానయేత్||15|| మణిం ప్రపీడ్య శనకైః ప్రవిష్టే చోపనాహనం| మణౌ పునఃపునః స్నిగ్ధం భోజనం చాత్ర శస్యతే||16||

Adhikarana avapATyAmapyayameva kramaH (17) · Śloka 17

అయమేవ ప్రయోజ్యః స్యాదవపాట్యామపి క్రమః| |17|

Adhikarana niruddhamaNau nADyA snehasi~jcanAdi,niruddhamaNau evamasiddhau shastreNa pATanAdi (17-19) · Śloka 19

| నాడీముభయతోద్వారాం నిరుద్ధే జతునా సృతాం||17|| స్నేహాక్తాం స్రోతసి న్యస్య సించేత్స్నేహైశ్చలాపహైః| త్ర్యహాత్త్ర్యహాత్స్థూలతరాం న్యస్య నాడీం వివర్ధయేత్||18|| స్రోతోద్వారమసిద్ధౌ తు విద్వాన్ శస్త్రేణ పాటయేత్| సేవనీం వర్జయన్ యుంజ్యాత్ సద్యఃక్షతవిధిం తతః||19||

Adhikarana grathite svedanamupanAhashca (20) · Śloka 20

గ్రంథితం స్వేదితం నాడ్యా స్నిగ్ధోష్ణైరుపనాహయేత్| |20|

Adhikarana Sataponake lekhanaM kaShAyairlepaSca (20) · Śloka 20

| లింపేత్కషాయైః సక్షౌద్రైర్లిఖిత్వా శతపోనకం||20||

Adhikarana raktArbude raktavidradhivat (21) · Śloka 21

రక్తవిద్రధివత్కార్యా చికిత్సా శోణితార్బుదే| |21|

Adhikarana sarveShu yathAvasthaM vraNopacAraH (21) · Śloka 21

| వ్రణోపచారం సర్వేషు యథావస్థం ప్రయోజయేత్||21||

Adhikarana yonivyApaccikitsA ------- yonivyApatsu BUyiShThaM vAtajit karma, tatra hetuSca,vAtajAsu visheShataH snehanAdi (22-23) · Śloka 23

యోనివ్యాపత్సు భూయిష్ఠం శస్యతే కర్మ వాతజిత్| స్నేహనస్వేదబస్త్యాది వాతజాసు విశేషతః||22|| న హి వాతాదృతే యోనిర్వనితానాం ప్రదుష్యతి| అతో జిత్వా తమన్యస్య కుర్యాద్దోషస్య భేషజం||23||

Adhikarana vAtajAsu balAtailAdipAnam, duHsthitAdiyoneH samatvAdikaraNam, tatra hetushca (24-26) · Śloka 26

పాయయేత(త్తాం) బలాతైలం మిశ్రకం సుకుమారకం| స్నిగ్ధస్విన్నాం తథా యోనిం దుఃస్థితాం స్థాపయేత్సమాం||24|| పాణినా నమయేజ్జిహ్యాం సంవృతాం వ్యధయేత్ పునః| ప్రవేశయేన్నిఃసృతాం చ వివృతాం పరివర్తయేత్||25|| స్థానాపవృత్తా యోనిర్హి శల్యభూతా స్త్రియో మతా| |26|

Adhikarana vAtajAsu strIShu mRudUni vamanAdikarmANi, strIShu shuddhAsu bastyAdi karma (26-27) · Śloka 27

| కర్మభిర్వమనాద్యైశ్చ మృదుభిర్యోజయేత్స్త్రియం||26|| సర్వతః సువిశుద్ధాయాః శేషం కర్మ విధీయతే| బస్త్యభ్యంగపరీషేకప్రలేపపిచుధారణం||27||

Adhikarana vAtajAsu kAshmaryAdighRutaM paraM garbhadam (28-29) · Śloka 29

కాశ్మర్యత్రిఫలాద్రాక్షాకాసమర్దనిశాద్వయైః| గుడూచీసైర్యకాభీరుశుకనాసాపునర్నవైః||28|| పరూషకైశ్చ విపచేత్ప్రస్థమక్షసమైర్ఘృతాత్| యోనివాతవికారఘ్నం తత్పీతం గర్భదం పరం||29||

Adhikarana vAtajAsu vacAdicUrNaM yonipArshvArtyAdinAshakam (30-31) · Śloka 31

వచోపకుంచికాజాజీకృష్ణావృషకసైంధవం| అజమోదాయవక్షారశర్కరాచిత్రకాన్వితం||30|| పిష్ట్వా ప్రసన్నయాఽఽలోడ్య ఖాదేత్తద్ఘృతభర్జితం| యోనిపార్శ్వార్తిహృద్రోగగుల్మార్శోవినివృత్తయే||31||

Adhikarana vAtajAsu vRuShakAdicUrNaM tathaiva (32) · Śloka 32

వృషకం మాతులుంగస్య మూలాని మదయంతికాం| పిబేన్మద్యైః సలవణైస్తథా కృష్ణోపకుంచికే||32||

Adhikarana vAtajAsu rAsnAdishRutaM payaH shUlaharam (33) · Śloka 33

రాస్నాశ్వదంష్ట్రావృషకైః శృతం శూలహరం పయః| |33|

Adhikarana vAtajAsu guDUcyAdikvAthaiH secanam (33) · Śloka 33

| గుడూచీత్రిఫలాదంతీక్వాథైశ్చ పరిషేచనం||33||

Adhikarana vAtajAsu natAdisAdhitatailapicuH shUlaghnaH (34) · Śloka 34

నతవార్తాకినీకుష్ఠసైంధవామరదారుభిః| తైలాత్ప్రసాధితాద్ధార్యః పిచుర్యోనౌ రుజాపహః||34||

Adhikarana pittalAsu shItAH yonisekAdayaH (35) · Śloka 35

పిత్తలానాం తు యోనీనాం సేకాభ్యంగపిచుక్రియాః| శీతాః పిత్తజితః కార్యాః స్నేహనార్థం ఘృతాని చ||35||

Adhikarana pittalAsu shatAvaryAdilehaH (36-40) · Śloka 40

శతావరీమూలతులాచతుష్కాత్ క్షుణ్ణపీడితాత్| రసేన క్షీరతుల్యేన పాచయేత ఘృతాఢకం||36|| జీవనీయైః శతావర్యా మృద్వీకాభిః పరూషకైః| పిష్టైః ప్రియాలైశ్చాక్షాంశౌర్ద్విబలామధుకాన్వితైః||37|| సిద్ధశీతే తు మధునః పిప్పల్యాశ్చ పలాష్టకం| శర్కరాయా దశపలం క్షిపేల్లిహ్యాత్పిచుం తతః||38|| యోన్యసృక్శుక్రదోషఘ్నం వృష్యం పుంసవనం పరం| క్షతం క్షయమసృక్పిత్తం కాసం శ్వాసం హలీమకం||39|| కామలాం వాతరుధిరం విసర్పం హృచ్ఛిరోగ్రహం| అపస్మారార్దితాయామమదోన్మాదాంశ్చ నాశయేత్||40||

Adhikarana pittalAsu evameva payaH sarpiH (41) · Śloka 41

ఏవమేవ పయః సర్పిర్జీవనీయోపసాధితం| గర్భదం పిత్తజానాం చ రోగాణాం పరమం హితం||41||

Adhikarana pitta balAdighRutatailaM garbhadam (42-44) · Śloka 44

బలాద్రోణద్వయక్వాథే ఘృతతైలాఢకం పచేత్| క్షీరే చతుర్గుణే కృష్ణాకాకనాసాసితాన్వితైః||42|| జీవంతీక్షీరకాకోలీస్థిరావీరర్ధిజీవకైః| పయస్యాశ్రావణీముద్గపీలుమాషాఖ్యపర్ణిభిః||43|| వాతపిత్తామయాన్ హత్వా పానాద్ గర్భం దధాతి తత్| |44|

Adhikarana raktayonyAM yathAdoShaM raktasthApanamauShadham (44-45) · Śloka 45

| రక్తయోన్యామసృగ్వర్ణైరనుబంధమవేక్ష్య చ||44|| యథాదోషోదయం యుంజ్యాద్ రక్తస్థాపనమౌషధం| |45|

Adhikarana raktayonyAM puShyAnugaM cUrNam, shlaiShmikyAM sarvaM rukShoShNamauShadham (45-50) · Śloka 50

| పాఠాం జంబ్వామ్రయోరస్థి శిలోద్భేదం రసాంజనం||45|| అంబష్ఠాం శాల్మలీపిచ్ఛాం సమంగాం వత్సకత్వచం| బాహ్లీకబిల్వాతివిషారోధ్రతోయదగైరికం||46|| శుంఠీమధూకమాచీకరక్తచందనకటూఫలం| కట్వంగవత్సకానంతాధాతకీమధుకార్జునం||47|| పుష్యే గృహీత్వా సంచూర్ణ్య సక్షౌద్రం తందులాంభసా| పిబేదర్శఃస్వతీసారే రక్తం యశ్చోపవేశ్యతే||48|| దోషా జంతుకృతా యే చ బాలానాం తాంశ్చ నాశయేత్| యోనిదోషం రజోదోషం శ్యావశ్వేతారుణాసితం||49|| చూర్ణం పుష్యానుగం నామ హితమాత్రేయపూజితం| యోన్యాం బలాసదుష్టాయాం సర్వం రూక్షోష్ణమౌషధం||50||

Adhikarana shUnonnatAstabdhApicchilAsrAviNIviplutopaplutAdyAsu yoniShu dhAtakyAditailenAbhya~ggAdikam (51-54) · Śloka 54

ధాతక్యామలకీపత్రస్రోతోజమధుకోత్పలైః| జంబ్వామ్రసారకాసీసరోధ్రకట్ఫలతిందుకైః||51|| సౌరాష్ట్రికాదాడిమత్వగుదుంబరశలాటుభిః| అక్షమాత్రైరజామూత్రే క్షీరే చ ద్విగుణే పచేత్||52|| తైలప్రస్థం తదభ్యంగపిచుబస్తిషు యోజయేత్| తేన శూనోన్నతా స్తబ్ధా పిచ్ఛిలా స్రావిణీ తథా||53|| విప్లుతోపప్లుతా యోనిః సిద్ధ్యేతత్స్ఫోటశూలినీ| |54|

Adhikarana shUnonnatAstabdhApicchilAsrAviNIviplutopaplutAdyAsu yoniShu yavAnnAdishIlanam (54-55) · Śloka 55

| యవాన్నమభయారిష్టం సీధు తైలం చ శీలయేత్||54|| పిప్పల్యయోరజః పథ్యాప్రయోగాంశ్చ సమాక్షికాన్| |55|

Adhikarana paicchilye kAsIsAdicUrNo vaishadyakArakaH (55-56) · Śloka 56

| కాసీసం త్రిఫలా కాంక్షీ సామ్రజంబ్వస్థి ధాతుకీ||55|| పైచ్ఛిల్యే క్షౌద్రసంయుక్తశ్చూర్ణో వైశద్యకారకః| |56|

Adhikarana paicchilye durgandhe palAshAdicUrNaH, AragvadhAdikvAthena secanam (56-57) · Śloka 57

| పలాశధాతకీజంబూసమంగామోచసర్జజః||56|| దుర్గంధే పిచ్ఛిలే క్లేదే స్తంభనశ్చూర్ణ ఇష్యతే| ఆరగ్వధాదివర్గస్య కషాయః పరిషేచనం||57||

Adhikarana stabdhAsu karkashAsu mArdavakaraM vesavArAdi dhAraNam (58) · Śloka 58

స్తంబ్ధానాం కర్కశానాం చ కార్యం మార్దవకారకం| ధారణం వేసవారస్య కృసరాపాయసస్య చ||58||

Adhikarana durgandhAsu yoniShu sarvagandhAnAM kaShAyAdi (59) · Śloka 59

దుర్గంధానాం కషాయః స్యాత్తైలం వా కల్క ఏవ వా| చూర్ణే వా సర్వగంధానాం పూతిగంధా(ంధ్య)పకర్షణః||59||

Adhikarana shleShmalAsu kaTuprAyA bastayaH, pitte samadhukakShIrAH bastayaH, vAte tailAmlayutAH bastayaH (60) · Śloka 60

శ్లేష్మలానాం కటుప్రాయాః సమూత్రా బస్తయో హితాః| పిత్తే సమధుకక్షీరా వాతే తైలామ్లసంయుతాః||60||

Adhikarana sannipAtajAyAM sAdhAraNaM karma (61) · Śloka 61

సన్నిపాతసముత్థాయాః కర్మ సాధారణం హితం| |61|

Adhikarana evaM yoniShu shuddhAsu garbhadhAraNam (61-62) · Śloka 62

| ఏవం యోనిషు శుద్ధాసు గర్భం విందంతి యోషితః||61|| అదుష్టే ప్రాకృతే బీజే జీవోపక్రమణే సతి| |62|

Adhikarana puruShasyApi duShTaM shukraM parIkShyopakramaH (62-63) · Śloka 63

| పంచకర్మవిశుద్ధస్య పురుషస్యాపి చేంద్రియం||62|| పరీక్ష్య వర్ణైర్దోషాణాం దుష్టం తద్ఘ్నైరుపాచరేత్| |63|

Adhikarana phalasarpiH yonishukradoSheShu shastamAyuShyAdikaraM ca (63-34) · Śloka 34

| మంజిష్ఠాకుష్ఠతగరత్రిఫలాశర్కరావచాః||63|| ద్వే నిశే మధుకం మేదాం దీప్యకం కటురోహిణీం| పయస్యాహింగుకాకోలీవాజిగంధాశతావరీః||64|| పిష్ట్వాఽక్షాంశా ఘృతప్రస్థం పచేత్క్షీరచతుర్గుణం| యోనిశుక్రప్రదోషేషు తత్సర్వేషు ప్రశస్యతే||65|| ఆయుష్యం పౌష్టికం మేధ్యం ధన్యం పుంసవనం పరం| ఫలసర్పిరితి ఖ్యాతం పుష్పే పీతం ఫలాయ యత్||66|| మ్రియమాణప్రజానాం చ గర్భిణీనాం చ పూజితం| ఏతత్పరం చ బాలానాం గ్రహఘ్నం దేహవర్ధనం||67|| ఇతి శ్రీవైద్యపతిసింహగుప్తసూనుశ్రీమద్వాగ్భటవిరచితాయామష్టాంగహృదయసంహితాయాం షష్ఠే ఉత్తరస్థానే గుహ్యరోగప్రతిషేధో నామ చతుస్త్రింశోఽధ్యాయః||34||