Adhikarana adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো জ্বরচিকিত্সিতং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
View original
अथातो ज्वरचिकित्सितं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
1. jvaracikitsitam
Adhikarana la~gghanam (2) · Śloka 2
আমাশযস্থো হত্বাঽগ্নিং সামো মার্গান্পিধায যত্| বিদধাতি জ্বরং দোষস্তস্মাত্ কুর্বীত লঙ্ঘনম্| প্রাগ্রূপেষু জ্বরাদৌ বা বলম্ যত্নেন পালযন্| বলাধিষ্ঠানমারোগ্যমারোগ্যার্থঃ ক্রিযাক্রমঃ||২||
View original
आमाशयस्थो हत्वाऽग्निं सामो मार्गान्पिधाय यत्| विदधाति ज्वरं दोषस्तस्मात् कुर्वीत लङ्घनम्| प्राग्रूपेषु ज्वरादौ वा बलम् यत्नेन पालयन्| बलाधिष्ठानमारोग्यमारोग्यार्थः क्रियाक्रमः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanaphalam (3) · Śloka 3
লঙ্ঘনৈঃ ক্ষপিতে দোষে দীপ্তেঽপ্নৌ লাঘবে সতি| স্বাস্থ্যং ক্ষুতৃডৃচিঃ পক্তির্বলমোজশ্চ জাযতে||৩||
View original
लङ्घनैः क्षपिते दोषे दीप्तेऽप्नौ लाघवे सति| स्वास्थ्यं क्षुतृडृचिः पक्तिर्बलमोजश्च जायते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanam (4) · Śloka 4
তত্রোত্কৃষ্টে সমুত্ক্লিষ্টে কফপ্রাযে চলেমলে| সহৃল্লাসপ্রসেকান্নদ্বেষকাসবিষূচিকে| সদ্যোভুক্তস্য সঞ্জাতে জ্বর সামে বিশেষতঃ| বমনং বমনার্হস্য শস্তং কুর্যাত্তদন্যথা| শ্বাসাতীসারসম্মোহহৃদ্রোগবিষমজ্বরান্|৪|
View original
तत्रोत्कृष्टे समुत्क्लिष्टे कफप्राये चलेमले| सहृल्लासप्रसेकान्नद्वेषकासविषूचिके| सद्योभुक्तस्य सञ्जाते ज्वर सामे विशेषतः| वमनं वमनार्हस्य शस्तं कुर्यात्तदन्यथा| श्वासातीसारसम्मोहहृद्रोगविषमज्वरान्|४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vamanam (4) · Śloka 4
তত্রোত্কৃষ্টে সমুত্ক্লিষ্টে কফপ্রাযে চলেমলে| সহৃল্লাসপ্রসেকান্নদ্বেষকাসবিষূচিকে| সদ্যোভুক্তস্য সঞ্জাতে জ্বর সামে বিশেষতঃ| বমনং বমনার্হস্য শস্তং কুর্যাত্তদন্যথা| শ্বাসাতীসারসম্মোহহৃদ্রোগবিষমজ্বরান্||৪||
View original
तत्रोत्कृष्टे समुत्क्लिष्टे कफप्राये चलेमले| सहृल्लासप्रसेकान्नद्वेषकासविषूचिके| सद्योभुक्तस्य सञ्जाते ज्वर सामे विशेषतः| वमनं वमनार्हस्य शस्तं कुर्यात्तदन्यथा| श्वासातीसारसम्मोहहृद्रोगविषमज्वरान्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pippalyAdivamanayogaH (5) · Śloka 5
পিপ্পলীভির্যুতাং গালাং কলিঙ্গৈর্মধুকেন বা| পীত্বোষ্ণতোযেন বমেন্মধ্বম্বুলবণাম্বু বা||৫||
View original
पिप्पलीभिर्युतां गालां कलिङ्गैर्मधुकेन वा| पीत्वोष्णतोयेन वमेन्मध्वम्बुलवणाम्बु वा||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paTolAdayo vamanayogAH (6) · Śloka 6
পটোলনিম্বকর্কোটবেত্রপত্রজলানি বা| পেযাং মন্ডং রসং চেক্ষোর্মধ্যং কল্পোদিতানি চ| বমনানি প্রযুঞ্জীত বলকালবিভাগবিত্||৬||
View original
पटोलनिम्बकर्कोटवेत्रपत्रजलानि वा| पेयां मन्डं रसं चेक्षोर्मध्यं कल्पोदितानि च| वमनानि प्रयुञ्जीत बलकालविभागवित्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upavAsamahatvam (7) · Śloka 7
কৃতেঽকৃতে বা বমনে জ্বরী কুর্যাদ্বিশোষণম্| দোষাণাম্ সমুদীর্ণানাং পাচনায শমায চ||৭||
View original
कृतेऽकृते वा वमने ज्वरी कुर्याद्विशोषणम्| दोषाणाम् समुदीर्णानां पाचनाय शमाय च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upavAsasyAvadhiH (8) · Śloka 8
আমেন ভস্মনেবাগ্নৌ ছন্নেঽন্নং ন বিপচ্যতে| তস্মাদাদোষপচনজ্জ্বরিতানুপবাসযেত্||৮||
View original
आमेन भस्मनेवाग्नौ छन्नेऽन्नं न विपच्यते| तस्मादादोषपचनज्ज्वरितानुपवासयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNAmbupAnaM tadguNAshca (9) · Śloka 9
তৃষ্ণগল্পাল্পমুষ্ণাম্বু পিবেদ্বাতকফজ্বরে| তত্কফং বিলযং নীত্বা তৃষ্ণামাশু নিবর্তযেত্| উদীর্য চাগ্নিং স্রোতাংসি মৃদূকৃত্য বিশোধযেত্| লীনপিত্তানিলস্বেদশকৃন্মূত্রানুলোমনম্| নিদ্রাজাড্যারুচিহরং প্রাণানামবলম্বনম্||৯||
View original
तृष्णगल्पाल्पमुष्णाम्बु पिबेद्वातकफज्वरे| तत्कफं विलयं नीत्वा तृष्णामाशु निवर्तयेत्| उदीर्य चाग्निं स्रोतांसि मृदूकृत्य विशोधयेत्| लीनपित्तानिलस्वेदशकृन्मूत्रानुलोमनम्| निद्राजाड्यारुचिहरं प्राणानामवलम्बनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajalapAnaparihAraH (10) · Śloka 10
বিপরীতমতঃ শীতং দোষসঙ্ঘাতবর্ধনম্||১০||
View original
विपरीतमतः शीतं दोषसङ्घातवर्धनम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana uShNajalAnarhAH (11) · Śloka 11
উষ্ণমেবঙ্গুণত্বেঽপি যুঞ্জ্যান্নৈকান্তপিত্তলে| উদ্রিক্তপিত্তে দবথুদাহমোহাতিসারিণি| বিষমদ্যোত্থিতে গ্রীষ্মে ক্ষতক্ষীণেঽস্রপিত্তিনি||১১||
View original
उष्णमेवङ्गुणत्वेऽपि युञ्ज्यान्नैकान्तपित्तले| उद्रिक्तपित्ते दवथुदाहमोहातिसारिणि| विषमद्योत्थिते ग्रीष्मे क्षतक्षीणेऽस्रपित्तिनि||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra shItaM ShaDa~ggaM jalam (12) · Śloka 12
ঘনচন্দনশুণ্ঠ্যম্বুপর্পটোশীরসাধিতম্| শীতং তেভ্যো হিতং তোযং পাচনং ত্রুড্জ্বরাপহম্||১২||
View original
घनचन्दनशुण्ठ्यम्बुपर्पटोशीरसाधितम्| शीतं तेभ्यो हितं तोयं पाचनं त्रुड्ज्वरापहम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasa~ggAjjvare pittaviruddhapratiShedhastatra hetuSca (13) · Śloka 13
উষ্মা পিত্তাদৃতে নাস্তি জ্বরো নাত্যূষ্মণা বিনা| তস্মাত্পিত্তবিরুদ্ধানি ত্যজেত্পিত্তাধিকেঽধিকম্| স্নানাভ্যঙ্গপ্রদেহাংশ্চ পরিশেষং চ লঙ্ঘনম্||১৩||
View original
उष्मा पित्तादृते नास्ति ज्वरो नात्यूष्मणा विना| तस्मात्पित्तविरुद्धानि त्यजेत्पित्ताधिकेऽधिकम्| स्नानाभ्यङ्गप्रदेहांश्च परिशेषं च लङ्घनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmajvare auShadhapratiShedhastatra hetushca (14) · Śloka 14
অজীর্ণ ইব শূলঘ্নং সামে তীব্ররুজি জ্বরে| ন পিবেদৌষধং তদ্ধি ভূয এবামমাবহেত্| আমাভিভূতকোষ্ঠস্য ক্ষীরং বিষমহেরিব||১৪||
View original
अजीर्ण इव शूलघ्नं सामे तीव्ररुजि ज्वरे| न पिबेदौषधं तद्धि भूय एवाममावहेत्| आमाभिभूतकोष्ठस्य क्षीरं विषमहेरिव||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sodardAdau svedanaM tatphala~jca (15) · Śloka 15
সোদর্দপীনসশ্বাসে জঙ্ঘাপর্Vবাস্থিশূলিনি| বাতশ্লেষ্মাত্মকে স্বেদঃ প্রশস্তঃ স প্রবর্তযেত্| স্বেদমূত্রশকৃদ্বাতান্ কুর্যাদগ্নেশ্চ পাটবম্| স্নেহোক্তমাচারবিধিং সর্বতশ্চানুপালযেত্||১৫||
View original
सोदर्दपीनसश्वासे जङ्घापर्Vवास्थिशूलिनि| वातश्लेष्मात्मके स्वेदः प्रशस्तः स प्रवर्तयेत्| स्वेदमूत्रशकृद्वातान् कुर्यादग्नेश्च पाटवम्| स्नेहोक्तमाचारविधिं सर्वतश्चानुपालयेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAcanasaMgrahaH (16) · Śloka 16
লঙ্ঘনং স্বেদনং কালো যবাগ্বস্তিক্তকো রসঃ| মলানাং পাচনানি স্যুর্যথাবস্থং ক্রমেণ বা||১৬||
View original
लङ्घनं स्वेदनं कालो यवाग्वस्तिक्तको रसः| मलानां पाचनानि स्युर्यथावस्थं क्रमेण वा||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanAnarhAstatra kArya~jca (17) · Śloka 17
শুদ্ধবাতক্ষযাগন্তুজীর্ণজ্বরিষু লঙ্ঘনম্| নেষ্যতে তেষু হি হিতং শমনং যন্ন কর্শনম্||১৭||
View original
शुद्धवातक्षयागन्तुजीर्णज्वरिषु लङ्घनम्| नेष्यते तेषु हि हितं शमनं यन्न कर्शनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana la~gghanasyAyogasamyagyogalakShaNam (18) · Śloka 18
তত্র সামজ্বরাকৃত্যা জানীযাদবিশোষিতম্| দ্বিবিধোপক্রমজ্ঞানমবেক্ষেত চ লঙ্ঘনে||১৮||
View original
तत्र सामज्वराकृत्या जानीयादविशोषितम्| द्विविधोपक्रमज्ञानमवेक्षेत च लङ्घने||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyA tadguNashca (19) · Śloka 19
যুক্তং লঙ্ঘিতলিঙ্গৈস্তু তং পেযাভিরুপাচরেত্| যথাস্বৌষধসিদ্ধাভির্মণ্ডপূর্বাভিরাদিতঃ| ষডহং বা মৃদুত্বং বা জ্বরো যাবদবাপ্নুযাত্| তস্যাগ্নির্দীপ্যতে তাভিঃ সমিদ্ভিরিব পাবকঃ| তাশ্চ ভেষজসংযোগাল্লঘুত্বাচ্চাগ্নিদীপনাঃ| বাতমূত্রপুরীষাণাং দোষাণাং চানুলোমিকাঃ| স্বেদনায দ্রবোষ্ণত্বান্মৃদুত্বাত্তৃট্প্রশান্তযে| আহারভবাত্প্রাণায সরত্বাল্লাঘবায চ| জ্বরঘ্ন্যো জ্বরসাত্ম্যত্বাত্তস্মাত্পেযাভিরাদিতঃ| উপক্রমেজ্জ্বরান্ সর্বানৃতে মদ্যসমুত্থিতান্||১৯||
View original
युक्तं लङ्घितलिङ्गैस्तु तं पेयाभिरुपाचरेत्| यथास्वौषधसिद्धाभिर्मण्डपूर्वाभिरादितः| षडहं वा मृदुत्वं वा ज्वरो यावदवाप्नुयात्| तस्याग्निर्दीप्यते ताभिः समिद्भिरिव पावकः| ताश्च भेषजसंयोगाल्लघुत्वाच्चाग्निदीपनाः| वातमूत्रपुरीषाणां दोषाणां चानुलोमिकाः| स्वेदनाय द्रवोष्णत्वान्मृदुत्वात्तृट्प्रशान्तये| आहारभवात्प्राणाय सरत्वाल्लाघवाय च| ज्वरघ्न्यो ज्वरसात्म्यत्वात्तस्मात्पेयाभिरादितः| उपक्रमेज्ज्वरान् सर्वानृते मद्यसमुत्थितान्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAyogAH (20) · Śloka 20
প্রাগ্জলাজপেযাং সুজরাং সশুণ্ঠীধান্যপিপ্পলীম্| সসৈন্ধবাং তথাম্লার্থী তাং পিবেত্সহ দাডিমাম্| সৃষ্টবিড্ বহুপিত্তো বা সশুণ্ঠীমাক্ষিকাং হিমাম্| বস্তিপার্শ্বশিরঃশূলী ব্যাঘ্রীগোক্ষুরসাধিতাম্| পৃশ্নিপর্ণী বলাবিল্বনাগরোত্পলধান্যকৈঃ| সিদ্ধাং জ্বরাসার্যম্লাং পেযাং দীপনপাচনীম্| হ্রস্বেন পঞ্চমূলেন হিক্কারুক্শ্বাসকাসবান্| পঞ্চমূলেন মহতা কফার্তো যবসাধিতাম্| বিবদ্ধবর্চাং সযবাং পিপ্পল্যামলকৈঃ কৃতাম্| যবাগূং সর্পিষা ভৃষ্টাং মলদোষানুলোমনীম্| চবিকাপিপ্পলীমূলদ্রাক্ষাঽঽমলকনাগরৈঃ| কোষ্টে বিবদ্ধে সরুজি পিবেত্তু পরিকর্তিনি| কোলবৃক্ষাম্লকলশীধাবনীশ্রীফলৈঃ কৃতাম্| অস্বেদনিদ্রস্তৃষ্ণার্তঃ সিতামলকনাগরৈঃ| সিতাবদরমৃদ্বীকাসারিবামুস্তচন্দনম্| তৃষ্ণাচ্ছর্দিপরীদাহজ্বরঘ্নীং ক্ষৌদ্রসংযুতাম্| কুর্যাত্ পেযৌষদৈরেব রসযূষাদিকানপি||২০||
View original
प्राग्जलाजपेयां सुजरां सशुण्ठीधान्यपिप्पलीम्| ससैन्धवां तथाम्लार्थी तां पिबेत्सह दाडिमाम्| सृष्टविड् बहुपित्तो वा सशुण्ठीमाक्षिकां हिमाम्| बस्तिपार्श्वशिरःशूली व्याघ्रीगोक्षुरसाधिताम्| पृश्निपर्णी बलाविल्वनागरोत्पलधान्यकैः| सिद्धां ज्वरासार्यम्लां पेयां दीपनपाचनीम्| ह्रस्वेन पञ्चमूलेन हिक्कारुक्श्वासकासवान्| पञ्चमूलेन महता कफार्तो यवसाधिताम्| विबद्धवर्चां सयवां पिप्पल्यामलकैः कृताम्| यवागूं सर्पिषा भृष्टां मलदोषानुलोमनीम्| चविकापिप्पलीमूलद्राक्षाऽऽमलकनागरैः| कोष्टे विबद्धे सरुजि पिबेत्तु परिकर्तिनि| कोलवृक्षाम्लकलशीधावनीश्रीफलैः कृताम्| अस्वेदनिद्रस्तृष्णार्तः सितामलकनागरैः| सिताबदरमृद्वीकासारिवामुस्तचन्दनम्| तृष्णाच्छर्दिपरीदाहज्वरघ्नीं क्षौद्रसंयुताम्| कुर्यात् पेयौषदैरेव रसयूषादिकानपि||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAnarhAH (21) · Śloka 21
মদ্যোদ্ভবে মদ্যনিত্যে পিত্তস্থানগতে কফে| গ্রীষ্মে তযোর্বাধিকযোস্তহৃচ্ছর্দিদাহপীডিতে| ঊর্ধ্বং প্রবৃত্তে রক্তে চ পেযাং নেচ্ছন্তি ......||২১||
View original
मद्योद्भवे मद्यनित्ये पित्तस्थानगते कफे| ग्रीष्मे तयोर्वाधिकयोस्तहृच्छर्दिदाहपीडिते| ऊर्ध्वं प्रवृत्ते रक्ते च पेयां नेच्छन्ति ......||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra lAjatarpaNaM deyam (22) · Śloka 22
........................................তেষু তু| দ্রাক্ষাদাডিমকাশ্মর্যপথ্যাপীলুপরূষকৈঃ| সমধূকৈঃ সবদরৈঃ সক্ষৌদ্রান্ সসিতোপলান্| জ্বরঘ্নৈস্তোযমৃদিতৈরদ্ভির্বা লাজতর্পণান্| পিবেত্ সুসূক্ষ্মরজসস্ততো জীর্ণে তু তর্পণে| যবাগ্বাং বৌদনং ক্ষুদ্বানশ্নীযাদ্ভৃশতাণ্ডুলম্| দকলাবণিকৈর্যূষৈ রসৈর্বা মুদ্গলাবজৈঃ| ইত্যযং ষডহো নেযো বলং দোষং চ রক্ষতা||২২||
View original
........................................तेषु तु| द्राक्षादाडिमकाश्मर्यपथ्यापीलुपरूषकैः| समधूकैः सबदरैः सक्षौद्रान् ससितोपलान्| ज्वरघ्नैस्तोयमृदितैरद्भिर्वा लाजतर्पणान्| पिबेत् सुसूक्ष्मरजसस्ततो जीर्णे तु तर्पणे| यवाग्वां वौदनं क्षुद्वानश्नीयाद्भृशताण्डुलम्| दकलावणिकैर्यूषै रसैर्वा मुद्गलावजैः| इत्ययं षडहो नेयो बलं दोषं च रक्षता||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyaprayogaH (23) · Śloka 23
ততঃ পক্বেষু দোষেষু লঙ্ঘনাদ্যৈঃ প্রশস্যতে| কষাযো দোষশেষস্য পাচনঃ শমনোঽথবা||২৩||
View original
ततः पक्वेषु दोषेषु लङ्घनाद्यैः प्रशस्यते| कषायो दोषशेषस्य पाचनः शमनोऽथवा||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyasya viShayAviShayau (24) · Śloka 24
তিক্তঃ পিত্তে বিশেষেণ প্রযোজ্যঃ কটুকঃ কফে| পিত্তশ্লেষ্মহরত্বেঽপি কষাযঃ স ন শস্যতে| নবজ্বরে মলস্তম্ভাত্ কষাযো বিষমজ্বরান্| কুরুতেঽরুচিহৃল্লাসহিধ্মাঽঽধ্মানাদিকানপি| ন চ্যবন্তে ন পচ্যন্তে কষাযস্তম্ভিতা মলাঃ| তির্যগ্গতা বিমার্গা বা বর্ধযন্ত্যপি চ জ্বরম্||২৪||
View original
तिक्तः पित्ते विशेषेण प्रयोज्यः कटुकः कफे| पित्तश्लेष्महरत्वेऽपि कषायः स न शस्यते| नवज्वरे मलस्तम्भात् कषायो विषमज्वरान्| कुरुतेऽरुचिहृल्लासहिध्माऽऽध्मानादिकानपि| न च्यवन्ते न पच्यन्ते कषायस्तम्भिता मलाः| तिर्यग्गता विमार्गा वा वर्धयन्त्यपि च ज्वरम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana auShadhakAlaviShaye matAntarANi (25) · Śloka 25
সপ্তাহাদৌষধং কেচিদাহুরন্যে দশাহতঃ| কেচিল্লঘ্বন্নভুক্তস্য যোজ্যমামোল্বণেন তু||২৫||
View original
सप्ताहादौषधं केचिदाहुरन्ये दशाहतः| केचिल्लघ्वन्नभुक्तस्य योज्यमामोल्बणेन तु||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmolbaNe auShadhaniShedhe hetuH (26) · Śloka 26
তীব্রজ্বরপরীতস্য দোষবেগোদযে যতঃ| দোষেঽথবাতিনিচিতে তন্দ্রাস্তৈমিত্যকারিণী||২৬||
View original
तीव्रज्वरपरीतस्य दोषवेगोदये यतः| दोषेऽथवातिनिचिते तन्द्रास्तैमित्यकारिणी||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana acirajvarite~apyauShadhaprayogArhAvasthA (27) · Śloka 27
যদা জ্বরো মৃদুর্দেহো লঘুঃ প্রচলিতা মলাঃ| অচিরজ্বরিতস্যাঽপি যোজযেদ্ভেষজং তদা||২৭||
View original
यदा ज्वरो मृदुर्देहो लघुः प्रचलिता मलाः| अचिरज्वरितस्याऽपि योजयेद्भेषजं तदा||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyayogAH pAcanAH kaShAyAH (28) · Śloka 28
মুস্তযা পর্পটং যুক্তং শুণ্ঠ্যা দুঃস্পর্শযাপি বা| পাক্যং শীতকষাযং বা পাঠোশীরং সবালকম্| পিবেত্তদ্বচ্চ ভূনিম্বগুডূচীমুস্তনাগরম্| যথাযোগ্যমিমে যোজ্যাঃ কষাযা দোষপাচনাঃ| জ্বরারোচকতৃষ্ণাঽঽস্যবৈরস্যাপক্তিনাশনাঃ| পাঠেন্দ্রযবভূনিম্বমুস্তপর্পটকা মৃতা| জযন্ত্যামমতীসারং জ্বরং চ সমহৌষধাঃ||২৮||
View original
मुस्तया पर्पटं युक्तं शुण्ठ्या दुःस्पर्शयापि वा| पाक्यं शीतकषायं वा पाठोशीरं सवालकम्| पिबेत्तद्वच्च भूनिम्बगुडूचीमुस्तनागरम्| यथायोग्यमिमे योज्याः कषाया दोषपाचनाः| ज्वरारोचकतृष्णाऽऽस्यवैरस्यापक्तिनाशनाः| पाठेन्द्रयवभूनिम्बमुस्तपर्पटका मृता| जयन्त्याममतीसारं ज्वरं च समहौषधाः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAnusAraM pAcanAni (29) · Śloka 29
দুরালভাঽমৃতামুস্তানাগরং বাতজে জ্বরে| অথবা পিপ্পলীমূলগুডূচীবিশ্বভেষজম্| কনীযঃ পঞ্চমূলং চ পিত্তে ক্ষৌদ্রসমন্বিতাঃ| কলিঙ্গমুস্তকটুকা মুস্তাপর্পটকং তথা| সধন্বযাসভূনিম্বং বত্সকাদ্যো গণঃ কফে| অথবা বৃষগাঙ্গেযীশৃঙ্গবেরদুরালভাঃ| রুগ্বিবন্ধানিলশ্লেষ্মযুক্তে দীপনপাচনম্| অভযাপিপ্পলীমূলশম্যাককটুকাঘনম্||২৯||
View original
दुरालभाऽमृतामुस्तानागरं वातजे ज्वरे| अथवा पिप्पलीमूलगुडूचीविश्वभेषजम्| कनीयः पञ्चमूलं च पित्ते क्षौद्रसमन्विताः| कलिङ्गमुस्तकटुका मुस्तापर्पटकं तथा| सधन्वयासभूनिम्बं वत्सकाद्यो गणः कफे| अथवा वृषगाङ्गेयीशृङ्गवेरदुरालभाः| रुग्विबन्धानिलश्लेष्मयुक्ते दीपनपाचनम्| अभयापिप्पलीमूलशम्याककटुकाघनम्||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatAdijvareShu kaShAyayogAH (30) · Śloka 30
কলিঙ্গকাঃ পটোলস্য পত্রং কটুকরোহিণী| পটোলং সারিবা মুস্তা পাঠা কটুকরোহিণী| পটোলনিম্বত্রিফলামৃদ্দীকামুস্তবত্সকাঃ| কিরাততিক্তমমৃতাঃ চন্দনং বিশ্বভেষজম্| ধাত্রীমুস্তামৃতাক্ষৌদ্রমর্ধশ্লোকসমাপনাঃ| পঞ্চৈতে সন্ততাদীনাং পঞ্চানাং শমনা মতাঃ| পটোলেন্দ্রিযবারিষ্টভদ্রমুস্তামৃতাঽভযাঃ| সারিবাদ্বিতযং পাঠা ত্রযন্তী কটুরোহিণী| পটোলারিষ্টমৃদ্বীকাশম্যাকাত্রিফলাবৃষম্| চন্দনোশীরধান্যাব্দগুডূচীবিশ্বভেষজম্| দেবদারূস্থিরাশুণ্ঠীবাসাধাত্রীহরীতকীঃ| পঞ্চ পঞ্চজ্বরান্ ঘ্নন্তি যোগা মধুসিতোত্কটাঃ||৩০||
View original
कलिङ्गकाः पटोलस्य पत्रं कटुकरोहिणी| पटोलं सारिवा मुस्ता पाठा कटुकरोहिणी| पटोलनिम्बत्रिफलामृद्दीकामुस्तवत्सकाः| किराततिक्तममृताः चन्दनं विश्वभेषजम्| धात्रीमुस्तामृताक्षौद्रमर्धश्लोकसमापनाः| पञ्चैते सन्ततादीनां पञ्चानां शमना मताः| पटोलेन्द्रियवारिष्टभद्रमुस्तामृताऽभयाः| सारिवाद्वितयं पाठा त्रयन्ती कटुरोहिणी| पटोलारिष्टमृद्वीकाशम्याकात्रिफलावृषम्| चन्दनोशीरधान्याब्दगुडूचीविश्वभेषजम्| देवदारूस्थिराशुण्ठीवासाधात्रीहरीतकीः| पञ्च पञ्चज्वरान् घ्नन्ति योगा मधुसितोत्कटाः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvare katipayAH yogAH (31) · Śloka 31
সগুডাঃ সারিবা দ্রাক্ষাশতাহ্বাকণরেণুকাঃ| কাশ্মর্যসারিবাদ্রাক্ষাত্রযাণাঽমৃতাগুডঃ| শতপুষ্পাবচাকুষ্ঠদেবদারূহরেণুকাঃ| শর্করামধুসংযুক্তাঃ সমাংসীমুস্তধান্যকাঃ| কৃষ্ণাপুনর্নবাদ্রাক্ষাশতাহ্বাগুডসারিবাঃ| শালিপর্ণীবলাদ্রাক্ষাসারিবাচ্ছিন্নসম্ভবাঃ| আরগ্বধো বলা রাস্না কাশ্মর্যং মধুকং গুডাঃ| শতাবরীচ্ছিন্নরূহাস্বরসো বা গুডান্বিতঃ| সকৃষ্ণাজীরকসিতানাগরশ্চামৃতারসঃ| বাতজ্বরং জযন্ত্যাশু কেবলো বাঽমৃতারসঃ| ভার্ঙ্গীসরলগাঙ্গেযীদারূকুষ্ঠৈলবালুকম্| কোষ্ণং ঘৃতগুডোপেতং পিবেদ্বা বাতজে জ্বরে||৩১||
View original
सगुडाः सारिवा द्राक्षाशताह्वाकणरेणुकाः| काश्मर्यसारिवाद्राक्षात्रयाणाऽमृतागुडः| शतपुष्पावचाकुष्ठदेवदारूहरेणुकाः| शर्करामधुसंयुक्ताः समांसीमुस्तधान्यकाः| कृष्णापुनर्नवाद्राक्षाशताह्वागुडसारिवाः| शालिपर्णीबलाद्राक्षासारिवाच्छिन्नसम्भवाः| आरग्वधो बला रास्ना काश्मर्यं मधुकं गुडाः| शतावरीच्छिन्नरूहास्वरसो वा गुडान्वितः| सकृष्णाजीरकसितानागरश्चामृतारसः| वातज्वरं जयन्त्याशु केवलो वाऽमृतारसः| भार्ङ्गीसरलगाङ्गेयीदारूकुष्ठैलवालुकम्| कोष्णं घृतगुडोपेतं पिबेद्वा वातजे ज्वरे||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvare yogAH (32) · Śloka 32
পটোলাদিগুডূচ্যাদি সূত্রোক্তৌ পিত্তজে জ্বরে| অঞ্জনাদিঃ সকাশ্মর্যঃ সারিবাদিঃ সশর্করঃ| সিতামধুককাশ্মর্যশীতোশীরপরূষকম্| গুডূচীসারিবোরোধ্রকমলোত্পলশর্করঃ| দ্রাক্ষ্০আঽভযাতিক্তঘনশম্যাকফলপর্পটম্| শ্যামাপর্পটদুঃস্পর্শাতিক্তাতিক্তসিতাবৃষাঃ| শর্করাতিক্তকটুকাত্রাযমাণাবিভীতকম্| গুডূচ্যামলকৈর্যুক্তঃ কেবলো বাঽপি পর্পটঃ| কষাযো বা হিমস্তিক্তাদ্রাক্ষামধুকনিম্বজঃ| পিত্তজ্বরঘ্নী কটুকা শ্লক্ষ্ণপিষ্টা সশর্করা||৩২||
View original
पटोलादिगुडूच्यादि सूत्रोक्तौ पित्तजे ज्वरे| अञ्जनादिः सकाश्मर्यः सारिवादिः सशर्करः| सितामधुककाश्मर्यशीतोशीरपरूषकम्| गुडूचीसारिवोरोध्रकमलोत्पलशर्करः| द्राक्ष्०आऽभयातिक्तघनशम्याकफलपर्पटम्| श्यामापर्पटदुःस्पर्शातिक्तातिक्तसितावृषाः| शर्करातिक्तकटुकात्रायमाणाबिभीतकम्| गुडूच्यामलकैर्युक्तः केवलो वाऽपि पर्पटः| कषायो वा हिमस्तिक्ताद्राक्षामधुकनिम्बजः| पित्तज्वरघ्नी कटुका श्लक्ष्णपिष्टा सशर्करा||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajvaraghnAH yogAH (33) · Śloka 33
কফজেতিবিষোশীরপটোলমরিচক্ষপাঃ| সমূর্বেন্দ্রযবদ্বীপিকুষ্ঠনিম্ববচাগুডাঃ| সপ্তচ্ছদামৃতানিম্বস্ফূর্জাতং মাক্ষিকান্বিতম্| নিশাত্রিকটুকং তিক্তানাগপুষ্পকলিঙ্গকাঃ| সারিবাতিবিষাকুষ্ঠদুঃস্পর্শামুস্তগুগ্গুলুঃ| পরূষং ত্রিফলা তিক্তা বীজং বৃষকজং ঘনম্| নাগরত্রিফলামুস্তামূর্বাপাঠাঃ সমাক্ষিকাঃ||৩৩||
View original
कफजेतिविषोशीरपटोलमरिचक्षपाः| समूर्वेन्द्रयवद्वीपिकुष्ठनिम्बवचागुडाः| सप्तच्छदामृतानिम्बस्फूर्जातं माक्षिकान्वितम्| निशात्रिकटुकं तिक्तानागपुष्पकलिङ्गकाः| सारिवातिविषाकुष्ठदुःस्पर्शामुस्तगुग्गुलुः| परूषं त्रिफला तिक्ता बीजं वृषकजं घनम्| नागरत्रिफलामुस्तामूर्वापाठाः समाक्षिकाः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShasaMsarge yogAH (34) · Śloka 34
সংসর্গসন্নিপাতেষু মিশ্রানেতান্ বিকল্পযেত্||৩৪||
View original
संसर्गसन्निपातेषु मिश्रानेतान् विकल्पयेत्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittaghnAH yogAH (35) · Śloka 35
গোকণ্টকবলাদর্ভাঃ সসিতা বাতপিত্তজে| দ্রাক্ষামলকভূনিম্বাঃ সগুডূচীশঠীগুডাঃ| ত্রাযন্তী সারিবাদ্রাক্ষা কাশ্মর্যচ্ছিন্নজাগুডাঃ| দ্রাক্ষামসূরত্রাযন্তী গুডূচীসারিবাবলাঃ| দ্রাক্ষামধূকমধুকলোধ্রকাশ্মর্যসারিবাঃ| মুস্তামলকহ্রীবেরপদ্মকেসরপদ্মকম্| মৃণালচন্দনোশীরনীলোত্পলপরূষকম্| ফাণ্টো হিমো বা দ্রাক্ষাদির্জাতীকুসুমবাসিতঃ| যুক্তো মধুসিতালাজৈর্জযত্যনিলপিত্তজম্| জ্বরং মদাত্যযং ছর্দ্দিং মূর্ছাং দাহং শ্রমং ভ্রমম্| ঊর্ধ্বগং রক্তপিত্তঞ্চ পিপাসাং কামলামপি||৩৫||
View original
गोकण्टकबलादर्भाः ससिता वातपित्तजे| द्राक्षामलकभूनिम्बाः सगुडूचीशठीगुडाः| त्रायन्ती सारिवाद्राक्षा काश्मर्यच्छिन्नजागुडाः| द्राक्षामसूरत्रायन्ती गुडूचीसारिवाबलाः| द्राक्षामधूकमधुकलोध्रकाश्मर्यसारिवाः| मुस्तामलकह्रीबेरपद्मकेसरपद्मकम्| मृणालचन्दनोशीरनीलोत्पलपरूषकम्| फाण्टो हिमो वा द्राक्षादिर्जातीकुसुमवासितः| युक्तो मधुसितालाजैर्जयत्यनिलपित्तजम्| ज्वरं मदात्ययं छर्द्दिं मूर्छां दाहं श्रमं भ्रमम्| ऊर्ध्वगं रक्तपित्तञ्च पिपासां कामलामपि||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphavAtaghnAH yogAH (36) · Śloka 36
কফবাতে বচাতিক্তাপাঠারগ্বধবত্সকাঃ| পিপ্পলীচূর্ণযুক্তো বা ক্বাথশ্ছিন্নোদ্ভবোদ্ভবঃ| ব্যাঘ্রীশুণ্ঠ্যমৃতক্বাথঃ পিপ্পলীচূর্ণসংযুতঃ| বাতশ্লেষ্মজ্বরশ্বাসকাসপীনসশূলজিত্| পথ্যাকুস্তুম্বরীমুস্তাশুণ্ঠীকত্তৃণপর্পটম্| সকট্ফলবচাভার্ঙ্গী দেবাহ্বং মধুহিঙ্গুমত্| কফবাতজ্বরষ্ঠীবকুক্ষিহৃত্পার্শ্ববেদনাঃ| কণ্ঠামযাস্যশ্বযথুকাসশ্বাসন্নিযচ্ছতি||৩৬||
View original
कफवाते वचातिक्तापाठारग्वधवत्सकाः| पिप्पलीचूर्णयुक्तो वा क्वाथश्छिन्नोद्भवोद्भवः| व्याघ्रीशुण्ठ्यमृतक्वाथः पिप्पलीचूर्णसंयुतः| वातश्लेष्मज्वरश्वासकासपीनसशूलजित्| पथ्याकुस्तुम्बरीमुस्ताशुण्ठीकत्तृणपर्पटम्| सकट्फलवचाभार्ङ्गी देवाह्वं मधुहिङ्गुमत्| कफवातज्वरष्ठीवकुक्षिहृत्पार्श्ववेदनाः| कण्ठामयास्यश्वयथुकासश्वासन्नियच्छति||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphapittaghnAH yogAH (37) · Śloka 37
আরগ্বধাদিঃ সক্ষৌদ্রং কফপিত্তজ্বরং জযেত্| তথা তিক্তাবৃষোশীরত্রাযন্তীত্রিফলামৃতাঃ| পটোলাতিবিষানিম্বমূর্বাধন্বযবাসকাঃ| বৃষপুষ্পচ্ছদরসঃ শর্করামাক্ষিকান্বিতঃ| পিত্তশ্লেষ্মজ্বরং হন্তি সাসৃক্পিত্তং সকামলম্| অনন্তাবিশ্বভৈষজ্যকটুকাতোযতোযদাঃ| জ্বরতৃড্ভ্রমসম্মোহধূমকাম্লকনাশনাঃ||৩৭||
View original
आरग्वधादिः सक्षौद्रं कफपित्तज्वरं जयेत्| तथा तिक्तावृषोशीरत्रायन्तीत्रिफलामृताः| पटोलातिविषानिम्बमूर्वाधन्वयवासकाः| वृषपुष्पच्छदरसः शर्करामाक्षिकान्वितः| पित्तश्लेष्मज्वरं हन्ति सासृक्पित्तं सकामलम्| अनन्ताविश्वभैषज्यकटुकातोयतोयदाः| ज्वरतृड्भ्रमसम्मोहधूमकाम्लकनाशनाः||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtaghnA yogAH (39) · Śloka 38
সন্নিপাতজ্বরে ব্যাঘ্রী দেবদারূনিশাদ্বযম্| পটোলপত্রনিম্বত্বক্ ত্রিফলাকটুকাযুতম্| মুস্তাপর্পটকং পথ্যা মৃদ্দীকা কটুরোহিণী| ত্রাযন্তীকণতন্মূলদ্রাক্ষাপথ্যামধূলিকাঃ| ত্রিফলোশীরষড্গ্রন্থাযষ্টীমধুবলাঘনাঃ| নাগরং পৌষ্করং মূলং গুডূচী কণ্টকারিকা| সকাসশ্বাসপার্শ্বার্ত্তৌ বাতশ্লেষ্মোত্তরে জ্বরে| মধূকপুষ্পমৃদ্দীকা ত্রাযমাণা পরূষকম্| সোশীরতিক্তাত্রিফলকাশ্মর্যাকল্পযেদ্ধিমম্| কষাযং তং পিবন্ কালে জ্বরান্ সর্বানপোহতি| জাত্যামলকমুস্তানি তদ্বদ্ধন্বযবাসকম্| বদ্ধবিট্কটুকাদ্রাক্ষাত্রাযন্তীত্রিফলাগুডান্||৩৮||
View original
सन्निपातज्वरे व्याघ्री देवदारूनिशाद्वयम्| पटोलपत्रनिम्बत्वक् त्रिफलाकटुकायुतम्| मुस्तापर्पटकं पथ्या मृद्दीका कटुरोहिणी| त्रायन्तीकणतन्मूलद्राक्षापथ्यामधूलिकाः| त्रिफलोशीरषड्ग्रन्थायष्टीमधुबलाघनाः| नागरं पौष्करं मूलं गुडूची कण्टकारिका| सकासश्वासपार्श्वार्त्तौ वातश्लेष्मोत्तरे ज्वरे| मधूकपुष्पमृद्दीका त्रायमाणा परूषकम्| सोशीरतिक्तात्रिफलकाश्मर्याकल्पयेद्धिमम्| कषायं तं पिबन् काले ज्वरान् सर्वानपोहति| जात्यामलकमुस्तानि तद्वद्धन्वयवासकम्| बद्धविट्कटुकाद्राक्षात्रायन्तीत्रिफलागुडान्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvare annaprayogaH (39) · Śloka 39
জীর্ণৌষধেঽন্নং পেযাদ্যমাচরেচ্ছ্লেষ্ম্বান্ন তু| পেযা কফ বর্দ্ধযতি পঙ্কং পাংসুষু বৃষ্টিবত্||৩৯||
View original
जीर्णौषधेऽन्नं पेयाद्यमाचरेच्छ्लेष्म्वान्न तु| पेया कफ वर्द्धयति पङ्कं पांसुषु वृष्टिवत्||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmavatAM yUShakalpanA (40) · Śloka 40
শ্লেষ্মাভিষ্যণ্ণদেহানামতঃ প্রাগপি যোজযেত্| যূষান্ কুলত্থচণককলাযাদিকৃতান্ লঘূন্| রূক্ষাংস্তিক্তরসোপেতান্ হৃদ্যান্রুচিকরান্ পটূন্||৪০||
View original
श्लेष्माभिष्यण्णदेहानामतः प्रागपि योजयेत्| यूषान् कुलत्थचणककलायादिकृतान् लघून्| रूक्षांस्तिक्तरसोपेतान् हृद्यान्रुचिकरान् पटून्||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIrNA raktashAlayaH (41) · Śloka 41
রক্তাদ্যাঃ শালযঃ জীর্ণাঃ ষষ্টিকাশ্চ জ্বরে হিতাঃ| শ্লেষ্মোত্তরে বীততুষাস্তথা বাট্যকৃতা যবাঃ| ওদনস্তৈঃ স্রুতো দ্বিস্ত্রিঃ প্রযোক্তব্যো যথাযথম্| দোষদূষ্যাদিবলতো জ্বরঘ্নক্বাথসাধিতঃ|৪১|
View original
रक्ताद्याः शालयः जीर्णाः षष्टिकाश्च ज्वरे हिताः| श्लेष्मोत्तरे वीततुषास्तथा वाट्यकृता यवाः| ओदनस्तैः स्रुतो द्विस्त्रिः प्रयोक्तव्यो यथायथम्| दोषदूष्यादिबलतो ज्वरघ्नक्वाथसाधितः|४१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rucikarANi vya~jjanAni (42) · Śloka 41
মুদ্গাদ্যৈর্লঘুভির্যূষাঃ কুলত্থৈশ্চ জ্বরাপহাঃ| কারবেল্লককর্কোটবালমূলকপর্পটৈঃ| বার্তাকনিম্বকুসুমপটোলফলপল্লবৈঃ| অত্যন্তলঘুভির্মাসৈর্জাঙ্গলৈশ্চ হিতা রসাঃ| ব্যাঘ্রী পরুষতর্কারী দ্রাক্ষামলকদাডিমৈঃ| সংস্কৃতাঃ পিপ্পলীশুণ্ঠীধান্যজীরকসৈন্ধবৈঃ| সিতামধুভ্যাং প্রাযেণ সংযুতা বা কৃতাকৃতাঃ| অনম্লতক্রসিদ্ধানি রুচ্যানি ব্যঞ্জনানি চ| অচ্ছান্যনলসম্পন্নান্যনুপানেঽপি যোজযেত্| তানি ক্বথিতশীতং চ বারি মদ্যং চ সাত্ম্যতঃ||৪১||
View original
मुद्गाद्यैर्लघुभिर्यूषाः कुलत्थैश्च ज्वरापहाः| कारवेल्लककर्कोटवालमूलकपर्पटैः| वार्ताकनिम्बकुसुमपटोलफलपल्लवैः| अत्यन्तलघुभिर्मासैर्जाङ्गलैश्च हिता रसाः| व्याघ्री परुषतर्कारी द्राक्षामलकदाडिमैः| संस्कृताः पिप्पलीशुण्ठीधान्यजीरकसैन्धवैः| सितामधुभ्यां प्रायेण संयुता वा कृताकृताः| अनम्लतक्रसिद्धानि रुच्यानि व्यञ्जनानि च| अच्छान्यनलसम्पन्नान्यनुपानेऽपि योजयेत्| तानि क्वथितशीतं च वारि मद्यं च सात्म्यतः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakveShu doSheShu sarpiramRutopamam (43) · Śloka 43
কষাযপানপথ্যান্নর্দশাহ ইতি লঙ্ঘিতে| সর্পির্দদ্যাত্কফে মন্দে বাতপিত্তোত্তরে জ্বরে| পক্বেষু দোষেষ্বমৃতং তদ্বিষোপমমন্যথা| দশাহে স্যাদতীতেঽপি জ্বরোপদ্রববৃদ্ধিকৃত্| লঙ্ঘনাদিক্রমং তত্র কুর্যাদাকফসংক্ষযাত্||৪৩||
View original
कषायपानपथ्यान्नर्दशाह इति लङ्घिते| सर्पिर्दद्यात्कफे मन्दे वातपित्तोत्तरे ज्वरे| पक्वेषु दोषेष्वमृतं तद्विषोपममन्यथा| दशाहे स्यादतीतेऽपि ज्वरोपद्रववृद्धिकृत्| लङ्घनादिक्रमं तत्र कुर्यादाकफसंक्षयात्||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvare bhojanakAlaH (44-1) · Śloka 1
সজ্বরং জ্বরমুক্তং বা দিনান্তে ভোজযেল্লঘু| শ্লেষ্মক্ষযবিবৃদ্ধোষ্মা বলবাননলস্তদা| যথোচিতেঽথবা কালে দোষসাত্ম্যানুরোধতঃ| প্রাগল্পবহ্নির্ভুঞ্জানো ন হ্যজীর্ণেন পীড্যতে||৪৪|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতাবষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং চিকিত্সিতস্থানে জ্বরচিকিত্সিতন্নাম প্রথমোঽধ্যাযঃ||১||
View original
सज्वरं ज्वरमुक्तं वा दिनान्ते भोजयेल्लघु| श्लेष्मक्षयविवृद्धोष्मा बलवाननलस्तदा| यथोचितेऽथवा काले दोषसात्म्यानुरोधतः| प्रागल्पवह्निर्भुञ्जानो न ह्यजीर्णेन पीड्यते||४४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां चिकित्सितस्थाने ज्वरचिकित्सितन्नाम प्रथमोऽध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon