Adhikarana atha grahaNIdoShacikitsitannAma dvAdasho~adhyAyaH | adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤੋ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातो ग्रहणीदोषचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshenAdAvajIrNAdicikitsAnirdeshaH (2) · Śloka 2
ਗ੍ਰਹਣਿਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਂ ਦੋਸਮਾਦਾਵੇਵ ਯਥਾਸ੍ਵਮਜੀਰ੍ਣਾਨੁਸਾਰਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ੀਤੋਯੋਕ੍ਤਵਿਧਾਨੇਨੋਪਕ੍ਰਮੇਤ| ਅਥਾਤੀਸਾਰਵਿਧਿਨਾ ਚ||੨||
ग्रहणिसमाश्रितं दोषमादावेव यथास्वमजीर्णानुसारतो मात्राशीतोयोक्तविधानेनोपक्रमेत| अथातीसारविधिना च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmapAcanam (3) · Śloka 3
ਆਮਪਾਚਨਾਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮੁਸ੍ਤਾਤਿਵਿਸਾਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਕ੍ਵਾਥਮ੍| ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਸੁਖੋਦਕੇਨ ਤੇਨ ਵਾ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਮ੍| ਤਦ੍ਵਦ੍ਵਚਾਦਿਵਰ੍ਗਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡੇਨ ਵਾ ਗੁਲ੍ਮਵਿਧ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਲ ਵਣਾਦਿਚੂਰ੍ਣਮ੍||੩||
आमपाचनार्थं पिबेन्मुस्तातिविषाविश्वभेषजक्वाथम्| तच्चूर्णं वा सुखोदकेन तेन वा शुण्ठीम्| तद्वद्वचादिवर्गं ससैन्धवम्| वारुणीमण्डेन वा गुल्मविध्युक्तं त्रिल वणादिचूर्णम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapravAhaNAdiShu visheShaH (4) · Śloka 4
ਸਪ੍ਰਵਾਹੇ ਵਾ ਵਰ੍ਚਸਿ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਾਨ੍ ਬਿਡ੍ਲਵਣਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਨਾਗਰਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਭਸਾ ਸਕਫੇ ਵਾ| ਅਤਿਮਾਤ੍ਰ ਆਮਸ਼ੂਲੇਲਸਕੋਕ੍ਤਂ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਭਸਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਛਰ੍ਦਿਸ਼ੂਲਾਨਾਹਾਨੁਗ੍ਰਨ੍ਥਿਸੁ ਤੁ ਮਰਿਚਾਜਾਜਿਸੌਵਰ੍ਚ ਲਾਭਯਾਃ| ਸਪਿਤ੍ਤਕਫੇ ਚਾਮੇ ਕਟੁਕੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਪਾਠਾਪਿਪ੍ਪਲੀ ਮੂਲਵਚਾਭਯਾਨਾਗਰਾਣਿ ਕ੍ਵਥਿਤਾਨਿ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨਿ ਵਾ||੪||
सप्रवाहे वा वर्चसि चूर्णीकृतान् बिड्लवणयुक्तान् बिल्वमध्यनागरचित्रकान् दाडिमाम्भसा सकफे वा| अतिमात्र आमशूलेऽलसकोक्तं हिङ्ग्वादिमुष्णाम्भसा पिबेत्| छर्दिशूलानाहानुग्रन्थिषु तु मरिचाजाजिसौवर्च लाभयाः| सपित्तकफे चामे कटुकेन्द्रयवपाठापिप्पली मूलवचाभयानागराणि क्वथितानि चूर्णितानि वा||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhojanaM pAna~jca (5) · Śloka 5
ਭੋਜਨਕਾਲੇ ਚ ਪਞ੍ਚਕੋਲਪਰਿਗਹੀਤਂ ਪਟੁਲਘੁਦੀਪਨੀਯਂ ਪੇਯਾਦਿਕਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਪੇਯਾਂ ਵਾ ਨਾਗਰਾਤਿ ਵਿਸਾਭ੍ਯਾਂ ਤਕ੍ਰ ਦਾਡਿਮਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਣਾਮ੍| ਪਾਨੇ ਚ ਤਕ੍ਰਮਸ੍ਤ੍ਵਾਰਨਾਲਮਦਿਰਾ ਰਿਸ੍ਟਾਨਤੀਸਾਰਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਚਾਮ੍ਬੁ||੫||
भोजनकाले च पञ्चकोलपरिगृहीतं पटुलघुदीपनीयं पेयादिकमुपकल्पयेत्| पेयां वा नागराति विषाभ्यां तक्र दाडिमवृक्षाम्लाणाम्| पाने च तक्रमस्त्वारनालमदिरा रिष्टानतीसारनिर्दिष्टं चाम्बु||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takrAriShTaH (6) · Śloka 6
ਯਵਾਨੀਪਥ੍ਯਾਮਲਕਮਰਿਚਾਨਿ ਤ੍ਰਿਪਲਿਕਾਨਿ ਲਵਣਪਞ੍ਚਕਂ ਚ ਪਲਾਂਸ਼ਕਮੇਕਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਕਂਸੇ ਸਦ੍ਯੋਮਥਿਤਸ੍ਯਾਨੁਸੁਨੁ ਯਾਤ੍| ਤਤੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਕਟੁਕਂ ਜਾਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਏਸ ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਃ ਪਰਮਗ੍ਨਿਦੀਪਨੋਰ੍ਸ਼ੋਗੁਲ੍ਮਜਠਰਸ਼੍ਵਾਯਥੁਕਮਿਪ੍ਰਮੇਹਹਰਃ||੬||
यवानीपथ्यामलकमरिचानि त्रिपलिकानि लवणपञ्चकं च पलांशकमेकतश्चूर्णयित्वा कंसे सद्योमथितस्यानुसुनु यात्| ततो व्यक्ताम्लकटुकं जातं पिबेत्| एष तक्रारिष्टः परमग्निदीपनोऽर्शोगुल्मजठरश्वायथुकृमिप्रमेहहरः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takraprayogaprashaMsA (7) · Śloka 7
ਅਪਿ ਚ - ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਿਣਾਂ ਤਕ੍ਰਂ ਦੀਪਨਗ੍ਰਾਹਿਲਾਘਵਾਤ੍| ਪਥ੍ਯਂ ਮਧੁਰਪਾਕਿਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਚ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਦੂਸਣਮ੍| ਕਸਾਯੋਸ੍ਣਵਿਕਾਸ਼ਿਤ੍ਵਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਕਫੇ ਹਿਤਮ੍| ਵਾਤੇ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਮ੍ਲਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਮਵਿਦਾਹਿ ਤਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਕ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਾ ਯੇ ਜਠਰਾਣਾਂ ਤਥਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍| ਵਿਹਿਤਾ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਸਰ੍ਵਸ਼ਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੭||
अपि च - ग्रहणीदोषिणां तक्रं दीपनग्राहिलाघवात्| पथ्यं मधुरपाकित्वान्न च पित्तप्रदूषणम्| कषायोष्णविकाशित्वाद्रूक्षत्वाच्च कफे हितम्| वाते स्वाद्वम्लसान्द्रत्वात् सद्यस्कमविदाहि तत्| तस्मात्तक्रप्रयोगा ये जठराणां तथार्शसाम्| विहिता ग्रहणीदोषे सर्वशस्तान् प्रयोजयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dADimAdicUrNamannapAne (8) · Śloka 8
ਦਾਡਿਮਕਪਿਤ੍ਥਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਾਮ੍ਲੀਕਾਨਾਂ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਕੁਡਵਂ ਲਵਣਪਞ੍ਚਕਕੁਡਵਂ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਤ੍ਰਿਫਲਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਲਾਸ੍ਟਕਂ ਚੈਕਧ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮਨ੍ਨਪਾਨੇ ਪ੍ਰਣੀਤਮਜੀਰ੍ਣਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਲੀਹ ਗੁਲ੍ਮਗ੍ਰਹਣੀਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਘ੍ਨਮ੍|੮|
दाडिमकपित्थवृक्षाम्लाम्लीकानां पृथक् पृथक् कुडवं लवणपञ्चककुडवं त्र्यूषणत्रिफलं शर्करापलाष्टकं चैकध्यं चूर्णितमन्नपाने प्रणीतमजीर्णारुचिश्वासप्लीह गुल्मग्रहणीहृत्पाण्डुरोगघ्नम्|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ghRutayogaH ( agnighRutam ) (8) · Śloka 8
ਪਰਿਪਕ੍ਵਾਮਞ੍ਚ ਮਾਰੁਤਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਿਣਮਗ੍ਨਿਸਨ੍ਧੁ ਕ੍ਸਣਾਰ੍ਥਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਪਞ੍ਚਕੋਲਸਰਲਸੁਰਦਾਰੁਸੁਰਭਿ ਗਜਪਿਪ੍ਪਲੀਸ਼ਣਬੀਜਯਵਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥਾਨ੍ਮਸ੍ਤੁਨਾਰਨਾਲੇਨ ਵਾ ਪਾਚਯੇਤ੍| ਤੇਨ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸੇਣ ਪਞ੍ਚਲਵਣਦ੍ਵਿਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲ ਬਦਰਯੁਕ੍ਤਂ ਸਰ੍ਪੈਰ੍ਵਿਪਕ੍ਵਮਥਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵਵ੍ਯੋਸਕ੍ਸਾਰਦ੍ਵਯਪਞ੍ਚ ਮੂਲਾਭਯਾਰਾਸ੍ਨਾਜਾਜੀਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਸ਼ਠੀਵਿਡਙ੍ਗਗਰ੍ਭਮਾਰ੍ਦ੍ਰਕਮਾਤੁ ਲੁਙ੍ਗਕੋਲਾਮ੍ਲੀਕਾਦਾਡਿਮਸ੍ਵਰਸਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਕ੍ਵਾਥਮ ਸ੍ਤੁਤਕ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਤਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕਾਰਨਾਲੋਪੇਤਂ ਪਰਮ ਗ੍ਨਿਦੀਪਨਮਗ੍ਨਿਘਤਾਖ੍ਯਮ੍||੮||
परिपक्वामञ्च मारुतग्रहणीरोगिणमग्निसन्धु क्षणार्थं सर्पिः पाययेत्| द्विपञ्चमूलपञ्चकोलसरलसुरदारुसुरभि गजपिप्पलीशणबीजयवकोलकुलत्थान्मस्तुनारनालेन वा पाचयेत्| तेन पादावशेषेण पञ्चलवणद्विक्षाराम्ल बदरयुक्तं सर्पैर्विपक्वमथवा सैन्धवव्योषक्षारद्वयपञ्च मूलाभयारास्नाजाजीग्रन्थिकशठीविडङ्गगर्भमार्द्रकमातु लुङ्गकोलाम्लीकादाडिमस्वरसशुष्कमूलकक्वाथम स्तुतक्रशुक्तप्रसन्ना सौवीरकतुषोदकारनालोपेतं परम ग्निदीपनमग्निघृताख्यम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgastyaM ghRutam (9) · Śloka 9
ਅਥਵਾ ਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਪਾਠਾਤੇਜੋਵਤੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਾਨਿ ਕੁਡ ਵੋਨ੍ਮਿਤਾਨਿ ਮੁਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਕੁਡਵਮਾਸ੍ਫੋਤਜਾਤੀਨਿਮ੍ਬਸਪ੍ਤਚ੍ਛਦਾ ਸ਼੍ਵਮਾਰਕਰ੍ਕੋਟਕਪਟੋਲਪਲ੍ਲਵਾਨਾਞ੍ਚ ਮੁਸ੍ਟਿਂ ਮੁਸ੍ਟਿਮਨ੍ਤਰ੍ਨਖ ਮੁਦਕਦ੍ਰੋਣੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸ਼ਮਵਤਾਰਯੇਤ੍| ਅਰ੍ਧਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾ ਞ੍ਚਾਤ੍ਰ ਚਾਤ੍ਰ ਕਲ੍ਕਿਤਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦਤਿਵਿਸਾਂ ਕਸ੍ਣਾਸਾਰਿਵਾਭਦ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਬਿਡਂ ਯਵਕ੍ਸਾਰਞ੍ਚ ਮਾਗਧਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪ ਲਪਾਤ੍ਰਂ ਚ ਘਤਸ੍ਯ| ਏਤਦਗਸ੍ਤ੍ਯਨਿਰ੍ਮਿਤਮਲਮਨਲਜਨਨਮ੍||੯||
अथवा चव्यचित्रकपाठातेजोवतीपिप्पलीमूलानि कुड वोन्मितानि मुस्ताद्विकुडवमास्फोतजातीनिम्बसप्तच्छदा श्वमारकर्कोटकपटोलपल्लवानाञ्च मुष्टिं मुष्टिमन्तर्नख मुदकद्रोणे पक्त्वा पादावशेशमवतारयेत्| अर्धपलोन्मिता ञ्चात्र चात्र कल्कितां दद्यादतिविषां कृष्णासारिवाभद्राश्च द्विपलांशं सैन्धवं बिडं यवक्षारञ्च मागधिकायाश्चतुष्प लपात्रं च घृतस्य| एतदगस्त्यनिर्मितमलमनलजननम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana analoddIpanottaraH kramaH (10) · Śloka 10
ਉਦ੍ਦੀਪਿਤੇ ਤੁ ਕਿਞ੍ਚਿਦਨਲੇ ਵਿਬਦ੍ਧਮਲਮਾਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਤਤੋ ਜਿਤੇ ਮਾਤਰਿਸ਼੍ਵਨਿ ਸ੍ਰਸ੍ਤਦੋਸਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲੇਨ ਤਿਲ੍ਵਕਸਰ੍ਪਿਸਾ ਵਾ ਕ੍ਸਾਰਵਤਾ ਮਿਸ਼੍ਰਕਸ੍ਨੇਹੇਨ ਵਾ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਕਤਸਂਸਰ੍ਗਕ੍ਰਮਂ ਚ ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸਮਨੁਵਾਸਯੇਦ੍ਵਾਤਹਰਦੀਪਨੀਯਾਮ੍ਲਦ੍ਰਵ੍ਯਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨ| ਤਤਃ ਪੁਨਰਪਿ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਭੋਜਨਃ ਸਰ੍ਪਿਰੇਵ ਯਥਾਗ੍ਨਿ ਬਲਮਲ੍ਪਸ਼ੋਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਅਗ੍ਨਿਘਤਂ ਚ ਛਰ੍ਦਿਵਿਬਨ੍ਧਸ਼ੂਲ ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਿਨਃ ਸਬੀਜਪੂਰਕਰਸਮ੍| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਰ੍ਥਂ ਚ ਤੈਲ ਮਗ੍ਨਿਘਤੌਸਧੈਃ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਅਨਿਲਕਫਸਂਸਰ੍ਗੇ ਤੁ ਚੂਰ੍ਣਮੇਸਾ ਮੇਵੌਸਧਾਨਾਮੁਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਪਿਬੇਤ੍||੧੦||
उद्दीपिते तु किञ्चिदनले विबद्धमलमास्थापयेत्| ततो जिते मातरिश्वनि स्रस्तदोषमेरण्डतैलेन तिल्वकसर्पिषा वा क्षारवता मिश्रकस्नेहेन वा विरेचयेत्| कृतसंसर्गक्रमं च बद्धवर्चसमनुवासयेद्वातहरदीपनीयाम्लद्रव्यसिद्धेन तैलेन| ततः पुनरपि लघ्वन्नभोजनः सर्पिरेव यथाग्नि बलमल्पशोऽवचारयेत्| अग्निघृतं च छर्दिविबन्धशूल श्वासकासिनः सबीजपूरकरसम्| अभ्यङ्गार्थं च तैल मग्निघृतौषधैः साधयेत्| अनिलकफसंसर्गे तु चूर्णमेषा मेवौषधानामुष्णोदकेन पिबेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajagrahaNIcikitsA, tatrAdau pittaharaNam (11) · Śloka 11
ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟਾਯਾਂ ਤੁ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਗਤਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਦ੍ਰਵਮਨਲ ਨਿਰ੍ਵਾਪਣਂ ਪਿਤ੍ਤਮਾਸ੍ਥਾਪਨੇਨ ਵਮਨੇਨ ਵਾ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍| ਤਿਕ੍ਤਲਘੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਕਤਸਂਸਰ੍ਜਨਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਸ਼ਮਨਾਰ੍ਥਂ ਮਧੁਨਾਵਲੇਹ੍ਯ ਮੁਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਵਾ ਪਾਤੁਂ ਪ੍ਰਣਯੇਤ੍||੧੧||
पित्तदुष्टायां तु ग्रहण्यां स्वस्थानगतमुत्क्लिष्टं द्रवमनल निर्वापणं पित्तमास्थापनेन वमनेन वा निर्हरेत्| तिक्तलघु द्रव्यैश्च कृतसंसर्जनस्य दोषशेषशमनार्थं मधुनावलेह्य मुष्णाम्बुना वा पातुं प्रणयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUrvAcUrNam ( tiktakashcUrNaH ) (12) · Śloka 12
ਮੂਰ੍ਵਾਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਪਰ੍ਪਟਕਵਚਾਚਨ੍ਦਨਮੁਸ੍ਤਤ੍ਰਿਕਟੁਕਤ੍ਰਾਯ ਮਾਣਾਯਵਾਨੀਕਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਕ੍ਫਲਕਟੁਰੋਹਿਣੀਦੇਵਦਾਰੁਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵ ਕਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਾਰਿਸ੍ਟਪਟੋਲਪਤ੍ਰਾਤਿਵਿਸਾਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰੀਤ੍ਵਗੇਲਾਮਧੁ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਬੀਜਚੂਰ੍ਣਮ੍| ਅਯਂ ਹਿ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ੂਲਾਤਿਸਾਰਪਾਣ੍ਡੁ ਹਦ੍ਰੋਗਗੁਲ੍ਮਜ੍ਵਰਪ੍ਰਮੇਹਕਾਮਿਲਾਮੁਖਰੋਗਾਰੋਚਕਨਿਬਰ੍ਹਣਃ||੧੨||
मूर्वाकिराततिक्तपर्पटकवचाचन्दनमुस्तत्रिकटुकत्राय माणायवानीकलिङ्गत्वक्फलकटुरोहिणीदेवदारुदार्वीत्व कपद्मकोशीरारिष्टपटोलपत्रातिविषासौराष्ट्रीत्वगेलामधु शिग्रुबीजचूर्णम्| अयं हि ग्रहणीदोषशूलातिसारपाण्डु हृद्रोगगुल्मज्वरप्रमेहकामिलामुखरोगारोचकनिबर्हणः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhUnimbAdicUrNam (13) · Śloka 13
ਭੂਨਿਮ੍ਬਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਮੁਸ੍ਤੇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਃ ਸਮਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਭਾਗੌ ਦ੍ਵੌ ਕੁਟਜਤ੍ਵਗ੍ਭਾਗਾਸ਼੍ਚ ਸੋਡਸ਼ ਸਰ੍ਵਮੇਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਸਗੁਡਸ਼ੀਤੋ ਦਕਂ ਪੀਤਂ ਸਮਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵੇਣ||੧੩||
भूनिम्बत्रिकटुकामुस्तेन्द्रयवाः समाश्चित्रकभागौ द्वौ कुटजत्वग्भागाश्च षोडश सर्वमेकत्र चूर्णितं सगुडशीतो दकं पीतं समानं पूर्वेण||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAgarAdicUrNam (14) · Śloka 14
ਨਾਗਰਰਸਾਞ੍ਜਨਾਤਿਵਿਸਾਧਾਤਕੀਘਨਪਾਠਾਕਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵਗ੍ਬੀ ਜਬਿਲ੍ਵਕਟੁਕਾਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਪੀਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਗ੍ਰਹਣੀ ਵਿਕਾਰਂ ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਪ੍ਰਵਾਹਿਕਂ ਗੁਦਸ਼ੂਲਂ ਚ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੧੪||
नागररसाञ्जनातिविषाधातकीघनपाठाकलिङ्गत्वग्बी जबिल्वकटुकाः सक्षौद्रास्तण्डुलाम्बुपीताः पित्तग्रहणी विकारं रक्तातिसारमर्शांसि सप्रवाहिकं गुदशूलं च व्यपोहति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnisthairyArthaM ghRutam (15) · Śloka 15
ਤਤਸ਼੍ਚੈਵਂ ਸ਼ਮਿਤਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਰੇਕਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਃ ਸ੍ਥਿਰੀਕਰਣਾਯ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮੂਰ੍ਵਾਦਿਕ੍ਵਾਥੇਨ ਸਾਰਿਵਾਸ੍ਫੋਤਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਾਟਰੂਸਕੇ ਨ੍ਦ੍ਰਯਵਵੀਰਾਭੂਨਿਮ੍ਬਧਾਨ੍ਯਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥੋਦੁਮ੍ਬਰਪ੍ਲਕ੍ਸੋਪਕੁ ਲ੍ਯਾਨੀਲੋਤ੍ਪਲਗਰ੍ਭਸਿਦ੍ਧਂ ਪਾਨਾਯ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਕੁਸ੍ਠੋਕ੍ਤਂ ਵਾ ਤਿਕ੍ਤਕਮ੍||੧੫||
ततश्चैवं शमितपित्तोद्रेकस्याग्नेः स्थिरीकरणाय सर्पिः पूर्वोक्तमूर्वादिक्वाथेन सारिवास्फोतसप्तपर्णाटरूषके न्द्रयववीराभूनिम्बधान्यन्यग्रोधाश्वत्थोदुम्बरप्लक्षोपकु ल्यानीलोत्पलगर्भसिद्धं पानाय प्रयुञ्जीत कुष्ठोक्तं वा तिक्तकम्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmagrahaNIcikitsA (16) · Śloka 16
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਦੁਸ੍ਟਾਯਾਂ ਪੁਨਰ੍ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਾਂ ਮਾਗਧਿਕਾਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਕਲ੍ਕਤੀ ਕ੍ਸ੍ਣੇਨ ਮਦਨਫਲਕਸਾਯੇਣ ਪੁਨਃ ਪੁਨਰ੍ਵਾਮਯੇਤ੍| ਅਬ੍ਧਾਤੁਰ੍ਹਿ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ੍ਤੇਜੋ ਨਿਰ੍ਵਾਪਯਾਤਿ| ਤਤਃ ਕਤਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਸ੍ਯ ਲਵ ਣਕ੍ਸਾਰਾਮ੍ਲਕਟੁਕੋਤ੍ਕਟੈਰ੍ਯਥੋਕ੍ਤੈਰਨ੍ਨਪਾਨੌਸਧੈਰਨਲਮੁਤ੍ਤੇਜਯੇਤ੍||੧੬||
श्लेष्मदुष्टायां पुनर्ग्रहण्यां मागधिकासिद्धार्थकल्कती क्ष्णेन मदनफलकषायेण पुनः पुनर्वामयेत्| अब्धातुर्हि प्रवृद्धस्तेजो निर्वापयाति| ततः कृतपेयादिक्रमस्य लव णक्षाराम्लकटुकोत्कटैर्यथोक्तैरन्नपानौषधैरनलमुत्तेजयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ma~jjiShThAdyAsavaH (17) · Śloka 17
ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਚਿਤ੍ਰਕਾਰੁਸ੍ਕਰਕਮਿਘ੍ਨਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਾਣਿ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ ਦ੍ਵਿਕੁਡਵਾਰ੍ਧਾਦ੍ਧਾਢਕਾਢਕਾਰ੍ਧਦ੍ਰੋਣਦ੍ਰੋਣਾਂਸ਼ਾਨ੍ਯਪਾਂ ਦੋਣਤ੍ਰਯੇ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍| ਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸਸ਼੍ਚ ਪੂਤਸ਼ੀਤਃ ਸ ਨਿਰ੍ਯੂਹੋ ਮਧੁਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥ ਵਾਂਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾਗਰੁਰੂਸਿਤਂ ਜਤੁਸਤਂ ਘਤਕੁਮ੍ਭਮ ਧ੍ਯੁਸਿਤੋ ਮਾਸਮਾਸਵਃ| ਸਰ੍ਵਦੋਸਘ੍ਨੋਗ੍ਨਿਜਨਨੋ ਬਂਹਣਃ ਸ਼ੋਸਕੁਸ੍ਠਕਿਲਾਸਪ੍ਰਮੇਹਾਨਾਹਗੁਲ੍ਮਪਾਣ੍ਡੁਹਦ੍ਰੋਗ ਜਿਚ੍ਚ||੧੭||
मञ्जिष्ठाचित्रकारुष्करकृमिघ्नमधूकपुष्पाणि क्रमात् द्विकुडवार्धाद्धाढकाढकार्धद्रोणद्रोणांशान्यपां दोणत्रये क्वाथयेत्| द्रोणशेषश्च पूतशीतः स निर्यूहो मधुद्विप्रस्थ वांश्चन्दनोशीरसूक्ष्मैलागरुरूषितं जतुसृतं घृतकुम्भम ध्युषितो मासमासवः| सर्वदोषघ्नोऽग्निजननो बृंहणः शोषकुष्ठकिलासप्रमेहानाहगुल्मपाण्डुहृद्रोग जिच्च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhUkapuShpAdyAsavAH (svarasAsavAH) (18) · Śloka 18
ਮਧੂਕਪੁਸ੍ਪਾਣਾਮ੍ ਸ੍ਵਰਸੋਰ੍ਧਾਵਸ਼ੇਸਕ੍ਵਥਿਤਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਾਦ ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਥਾ ਸਮਾਨਃ ਪੂਰ੍ਵੇਣ| ਅਨੇਨ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸੇਕ੍ਸੁਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯ ਫਲਸ੍ਵਰਸਾਸਵਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ||੧੮||
मधूकपुष्पाणाम् स्वरसोऽर्धावशेषक्वथितः क्षौद्रपाद युक्तः सर्वथा समानः पूर्वेण| अनेन द्राक्षेक्षुकाश्मर्य फलस्वरसासवा व्याख्याताः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUlAsavaH (19) · Śloka 19
ਦਸ਼ਮੂਲਵੀਰਾਰਜਨੀਤ੍ਰਿਫਲਾਜੀਵਕਰ੍ਸਭਕਾਣਾਂ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਪਞ੍ਚਪਲਾਨ੍ ਭਾਗਾਨਪਾਂਵਹੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਪਾਦਸ਼ੇਸੇ ਰਸੇ ਸ਼ੀਤਿਭੂਤੇ ਗੁਡਤੁਲਾਦ੍ਵਯਂ ਦਦ੍ਯਾਦਰ੍ਸ਼ਕੁਡਵਂ ਚ ਮਾਕ੍ਸਿਕਾਤ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਮਾਣਾਂਸ਼੍ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨ੍ ਮੁਸ੍ਤਾਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਮਧੁਕਵਿਡਙ੍ਗਪ੍ਲਵਸ਼ਾਬਰ ਲੋਧ੍ਰਾਨ੍ ਏਸੋਰ੍ਧਮਾਸਸ੍ਥਿਤੋ ਮੂਲਾਸਵੋਯਂ ਸਮਾਨਃ ਪੂਰ੍ਵੇਣਃ||੧੯||
दशमूलवीरारजनीत्रिफलाजीवकर्षभकाणां पृथक् पृथक् पञ्चपलान् भागानपांवहे पक्त्वा पादशेषे रसे शीतिभूते गुडतुलाद्वयं दद्यादर्शकुडवं च माक्षिकात्तत् प्रमाणांश्च चूर्णितान् मुस्ताप्रियङ्गुमञ्जिष्ठामधुकविडङ्गप्लवशाबर लोध्रान् एषोऽर्धमासस्थितो मूलासवोऽयं समानः पूर्वेणः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAvRukShAdikShAraguDikAH (20) · Śloka 20
ਮਹਾਵਕ੍ਸਕਾਣ੍ਡਚਤੁਸ੍ਪਲਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਾਰ੍ਕਕਾਣ੍ਡਂ ਲਵਣਤ੍ਰਯਤ੍ਰਿਪਲਂ ਪਕ੍ਵਵਾਰ੍ਤਾਕਕੁਡਵਂ ਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲਪਲਦ੍ਵਯਂ ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਧੂਮਂ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਵਾਰ੍ਤਾਕਰਸੇਨ ਗੁਡਿਕਾਃ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਤਾ ਬੋਜਨੋਤ੍ਤਰਂ ਭਕ੍ਸਿਤਾ ਗ੍ਰਹਣੀਦੁਰ੍ਨਾਮਵਿਸੂਚਿਕਾਲਸਕਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਪੀਨਸਪ੍ਲੀਹ ਪਾਣ੍ਡੁਸ਼੍ਵਯਥੁਮੇਹਾਰੋਚਕਗੁਲ੍ਮਹਰਾਃ||੨੦||
महावृक्षकाण्डचतुष्पलं द्विगुणार्ककाण्डं लवणत्रयत्रिपलं पक्ववार्ताककुडवं चित्रकमूलपलद्वयं चान्तर्धूमं दग्ध्वा वार्ताकरसेन गुडिकाः कुर्यात्| ता बोजनोत्तरं भक्षिता ग्रहणीदुर्नामविषूचिकालसककासश्वासपीनसप्लीह पाण्डुश्वयथुमेहारोचकगुल्महराः||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dashamUlAdikShAraguTikAH (21) · Śloka 21
ਦਸ਼ਮੂਲਾਰ੍ਕਮੂਲਦਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚਿਤ੍ਰਕਾਸ੍ਫੋਤਪਾਠਾਰਾਸ੍ਨਾਸ੍ਨੁ ਹੀਕਾਣ੍ਡਾਨਾਂ ਪਥਗ੍ਦਸ਼ਪਲਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਕਪਾਲੋਦਰੇ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਕ੍ਸਾਰਮੁਦਕਦ੍ਰੋਣੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਿਃ ਕ੍ਵਾਥਯੇਤ੍| ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਞ੍ਚ ਪੂਤਂ ਪੁਨਃ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸਮੇਵ ਕ੍ਵਥਿਤਾਵਤਾਰਿਤਂ ਗੁਡਪਲਸ਼ਤੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰ ਮਧਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍| ਘਨੀਭਵਤਿ ਚ ਤਸ੍ਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਰਜਸਾਂ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਲੀਦ੍ਵਯਯਾਵਸ਼ੂਕਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨ੍ਯਾਵਪੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦੇਵ ਵਚਾਭਯਾਵ੍ਯੋਸਚਿਤ੍ਰਕਾਣਾਮ੍| ਦ੍ਵਿਪਲਞ੍ਚ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਯੋਃ| ਤਤੋਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰਾਃ ਗੁਡਿਕਾਃ ਕਤ੍ਵਾ ਯਥਾਬਲਮੁਪਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਮਾਨਾਃ ਪੂਰ੍ਵਾਭਿਰਧਿਕਾ ਵਾ|੨੧|
दशमूलार्कमूलदन्तीत्रिवृच्चित्रकास्फोतपाठारास्नास्नु हीकाण्डानां पृथग्दशपलान् भागान् कपालोदरे दग्ध्वा क्षारमुदकद्रोणैश्चतुर्भिः क्वाथयेत्| पादावशेषञ्च पूतं पुनः पादावशेषमेव क्वथितावतारितं गुडपलशतोन्मिश्र मधिश्रयेत्| घनीभवति च तस्स्मिन् सुश्लक्ष्णरजसां वृश्चिकालीद्वययावशूकानां त्रिंशत्पलान्यावपेत्| त्रिंशदेव वचाभयाव्योषचित्रकाणाम्| द्विपलञ्च पृथक् पृथक् हिङ्ग्वम्लवेतसयोः| ततोऽक्षमात्राः गुडिकाः कृत्वा यथाबलमुपयुक्ताः समानाः पूर्वाभिरधिका वा|२१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atideshacikitsitam (21) · Śloka 21
ਅਰ੍ਸ਼ੋਵਿਹਿਤਾਂਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸਾਰਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਘਤਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਞ੍ਚ ਸੇਵੇਤ੍| ਵਟ੍ਪਲਂ ਭਲ੍ਲਾਤਕਘਤਂ ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰਂ ਚ||੨੧||
अर्शोविहितांश्च क्षारतक्रारिष्टान् घृतान्यन्नपानञ्च सेवेत्| वट्पलं भल्लातकघृतं धान्वन्तरं च||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtagrahaNyA~jcikitsAkramaH (22) · Śloka 22
ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਤੁ ਪਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਵਸ੍ਥਂ ਵਾ ਗ੍ਰਹਣੀ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤਿ||੨੨||
सन्निपाते तु पञ्च कर्माणि कुर्याद्यथावस्थं वा ग्रहणी चिकित्सितमिति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvasthikI cikitsA, alpAgneH prasekAdiShu (23) · Śloka 23
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਪ੍ਰਸੇਕੇ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੇਲ੍ਪਾਗ੍ਨੇਰ੍ਦੀਪਨਂ ਰੂਕ੍ਸਤਿਕ੍ਤਕਮ੍| ਯੋਜ੍ਯਂ ਕਸ਼ਸ੍ਯ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸਂ ਕਫੋਦਯੇ|੨੩|
भवति चात्र- प्रसेके श्लैष्मिकेऽल्पाग्नेर्दीपनं रूक्षतिक्तकम्| योज्यं कृशस्य व्यत्यासात् स्निग्धरूक्षं कफोदये|२३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vividhAvasthAsu snehadIpanam (23) · Śloka 23
ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਾਮਸ਼ਰੀਸ੍ਯ ਦੀਪਨਂ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤਮ੍| ਦੀਪਨਂ ਬਹੁਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਤਿਕ੍ਤਂ ਮਧੁਰਕੈਰ੍ਯੁਤਮ੍| ਸ੍ਨੇਹੋਮ੍ਲਲਵਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਬਹੁਵਾਤਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਨੇਹਮੇਵ ਪਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਲਦੀਪਨਮ੍| ਨਾਲਂ ਸ੍ਨੇਹਸਮਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਸ਼ਮਾਯਾਨ੍ਨਂ ਸੁਗੁਰ੍ਵਪਿ| ਮਲਮਾਂਸਕਫੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਰ੍ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ| ਸ ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਸੋ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਦੀਪਨੀਯੌਸਧੈਰ੍ਯੁਤਾਮ੍| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੋ ਮਾਰ੍ਗਮਾਪਨ੍ਨਃ ਸ੍ਵਂ ਸਮਾਨੋਨਿਲਸ੍ਤਥਾ| ਅਗ੍ਨੇਃ ਸਮੀਪਚਾਰਿਤ੍ਵਾਦਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਕੁਰੁਤੇ ਬਲਮ੍||੨੩||
क्षीणक्षामशरीस्य दीपनं स्नेहसंयुतम्| दीपनं बहुपित्तस्य तिक्तं मधुरकैर्युतम्| स्नेहोऽम्ललवणैर्युक्तो बहुवातस्य शस्यते| स्नेहमेव परं विद्याद्दुर्बलानलदीपनम्| नालं स्नेहसमिद्धस्य शमायान्नं सुगुर्वपि| मलमांसकफे क्षीणे मन्दाग्निर्योतिसार्यते| स पिबेत्सर्पिषो मात्रां दीपनीयौषधैर्युताम्| प्रसन्नो मार्गमापन्नः स्वं समानोऽनिलस्तथा| अग्नेः समीपचारित्वादाशु प्रकुरुते बलम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana malakAThinyAdiShu dIpanavisheShaH (24) · Śloka 24
ਪੁਰੀਸਂ ਯਸ੍ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਕਾਠਿਨਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ| ਸ ਘਤਂ ਲਵਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਰੋਨ੍ਨਾਵਗ੍ਰਹਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਮਨ੍ਦੇਨਲੇ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਂ ਵਾ ਦੀਪਨੈਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਕ੍ਸਾਰਚੂਰ੍ਣਾਸਵਾਰਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਮਨ੍ਦੇ ਸ੍ਨੇਹਾਤਿਪਾਨਤਃ||੨੪||
पुरीषं यस्तु कृच्छ्रेण काठिनत्वाद्विमुञ्चति| स घृतं लवणैर्युक्तं नरोऽन्नावग्रहं पिबेत्| रौक्ष्यान्मन्देऽनले सर्पिस्तैलं वा दीपनैः पिबेत्| क्षारचूर्णासवारिष्टान् मन्दे स्नेहातिपानतः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udAvartAdiShu dIpanasnehavisheShaH (25) · Śloka 25
ਉਦਾਵਰ੍ਤਾਤ੍ਤੁ ਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਨਿਰੂਹਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਯਃ| ਦੋਸਾਤਿਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧੇਨ੍ਨਵਿਧਿਂ ਚਰੇਤ੍| ਵ੍ਯਾਧਿਮੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਸਰ੍ਪਿਰੇਵ ਤੁ ਦੀਪਨਮ੍| ਅਧ੍ਵੋਪਵਾਸਕ੍ਸਾਮਤ੍ਵੈਰ੍ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਘਤਮ੍| ਅਨ੍ਨਾਵਪੀਡਿਤਂ ਬਲ੍ਯਂ ਦੀਪਨਂ ਬਂਹਣਂ ਚ ਤਤ੍||੨੫||
उदावर्तात्तु योक्तव्या निरूहस्नेहबस्तयः| दोषातिवृद्ध्या मन्देऽग्नौ संशुद्धेऽन्नविधिं चरेत्| व्याधिमुक्तस्य मन्देऽग्नौ सर्पिरेव तु दीपनम्| अध्वोपवासक्षामत्वैर्यवाग्वा पाययेत् घृतम्| अन्नावपीडितं बल्यं दीपनं बृंहणं च तत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dIrghakAlavyAdhiprasakte visheShaH (26) · Śloka 26
ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਤ੍ਤੁ ਕ੍ਸਾਮਕ੍ਸੀਣਕਸ਼ਾਨ੍ ਨਰਾਨ੍| ਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਰਸੈਃ ਸਾਮ੍ਲੈਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍ ਪਿਸ਼ਿਤਾਸ਼ਿਨਾਮ੍| ਲਘੂਸ੍ਣਕਟੁਸ਼ੋਧਿਤ੍ਵੈਰ੍ਦੀਪਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤੇਨਲਮ੍| ਮਾਂਸੋਪਚਿਤਮਾਂਸਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਰਂ ਚ ਬਲਵਰ੍ਧਨਾਃ||੨੬||
दीर्घकालप्रसङ्गात्तु क्षामक्षीणकृशान् नरान्| प्रसहानां रसैः साम्लैर्भोजयेत् पिशिताशिनाम्| लघूष्णकटुशोधित्वैर्दीपयन्त्याशु तेऽनलम्| मांसोपचितमांसत्वात् परं च बलवर्धनाः||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehAsavAdInAM samyakprayogamahattvam (27) · Śloka 27
ਸ੍ਨੇਹਾਸਵਸੁਰਾਰਿਸ੍ਟਾਚੂਰ੍ਣਕ੍ਵਾਥਹਿਤਾਸ਼ਨੈਃ| ਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਦੇਹਸ੍ਯ ਬਲਮਗ੍ਨੇਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਦ੍ਧਤੇ| ਦੀਪ੍ਤੋ ਯਥੈਵ ਸ੍ਥਾਸ੍ਨੁਸ਼੍ਚ ਬਾਹ੍ਯੋਗ੍ਨਿਃ ਸਾਰਦਾਰੁਭਿਃ| ਸਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਜਾਯਤੇ ਤਦ੍ਵਦਾਹਾਰੈਃ ਕੋਸ੍ਠਗੋਨਲਃ||੨੭||
स्नेहासवसुरारिष्टाचूर्णक्वाथहिताशनैः| सम्यक्प्रयुक्तैर्देहस्य बलमग्नेश्च वर्द्धते| दीप्तो यथैव स्थास्नुश्च बाह्योऽग्निः सारदारुभिः| सस्नेहैर्जायते तद्वदाहारैः कोष्ठगोऽनलः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samAhArasya prashaMsA (28) · Śloka 28
ਨਾਭੋਜਨੇਨ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਨਾਤਿਭੋਜਨਾਤ੍| ਯਥਾ ਨਿਰਿਨ੍ਧਨੋ ਵਹ੍ਨਿਰਲ੍ਪੋ ਵਾਤੀਨ੍ਧਨਾਵਤਃ||੨੮||
नाभोजनेन कायाग्निर्दीप्यते नातिभोजनात्| यथा निरिन्धनो वह्निरल्पो वातीन्धनावृतः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyagnernidAnam (29) · Śloka 29
ਯਦਾ ਕ੍ਸੀਣੇ ਕਫੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਪਵਨਾਨੁਗਮ੍| ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਂ ਵਰ੍ਦ੍ਧਯਤ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਤਥਾਸੌ ਸਾਨਿਲੋਨਲਃ| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਨ੍ਨਮਾਸ਼ੁ ਧਾਤੂਂਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨੋਜਸ਼੍ਚ ਸਂਕ੍ਸਿਪਨ੍| ਮਾਰਯੇਤ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ ਨਾ ਸ੍ਵਸ੍ਥੋ ਭੁਕ੍ਤੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਤਾਮ੍ਯਤਿ| ਤਟ੍ਕਾਸਦਾਹਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾ ਵ੍ਯਾਧਯੋਤ੍ਯਗ੍ਨਿਸਮ੍ਭਵਾਃ||੨੯||
यदा क्षीणे कफे पित्तं स्वे स्थाने पवनानुगम्| प्रवृद्धं वर्द्धयत्यग्निं तथाऽसौ सानिलोऽनलः| पक्त्वान्नमाशु धातूंश्च सर्वानोजश्च संक्षिपन्| मारयेत्स्यात्स ना स्वस्थो भुक्ते जीर्णे च ताम्यति| तृट्कासदाहमूर्च्छाया व्याधयोऽत्यग्निसम्भवाः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyagnicikitsA (30) · Śloka 30
ਤਮਗ੍ਯਗ੍ਨਿਂ ਗੁਰੁਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਨ੍ਦਸਾਨ੍ਦ੍ਰਹਿਮਸ੍ਥਿਰੈਃ| ਅਨ੍ਨਪਾਨੈਰ੍ਨਯੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਂ ਦੀਪ੍ਤਮਗ੍ਨਿਮਿਵਾਮ੍ਬੁਭਿਃ| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਜੀਰ੍ਣੇਪਿ ਭੋਜ੍ਯਾਨ੍ਯਸ੍ਯੋਪਹਾਰਯੇਤ੍| ਨਿਰਿਨ੍ਧਨੋਨ੍ਤਰਂ ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਯਥੈਨਂ ਨ ਵਿਪਾਦਯੇਤ੍| ਕਸਰਾਂ ਪਾਯਸਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਂ ਗੁਡਵੈਕਤਮ੍| ਅਸ਼੍ਨੀਯਾਦੌਦਕਾਨੂਪਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ ਭਤਾਨਿ ਚ| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍ ਸ੍ਥਿਰਤੋਯਚਰਾਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਆਵਿਕਂ ਸੁਭਤਂ ਮਾਂਸਮਦ੍ਯਾਦਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵਾਰਣਮ੍| ਪਯਃ ਸਹ ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਘਤਂ ਵਾ ਤਸਿਤਃ ਪਿਬੇਤ੍| ਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣਂ ਪਯਸਾ ਬਹੁਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਲੁਤਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਆਨੂਪਰਸਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਾਂਸ੍ਤੈਲਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਨ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਦ੍ਧਿਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਪਯੋ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਅਸਕਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਹਰਣਂ ਪਯਸਾ ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਮ੍| ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਗੁਰੁ ਮੇਧ੍ਯਞ੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕਾਰਿ ਚ ਭੋਜਨਮ੍| ਸਰ੍ਵਂ ਤਦਤ੍ਯਗ੍ਨਿਹਿਤਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚ ਸ੍ਵਪਨਂ ਦਿਵਾ||੩੦||
तमग्यग्निं गुरुस्निग्धमन्दसान्द्रहिमस्थिरैः| अन्नपानैर्नयेच्छान्तिं दीप्तमग्निमिवाम्बुभिः| मुहुर्मुहुरजीर्णेऽपि भोज्यान्यस्योपहारयेत्| निरिन्धनोऽन्तरं लब्ध्वा यथैनं न विपादयेत्| कृसरां पायसं स्निग्धं पैष्टिकं गुडवैकृतम्| अश्नीयादौदकानूपपिशितानि भृतानि च| मत्स्यान् विशेषतः श्लक्ष्णान् स्थिरतोयचराश्च ये| आविकं सुभृतं मांसमद्यादत्यग्निवारणम्| पयः सह मधूच्छिष्टं घृतं वा तृषितः पिबेत्| गोधूमचूर्णं पयसा बहुसर्पिः प्लुतं पिबेत्| आनूपरसयुक्तान् वा स्नेहांस्तैलविवर्जितान्| श्यामात्रिवृद्धिपक्वं वा पयो दद्याद्विरेचनम्| असकृत् पित्तहरणं पयसा प्रतिभोजनम्| यत्किञ्चिद्गुरु मेध्यञ्च श्लेष्मकारि च भोजनम्| सर्वं तदत्यग्निहितं भुक्त्वा च स्वपनं दिवा||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana agnirakShAprashaMsA (31-12) · Śloka 12
ਆਹਾਰਮਗ੍ਨਿਃ ਪਚਤਿ ਦੋਸਾਨਾਹਾਰਵਰ੍ਜਿਤਃ| ਧਾਤੂਨ੍ ਕ੍ਸੀਣੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ ਜੀਵਿਤਂ ਧਾਤੁਸਂਕ੍ਸਯੇ| ਅਗ੍ਨਿਮੂਲਂ ਬਲਂ ਪੁਂਸਾਂ ਬਲਮੂਲਂ ਹਿ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਏਸ ਸਾਰਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾ ਯਦਗ੍ਨੇਃ ਪਰਿਰਕ੍ਸਣਮ੍||੩੧|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤਾਵ ਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਗ੍ਰਹਣੀ ਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਨ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੨||
आहारमग्निः पचति दोषानाहारवर्जितः| धातून् क्षीणेषु दोषेषु जीवितं धातुसंक्षये| अग्निमूलं बलं पुंसां बलमूलं हि जीवितम्| एष सारश्चिकित्साया यदग्नेः परिरक्षणम्||३१|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृताव ष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने ग्रहणी दोषचिकित्सितन्नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon