4. bastikalpaḥ

Adhikarana pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ பஸ்திகல்பஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராऽऽத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

Adhikarana bastikalpastasya mahattva~jca (2) · Śloka 2

பலாஂ குடூசீஂ த்ரிபலாஂ ஸராஸ்நாஂ த்விபஞ்சமூலஂ ச பலோந்மிதாநி| அஷ்டௌ பலாந்யர்ததுலாஂ ச மாஂஸாத் சாகாத் பசேதப்ஸு சதுர்தஶேஷம்| பூதோ யவாநீபலபில்வகுஷ்ட- வசாஶதாஹ்வாகநபிப்பலீநாம்| கல்கைர்குடக்ஷௌத்ரகதைஃ ஸதைலை- ர்யுக்தஃ ஸுகோஷ்ணோ லவணாந்விதஶ்ச| பஸ்திஃ பரஂ ஸர்வகதப்ரமாதீ ஸ்வஸ்தே ஹிதோ ஜீவநபஂஹணஶ்ச| பஸ்தௌ ச யஸ்மிந் படிதோ ந கல்கஃ ஸர்வத்ர தத்யாதமுமேவ தத்ர||௨||

Adhikarana vividhAH bastikalpAH sarvA~anilA~a~amayaghno nirUhaH (3) · Śloka 3

த்விபஞ்சமூலஸ்ய ரஸோऽம்லயுக்தஃ ஸச்சாகமாஂஸஸ்ய ஸபூர்வபேஷ்யஃ| த்ரிஸ்நேஹயுக்தஃ ப்ரவரோ நிரூஹஃ ஸர்வாऽநிலவ்யாதிஹரஃ ப்ரதிஷ்டஃ||௩||

Adhikarana dIpanAdiguNo bastiH (4) · Śloka 4

பலாபடோலீலகுபஞ்சமூல- த்ராயந்திகைரண்டயவாத் ஸுஸித்தாத்| ப்ரஸ்தோ ரஸாச்சாகரஸாऽர்தயுக்தஃ ஸாத்யஃ புநஃ ப்ரஸ்தஸமஃ ஸ யாவத்| ப்ரியங்குகஷ்ணாகநகல்கயுக்தஃ ஸதைலஸர்பிர்மதுஸைந்தவஶ்ச| ஸ்யாத்தீபநோ மாஂஸபலப்ரதஶ்ச சக்ஷுர்பலஂ சோபததாதி ஸத்யஃ|௪|

Adhikarana dIpanAdiguNo bastiH (4) · Śloka 4

பலாபடோலீலகுபஞ்சமூல- த்ராயந்திகைரண்டயவாத் ஸுஸித்தாத்| ப்ரஸ்தோ ரஸாச்சாகரஸாऽர்தயுக்தஃ ஸாத்யஃ புநஃ ப்ரஸ்தஸமஃ ஸ யாவத்| ப்ரியங்குகஷ்ணாகநகல்கயுக்தஃ ஸதைலஸர்பிர்மதுஸைந்தவஶ்ச| ஸ்யாத்தீபநோ மாஂஸபலப்ரதஶ்ச சக்ஷுர்பலஂ சோபததாதி ஸத்யஃ||௪||

Adhikarana kaphavAtA~a~amayaghnAH bastayaH (5) · Śloka 5

ஏரண்டமூலாத் த்ரிபலஂ பலாஶாத் ததா பலாஂஶஂ லகுபஞ்சமூலம்| ராஸ்நாபலாச்சிந்நருஹாऽஶ்வகந்தா- புநர்நவாऽऽரக்வததேவதாரு| பலாநி சாऽஷ்டௌ ஸலிலாऽऽடகாப்யாஂ விபாசயேதஷ்டமஶேஷிதேऽஸ்மிந்| வசாஶதாஹ்வாஹபுஷாப்ரியங்கு- யஷ்டீகணாவத்ஸகபீஜமுஸ்தம்| தத்யாத் ஸுபிஷ்டஂ ஸஹதார்க்ஷ்யஶைல- மக்ஷப்ரமாணஂ லவணாஂஶயுக்தம்| ஸமாக்ஷிகஸ்தைலயுதஃ ஸமூத்ரோ பஸ்திர்ஜயேல்லேகநதீபநோऽஸௌ| ஜங்கோருபாதத்ரிகபஷ்டகோஷ்ட- ஹத்குஹ்யஶூலஂ குருதாஂ விபந்தம்| குல்மாऽஶ்மவர்த்மக்ரஹணீகுதோத்தாஂ- ஸ்தாஂஸ்தாஂஶ்ச ரோகாந் கபாவாதஜாதாந்||௫||

Adhikarana balyAdiguNo bastiH (5) · Śloka 2

சதுஷ்பலே தைலகதஸ்ய பஷ்டஃ சாகாச்சதார்தோ ததிதாடிமாம்லஃ| ரஸஃ ஸபேஷ்யோ பலவர்ணமாஂஸரேதோऽக்நிதைமிர்யஶிரோருஜீஷ்டஃ||௨||

Adhikarana vAtaraktAdihito nirUhaH (6) · Śloka 6

யஷ்ட்யாஹ்வயஸ்யாஷ்டபலேந ஸித்தஂ பயஃ ஶதாஹ்வாபலபிப்பலீபிஃ| யுக்தஂ ஸஸர்பிமதுவாதரக்த- விஸர்பவைஸ்வர்யஹிதோ நிரூஹஃ| யஷ்ட்யாஹ்வலோத்ராபயசந்தநைஶ்ச ஶதஂ பயோऽக்ர்யஂ கமலோத்பலைஶ்ச| ஸஶர்கராக்ஷௌத்ரகதஂ ஸுஶீதஂ பித்தாऽऽமயாந் ஹந்தி ஸஜீவநீயம்|௬|

Adhikarana gulmAdihito bastiH (7) · Śloka 6

கோபாங்கநாசந்தநஶீதபாகீத்ராக்ஷர்திகாஶ்மர்யமதூகஸேவ்யைஃ| பயஃ ஶதஂ ஶ்ராவணிமுத்கபர்ணீபலாஸ்வகுப்தாமதுயஷ்டிகல்கைஃ| கோதூமசூர்ணைஶ்ச பிசுப்ரமாணைரிக்ஷோர்விதார்யாஶ்ச ரஸேந யுக்தம்| தைலேந யஷ்டீமதுஸாதிதேந ஸிதோபலாக்ஷௌத்ரகதைஶ்ச ஶீதஃ| பஸ்திஃ ப்ரஶஸ்தஃ ஸஸமஸ்ததேஹதாஹே ஸஶூலேऽவயவாऽஶ்ரிதே வா| குல்மாऽதிஸாரப்ரமமூத்ரகச்ச்ரக்ஷீணே க்ஷதௌஜோபலஸஂக்ஷயே ச||௬||

Adhikarana kaphAmayaghno nirUhaH (8) · Śloka 8

கோஶாதகாऽऽரக்வததேவதாரு- மூர்வாஶ்வதஂஷ்ட்ராகுடஜார்கபாடாஃ| பக்த்வா குலத்தாந் பஹதீ ச தோயே ரஸஸ்ய தஸ்ய ப்ரஸதா தஶ ஸ்யுஃ| தாந் ஸர்ஷபைலாமதநைஃ ஸகுஷ்டை- ரக்ஷப்ரமாணைஃ ப்ரஸதைஶ்ச யுக்தாந்| க்ஷௌத்ரஸ்ய தைலஸ்ய பலாஹ்வயஸ்ய க்ஷாரஸ்ய தைலஸ்ய ச ஸார்ஷபஸ்ய| தத்யாந்நிரூஹஂ கபரோகிதாய மந்தாக்நயே சாऽஶநவித்விஷே ச||௮||

Adhikarana sarvasaMsargA~a~amayaghno nirUhaH (9) · Śloka 9

புநர்நவைரண்டவஷாஶ்மபேத- வஶ்சீவபூதீகபலாபலாஶாந்| த்விபஞ்சமூலஂ ச பலாஂஶகாநி க்ஷுண்ணாநி தௌதாநி பலாநி சாऽஷ்டௌ| பில்வஂ யவாங்கோலகுலத்ததாந்ய- பலாநி ச ஸ்யுஃ ப்ரஸதோந்மிதாநி| பயோ ஜலத்வயடகஸாதிதஂ தத் க்ஷீராऽவிஷ்டஂ ஶுசிவஸ்த்ரபூதம்| வசாஶதாஹ்வாऽமரதாருகுஷ்ட- யஷ்ட்யாஹ்வஸித்தார்தகபிப்பலீநாம்| கல்கைர்யவாந்யா மதநைஶ்ச யுக்தஂ நாऽऽத்யுஷ்ணஶீதஂ குடஸைந்தவாऽऽக்தம்| க்ஷௌத்ரஸ்ய தைலஸ்ய ச ஸர்பிஷஶ்ச நவஸ்ய யுக்தஂ ப்ரஸதித்ரயேண| தத்யாந்நிரூஹஂ விதிநா விதிஜ்ஞஃ ஸ ஸர்வஸஂஸர்ககதாऽऽமயக்நஃ||௯||

Adhikarana ardhashlokasamApanA bastayaH (10) · Śloka 10

அர்தாऽர்தவிஹிதாந் பஸ்தீநதஶ்சித்ராந் ப்ரவக்ஷ்யதே| கோஶாதகீத்வயேக்ஷ்வாகுபலஜீமூதவத்ஸகாஃ| ஶ்யாமாத்ரிவதயோர்மூலஂ தத தந்தீத்ரவந்திஜம்| ப்ரகீர்யா சோதகீர்யா ச க்ஷீரிணீ நீலிநீபலம்| ஸப்தலாஶங்கிநீலோத்ரஂ பலஂ கம்பில்லகஸ்ய ச| ஸ்வகல்கஸைந்தவயுதாஃ பக்வாஶயவிஶோதநாஃ| தாதகீபுஷ்பதர்காரீஜீவந்தீமூலவத்ஸகாஃ| ப்ரக்ரஹஃ கதிரஃ குஷ்டஂஶமீபிண்டீதகோ யவாஃ| ப்ரியங்குரர்கமூலீ ச தருணீ ஜாதியுதிகாஃ| வடாத்யாஃ கிஂஶுகஂ லோத்ரமிதி ஸஂக்ராஹிகா மதாஃ| க்ராஹீ ப்ரியங்க்வம்பஷ்டாதிக்வாதகல்கைஃ க்ரமேண ச| ஊஷகாதிப்ரதீவாபோ லேகநஸ்த்ரிபலாரஸஃ| மதுரக்வாதகல்கேந ஸரஸாஜ்யேந பஂஹணஃ||௧௦||

Adhikarana picCilAH bastayaH (11) · Śloka 11

பதர்யைராவணீஶேலுஶால்மலீதந்வநாऽங்குராஃ| ஸமாக்ஷிகாஃ க்ஷீரயுதாஃ ஸாஸஜஃ பிச்சிலாஃ ஸ்மதாஃ||௧௧||

Adhikarana dAhaghno bastiH (12) · Śloka 12

கோலங்கதககாண்டேக்ஷுதர்பபோடேக்ஷுபாலிபிஃ| தாஹக்நஃ ஸகதக்ஷீரோ த்விதீயஶ்சந்தநாதிபிஃ||௧௨||

Adhikarana pravAhaNe hito bastiH (13) · Śloka 13

முஷ்டிஃ ஶால்மலீபத்ராணாஂ க்ஷீரஸித்தோ கதாந்விதஃ| ஹிதஃ ப்ரவாஹணே தத்வத்ருந்தைஃ ஶால்மலகஸ்ய ச||௧௩||

Adhikarana parikarttaharo bastiH (14) · Śloka 14

கர்புதாராऽऽடகீநீபவிதுலைஃ க்ஷீரஸாதிதைஃ| பரிகர்த்தே ததா வந்தைஃ ஶ்ரீபர்ணீகோவிதாரஜைஃ||௧௪||

Adhikarana gudaparisrAve hito bastiH (15) · Śloka 15

பரிஸ்ராவே பயஃ ஸித்தஂ ஸவஶ்சீவபுநர்நவம்| ஆகுகர்ணிகயா தத்வத்தண்டுலீயகயுக்தயா||௧௫||

Adhikarana shodhanA~atiyoge bastiH (16) · Śloka 16

அஶ்வாவரோஹகஃ காகநாஸாராஜகஶேருகாஃ| ஸித்தாஃ க்ஷீரேऽதியோகே ஸ்யுஃ க்ஷௌத்ராஞ்ஜநகதைர்யுதாஃ| ந்யக்ரோதாத்யைஶ்சதுர்பிஶ்ச தேநைவ விதிநாऽபரஃ||௧௬||

Adhikarana jIvAdAne bastyantaram (17) · Śloka 17

பஹதீக்ஷீரகாகோலீ பஶ்நிபர்ணீ ஶதாவரீ| காஶ்மர்யபதரீமூர்வாஸ்ததோஶீரப்ரியங்கவஃ| ஜீவாதாநே ஶதௌ க்ஷீரே த்வௌ கதாஞ்ஜநஸஂயுதௌ| பஸ்தீ ப்ரதேயௌ பிஷஜா ஶீதௌ ஸமதுஶர்கரௌ| கோऽவ்யஜாமஹிஷீக்ஷீரைர்ஜீவநீயயுதைரபி| ஶஶைணதக்ஷமார்ஜாரமஹிஷாவ்யஜஶோணிதைஃ| ஸத்யஸ்கைர்மதிதைர்பஸ்திர்ஜீவாதாநே ப்ரஶஸ்யதே||௧௭||

Adhikarana sukumArAdInAM hitAH bastayaH (18) · Śloka 18

அதேமாந் ஸுகுமாராணாஂ நிரூஹாந் ஸ்நேஹாநாந் மதூந்| கர்மணா விப்லுதாநாஂ ச வக்ஷ்யாமி ப்ரஸதைஃ பதக்| க்ஷீராத் த்வௌ ப்ரஸதௌ கார்யௌ மதுதைலகதாத் த்ரயஃ| கஜேந மதிதோ பஸ்திர்வாதக்நோ பலவர்ணகத்||௧௮||

Adhikarana vAtaghno bastiH (19) · Śloka 19

ஏகைகஃ ப்ரஸதஸ்தைலப்ரஸந்நாக்ஷௌத்ரஸர்பிஷாம்| பில்வாதிமூலக்வாதாத்த்பௌ கௌலத்தாத்த்வௌ ஸ வாதஜித்||௧௯||

Adhikarana aBiShyandAdiharo bastiH (20) · Śloka 20

படோலநிம்பபூதீகராஸ்நாஸப்தச்சதாऽம்பஸஃ| ப்ரஸதஃ பதகாஜ்யாச்ச பஸ்திஃ ஸர்ஷபகல்கவாந்| ஸபஞ்சதிக்தோऽபிஷ்யந்தகமிகுஷ்டப்ரமேஹஹா||௨௦||

Adhikarana kRumihA nirUhaH (21) · Śloka 21

விடங்கத்ரிபலாஶிக்ருபலமுஸ்தாऽऽகுகர்ணிஜாத்| கஷாயாத்ப்ரஸதாஃ பஞ்ச தைலாதேகோ விமத்ய தாந்| நிரூஹஃ கமிஹா வேல்லபிப்பலீகல்கயோஜிதஃ||௨௧||

Adhikarana vRuShatvakRudbastiH (22) · Śloka 22

பயஸ்யேக்ஷுஸ்திராராஸ்நாபிதாரீக்ஷௌத்ரஸர்பிஷாம்| ஏகைகஃ ப்ரஸதோ பஸ்திஃ கஷ்ணாகல்கோ வஷத்வகத்||௨௨||

Adhikarana viTsa~ggA~a~anAhabhedano bastiH (23) · Śloka 23

சத்வாரஸ்தைலகோமூத்ரததிமண்டாம்லகாஞ்ஜிகாத்| ப்ரஸதாஃ ஸர்ஷபைஃ பிஷ்டைர்விட்ஸங்காநாஹபேதநஃ||௨௩||

Adhikarana sA~a~anAhe samUtrakRucchre bastiH (24) · Śloka 24

ஶ்வதஂஷ்ட்ராஶ்மபிதேரண்டக்வாததைலஸுராஸவாத்| ப்ரஸதாஃ பஞ்ச சபலாகௌந்தீயஷ்ட்யாஹ்வகல்கவாந்| பஸ்திஃ கவோஷ்ணஃ ஸாநாஹே மூத்ரகச்ச்ரே வரோ மதஃ||௨௪||

Adhikarana mRudubastijaDIbhUte bastiH (25) · Śloka 25

மதுபஸ்திஜடீபூதே தீக்ஷ்ணோऽந்யோ பஸ்திரிஷ்யதே| தீக்ஷ்ணைர்விகர்ஷிதே ஸ்நிக்தோ மதுரஃ ஶிஶிரோ மதுஃ||௨௫||

Adhikarana mRudutIkShNayoH parasparaM sambandhaH (26) · Śloka 26

தீக்ஷ்ணத்வஂ மூத்ரபில்வாக்நிலவணக்ஷாரஸர்ஷபைஃ| ப்ராப்தகாலஂ விதாதவ்யஂ க்ஷீராஜ்யாத்யைஸ்து மார்தவம்||௨௬||

Adhikarana doShAdiBedena bastiyojanA vidheyA (27) · Śloka 27

பலகாலதோஷரோகப்ரகதீஃ ப்ரவிபஜ்ய யோஜிதோ பஸ்திஃ| ஸ்வைஃ ஸ்வைரௌஷதவர்கைஃ ஸ்வாந் ஸ்வாந் ரோகாந் நிவர்த்தயதி||௨௭||

Adhikarana uShNashItakrameNa bastiyojanA (28) · Śloka 28

உஷ்ணார்த்தாநாஂ ஶீதாச்சீதார்த்தாநாஂ ததா ஸுகோஷ்ணாஂஶ்ச| தத்யோக்யௌஷதயுக்தாந் பஸ்தீந் ஸந்தர்க்ய யுஞ்ஜீத||௨௮||

Adhikarana vishodhanIyAnnopabRuMhayet (29) · Śloka 29

பஸ்தீந்ந பஂஹணீயாந் தத்யாத்வ்யாதிஷு விஶோதநீயேஷு| மேதாஸ்விநோ விஶோத்யா யே ச நராஃ குஷ்டமேஹார்த்தாஃ||௨௯||

Adhikarana kShINakShatAdayashcA~avishodhyAH (30-31) · Śloka 31

ந க்ஷீணக்ஷததுர்பலமூர்ச்சிதகஶஶுஷ்கஶுத்ததேஹாநாம்| தத்யாத் விஶோதநீயாந் தோஷநிபத்தாऽऽயுஷே யே ச||௩௦|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதாவஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாஂ கல்பஸ்தாநே பஸ்திகல்போ நாம சதுர்தோऽத்யாயஃ||௩௧||