Adhikarana atha grahaNIdoShacikitsitannAma dvAdasho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो ग्रहणीदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshenAdAvajIrNAdicikitsAnirdeshaH (2) · Śloka 2
ಗ್ರಹಣಿಸಮಾಶ್ರಿತಂ ದೋಷಮಾದಾವೇವ ಯಥಾಸ್ವಮಜೀರ್ಣಾನುಸಾರತೋ ಮಾತ್ರಾಶೀತೋಯೋಕ್ತವಿಧಾನೇನೋಪಕ್ರಮೇತ| ಅಥಾತೀಸಾರವಿಧಿನಾ ಚ||೨||
ग्रहणिसमाश्रितं दोषमादावेव यथास्वमजीर्णानुसारतो मात्राशीतोयोक्तविधानेनोपक्रमेत| अथातीसारविधिना च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmapAcanam (3) · Śloka 3
ಆಮಪಾಚನಾರ್ಥಂ ಪಿಬೇನ್ಮುಸ್ತಾತಿವಿಷಾವಿಶ್ವಭೇಷಜಕ್ವಾಥಮ್| ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಸುಖೋದಕೇನ ತೇನ ವಾ ಶುಣ್ಠೀಮ್| ತದ್ವದ್ವಚಾದಿವರ್ಗಂ ಸಸೈನ್ಧವಮ್| ವಾರುಣೀಮಣ್ಡೇನ ವಾ ಗುಲ್ಮವಿಧ್ಯುಕ್ತಂ ತ್ರಿಲ ವಣಾದಿಚೂರ್ಣಮ್||೩||
आमपाचनार्थं पिबेन्मुस्तातिविषाविश्वभेषजक्वाथम्| तच्चूर्णं वा सुखोदकेन तेन वा शुण्ठीम्| तद्वद्वचादिवर्गं ससैन्धवम्| वारुणीमण्डेन वा गुल्मविध्युक्तं त्रिल वणादिचूर्णम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapravAhaNAdiShu visheShaH (4) · Śloka 4
ಸಪ್ರವಾಹೇ ವಾ ವರ್ಚಸಿ ಚೂರ್ಣೀಕೃತಾನ್ ಬಿಡ್ಲವಣಯುಕ್ತಾನ್ ಬಿಲ್ವಮಧ್ಯನಾಗರಚಿತ್ರಕಾನ್ ದಾಡಿಮಾಮ್ಭಸಾ ಸಕಫೇ ವಾ| ಅತಿಮಾತ್ರ ಆಮಶೂಲೇಽಲಸಕೋಕ್ತಂ ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಮುಷ್ಣಾಮ್ಭಸಾ ಪಿಬೇತ್| ಛರ್ದಿಶೂಲಾನಾಹಾನುಗ್ರನ್ಥಿಷು ತು ಮರಿಚಾಜಾಜಿಸೌವರ್ಚ ಲಾಭಯಾಃ| ಸಪಿತ್ತಕಫೇ ಚಾಮೇ ಕಟುಕೇನ್ದ್ರಯವಪಾಠಾಪಿಪ್ಪಲೀ ಮೂಲವಚಾಭಯಾನಾಗರಾಣಿ ಕ್ವಥಿತಾನಿ ಚೂರ್ಣಿತಾನಿ ವಾ||೪||
सप्रवाहे वा वर्चसि चूर्णीकृतान् बिड्लवणयुक्तान् बिल्वमध्यनागरचित्रकान् दाडिमाम्भसा सकफे वा| अतिमात्र आमशूलेऽलसकोक्तं हिङ्ग्वादिमुष्णाम्भसा पिबेत्| छर्दिशूलानाहानुग्रन्थिषु तु मरिचाजाजिसौवर्च लाभयाः| सपित्तकफे चामे कटुकेन्द्रयवपाठापिप्पली मूलवचाभयानागराणि क्वथितानि चूर्णितानि वा||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhojanaM pAna~jca (5) · Śloka 5
ಭೋಜನಕಾಲೇ ಚ ಪಞ್ಚಕೋಲಪರಿಗೃಹೀತಂ ಪಟುಲಘುದೀಪನೀಯಂ ಪೇಯಾದಿಕಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್| ಪೇಯಾಂ ವಾ ನಾಗರಾತಿ ವಿಷಾಭ್ಯಾಂ ತಕ್ರ ದಾಡಿಮವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಾಣಾಮ್| ಪಾನೇ ಚ ತಕ್ರಮಸ್ತ್ವಾರನಾಲಮದಿರಾ ರಿಷ್ಟಾನತೀಸಾರನಿರ್ದಿಷ್ಟಂ ಚಾಮ್ಬು||೫||
भोजनकाले च पञ्चकोलपरिगृहीतं पटुलघुदीपनीयं पेयादिकमुपकल्पयेत्| पेयां वा नागराति विषाभ्यां तक्र दाडिमवृक्षाम्लाणाम्| पाने च तक्रमस्त्वारनालमदिरा रिष्टानतीसारनिर्दिष्टं चाम्बु||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takrAriShTaH (6) · Śloka 6
ಯವಾನೀಪಥ್ಯಾಮಲಕಮರಿಚಾನಿ ತ್ರಿಪಲಿಕಾನಿ ಲವಣಪಞ್ಚಕಂ ಚ ಪಲಾಂಶಕಮೇಕತಶ್ಚೂರ್ಣಯಿತ್ವಾ ಕಂಸೇ ಸದ್ಯೋಮಥಿತಸ್ಯಾನುಸುನು ಯಾತ್| ತತೋ ವ್ಯಕ್ತಾಮ್ಲಕಟುಕಂ ಜಾತಂ ಪಿಬೇತ್| ಏಷ ತಕ್ರಾರಿಷ್ಟಃ ಪರಮಗ್ನಿದೀಪನೋಽರ್ಶೋಗುಲ್ಮಜಠರಶ್ವಾಯಥುಕೃಮಿಪ್ರಮೇಹಹರಃ||೬||
यवानीपथ्यामलकमरिचानि त्रिपलिकानि लवणपञ्चकं च पलांशकमेकतश्चूर्णयित्वा कंसे सद्योमथितस्यानुसुनु यात्| ततो व्यक्ताम्लकटुकं जातं पिबेत्| एष तक्रारिष्टः परमग्निदीपनोऽर्शोगुल्मजठरश्वायथुकृमिप्रमेहहरः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takraprayogaprashaMsA (7) · Śloka 7
ಅಪಿ ಚ - ಗ್ರಹಣೀದೋಷಿಣಾಂ ತಕ್ರಂ ದೀಪನಗ್ರಾಹಿಲಾಘವಾತ್| ಪಥ್ಯಂ ಮಧುರಪಾಕಿತ್ವಾನ್ನ ಚ ಪಿತ್ತಪ್ರದೂಷಣಮ್| ಕಷಾಯೋಷ್ಣವಿಕಾಶಿತ್ವಾದ್ರೂಕ್ಷತ್ವಾಚ್ಚ ಕಫೇ ಹಿತಮ್| ವಾತೇ ಸ್ವಾದ್ವಮ್ಲಸಾನ್ದ್ರತ್ವಾತ್ ಸದ್ಯಸ್ಕಮವಿದಾಹಿ ತತ್| ತಸ್ಮಾತ್ತಕ್ರಪ್ರಯೋಗಾ ಯೇ ಜಠರಾಣಾಂ ತಥಾರ್ಶಸಾಮ್| ವಿಹಿತಾ ಗ್ರಹಣೀದೋಷೇ ಸರ್ವಶಸ್ತಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೭||
अपि च - ग्रहणीदोषिणां तक्रं दीपनग्राहिलाघवात्| पथ्यं मधुरपाकित्वान्न च पित्तप्रदूषणम्| कषायोष्णविकाशित्वाद्रूक्षत्वाच्च कफे हितम्| वाते स्वाद्वम्लसान्द्रत्वात् सद्यस्कमविदाहि तत्| तस्मात्तक्रप्रयोगा ये जठराणां तथार्शसाम्| विहिता ग्रहणीदोषे सर्वशस्तान् प्रयोजयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dADimAdicUrNamannapAne (8) · Śloka 8
ದಾಡಿಮಕಪಿತ್ಥವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಾಮ್ಲೀಕಾನಾಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ಕುಡವಂ ಲವಣಪಞ್ಚಕಕುಡವಂ ತ್ರ್ಯೂಷಣತ್ರಿಫಲಂ ಶರ್ಕರಾಪಲಾಷ್ಟಕಂ ಚೈಕಧ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಿತಮನ್ನಪಾನೇ ಪ್ರಣೀತಮಜೀರ್ಣಾರುಚಿಶ್ವಾಸಪ್ಲೀಹ ಗುಲ್ಮಗ್ರಹಣೀಹೃತ್ಪಾಣ್ಡುರೋಗಘ್ನಮ್|೮|
दाडिमकपित्थवृक्षाम्लाम्लीकानां पृथक् पृथक् कुडवं लवणपञ्चककुडवं त्र्यूषणत्रिफलं शर्करापलाष्टकं चैकध्यं चूर्णितमन्नपाने प्रणीतमजीर्णारुचिश्वासप्लीह गुल्मग्रहणीहृत्पाण्डुरोगघ्नम्|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutayogaH ( agnighRutam ) (8) · Śloka 8
ಪರಿಪಕ್ವಾಮಞ್ಚ ಮಾರುತಗ್ರಹಣೀರೋಗಿಣಮಗ್ನಿಸನ್ಧು ಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಾಯಯೇತ್| ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಪಞ್ಚಕೋಲಸರಲಸುರದಾರುಸುರಭಿ ಗಜಪಿಪ್ಪಲೀಶಣಬೀಜಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನ್ಮಸ್ತುನಾರನಾಲೇನ ವಾ ಪಾಚಯೇತ್| ತೇನ ಪಾದಾವಶೇಷೇಣ ಪಞ್ಚಲವಣದ್ವಿಕ್ಷಾರಾಮ್ಲ ಬದರಯುಕ್ತಂ ಸರ್ಪೈರ್ವಿಪಕ್ವಮಥವಾ ಸೈನ್ಧವವ್ಯೋಷಕ್ಷಾರದ್ವಯಪಞ್ಚ ಮೂಲಾಭಯಾರಾಸ್ನಾಜಾಜೀಗ್ರನ್ಥಿಕಶಠೀವಿಡಙ್ಗಗರ್ಭಮಾರ್ದ್ರಕಮಾತು ಲುಙ್ಗಕೋಲಾಮ್ಲೀಕಾದಾಡಿಮಸ್ವರಸಶುಷ್ಕಮೂಲಕಕ್ವಾಥಮ ಸ್ತುತಕ್ರಶುಕ್ತಪ್ರಸನ್ನಾ ಸೌವೀರಕತುಷೋದಕಾರನಾಲೋಪೇತಂ ಪರಮ ಗ್ನಿದೀಪನಮಗ್ನಿಘೃತಾಖ್ಯಮ್||೮||
परिपक्वामञ्च मारुतग्रहणीरोगिणमग्निसन्धु क्षणार्थं सर्पिः पाययेत्| द्विपञ्चमूलपञ्चकोलसरलसुरदारुसुरभि गजपिप्पलीशणबीजयवकोलकुलत्थान्मस्तुनारनालेन वा पाचयेत्| तेन पादावशेषेण पञ्चलवणद्विक्षाराम्ल बदरयुक्तं सर्पैर्विपक्वमथवा सैन्धवव्योषक्षारद्वयपञ्च मूलाभयारास्नाजाजीग्रन्थिकशठीविडङ्गगर्भमार्द्रकमातु लुङ्गकोलाम्लीकादाडिमस्वरसशुष्कमूलकक्वाथम स्तुतक्रशुक्तप्रसन्ना सौवीरकतुषोदकारनालोपेतं परम ग्निदीपनमग्निघृताख्यम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgastyaM ghRutam (9) · Śloka 9
ಅಥವಾ ಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಪಾಠಾತೇಜೋವತೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಾನಿ ಕುಡ ವೋನ್ಮಿತಾನಿ ಮುಸ್ತಾದ್ವಿಕುಡವಮಾಸ್ಫೋತಜಾತೀನಿಮ್ಬಸಪ್ತಚ್ಛದಾ ಶ್ವಮಾರಕರ್ಕೋಟಕಪಟೋಲಪಲ್ಲವಾನಾಞ್ಚ ಮುಷ್ಟಿಂ ಮುಷ್ಟಿಮನ್ತರ್ನಖ ಮುದಕದ್ರೋಣೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಪಾದಾವಶೇಶಮವತಾರಯೇತ್| ಅರ್ಧಪಲೋನ್ಮಿತಾ ಞ್ಚಾತ್ರ ಚಾತ್ರ ಕಲ್ಕಿತಾಂ ದದ್ಯಾದತಿವಿಷಾಂ ಕೃಷ್ಣಾಸಾರಿವಾಭದ್ರಾಶ್ಚ ದ್ವಿಪಲಾಂಶಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಬಿಡಂ ಯವಕ್ಷಾರಞ್ಚ ಮಾಗಧಿಕಾಯಾಶ್ಚತುಷ್ಪ ಲಪಾತ್ರಂ ಚ ಘೃತಸ್ಯ| ಏತದಗಸ್ತ್ಯನಿರ್ಮಿತಮಲಮನಲಜನನಮ್||೯||
अथवा चव्यचित्रकपाठातेजोवतीपिप्पलीमूलानि कुड वोन्मितानि मुस्ताद्विकुडवमास्फोतजातीनिम्बसप्तच्छदा श्वमारकर्कोटकपटोलपल्लवानाञ्च मुष्टिं मुष्टिमन्तर्नख मुदकद्रोणे पक्त्वा पादावशेशमवतारयेत्| अर्धपलोन्मिता ञ्चात्र चात्र कल्कितां दद्यादतिविषां कृष्णासारिवाभद्राश्च द्विपलांशं सैन्धवं बिडं यवक्षारञ्च मागधिकायाश्चतुष्प लपात्रं च घृतस्य| एतदगस्त्यनिर्मितमलमनलजननम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana analoddIpanottaraH kramaH (10) · Śloka 10
ಉದ್ದೀಪಿತೇ ತು ಕಿಞ್ಚಿದನಲೇ ವಿಬದ್ಧಮಲಮಾಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ತತೋ ಜಿತೇ ಮಾತರಿಶ್ವನಿ ಸ್ರಸ್ತದೋಷಮೇರಣ್ಡತೈಲೇನ ತಿಲ್ವಕಸರ್ಪಿಷಾ ವಾ ಕ್ಷಾರವತಾ ಮಿಶ್ರಕಸ್ನೇಹೇನ ವಾ ವಿರೇಚಯೇತ್| ಕೃತಸಂಸರ್ಗಕ್ರಮಂ ಚ ಬದ್ಧವರ್ಚಸಮನುವಾಸಯೇದ್ವಾತಹರದೀಪನೀಯಾಮ್ಲದ್ರವ್ಯಸಿದ್ಧೇನ ತೈಲೇನ| ತತಃ ಪುನರಪಿ ಲಘ್ವನ್ನಭೋಜನಃ ಸರ್ಪಿರೇವ ಯಥಾಗ್ನಿ ಬಲಮಲ್ಪಶೋಽವಚಾರಯೇತ್| ಅಗ್ನಿಘೃತಂ ಚ ಛರ್ದಿವಿಬನ್ಧಶೂಲ ಶ್ವಾಸಕಾಸಿನಃ ಸಬೀಜಪೂರಕರಸಮ್| ಅಭ್ಯಙ್ಗಾರ್ಥಂ ಚ ತೈಲ ಮಗ್ನಿಘೃತೌಷಧೈಃ ಸಾಧಯೇತ್| ಅನಿಲಕಫಸಂಸರ್ಗೇ ತು ಚೂರ್ಣಮೇಷಾ ಮೇವೌಷಧಾನಾಮುಷ್ಣೋದಕೇನ ಪಿಬೇತ್||೧೦||
उद्दीपिते तु किञ्चिदनले विबद्धमलमास्थापयेत्| ततो जिते मातरिश्वनि स्रस्तदोषमेरण्डतैलेन तिल्वकसर्पिषा वा क्षारवता मिश्रकस्नेहेन वा विरेचयेत्| कृतसंसर्गक्रमं च बद्धवर्चसमनुवासयेद्वातहरदीपनीयाम्लद्रव्यसिद्धेन तैलेन| ततः पुनरपि लघ्वन्नभोजनः सर्पिरेव यथाग्नि बलमल्पशोऽवचारयेत्| अग्निघृतं च छर्दिविबन्धशूल श्वासकासिनः सबीजपूरकरसम्| अभ्यङ्गार्थं च तैल मग्निघृतौषधैः साधयेत्| अनिलकफसंसर्गे तु चूर्णमेषा मेवौषधानामुष्णोदकेन पिबेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajagrahaNIcikitsA, tatrAdau pittaharaNam (11) · Śloka 11
ಪಿತ್ತದುಷ್ಟಾಯಾಂ ತು ಗ್ರಹಣ್ಯಾಂ ಸ್ವಸ್ಥಾನಗತಮುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಂ ದ್ರವಮನಲ ನಿರ್ವಾಪಣಂ ಪಿತ್ತಮಾಸ್ಥಾಪನೇನ ವಮನೇನ ವಾ ನಿರ್ಹರೇತ್| ತಿಕ್ತಲಘು ದ್ರವ್ಯೈಶ್ಚ ಕೃತಸಂಸರ್ಜನಸ್ಯ ದೋಷಶೇಷಶಮನಾರ್ಥಂ ಮಧುನಾವಲೇಹ್ಯ ಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ವಾ ಪಾತುಂ ಪ್ರಣಯೇತ್||೧೧||
पित्तदुष्टायां तु ग्रहण्यां स्वस्थानगतमुत्क्लिष्टं द्रवमनल निर्वापणं पित्तमास्थापनेन वमनेन वा निर्हरेत्| तिक्तलघु द्रव्यैश्च कृतसंसर्जनस्य दोषशेषशमनार्थं मधुनावलेह्य मुष्णाम्बुना वा पातुं प्रणयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrvAcUrNam ( tiktakashcUrNaH ) (12) · Śloka 12
ಮೂರ್ವಾಕಿರಾತತಿಕ್ತಪರ್ಪಟಕವಚಾಚನ್ದನಮುಸ್ತತ್ರಿಕಟುಕತ್ರಾಯ ಮಾಣಾಯವಾನೀಕಲಿಙ್ಗತ್ವಕ್ಫಲಕಟುರೋಹಿಣೀದೇವದಾರುದಾರ್ವೀತ್ವ ಕಪದ್ಮಕೋಶೀರಾರಿಷ್ಟಪಟೋಲಪತ್ರಾತಿವಿಷಾಸೌರಾಷ್ಟ್ರೀತ್ವಗೇಲಾಮಧು ಶಿಗ್ರುಬೀಜಚೂರ್ಣಮ್| ಅಯಂ ಹಿ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಶೂಲಾತಿಸಾರಪಾಣ್ಡು ಹೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಜ್ವರಪ್ರಮೇಹಕಾಮಿಲಾಮುಖರೋಗಾರೋಚಕನಿಬರ್ಹಣಃ||೧೨||
मूर्वाकिराततिक्तपर्पटकवचाचन्दनमुस्तत्रिकटुकत्राय माणायवानीकलिङ्गत्वक्फलकटुरोहिणीदेवदारुदार्वीत्व कपद्मकोशीरारिष्टपटोलपत्रातिविषासौराष्ट्रीत्वगेलामधु शिग्रुबीजचूर्णम्| अयं हि ग्रहणीदोषशूलातिसारपाण्डु हृद्रोगगुल्मज्वरप्रमेहकामिलामुखरोगारोचकनिबर्हणः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUnimbAdicUrNam (13) · Śloka 13
ಭೂನಿಮ್ಬತ್ರಿಕಟುಕಾಮುಸ್ತೇನ್ದ್ರಯವಾಃ ಸಮಾಶ್ಚಿತ್ರಕಭಾಗೌ ದ್ವೌ ಕುಟಜತ್ವಗ್ಭಾಗಾಶ್ಚ ಷೋಡಶ ಸರ್ವಮೇಕತ್ರ ಚೂರ್ಣಿತಂ ಸಗುಡಶೀತೋ ದಕಂ ಪೀತಂ ಸಮಾನಂ ಪೂರ್ವೇಣ||೧೩||
भूनिम्बत्रिकटुकामुस्तेन्द्रयवाः समाश्चित्रकभागौ द्वौ कुटजत्वग्भागाश्च षोडश सर्वमेकत्र चूर्णितं सगुडशीतो दकं पीतं समानं पूर्वेण||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAgarAdicUrNam (14) · Śloka 14
ನಾಗರರಸಾಞ್ಜನಾತಿವಿಷಾಧಾತಕೀಘನಪಾಠಾಕಲಿಙ್ಗತ್ವಗ್ಬೀ ಜಬಿಲ್ವಕಟುಕಾಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾಸ್ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಬುಪೀತಾಃ ಪಿತ್ತಗ್ರಹಣೀ ವಿಕಾರಂ ರಕ್ತಾತಿಸಾರಮರ್ಶಾಂಸಿ ಸಪ್ರವಾಹಿಕಂ ಗುದಶೂಲಂ ಚ ವ್ಯಪೋಹತಿ||೧೪||
नागररसाञ्जनातिविषाधातकीघनपाठाकलिङ्गत्वग्बी जबिल्वकटुकाः सक्षौद्रास्तण्डुलाम्बुपीताः पित्तग्रहणी विकारं रक्तातिसारमर्शांसि सप्रवाहिकं गुदशूलं च व्यपोहति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnisthairyArthaM ghRutam (15) · Śloka 15
ತತಶ್ಚೈವಂ ಶಮಿತಪಿತ್ತೋದ್ರೇಕಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಸ್ಥಿರೀಕರಣಾಯ ಸರ್ಪಿಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮೂರ್ವಾದಿಕ್ವಾಥೇನ ಸಾರಿವಾಸ್ಫೋತಸಪ್ತಪರ್ಣಾಟರೂಷಕೇ ನ್ದ್ರಯವವೀರಾಭೂನಿಮ್ಬಧಾನ್ಯನ್ಯಗ್ರೋಧಾಶ್ವತ್ಥೋದುಮ್ಬರಪ್ಲಕ್ಷೋಪಕು ಲ್ಯಾನೀಲೋತ್ಪಲಗರ್ಭಸಿದ್ಧಂ ಪಾನಾಯ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಕುಷ್ಠೋಕ್ತಂ ವಾ ತಿಕ್ತಕಮ್||೧೫||
ततश्चैवं शमितपित्तोद्रेकस्याग्नेः स्थिरीकरणाय सर्पिः पूर्वोक्तमूर्वादिक्वाथेन सारिवास्फोतसप्तपर्णाटरूषके न्द्रयववीराभूनिम्बधान्यन्यग्रोधाश्वत्थोदुम्बरप्लक्षोपकु ल्यानीलोत्पलगर्भसिद्धं पानाय प्रयुञ्जीत कुष्ठोक्तं वा तिक्तकम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmagrahaNIcikitsA (16) · Śloka 16
ಶ್ಲೇಷ್ಮದುಷ್ಟಾಯಾಂ ಪುನರ್ಗ್ರಹಣ್ಯಾಂ ಮಾಗಧಿಕಾಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕಲ್ಕತೀ ಕ್ಷ್ಣೇನ ಮದನಫಲಕಷಾಯೇಣ ಪುನಃ ಪುನರ್ವಾಮಯೇತ್| ಅಬ್ಧಾತುರ್ಹಿ ಪ್ರವೃದ್ಧಸ್ತೇಜೋ ನಿರ್ವಾಪಯಾತಿ| ತತಃ ಕೃತಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಸ್ಯ ಲವ ಣಕ್ಷಾರಾಮ್ಲಕಟುಕೋತ್ಕಟೈರ್ಯಥೋಕ್ತೈರನ್ನಪಾನೌಷಧೈರನಲಮುತ್ತೇಜಯೇತ್||೧೬||
श्लेष्मदुष्टायां पुनर्ग्रहण्यां मागधिकासिद्धार्थकल्कती क्ष्णेन मदनफलकषायेण पुनः पुनर्वामयेत्| अब्धातुर्हि प्रवृद्धस्तेजो निर्वापयाति| ततः कृतपेयादिक्रमस्य लव णक्षाराम्लकटुकोत्कटैर्यथोक्तैरन्नपानौषधैरनलमुत्तेजयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ma~jjiShThAdyAsavaH (17) · Śloka 17
ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಚಿತ್ರಕಾರುಷ್ಕರಕೃಮಿಘ್ನಮಧೂಕಪುಷ್ಪಾಣಿ ಕ್ರಮಾತ್ ದ್ವಿಕುಡವಾರ್ಧಾದ್ಧಾಢಕಾಢಕಾರ್ಧದ್ರೋಣದ್ರೋಣಾಂಶಾನ್ಯಪಾಂ ದೋಣತ್ರಯೇ ಕ್ವಾಥಯೇತ್| ದ್ರೋಣಶೇಷಶ್ಚ ಪೂತಶೀತಃ ಸ ನಿರ್ಯೂಹೋ ಮಧುದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥ ವಾಂಶ್ಚನ್ದನೋಶೀರಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಗರುರೂಷಿತಂ ಜತುಸೃತಂ ಘೃತಕುಮ್ಭಮ ಧ್ಯುಷಿತೋ ಮಾಸಮಾಸವಃ| ಸರ್ವದೋಷಘ್ನೋಽಗ್ನಿಜನನೋ ಬೃಂಹಣಃ ಶೋಷಕುಷ್ಠಕಿಲಾಸಪ್ರಮೇಹಾನಾಹಗುಲ್ಮಪಾಣ್ಡುಹೃದ್ರೋಗ ಜಿಚ್ಚ||೧೭||
मञ्जिष्ठाचित्रकारुष्करकृमिघ्नमधूकपुष्पाणि क्रमात् द्विकुडवार्धाद्धाढकाढकार्धद्रोणद्रोणांशान्यपां दोणत्रये क्वाथयेत्| द्रोणशेषश्च पूतशीतः स निर्यूहो मधुद्विप्रस्थ वांश्चन्दनोशीरसूक्ष्मैलागरुरूषितं जतुसृतं घृतकुम्भम ध्युषितो मासमासवः| सर्वदोषघ्नोऽग्निजननो बृंहणः शोषकुष्ठकिलासप्रमेहानाहगुल्मपाण्डुहृद्रोग जिच्च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhUkapuShpAdyAsavAH (svarasAsavAH) (18) · Śloka 18
ಮಧೂಕಪುಷ್ಪಾಣಾಮ್ ಸ್ವರಸೋಽರ್ಧಾವಶೇಷಕ್ವಥಿತಃ ಕ್ಷೌದ್ರಪಾದ ಯುಕ್ತಃ ಸರ್ವಥಾ ಸಮಾನಃ ಪೂರ್ವೇಣ| ಅನೇನ ದ್ರಾಕ್ಷೇಕ್ಷುಕಾಶ್ಮರ್ಯ ಫಲಸ್ವರಸಾಸವಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ||೧೮||
मधूकपुष्पाणाम् स्वरसोऽर्धावशेषक्वथितः क्षौद्रपाद युक्तः सर्वथा समानः पूर्वेण| अनेन द्राक्षेक्षुकाश्मर्य फलस्वरसासवा व्याख्याताः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlAsavaH (19) · Śloka 19
ದಶಮೂಲವೀರಾರಜನೀತ್ರಿಫಲಾಜೀವಕರ್ಷಭಕಾಣಾಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ಪಞ್ಚಪಲಾನ್ ಭಾಗಾನಪಾಂವಹೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಪಾದಶೇಷೇ ರಸೇ ಶೀತಿಭೂತೇ ಗುಡತುಲಾದ್ವಯಂ ದದ್ಯಾದರ್ಶಕುಡವಂ ಚ ಮಾಕ್ಷಿಕಾತ್ತತ್ ಪ್ರಮಾಣಾಂಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಿತಾನ್ ಮುಸ್ತಾಪ್ರಿಯಙ್ಗುಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಮಧುಕವಿಡಙ್ಗಪ್ಲವಶಾಬರ ಲೋಧ್ರಾನ್ ಏಷೋಽರ್ಧಮಾಸಸ್ಥಿತೋ ಮೂಲಾಸವೋಽಯಂ ಸಮಾನಃ ಪೂರ್ವೇಣಃ||೧೯||
दशमूलवीरारजनीत्रिफलाजीवकर्षभकाणां पृथक् पृथक् पञ्चपलान् भागानपांवहे पक्त्वा पादशेषे रसे शीतिभूते गुडतुलाद्वयं दद्यादर्शकुडवं च माक्षिकात्तत् प्रमाणांश्च चूर्णितान् मुस्ताप्रियङ्गुमञ्जिष्ठामधुकविडङ्गप्लवशाबर लोध्रान् एषोऽर्धमासस्थितो मूलासवोऽयं समानः पूर्वेणः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAvRukShAdikShAraguDikAH (20) · Śloka 20
ಮಹಾವೃಕ್ಷಕಾಣ್ಡಚತುಷ್ಪಲಂ ದ್ವಿಗುಣಾರ್ಕಕಾಣ್ಡಂ ಲವಣತ್ರಯತ್ರಿಪಲಂ ಪಕ್ವವಾರ್ತಾಕಕುಡವಂ ಚಿತ್ರಕಮೂಲಪಲದ್ವಯಂ ಚಾನ್ತರ್ಧೂಮಂ ದಗ್ಧ್ವಾ ವಾರ್ತಾಕರಸೇನ ಗುಡಿಕಾಃ ಕುರ್ಯಾತ್| ತಾ ಬೋಜನೋತ್ತರಂ ಭಕ್ಷಿತಾ ಗ್ರಹಣೀದುರ್ನಾಮವಿಷೂಚಿಕಾಲಸಕಕಾಸಶ್ವಾಸಪೀನಸಪ್ಲೀಹ ಪಾಣ್ಡುಶ್ವಯಥುಮೇಹಾರೋಚಕಗುಲ್ಮಹರಾಃ||೨೦||
महावृक्षकाण्डचतुष्पलं द्विगुणार्ककाण्डं लवणत्रयत्रिपलं पक्ववार्ताककुडवं चित्रकमूलपलद्वयं चान्तर्धूमं दग्ध्वा वार्ताकरसेन गुडिकाः कुर्यात्| ता बोजनोत्तरं भक्षिता ग्रहणीदुर्नामविषूचिकालसककासश्वासपीनसप्लीह पाण्डुश्वयथुमेहारोचकगुल्महराः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAdikShAraguTikAH (21) · Śloka 21
ದಶಮೂಲಾರ್ಕಮೂಲದನ್ತೀತ್ರಿವೃಚ್ಚಿತ್ರಕಾಸ್ಫೋತಪಾಠಾರಾಸ್ನಾಸ್ನು ಹೀಕಾಣ್ಡಾನಾಂ ಪೃಥಗ್ದಶಪಲಾನ್ ಭಾಗಾನ್ ಕಪಾಲೋದರೇ ದಗ್ಧ್ವಾ ಕ್ಷಾರಮುದಕದ್ರೋಣೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ ಕ್ವಾಥಯೇತ್| ಪಾದಾವಶೇಷಞ್ಚ ಪೂತಂ ಪುನಃ ಪಾದಾವಶೇಷಮೇವ ಕ್ವಥಿತಾವತಾರಿತಂ ಗುಡಪಲಶತೋನ್ಮಿಶ್ರ ಮಧಿಶ್ರಯೇತ್| ಘನೀಭವತಿ ಚ ತಸ್ಸ್ಮಿನ್ ಸುಶ್ಲಕ್ಷ್ಣರಜಸಾಂ ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀದ್ವಯಯಾವಶೂಕಾನಾಂ ತ್ರಿಂಶತ್ಪಲಾನ್ಯಾವಪೇತ್| ತ್ರಿಂಶದೇವ ವಚಾಭಯಾವ್ಯೋಷಚಿತ್ರಕಾಣಾಮ್| ದ್ವಿಪಲಞ್ಚ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್ ಹಿಙ್ಗ್ವಮ್ಲವೇತಸಯೋಃ| ತತೋಽಕ್ಷಮಾತ್ರಾಃ ಗುಡಿಕಾಃ ಕೃತ್ವಾ ಯಥಾಬಲಮುಪಯುಕ್ತಾಃ ಸಮಾನಾಃ ಪೂರ್ವಾಭಿರಧಿಕಾ ವಾ|೨೧|
दशमूलार्कमूलदन्तीत्रिवृच्चित्रकास्फोतपाठारास्नास्नु हीकाण्डानां पृथग्दशपलान् भागान् कपालोदरे दग्ध्वा क्षारमुदकद्रोणैश्चतुर्भिः क्वाथयेत्| पादावशेषञ्च पूतं पुनः पादावशेषमेव क्वथितावतारितं गुडपलशतोन्मिश्र मधिश्रयेत्| घनीभवति च तस्स्मिन् सुश्लक्ष्णरजसां वृश्चिकालीद्वययावशूकानां त्रिंशत्पलान्यावपेत्| त्रिंशदेव वचाभयाव्योषचित्रकाणाम्| द्विपलञ्च पृथक् पृथक् हिङ्ग्वम्लवेतसयोः| ततोऽक्षमात्राः गुडिकाः कृत्वा यथाबलमुपयुक्ताः समानाः पूर्वाभिरधिका वा|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshacikitsitam (21) · Śloka 21
ಅರ್ಶೋವಿಹಿತಾಂಶ್ಚ ಕ್ಷಾರತಕ್ರಾರಿಷ್ಟಾನ್ ಘೃತಾನ್ಯನ್ನಪಾನಞ್ಚ ಸೇವೇತ್| ವಟ್ಪಲಂ ಭಲ್ಲಾತಕಘೃತಂ ಧಾನ್ವನ್ತರಂ ಚ||೨೧||
अर्शोविहितांश्च क्षारतक्रारिष्टान् घृतान्यन्नपानञ्च सेवेत्| वट्पलं भल्लातकघृतं धान्वन्तरं च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtagrahaNyA~jcikitsAkramaH (22) · Śloka 22
ಸನ್ನಿಪಾತೇ ತು ಪಞ್ಚ ಕರ್ಮಾಣಿ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾವಸ್ಥಂ ವಾ ಗ್ರಹಣೀ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿತಿ||೨೨||
सन्निपाते तु पञ्च कर्माणि कुर्याद्यथावस्थं वा ग्रहणी चिकित्सितमिति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvasthikI cikitsA, alpAgneH prasekAdiShu (23) · Śloka 23
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಪ್ರಸೇಕೇ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೇಽಲ್ಪಾಗ್ನೇರ್ದೀಪನಂ ರೂಕ್ಷತಿಕ್ತಕಮ್| ಯೋಜ್ಯಂ ಕೃಶಸ್ಯ ವ್ಯತ್ಯಾಸಾತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಂ ಕಫೋದಯೇ|೨೩|
भवति चात्र- प्रसेके श्लैष्मिकेऽल्पाग्नेर्दीपनं रूक्षतिक्तकम्| योज्यं कृशस्य व्यत्यासात् स्निग्धरूक्षं कफोदये|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vividhAvasthAsu snehadIpanam (23) · Śloka 23
ಕ್ಷೀಣಕ್ಷಾಮಶರೀಸ್ಯ ದೀಪನಂ ಸ್ನೇಹಸಂಯುತಮ್| ದೀಪನಂ ಬಹುಪಿತ್ತಸ್ಯ ತಿಕ್ತಂ ಮಧುರಕೈರ್ಯುತಮ್| ಸ್ನೇಹೋಽಮ್ಲಲವಣೈರ್ಯುಕ್ತೋ ಬಹುವಾತಸ್ಯ ಶಸ್ಯತೇ| ಸ್ನೇಹಮೇವ ಪರಂ ವಿದ್ಯಾದ್ದುರ್ಬಲಾನಲದೀಪನಮ್| ನಾಲಂ ಸ್ನೇಹಸಮಿದ್ಧಸ್ಯ ಶಮಾಯಾನ್ನಂ ಸುಗುರ್ವಪಿ| ಮಲಮಾಂಸಕಫೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಮನ್ದಾಗ್ನಿರ್ಯೋತಿಸಾರ್ಯತೇ| ಸ ಪಿಬೇತ್ಸರ್ಪಿಷೋ ಮಾತ್ರಾಂ ದೀಪನೀಯೌಷಧೈರ್ಯುತಾಮ್| ಪ್ರಸನ್ನೋ ಮಾರ್ಗಮಾಪನ್ನಃ ಸ್ವಂ ಸಮಾನೋಽನಿಲಸ್ತಥಾ| ಅಗ್ನೇಃ ಸಮೀಪಚಾರಿತ್ವಾದಾಶು ಪ್ರಕುರುತೇ ಬಲಮ್||೨೩||
क्षीणक्षामशरीस्य दीपनं स्नेहसंयुतम्| दीपनं बहुपित्तस्य तिक्तं मधुरकैर्युतम्| स्नेहोऽम्ललवणैर्युक्तो बहुवातस्य शस्यते| स्नेहमेव परं विद्याद्दुर्बलानलदीपनम्| नालं स्नेहसमिद्धस्य शमायान्नं सुगुर्वपि| मलमांसकफे क्षीणे मन्दाग्निर्योतिसार्यते| स पिबेत्सर्पिषो मात्रां दीपनीयौषधैर्युताम्| प्रसन्नो मार्गमापन्नः स्वं समानोऽनिलस्तथा| अग्नेः समीपचारित्वादाशु प्रकुरुते बलम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malakAThinyAdiShu dIpanavisheShaH (24) · Śloka 24
ಪುರೀಷಂ ಯಸ್ತು ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಕಾಠಿನತ್ವಾದ್ವಿಮುಞ್ಚತಿ| ಸ ಘೃತಂ ಲವಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ನರೋಽನ್ನಾವಗ್ರಹಂ ಪಿಬೇತ್| ರೌಕ್ಷ್ಯಾನ್ಮನ್ದೇಽನಲೇ ಸರ್ಪಿಸ್ತೈಲಂ ವಾ ದೀಪನೈಃ ಪಿಬೇತ್| ಕ್ಷಾರಚೂರ್ಣಾಸವಾರಿಷ್ಟಾನ್ ಮನ್ದೇ ಸ್ನೇಹಾತಿಪಾನತಃ||೨೪||
पुरीषं यस्तु कृच्छ्रेण काठिनत्वाद्विमुञ्चति| स घृतं लवणैर्युक्तं नरोऽन्नावग्रहं पिबेत्| रौक्ष्यान्मन्देऽनले सर्पिस्तैलं वा दीपनैः पिबेत्| क्षारचूर्णासवारिष्टान् मन्दे स्नेहातिपानतः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udAvartAdiShu dIpanasnehavisheShaH (25) · Śloka 25
ಉದಾವರ್ತಾತ್ತು ಯೋಕ್ತವ್ಯಾ ನಿರೂಹಸ್ನೇಹಬಸ್ತಯಃ| ದೋಷಾತಿವೃದ್ಧ್ಯಾ ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಸಂಶುದ್ಧೇಽನ್ನವಿಧಿಂ ಚರೇತ್| ವ್ಯಾಧಿಮುಕ್ತಸ್ಯ ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಸರ್ಪಿರೇವ ತು ದೀಪನಮ್| ಅಧ್ವೋಪವಾಸಕ್ಷಾಮತ್ವೈರ್ಯವಾಗ್ವಾ ಪಾಯಯೇತ್ ಘೃತಮ್| ಅನ್ನಾವಪೀಡಿತಂ ಬಲ್ಯಂ ದೀಪನಂ ಬೃಂಹಣಂ ಚ ತತ್||೨೫||
उदावर्तात्तु योक्तव्या निरूहस्नेहबस्तयः| दोषातिवृद्ध्या मन्देऽग्नौ संशुद्धेऽन्नविधिं चरेत्| व्याधिमुक्तस्य मन्देऽग्नौ सर्पिरेव तु दीपनम्| अध्वोपवासक्षामत्वैर्यवाग्वा पाययेत् घृतम्| अन्नावपीडितं बल्यं दीपनं बृंहणं च तत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dIrghakAlavyAdhiprasakte visheShaH (26) · Śloka 26
ದೀರ್ಘಕಾಲಪ್ರಸಙ್ಗಾತ್ತು ಕ್ಷಾಮಕ್ಷೀಣಕೃಶಾನ್ ನರಾನ್| ಪ್ರಸಹಾನಾಂ ರಸೈಃ ಸಾಮ್ಲೈರ್ಭೋಜಯೇತ್ ಪಿಶಿತಾಶಿನಾಮ್| ಲಘೂಷ್ಣಕಟುಶೋಧಿತ್ವೈರ್ದೀಪಯನ್ತ್ಯಾಶು ತೇಽನಲಮ್| ಮಾಂಸೋಪಚಿತಮಾಂಸತ್ವಾತ್ ಪರಂ ಚ ಬಲವರ್ಧನಾಃ||೨೬||
दीर्घकालप्रसङ्गात्तु क्षामक्षीणकृशान् नरान्| प्रसहानां रसैः साम्लैर्भोजयेत् पिशिताशिनाम्| लघूष्णकटुशोधित्वैर्दीपयन्त्याशु तेऽनलम्| मांसोपचितमांसत्वात् परं च बलवर्धनाः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAsavAdInAM samyakprayogamahattvam (27) · Śloka 27
ಸ್ನೇಹಾಸವಸುರಾರಿಷ್ಟಾಚೂರ್ಣಕ್ವಾಥಹಿತಾಶನೈಃ| ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಯುಕ್ತೈರ್ದೇಹಸ್ಯ ಬಲಮಗ್ನೇಶ್ಚ ವರ್ದ್ಧತೇ| ದೀಪ್ತೋ ಯಥೈವ ಸ್ಥಾಸ್ನುಶ್ಚ ಬಾಹ್ಯೋಽಗ್ನಿಃ ಸಾರದಾರುಭಿಃ| ಸಸ್ನೇಹೈರ್ಜಾಯತೇ ತದ್ವದಾಹಾರೈಃ ಕೋಷ್ಠಗೋಽನಲಃ||೨೭||
स्नेहासवसुरारिष्टाचूर्णक्वाथहिताशनैः| सम्यक्प्रयुक्तैर्देहस्य बलमग्नेश्च वर्द्धते| दीप्तो यथैव स्थास्नुश्च बाह्योऽग्निः सारदारुभिः| सस्नेहैर्जायते तद्वदाहारैः कोष्ठगोऽनलः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAhArasya prashaMsA (28) · Śloka 28
ನಾಭೋಜನೇನ ಕಾಯಾಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ನಾತಿಭೋಜನಾತ್| ಯಥಾ ನಿರಿನ್ಧನೋ ವಹ್ನಿರಲ್ಪೋ ವಾತೀನ್ಧನಾವೃತಃ||೨೮||
नाभोजनेन कायाग्निर्दीप्यते नातिभोजनात्| यथा निरिन्धनो वह्निरल्पो वातीन्धनावृतः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyagnernidAnam (29) · Śloka 29
ಯದಾ ಕ್ಷೀಣೇ ಕಫೇ ಪಿತ್ತಂ ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ಪವನಾನುಗಮ್| ಪ್ರವೃದ್ಧಂ ವರ್ದ್ಧಯತ್ಯಗ್ನಿಂ ತಥಾಽಸೌ ಸಾನಿಲೋಽನಲಃ| ಪಕ್ತ್ವಾನ್ನಮಾಶು ಧಾತೂಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾನೋಜಶ್ಚ ಸಂಕ್ಷಿಪನ್| ಮಾರಯೇತ್ಸ್ಯಾತ್ಸ ನಾ ಸ್ವಸ್ಥೋ ಭುಕ್ತೇ ಜೀರ್ಣೇ ಚ ತಾಮ್ಯತಿ| ತೃಟ್ಕಾಸದಾಹಮೂರ್ಚ್ಛಾಯಾ ವ್ಯಾಧಯೋಽತ್ಯಗ್ನಿಸಮ್ಭವಾಃ||೨೯||
यदा क्षीणे कफे पित्तं स्वे स्थाने पवनानुगम्| प्रवृद्धं वर्द्धयत्यग्निं तथाऽसौ सानिलोऽनलः| पक्त्वान्नमाशु धातूंश्च सर्वानोजश्च संक्षिपन्| मारयेत्स्यात्स ना स्वस्थो भुक्ते जीर्णे च ताम्यति| तृट्कासदाहमूर्च्छाया व्याधयोऽत्यग्निसम्भवाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyagnicikitsA (30) · Śloka 30
ತಮಗ್ಯಗ್ನಿಂ ಗುರುಸ್ನಿಗ್ಧಮನ್ದಸಾನ್ದ್ರಹಿಮಸ್ಥಿರೈಃ| ಅನ್ನಪಾನೈರ್ನಯೇಚ್ಛಾನ್ತಿಂ ದೀಪ್ತಮಗ್ನಿಮಿವಾಮ್ಬುಭಿಃ| ಮುಹುರ್ಮುಹುರಜೀರ್ಣೇಽಪಿ ಭೋಜ್ಯಾನ್ಯಸ್ಯೋಪಹಾರಯೇತ್| ನಿರಿನ್ಧನೋಽನ್ತರಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಯಥೈನಂ ನ ವಿಪಾದಯೇತ್| ಕೃಸರಾಂ ಪಾಯಸಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಪೈಷ್ಟಿಕಂ ಗುಡವೈಕೃತಮ್| ಅಶ್ನೀಯಾದೌದಕಾನೂಪಪಿಶಿತಾನಿ ಭೃತಾನಿ ಚ| ಮತ್ಸ್ಯಾನ್ ವಿಶೇಷತಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾನ್ ಸ್ಥಿರತೋಯಚರಾಶ್ಚ ಯೇ| ಆವಿಕಂ ಸುಭೃತಂ ಮಾಂಸಮದ್ಯಾದತ್ಯಗ್ನಿವಾರಣಮ್| ಪಯಃ ಸಹ ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಘೃತಂ ವಾ ತೃಷಿತಃ ಪಿಬೇತ್| ಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣಂ ಪಯಸಾ ಬಹುಸರ್ಪಿಃ ಪ್ಲುತಂ ಪಿಬೇತ್| ಆನೂಪರಸಯುಕ್ತಾನ್ ವಾ ಸ್ನೇಹಾಂಸ್ತೈಲವಿವರ್ಜಿತಾನ್| ಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃದ್ಧಿಪಕ್ವಂ ವಾ ಪಯೋ ದದ್ಯಾದ್ವಿರೇಚನಮ್| ಅಸಕೃತ್ ಪಿತ್ತಹರಣಂ ಪಯಸಾ ಪ್ರತಿಭೋಜನಮ್| ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದ್ಗುರು ಮೇಧ್ಯಞ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಕಾರಿ ಚ ಭೋಜನಮ್| ಸರ್ವಂ ತದತ್ಯಗ್ನಿಹಿತಂ ಭುಕ್ತ್ವಾ ಚ ಸ್ವಪನಂ ದಿವಾ||೩೦||
तमग्यग्निं गुरुस्निग्धमन्दसान्द्रहिमस्थिरैः| अन्नपानैर्नयेच्छान्तिं दीप्तमग्निमिवाम्बुभिः| मुहुर्मुहुरजीर्णेऽपि भोज्यान्यस्योपहारयेत्| निरिन्धनोऽन्तरं लब्ध्वा यथैनं न विपादयेत्| कृसरां पायसं स्निग्धं पैष्टिकं गुडवैकृतम्| अश्नीयादौदकानूपपिशितानि भृतानि च| मत्स्यान् विशेषतः श्लक्ष्णान् स्थिरतोयचराश्च ये| आविकं सुभृतं मांसमद्यादत्यग्निवारणम्| पयः सह मधूच्छिष्टं घृतं वा तृषितः पिबेत्| गोधूमचूर्णं पयसा बहुसर्पिः प्लुतं पिबेत्| आनूपरसयुक्तान् वा स्नेहांस्तैलविवर्जितान्| श्यामात्रिवृद्धिपक्वं वा पयो दद्याद्विरेचनम्| असकृत् पित्तहरणं पयसा प्रतिभोजनम्| यत्किञ्चिद्गुरु मेध्यञ्च श्लेष्मकारि च भोजनम्| सर्वं तदत्यग्निहितं भुक्त्वा च स्वपनं दिवा||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnirakShAprashaMsA (31-12) · Śloka 12
ಆಹಾರಮಗ್ನಿಃ ಪಚತಿ ದೋಷಾನಾಹಾರವರ್ಜಿತಃ| ಧಾತೂನ್ ಕ್ಷೀಣೇಷು ದೋಷೇಷು ಜೀವಿತಂ ಧಾತುಸಂಕ್ಷಯೇ| ಅಗ್ನಿಮೂಲಂ ಬಲಂ ಪುಂಸಾಂ ಬಲಮೂಲಂ ಹಿ ಜೀವಿತಮ್| ಏಷ ಸಾರಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾ ಯದಗ್ನೇಃ ಪರಿರಕ್ಷಣಮ್||೩೧|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವ ಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಗ್ರಹಣೀ ದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತನ್ನಾಮ ದ್ವಾದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೨||
आहारमग्निः पचति दोषानाहारवर्जितः| धातून् क्षीणेषु दोषेषु जीवितं धातुसंक्षये| अग्निमूलं बलं पुंसां बलमूलं हि जीवितम्| एष सारश्चिकित्साया यदग्नेः परिरक्षणम्||३१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने ग्रहणी दोषचिकित्सितन्नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon