40. vājīkaraṇavidhiradhyāyaḥ

Adhikarana vAjIkaraNavidhiradhyAyaH (2) · Śloka 2

अथातो वाजीकरणविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः| (गद्यसूत्रे)||२||

Adhikarana vAjIkaraNaM ka icCet? (1) · Śloka 1

वाजीकरणमन्विच्छेत्सततं विषयी पुमान्| |१|

Adhikarana vAjIkaraNasya Palam (1-2) · Śloka 2

| तुष्टिः पुष्टिरपत्यं च गुणवत्तत्र संश्रितम्||१|| अपत्यसन्तानकरं यत्सद्यः संप्रहर्षणम्| |२|

Adhikarana vAjIkaraNasya utpattiH (2-3) · Śloka 3

| वाजीवातिबलो येन यात्यप्रतिहतोऽङ्गनाः||२|| भवत्यतिप्रियः स्त्रीणां येन येनोपचीयते| तद्वाजीकरणं तद्धि देहस्योर्जस्करं परम्||३||

Adhikarana brahrAcaryasya prashaMsA (4) · Śloka 4

धर्म्यं यशस्यमायुष्यं लोकद्वयरसायनम्| अनुमोदामहे ब्रह्मचर्यमेकान्तनिर्मलम्||४||

Adhikarana vAjIkaraNaM kimartham? (5) · Śloka 5

अल्पसर्वस्य तु क्लेशैर्बाध्यमानस्य रागिणः| शरीरक्षयरक्षार्थं वाजीकरणमुच्यते||५||

Adhikarana vAjIkaraNase vino~ahararvyavAyo na vivAryate (6) · Śloka 6

कल्यस्योदग्रवयसो वाजीकरणसेविनः| सर्वेष्वृतुष्वहरहर्व्यवायो न निवार्यते||६||

Adhikarana vAjIkaraNasevanAt pUrvaM kartavyo vidhiHtataH shukrApatyabalapradA vAjIkarA yogA yojyAH (7-8) · Śloka 8

अथ स्निग्धविशुद्धानां निरूहान् सानुवासनान्| घृततैलरसक्षीरशर्कराक्षौद्रसंयुतान्||७|| योगविद्योजयेत्पूर्वं क्षीरमांसरसाशिनाम्| ततो वाजीकरान् योगान् शुक्रापत्यबलप्रदान्||८||

Adhikarana nirapatyasya narasya nindA (9) · Śloka 9

अच्छायः पूतिकुसुमः फलेन रहितो द्रुमः| यथैकश्चैकशाखश्च निरपत्यस्तथा नरः||९||

Adhikarana apatyaprashaMsA (10-11) · Śloka 11

स्खलद्गमनमव्यक्तवचनं धूलिधूसरम्| अपि लालाविलमुखं हृदयाह्लादकारकम्||१०|| अपत्यं तुल्यतां केन दर्शनस्पर्शनादिषु किं पुनर्यद्यशोधर्ममानश्रीकुलवर्धनम्||११||

Adhikarana shuddhasharIre sharamUladisiddhaghRutayogaH (12) · Śloka 12

शुद्धकाये यथाशक्ति वृष्ययोगान् प्रयोजयेत्| |१२|

Adhikarana vAjIkaro sharamUlAdisiddhaghRutayogaH (12-21) · Śloka 21

तानेवाह शरेक्षुकुशकाशानां विदार्या वीरणस्य च||१२|| मूलानि कण्टकार्याश्च जीवकर्षभकौ बलाम्| मेदे द्वे द्वे च काकोल्यौ शूर्पपर्ण्यौ शतावरीम्||१३|| अश्वगन्धामतिबलामात्मगुप्तां पुनर्नवाम्| वीरां पयस्यां जीवन्तीमृद्धिं रास्नां त्रिकण्टकम्||१४|| मधुकं शालिपर्णी च भागांस्त्रिपलिकान् पृथक्| माषाणामाढकं चैतद् द्विद्रोणे साधयेदपाम्||१५|| रसेनाढकशेषेण पचेत्तेन घृताढकम्| दत्त्वा विदारीधात्रीक्षुरसानामाढकाढकम्||१६|| घृताच्चतुर्गुणं क्षीरं पेष्याणीमानि चावपेत्| वीरां स्वगुप्तां काकोल्यौ यष्टिं फल्गूनि पिप्पलीम्||१७|| द्राक्षां विदारीं खर्जूरं मधुकानि शतावरीम्| तत्सिद्धपूतं चूर्णस्य पृथक् प्रस्थेन योजयेत्||१८|| शर्करायास्तुगायाश्च पिप्पल्याः कुडवेन च| मरिचस्य प्रकुञ्चेन पृथगर्धपलोन्मितैः||१९|| त्वगेलाकेसरैः श्लक्ष्णैः क्षौद्रद्विकुडवेन च| पलमात्रं ततः खादेत् प्रत्यहं रसदुग्धभुक्||२०|| तेनारोहति वाजीव कुलिङ्ग इव हृष्यति| |२१|

Adhikarana vAjIkaro vidArIcUrNAdiyogaH kAntAshatagAmI (21-23) · Śloka 23

| विदारीपिप्पलीशालिपियालेक्षुरकाद्रजः||२१|| पृथक् स्वगुप्तामूलच्च कुडवांशं तथा मधु| तुलार्धं शर्कराचूर्णात् प्रस्थार्धं नवसर्पिषः||२२|| सोऽक्षमात्रमतः खादेत् यस्य रामाशतं गृहे| |२३|

Adhikarana vAjIkaro godhUmAdiyogaH (23-24) · Śloka 24

| सात्मगुप्ताफलान् क्षीरे गोधूमान् साधितान् हिमान्||२३|| माषान् वा सघृतक्षौद्रान् खादन् गृष्टिपयोऽनुपः| जागर्ति रात्रिं सकलामखिन्नः खेदयन् स्त्रियः||२४||

Adhikarana vAjIkaro tilayogaH strIshatagAmI (25) · Śloka 25

बस्ताण्डसिद्धे पयसि भावितानसकृत्तिलान्| यः खादेत्ससितान् गच्छेत्स स्त्रीशतमपूर्ववत्||२५||

Adhikarana vAjIkaro vidArIcUrNayogaH strIshatadAmI (26) · Śloka 26

चूर्णं विदार्या बहुशः स्वरसेनैव भावितम्| क्षौद्रसर्पिर्युतं लीढ्वा प्रमदाशतमृच्छति||२६||

Adhikarana vAjIkaro kRuShNAdhAtrIPalarajoyogaH (27-28) · Śloka 28

कृष्णाधात्रीफलरजः स्वरसेन सुभावितम्| शर्करामधुसर्पिर्भिर्लीढ्वा योऽनु पयः पिबेत्||२७|| स नरोऽशीतिवर्षोऽपि युवेव परिहृष्यति| |२८|

Adhikarana vAjIkaro madhukacUrNayogo nityaveakArI (28-29) · Śloka 29

| कर्षं मधुकचूर्णस्य घृतक्षौद्रसमन्वितम्||२८|| पयोऽनुपानं यो लिह्यान्नित्यवेगः स ना भवेत्| |२९|

Adhikarana vAjIkaro kulIrashRu~ggIkalkayogaH (29-30) · Śloka 30

| कुलीरशृङ्ग्या यः कल्कमालोड्य पयसा पिबेत्||२९|| सिताघृतपयोन्नाशी स नारीषु वृषायते| |३०|

Adhikarana vAjIkaro payasyAyogaH (30-31) · Śloka 31

| यः पयस्यां पयःसिद्धां ख़ादेन्मधुग़ृतान्विताम्||३०|| पिबेद्बाष्कयणं चानु क्षीरं न क्षयमेति सः| |३१|

Adhikarana vAjIkaro svayaMgutpAdicUrNayogaH (31-32) · Śloka 32

| स्वयंगुप्तेक्षुरकयोर्बीजचूर्णं सशर्करम्||३१|| धारोष्णेन नरः पीत्वा पयसा रासभायते| |३२|

Adhikarana vAjIkaro uccaTAcUrNayogaH,vAjIkaro SatAvarIcUrNayogaH (32) · Śloka 32

| उच्चटाचूर्णमप्येवं शतावर्याश्च योजयेत्||३२||

Adhikarana vAjIkaro dadhisArAdiyogaH (33) · Śloka 33

चन्द्रशुभ्रम् दधिसरं ससिताषष्टिकौदनम्| पटे सुमार्जितं भुक्त्वा वृद्धोऽपि तरुणायते||३३||

Adhikarana vAjIkaro shvadaMShTrAdiyogaH strIshatagAmI (34) · Śloka 34

श्वदंष्ट्रेक्षुरमाषात्मगुप्ताबीजशतावरीः| पिबन् क्षीरेण जीर्णोऽपि गच्छति प्रमदाशतम्||३४||

Adhikarana vRuShyasya lakShaNam (35) · Śloka 35

यत्किञ्चिन्मधुरं स्निग्धं बृंहणं बलवर्धनम्| मनसो हर्षणं यच्च तत्सर्व वृष्यमुच्यते||३५||

Adhikarana evaM vidhairdravyairdarpitaH pramadA vrajet (36) · Śloka 36

द्रव्यैरेवंविधैस्तस्माद्दर्पितः प्रमदां व्रजेत्| आत्मवेगेन चोदीर्णः स्त्रीगुणैश्च प्रहर्षितः||३६||

Adhikarana sarvendriyasukhA viShayAH sevyAH (37) · Śloka 37

सेव्याः सर्वेन्द्रियसुखा धर्मकल्पद्रुमाङ्कुराः| विषयातिशयाः पञ्च शराः कुसुमधन्वनः||३७||

Adhikarana strIsharIre sa~gghAsena sthitA viShayAH paraM harShaprItikarAH (38) · Śloka 38

इष्टा ह्येकैकशोऽप्यर्था हर्षप्रीतिकराः परम्| किं पुनः स्त्रीशरीरे ये सङ्घातेन प्रतिष्ठिताः||३८||

Adhikarana vRuShatvakAriNyAH striyA lakShaNam vRuShatvakAriNyAH striyA lakShaNam (39-40) · Śloka 40

नामापि यस्या हृदयोत्सवाय यां पश्यतां तृप्तिरनाप्तपूर्वा| सर्वेन्द्रियाकर्षणपाशभूता काण्तानुवृत्तिव्रतदीक्षिता या||३९|| कलाविलासाङ्गवयोविभूषा शुचिः सलज्जा रहसि प्रगल्भा| प्रियंवदा तुल्यमनःशया या सा स्त्री वृषत्वाय परं नरस्य||४०||

Adhikarana kAmashAstravihitaraticaryAcaraNam (41) · Śloka 41

आचरेच्च सकलां रतिचर्या कामसूत्रविहितामनवद्याम्| देशकालबलशक्त्यनुरोधा- द्वैद्यतन्त्रसमयोक्त्यविरुद्धाम्||४१||

Adhikarana vAjIkarA aBya~jjanAdayaH (42-45) · Śloka 45

अभ्यञ्जनोद्वर्तनसेकगन्ध- स्रक्चित्रवस्त्राभरणप्रकाराः| गान्धर्वकाव्यादिकथाप्रवीणाः समस्वभावा वशगा वयस्याः||४२|| दीर्घिका स्वभवनान्तनिविष्टा पद्मरेणुमधुमत्तविहङ्गा| नीलसानुगिरीकूटनितम्बे काननानि पुरकण्ठगतानि||४३|| दृष्टिसुखा विविधा तरुजातिः श्रोत्रसुखः कलकोकिलनादः| अङ्गसुखर्तुवशेन विभूषा चित्तसुखः सकलः परिवारः||४४|| ताम्बूलमच्छमदिरा कान्ता कान्ता निशा शशाङ्काङ्का| यद्यच्च किञ्चिदिष्टं मनसो वाजीकरं तत्तत्||४५||

Adhikarana kAmasyotpAdakAH padArthAH (46-47) · Śloka 47

मधु मुखमिव सोत्पलं प्रियायाः कलरणना परिवादिनी प्रियेव| कुसुमचयमनोरमा च शय्या किसलयिनी लतिकेव पुष्पिताग्रा||४६|| देशे शरीरे च न काचिदर्ति- रर्थेषु नाल्पोऽपि मनोविघातः| वाजीकराः सन्निहिताश्च योगाः कामस्य कामं परिपूरयन्ति||४७||

Adhikarana agryasa~ggrahaH (48-58) · Śloka 58

अधुनाऽग्र्यसङ्ग्रहमाह मुस्तापर्पटकं ज्वरे, तृषि जलं मृद्भृष्टलोष्टोद्भवं, लाजाश्छर्दिषु, बस्तिजेषु गिरिजं, मेहेषु धात्रीनिशे| पाण्डौ श्रेष्ठमयोऽभयाऽनिलकफे, प्लीहामये पिप्पली, सन्धाने कृमिजा, विषे शुकतरुर्मेदोनिले गुग्गुलुः||४८|| वृषोऽस्रपित्ते, कुटजोऽतिसारे, भल्लातकोऽर्शःसु, गरेषु हेम| स्थूलेषु तार्क्ष्यं, क्रिमिषु कृमिघ्नं, शोषे सुरा च्छागपयोऽथ मांसम्||४९|| अक्ष्यामयेषु त्रिफला, गुडूची वातास्ररोगे, मथितं ग्रहण्याम्| कुष्ठेषु सेव्यः खदिरस्य सारः, सर्वेषु रोगेषु शिलाह्वयं च||५०|| उन्मादं घृतमनवं शोकं मद्यं, व्यपस्मृतिं ब्रह्मी| निद्रानाशं क्षीरं जयति, रसाला प्रतिश्यायम्||५१|| मांसं कार्श्यं, लशुनः प्रभञ्जनं, स्तब्धगात्रतां स्वेदः| गुडमञ्जर्याः खपुरो नस्यात् स्कन्धांसबाहुरुजम्||५२|| नवनीतखण्दमर्दितमौष्ट्रं मूत्रं पयश्च हन्त्युदरम्| नस्यं मूर्धविकारान्, विद्रधिमचिरोत्थमस्रविस्रावः||५३|| नस्यं कवलो मुखजान्, नस्याञ्जनतर्पणानि नेत्ररुजः| वृद्धत्वं क्षीरघृते, मूर्च्छां शीतम्बुमारुतच्छायाः||५४|| समशुक्तार्द्रकमात्रा मन्दे वह्नौ, श्रमे सुरा स्नानम्| दुःखसहत्वे स्थैर्ये व्यायामो, गोक्षुरुर्हितः कृच्छ्रे||५५|| कासे निदिग्धिका, पार्श्वशूले पुष्करजा जटा| वयसः स्थापने धात्री, त्रिफला गुग्गुलुर्व्रणे||५६|| बस्तिर्वातविकारान्, पैत्तान् रेकः, कफोद्भवान् वमनम्| क्षौद्रं जयति बलासं, सर्पिः पित्तं, समीरणं तैलम्||५७|| इत्यग्र्यं यत्प्रोक्तं रोगाणामौषधं शमायालम्| तद्देशकालबलतो विकल्पनीयं यथायोगम्||५८||

Adhikarana saMshayAnAgniveshasya prashnaH (59) · Śloka 59

इत्यात्रेयादागमय्यार्थसूत्रं तत्सूक्तानां पेशलानामतृप्तः| भेडादीनां सम्मतो भक्तिनम्रः पप्रच्छेदं संशयानोऽग्निवेशः||५९||

Adhikarana punarvasudattamuttaram (60-62) · Śloka 62

किं पृष्टवान् ? इत्याह दृश्यन्ते भगवन् केचिदात्मवन्तोऽपि रोगिणः| द्रव्योपस्थातृसम्पन्ना वृद्धवैद्यमतानुगाः||६०|| क्षीयमाणामयप्राणा विपरीतास्तथाऽपरे| हिताहितविभागस्य फलं तस्मादनिश्चितम्||६१|| किं शास्ति शास्त्रमस्मिन् इति कल्पयतोऽग्निवेशमुख्यस्य| शिष्यगणस्य पुनर्वसु- राचख्यौ कार्त्स्न्यतस्तत्त्वम्||६२||

Adhikarana cikitsA~acikitsA cana tulyA (63) · Śloka 63

किं तदुक्तवान्? इत्याह न चिकित्साऽचिकित्सा च तुल्या भवितुमर्हति| विनाऽपि क्रियया स्वास्थ्यं गच्छतां षोडशांशया||६३||

Adhikarana Ata~gkapa~gkamagnAnAM BiShagjitaM hastAlambaH (64) · Śloka 64

आतङ्कपङ्कमग्नानां हस्तालम्बो भिषग्जितम्| जीवितं म्रियमाणानां सर्वेषामेव नौषधात्||६४||

Adhikarana sarve rogA upAyaM nApekShante (65) · Śloka 65

न ह्युपायमपेक्षन्ते सर्वे रोगा, न चान्यथा| उपायसाध्याः सिध्यन्ति,नाहेतुर्हेतुमान् यतः||६५||

Adhikarana upAyasAdhyA rogAH sidhyanti (66) · Śloka 66

यदुक्तं सर्वसम्पत्तियुक्तयाऽपि चिकित्सया| मृत्युर्भवति, तन्नैवं नोपायेऽस्त्यनुपायता||६६||

Adhikarana upAye~anupAyatA nAsti,daivavaiguNyAt kadAcinna siddhiH (67) · Śloka 67

अपि चोपाययुक्तस्य धीमतो जातुचित् क्रिया| न सिध्येद्दैववैगुण्यान्न त्वियं षोडशात्मिका||६७||

Adhikarana eteShAmudAharaNAni (68-70) · Śloka 70

एतदेव प्रतिपादयन्नाह कस्यासिद्धोऽग्नितोयादिः स्वेदस्तम्भादिकर्मणि| न प्रीणनं कर्षणं वा कस्य क्षीरं गवेधुकम्||६८|| कस्य माषात्मगुप्तादौ वृष्यत्वे नास्ति निश्चयः| विण्मूत्रकरणाक्षेपौ कस्य संशयितौ यवे||६९|| विषं कस्य जरां याति मन्त्रतन्त्रविवर्जितम्| कः प्राप्तः कल्यतां पथ्यादृते रोहिणिकादिषु||७०||

Adhikarana cikitsA vinA~akAlamaraNaM kathaM vAryatAm? (71) · Śloka 71

अपि चाकालमरणं सर्वसिद्धान्तनिश्चितम्| महताऽपि प्रयत्नेन वार्यतां कथमन्यथा||७१||

Adhikarana jvare la~gghanabRuMhaNaM shAstrAdeva siddhiM gatam (72) · Śloka 72

न चाकालमृत्युरक्षैव प्रयोजनमस्य तन्त्रस्येत्याह चन्दनाद्यपि दाहादौ रूढमागमपूर्वकम्| शास्त्रादेव गतं सिद्धिं ज्वरे लङ्घनबृंहणम्||७२||

Adhikarana samyakcikitsite saMshayaM mA kRuthAH (73) · Śloka 73

चतुष्पाद्गुणसम्पन्ने सम्यगालोच्य योजिते| मा कृथा व्याधिनिर्घातं विचिकित्सां चिकित्सिते||७३||

Adhikarana akANDe mRutyupAshAnAM dRuDhaCedanametat (74) · Śloka 74

एतद्धि मृत्युपाशानामकाण्डे छेदनं दृढम्| रोगोन्त्रासितभीतानां रक्षासूत्रमसूत्रकम्||७४||

Adhikarana etaccikitsAshAstraM sAkShAdamRutam,tadevadurBAjanasthaM hAlAhalatvaM yAti (75) · Śloka 75

एतत्तदमृतं साक्षाज्जगदायासवर्जितम्| याति हालाहलत्वं तु सद्यो दुर्भाजनस्थितम्||७५||

Adhikarana BiShagpAshAn dUrAtyajet (76) · Śloka 76

तदेव दुर्भाजनं दर्शयति अज्ञातशास्त्रसद्भावान् शास्त्रमात्रपरायणान्| त्यजेद्दूराद् भिषक्पाशान् पाशान् वैवस्वतानिव||७६||

Adhikarana sAdhuvRuttAnAM BiShajAM Badram (77) · Śloka 77

सम्यग्भिषजः श्लाघमानो ब्रूते भिषजां साधुवृत्तानां भद्रमागमशालिनाम्| अभ्यस्तकर्मणां भद्रं भद्रं भद्राभिलाषिणाम्||७७||

Adhikarana aShTA~ggahRudayasya tantrasya sa~ggre hAt pRuthakkaraNe pryojanam (78-80) · Śloka 80

इति तन्त्रगुणैर्युक्तं तन्त्रदोषैर्विवर्जितम्| चिकित्साशास्त्रमखिलं व्याप्य यत् परितः स्थितम्||७८|| विपुलामलविज्ञानमहामुनिमतानुगम्| महासागरगम्भीरसङ्ग्रहार्थोपलक्षणम्||७९|| अष्टाङ्गवैद्यकमहोदधिमन्थनेन योऽष्टाङ्गसङ्ग्रहमहामृतराशिराप्तः| तस्मादनल्पफलमल्पसमुद्यमानां प्रीत्यर्थमेतदुदितं पृथगेव तन्त्रम्||८०||

Adhikarana 4 padArthasya lakShaNam (80) · Śloka 80

४||८०||

Adhikarana 6 uddeshasya lakShaNam (80) · Śloka 80

६|८०|

Adhikarana 7 nirdeshasya lakShaNam (80) · Śloka 80

७|८०|

Adhikarana 8 prayojanasya lakShaNam (80) · Śloka 80

८|८०|

Adhikarana 9 vAkyasheShasya lakShaNam (80) · Śloka 80

९|८०|

Adhikarana 10 upadeshasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१०|८०|

Adhikarana 11 apadeshasya lakShaNam (80) · Śloka 80

११|८०|

Adhikarana 12 atideshasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१२|८०|

Adhikarana 13 arthApatterlakShaNam (80) · Śloka 80

१३|८०|

Adhikarana 14 nirNayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१४|८०|

Adhikarana 15 prasa~ggasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१५|८०|

Adhikarana 16 ekAntasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१६|८०|

Adhikarana 17 naikAntasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१७|८०|

Adhikarana 18 apavargasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१८|८०|

Adhikarana 19 viparyayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१९|८०|

Adhikarana 20 pUrvapakShasya lakShaNam (80) · Śloka 80

२०|८०|

Adhikarana 21 vidhAnasya lakShaNam (80) · Śloka 80

२१|८०|

Adhikarana 22 anumatasya lakShaNam (80) · Śloka 80

|८०|

Adhikarana 23 vyAkhyAnasya lakShaNam (80) · Śloka 80

२३|८०|

Adhikarana 24 saMshayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

२४|८०|

Adhikarana 25 atItApekShaNasya lakShaNam (80) · Śloka 80

२५|८०|

Adhikarana 27svasaMj~jAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

२६|८०|

Adhikarana 28UhrAsya lakShaNam (80) · Śloka 80

२८|८०|

Adhikarana 29samuccayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

२९|८०|

Adhikarana 30 nidarshanasya lakShaNam (80) · Śloka 80

३०|८०|

Adhikarana 31 nirvacanasya lakShaNam (80) · Śloka 80

३१|८०|

Adhikarana 32 niyogasya lakShaNam (80) · Śloka 80

३२|८०|

Adhikarana 33 vikalpasya lakShaNam (80) · Śloka 80

३३|८०|

Adhikarana 34 pratyutsArasya lakShaNam (80) · Śloka 80

३४|८०|

Adhikarana 35 uddhArasya lakShaNam (80) · Śloka 80

३५|८०|

Adhikarana 36 samBavasya lakShaNam (80) · Śloka 80

३६|८०|

Adhikarana vyAkhyA 14 pa~jca dashavidhA (80) · Śloka 80

१|८०|

Adhikarana 1 piNDavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

१|८०|

Adhikarana 2 padavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

२|८०|

Adhikarana 3 padArthavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

३|८०|

Adhikarana 4 adhikaraNavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

४|८०|

Adhikarana 5 prakaraNavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

५|८०|

Adhikarana 6 arthavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

६|८०|

Adhikarana 7 kRuCravyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

७|८०|

Adhikarana 8 PalavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

८|८०|

Adhikarana 9 uccitakavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

९|८०|

Adhikarana 10 nyAsavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

१०|८०|

Adhikarana 11 prayojanavyAkhyAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

११|८०|

Adhikarana kalpanA 7 saptavidhA 1/2 pradhAnakalpanAyA lakShaNam (80) · Śloka 80

१२|८०|

Adhikarana 3 guNakalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

३|८०|

Adhikarana 4 leshakalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

४|८०|

Adhikarana 5 vidyAkalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

५|८०|

Adhikarana 6 BkShyakalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

६|८०|

Adhikarana 7 Aj~jAkalpanAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

७|८०|

Adhikarana saptavidhA kalpanAviMshatyAshrayA (80) · Śloka 80

इयम्१|८०|

Adhikarana 1 Adilopasya lakShaNam (80) · Śloka 80

२|८०|

Adhikarana 2 madhyalopasya lakShaNam (80) · Śloka 80

२|८०|

Adhikarana 3 antalopasya lakShaNam (80) · Śloka 80

३|८०|

Adhikarana 4 uBayapadalopasya lakShaNam (80) · Śloka 80

४|८०|

Adhikarana 5 AdimadhyAntalopasya lakShaNam (80) · Śloka 80

५|८०|

Adhikarana 6 varNopajanasya lakShaNam (80) · Śloka 80

६|८०|

Adhikarana 7 RuShikliShTasya lakShaNam (80) · Śloka 80

७|८०|

Adhikarana 8 tantrashIlasya lakShaNam (80) · Śloka 80

८|८०|

Adhikarana 9 tantrasaMj~jAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

९|८०|

Adhikarana 10 prAkRutasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१०|८०|

Adhikarana 11 samAnatantrapratyayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

११|८०|

Adhikarana 12 paratantrapratyayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१२|८०|

Adhikarana 13 hetu hetukadharmasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१३|८०|

Adhikarana 14 kAryakAraNadharmasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१४|८०|

Adhikarana 15 Adyantaviparyayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१५|८०|

Adhikarana 16 shabdAnyatvasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१६|८०|

Adhikarana 17 pratyayadharmasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१७|८०|

Adhikarana 18 upanayasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१८|८०|

Adhikarana 19 samBavasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१९|८०|

Adhikarana 20 viBavasya lakShaNam (80) · Śloka 80

२०|८०|

Adhikarana tAcCIlyAdIni 17 saptadasha (80) · Śloka 80

सप्ता दश१|८०|

Adhikarana 1 tAcCIlyasya lakShaNam (80) · Śloka 80

तत्र १........१|८०|

Adhikarana 2 avayavasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१|८०|

Adhikarana 3 vikArasya lakShaNam (80) · Śloka 80

३|८०|

Adhikarana 5 BUyastvasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१|८०|

Adhikarana 6 prakArasya lakShaNam (80) · Śloka 80

६|८०|

Adhikarana 7 guNigaNaviBavasya lakShaNam (80) · Śloka 80

७|८०|

Adhikarana 8 saMsaktatAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

८|८०|

Adhikarana 9 taddharmatAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

९|८०|

Adhikarana 10 sthAnasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१०|८०|

Adhikarana 11 tAdarthyasya lakShaNam (80) · Śloka 80

११|८०|

Adhikarana 12 sAhacaryasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१२|८०|

Adhikarana 13 karmaNaH lakShaNam (80) · Śloka 80

१३|८०|

Adhikarana 14 guNanimittasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१४||८०||

Adhikarana 15 ceShTanimittasya lakShaNam (15) · Śloka 15

||१५||

Adhikarana 16 mUlasaMj~jAyAH lakShaNam (80) · Śloka 80

१६|८०|

Adhikarana 17 tAtsthyasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१७|८०|

Adhikarana tantradoShAH 15 pa~jcadasha (80) · Śloka 80

तथ१|८०|

Adhikarana 1 aprasiddhAshabdasya lakShaNam (80) · Śloka 80

तत्र१|८०|

Adhikarana 2 duHpraNItasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१|८०|

Adhikarana 3 asa~ggatAthaMsya lakShaNam (80) · Śloka 80

३|८०|

Adhikarana 4 asukhArohipadasya lakShaNam (80) · Śloka 80

४||८०||

Adhikarana 5 viruddhasya lakShaNam (5) · Śloka 5

५||५||

Adhikarana 9 Binnakramasya lakShaNam (80) · Śloka 80

९|८०|

Adhikarana 10 saMdigdhasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१०|८०|

Adhikarana 11 punaruktasya lakShaNam (80) · Śloka 80

११|८०|

Adhikarana 12 niHpramANasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१२|८०|

Adhikarana 13 asamAptArthasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१३|८०|

Adhikarana 14 anarthakasya lakShaNam (1) · Śloka 80

१|८०|

Adhikarana 15 vyAhatasya lakShaNam (80) · Śloka 80

१५||८०||

Adhikarana idaM tantraM mantravatsaM prayoktavyam (81) · Śloka 81

इदमागमसिद्धत्वात्प्रत्यक्षफलदर्शनात्| मन्त्रवत्संप्रयोक्तव्यं न मीमांस्यं कथञ्चन||८१||

Adhikarana kathattantrasya pAThAvabodhAnuShThAne Palam (82) · Śloka 82

दीर्ग़जीवितमारोग्यं धर्ममर्थं सुख़ं यशः| पाठावबोधानुष्ठानैरधिगच्छत्यतो ध्रुवम्||८२||

Adhikarana etattantrapaThanasya Palam (83) · Śloka 83

एतत्पठन् सङ्ग्रहबोधशक्तः स्वभ्यस्तकर्मा भिषगप्रकम्प्यः| आकम्पयत्यन्यविशालतन्त्र- कृताभियोगान् यदि तन्न चित्रम्||८३||

Adhikarana carakAdyekaikaragranthAByAse na samyakj~jAnam (84) · Śloka 84

यदि चरकमधीते तद् ध्रुवं सुश्रुतादि- प्रणिगदितगदानां नाममात्रेऽपि बाह्यः| अथ चरकविहीनः प्रक्रियायामखिन्नः किमिव खलु करोतु व्याधितानां वराकः||८४||

Adhikarana yadyaBiniveshastArhi AdyaM vaidyakaM paThatu (85) · Śloka 85

अथैव मन्यसे यद्यपि तत्र तन्त्रमेतद्गुणम्, तथाऽप्यार्षतन्त्राध्ययने समाधानातिशय इति| तत इदमाह अभिनिवेशवशादभियुज्यते सुभणितेऽपि न यो दृढमूढकः| पठतु यत्नपरः पुरुषायुषं स खलु वैद्यकमाद्यमनिर्विदः||८५||

Adhikarana aBidhAtRuvashAd kiM dravyashaktirvishiShyate? (86) · Śloka 86

अथैवं मन्यसे वक्तृत्वविशेषादवश्यमेवार्थातिशयो भवति| तस्मादाद्येषु सुकृतेष्वेवाभियोगो युक्तो, न त्विदानीन्तनकविकृतेष्विति, तदेतन्न वाच्यम्| कुतः ? इत्याह वाते पित्ते श्लेष्मशान्तौ च पथ्यं तैलं सर्पिर्माक्षिकं च क्रमेण| एतद् ब्रह्मा भाषतां ब्रहजो वा का निर्मन्त्रे वक्तृभेदोक्तिशक्तिः||८६||

Adhikarana ato mAdhyasthyamavalambyatAm (87) · Śloka 87

तदेवोपसंहरन् स्पष्टयति अभिधातृवशात् किं वा द्रव्यशक्तिर्विशिष्यते| अतो मत्सरमुत्सृज्य माध्यस्थ्यमवलम्ब्यताम्||८७||

Adhikarana RuShipraNIte prItiScet BeDAdyAH kiMna paThacante? tasmAtsuBAShitaM grAhrAm (88) · Śloka 88

ननु, किमस्माकमुपकारकत्वादिद्वारेण ऋषिप्रणीतमेव तन्त्रमनुरागवशादध्येष्यम् ? इत्याशङ्क्याह ऋषिप्रणीते प्रीतिश्चेन्मुक्त्वा चरकसुश्रुतौ| भेडाद्याः किं न पठ्यन्ते तस्माद्ग्राह्यं सुभाषितम्||८८||

Adhikarana sarvAyurvedasArabhUtametat hRudayaM kRutvA yacchubhaM prAptaM tena jagataH shubhamastu (89-40) · Śloka 40

हृदय हृदयमेतत्सर्वायुर्वेदवाङ्मयपयोधेः| कृत्वा यच्छुभमाप्तं शुभमस्तु परं ततो जगतः||८९|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तसूनुश्रीमद्वाग्भटविर- चितायामष्टाङ्गहृदयसंहितायां षष्ठे उत्तर- स्थाने वाजीकरणविधिर्नाम चत्वा- रिंशोऽध्यायः||४०||