Adhikarana atha snehAdivyApatsiddhirnAma saptamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತಃ ಸ್ನೇಹಾದಿವ್ಯಾಪತ್ಸಿದ್ಧಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾಽಽತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातः स्नेहादिव्यापत्सिद्धं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehabastivyApatsa~gkhyAnam (2) · Śloka 2
ಸ್ನೇಹಬಸ್ತೌ ಮರುತಪಿತ್ತಕಫಾಽತ್ಯಾಽಽಶವಿಡಾವೃತೇ| ಆಭುಕ್ತೇ ಶ್ಣುನಪಾಯ್ವಾಽಽಮದತ್ತೇಽಷ್ಟೌ ವ್ಯಾಪದಃ ಸ್ಮೃತಾಃ||೨||
स्नेहबस्तौ मरुतपित्तकफाऽत्याऽऽशविडावृते| आभुक्ते श्णुनपाय्वाऽऽमदत्तेऽष्टौ व्यापदः स्मृताः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdipa~jcA~a~avaraNAni (3) · Śloka 3
ಶೀತೇಽಲ್ಪೋ ವಾಽಧಿಕೇ ವಾತೇ ಪಿತ್ತೇಽತ್ಯುಷ್ಣಃ ಕಫೇ ಮೃದುಃ| ಅತಿಭುಕ್ತೇ ಗುರುರ್ವರ್ಚಃ ಸಞ್ಚಯೇಽಲ್ಪಬಲಸ್ತಥಾ| ದತ್ತಸ್ತೈರಾವೃತಃ ಸ್ನೇಹೋ ನಾಽಽಯಾತ್ಯಭಿಭವಾದಪಿ||೩||
शीतेऽल्पो वाऽधिके वाते पित्तेऽत्युष्णः कफे मृदुः| अतिभुक्ते गुरुर्वर्चः सञ्चयेऽल्पबलस्तथा| दत्तस्तैरावृतः स्नेहो नाऽऽयात्यभिभवादपि||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAvRute lakShaNANi cikitsA ca (4) · Śloka 4
ಸ್ತಮ್ಭೋರುಸದನಾಧ್ಮಾನಜ್ವರಶೂಲಾಙ್ಗಮರ್ದನೈಃ| ಪಾಱ್ಶ್ವರುಗ್ವೇಷ್ಟನೈರ್ವಿದ್ಯಾದ್ವಾಯುನಾ ಸ್ನೇಹಮಾವೃತಮ್| ಸ್ನಿಘ್ದಾಮ್ಲಲವಣೋಷ್ಣೈಸ್ತಂ ರಾಸ್ನಾಪೀತದ್ರುತೈಲಿಕೈಃ| ಸೌವೀರಕಸುರಾಕೋಲಕುಲತ್ಥಯವಸಾಧಿತೈಃ| ನಿರೂಹೈರ್ನಿರ್ಹರೇತ್ ಸಮ್ಯಕ್ಸಮೂತ್ರೈಃ ಪಾಞ್ಚಮೂಲಿಕೈಃ| ತಾಭ್ಯಾಮೇವ ಚ ತೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಸಾಯಂ ಭುಕ್ತೇಽನುವಾಸಯೇತ್||೪||
स्तम्भोरुसदनाध्मानज्वरशूलाङ्गमर्दनैः| पाऱ्श्वरुग्वेष्टनैर्विद्याद्वायुना स्नेहमावृतम्| स्निघ्दाम्ललवणोष्णैस्तं रास्नापीतद्रुतैलिकैः| सौवीरकसुराकोलकुलत्थयवसाधितैः| निरूहैर्निर्हरेत् सम्यक्समूत्रैः पाञ्चमूलिकैः| ताभ्यामेव च तैलाभ्यां सायं भुक्तेऽनुवासयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAvRute lakShaNAni cikitsA ca (5) · Śloka 5
ತೃಡ್ದಾಹರಾಗಸಮ್ಮೋಹವೈವರ್ಣ್ಯತಮಕಜ್ವರೈಃ| ವಿದ್ಯಾತ್ಪಿತ್ತಾವೃತಂ ಸ್ವಾದು ತಿಕ್ತೈಸ್ತಂ ಬಸ್ತಿಭಿರ್ಹರೇತ್||೫||
तृड्दाहरागसम्मोहवैवर्ण्यतमकज्वरैः| विद्यात्पित्तावृतं स्वादु तिक्तैस्तं बस्तिभिर्हरेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAvRute lakShaNAni cikitsA ca (6) · Śloka 6
ತನ್ದ್ರಾಶೀತಜ್ವರಾಲಸ್ಯಪ್ರಸೇಕಾರುಚಿಗೌರವೈಃ| ಸಮೂರ್ಚ್ಛಾಗ್ಲಾನಿಭಿರ್ವಿದ್ಯಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸ್ನೇಹಮಾವ್ಮೃತಮ್| ಕಷಾಯತಿಕ್ತಕಟುಕೈಃ ಸುರಾಮೂತ್ರೋಪಸಾಧಿತೈಃ| ಫಲತೈಲಯುತೈಃ ಸಾಮ್ಲೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿಸ್ತಂ ವಿನಿರ್ಹರೇತ್||೬||
तन्द्राशीतज्वरालस्यप्रसेकारुचिगौरवैः| समूर्च्छाग्लानिभिर्विद्याच्छ्लेष्मणा स्नेहमाव्मृतम्| कषायतिक्तकटुकैः सुरामूत्रोपसाधितैः| फलतैलयुतैः साम्लैर्बस्तिभिस्तं विनिर्हरेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyashanAvRute lakShaNAni cikitsA ca (7) · Śloka 7
ಛರ್ದಿಮೂರ್ಛಾರುಚಿಗ್ಲಾನಿಶೂಲನಿದ್ರಾಙ್ಗಮರ್ದನೈಃ| ಆಮಲಿಙ್ಗೈಃ ಸದಾಹೈಸ್ತಂ ವಿದ್ಯಾದತ್ಯಶನಾವೃತಮ್| ಕಟೂನಾಂ ಲವಣಾನಾಞ್ಚ ಕ್ವಾಥೈಶ್ಚೂರ್ಣೈಶ್ಚ ಪಾಚನಮ್| ಮೃದುರ್ವಿರೇಕಃ ಸರ್ವಂ ಚ ತತ್ರಾಽಽಮವಿಹಿತಂ ಹಿತಮ್||೭||
छर्दिमूर्छारुचिग्लानिशूलनिद्राङ्गमर्दनैः| आमलिङ्गैः सदाहैस्तं विद्यादत्यशनावृतम्| कटूनां लवणानाञ्च क्वाथैश्चूर्णैश्च पाचनम्| मृदुर्विरेकः सर्वं च तत्राऽऽमविहितं हितम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDAvRute lakShaNAni cikitsA ca (8) · Śloka 8
ವಿಣ್ಮೂತ್ರಾಽನಿಲಸಙ್ಗಾರ್ತ್ತಿಗುರುತ್ವಾಧ್ಮಾನಹೃದ್ಗ್ರಹೈಃ| ಸ್ನೇಹಂ ವಿಡಾವೃತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೈಃ ಸಬಸ್ತಿಭಿಃ| ಶ್ಯಾಮಾಬಿಲ್ವಾದಿಸಿದ್ಧೈಶ್ಚ ನಿರೂಹೈಃ ಸಾಽನುವಾಸನೈಃ| ನಿರ್ಹರೇದ್ ವಿಧಿನಾ ಸಮ್ಯಗುದಾವರ್ತ್ತಹರೇಣ ಚ||೮||
विण्मूत्राऽनिलसङ्गार्त्तिगुरुत्वाध्मानहृद्ग्रहैः| स्नेहं विडावृतं ज्ञात्वा स्नेहस्वेदैः सबस्तिभिः| श्यामाबिल्वादिसिद्धैश्च निरूहैः साऽनुवासनैः| निर्हरेद् विधिना सम्यगुदावर्त्तहरेण च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhukte shUnapAyorvA dattasnehe lakShaNAni cikitsA ca (9) · Śloka 9
ಅಭುಕ್ತೇ ಶೂನಪಾಯೋರ್ವಾ ಪೇಯಮಾತ್ರಾಽಶಿತಸ್ಯ ವಾ| ಗುದೇ ಪ್ರಣಿಹಿತಃ ಸ್ನೇಹೋ ವೇಗಾದ್ಧಾವತ್ಯನಾವೃತಃ| ಊರ್ಧ್ವಕಾಯಂ ತತಃ ಕಣ್ಠಾದೂರ್ಧ್ವೇಭ್ಯಃ ಖೇಭ್ಯ ಏತ್ಯಪಿ| ಮೂತ್ರಶ್ಯಾಮಾತ್ರಿವೃತ್ಸಿದ್ಧೋ ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥವಾನ್| ತತ್ಸಿದ್ಧತೈಲೋ ದೇಯಃ ಸ್ಯಾನ್ನಿರೂಹಃ ಸಾಽನುವಾಸನಃ| ಕಣ್ಠಾದಾಽಽಗಚ್ಛತಃ ಸ್ತಮ್ಭಕಣ್ಠಗ್ರಹವಿರೇಚನೈಃ| ಛರ್ದಿಘ್ನೀಭಿಃ ಕ್ರಿಯಾಭಿಶ್ಚ ತಸ್ಯ ಕುರ್ಯಾನ್ನಿವರ್ತ್ತನಮ್||೯||
अभुक्ते शूनपायोर्वा पेयमात्राऽशितस्य वा| गुदे प्रणिहितः स्नेहो वेगाद्धावत्यनावृतः| ऊर्ध्वकायं ततः कण्ठादूर्ध्वेभ्यः खेभ्य एत्यपि| मूत्रश्यामात्रिवृत्सिद्धो यवकोलकुलत्थवान्| तत्सिद्धतैलो देयः स्यान्निरूहः साऽनुवासनः| कण्ठादाऽऽगच्छतः स्तम्भकण्ठग्रहविरेचनैः| छर्दिघ्नीभिः क्रियाभिश्च तस्य कुर्यान्निवर्त्तनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Amadatte lakShaNAni cikitsA ca (10) · Śloka 10
ನಾಽಪಕ್ವಂ ಪ್ರಣಯೇತ್ ಸ್ನೇಹಂ ಗುದಂ ಸ ಹ್ಯುಪಲಿಮ್ಪತಿ| ತತಃ ಕುರ್ಯಾತ್ಸರುಙ್ಮೋಹಕಣ್ಡೂಶೋಫಾನ್ ಕ್ರಿಯಾಽತ್ರ ಚ| ತೀಕ್ಷ್ಣೋ ಬಸ್ತಿಸ್ತಥಾ ತೈಲಮರ್ಕಪತ್ರರಸೇ ಶೃತಮ್||೧೦||
नाऽपक्वं प्रणयेत् स्नेहं गुदं स ह्युपलिम्पति| ततः कुर्यात्सरुङ्मोहकण्डूशोफान् क्रियाऽत्र च| तीक्ष्णो बस्तिस्तथा तैलमर्कपत्ररसे शृतम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau netradoShAstajjanyalakShaNAni ca (11) · Śloka 11
ಹೃಸ್ವಂ ದೀರ್ಘಂ ತನು ಸ್ಥೂಲಂ ಜೀರ್ಣ ಶಿಥಿಲಬನ್ಧನಮ್| ಪಾಱ್ಶ್ವಚ್ಛಿದ್ರಂ ತಥಾ ವಕ್ರಮಷ್ಟೌ ನೇತ್ರಾಣಿ ವರ್ಜಯೇತ್| ಅಪ್ರಾಪ್ತ್ಯತಿಗತಿಕ್ಷೋಭಕರ್ಷಣಕ್ಷಣನಸ್ರವಾಃ| ಗುದಪೀಡಾ ಗತಿರ್ಜಿಹ್ಯಾ ತೇಷಾಂ ದೋಷಾ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್||೧೧||
हृस्वं दीर्घं तनु स्थूलं जीर्ण शिथिलबन्धनम्| पाऱ्श्वच्छिद्रं तथा वक्रमष्टौ नेत्राणि वर्जयेत्| अप्राप्त्यतिगतिक्षोभकर्षणक्षणनस्रवाः| गुदपीडा गतिर्जिह्या तेषां दोषा यथाक्रमम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau bastidoShAstajjanyalakShaNAni ca (12) · Śloka 12
ಮಾಂಸಲಸ್ನಿಗ್ಧವಿಷಮಜಾಲವತ್ಸ್ಥೂಲವಾತಲಾಃ| ಛಿನ್ನಃ ಕ್ಲಿನ್ನಶ್ಚ ತಾನಷ್ಟೌ ಬಸ್ತೀನ್ ಕರ್ಮಸು ವರ್ಜಯೇತ್| ಗತಿವೈಷಮ್ಯದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಜಿಹ್ವತ್ವಸ್ರುತಿದುರ್ಗ್ರಹಾಃ| ಫೇನಾಲಿಚ್ಯುತ್ಯಧಾರ್ಯತ್ವಂ ಬಸ್ತೇಃ ಸ್ಯುರ್ಬಸ್ತಿದೋಷತಃ||೧೨||
मांसलस्निग्धविषमजालवत्स्थूलवातलाः| छिन्नः क्लिन्नश्च तानष्टौ बस्तीन् कर्मसु वर्जयेत्| गतिवैषम्यदौर्गन्ध्यजिह्वत्वस्रुतिदुर्ग्रहाः| फेनालिच्युत्यधार्यत्वं बस्तेः स्युर्बस्तिदोषतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta shayyAdoShAstajjanyalakShaNAni ca (13) · Śloka 13
ಉಚ್ಚಕೈರತ್ಯವಾಕ್ಶೀರ್ಷಂ ನ್ಯುಬ್ಜಂ ಸಙ್ಕುಚಿತಂ ಸ್ಥಿತಮ್| ಉತ್ತಾನಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಪಾರ್ಶ್ವಂ ಸಪ್ತ ಶಯ್ಯಾಃ ಪರಿತ್ಯಜೇತ್| ಮೂತ್ರಾಘಾತೋಽತಿಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಸಾಧೂನಾಗತಿಃ| ಆಶ್ವಾಗತಿರ್ಮರುತ್ಕೋಪಸ್ತೃಪ್ತಿಃ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಯ ಚ| ತದ್ದೋಷಾಃ ಸ್ಯುರ್ವಿಧಾತವ್ಯಂ ಯಥೌಪಯಿಕಮತ್ರ ಚ||೧೩||
उच्चकैरत्यवाक्शीर्षं न्युब्जं सङ्कुचितं स्थितम्| उत्तानं दक्षिणं पार्श्वं सप्त शय्याः परित्यजेत्| मूत्राघातोऽतिसम्प्राप्तिप्राप्तिः साधूनागतिः| आश्वागतिर्मरुत्कोपस्तृप्तिः पक्वाशयस्य च| तद्दोषाः स्युर्विधातव्यं यथौपयिकमत्र च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dasha praNettRudoShAH (14) · Śloka 14
ಸವಾತಾಽತಿತಿಸ್ರುತೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ತತಿರ್ಯಗುಲ್ಲುಪ್ತಕಮ್ಪಿತಾಃ| ಅತಿಮನ್ದಕಬಾಹ್ಯಾತಿವೇಗದೋಷಾಃ ಪ್ರಣೇತ್ತೃತಃ||೧೪||
सवाताऽतितिस्रुतोत्क्षिप्ततिर्यगुल्लुप्तकम्पिताः| अतिमन्दकबाह्यातिवेगदोषाः प्रणेत्तृतः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana savAtodoShe lakShaNAni cikitsA ca (15) · Śloka 15
ಅನುಚ್ಛ್ವಾಸ್ಯ ತು ಬದ್ಧೇ ವಾ ದತ್ತೇ ನಿಃಶೇಷ ಏವ ವಾ| ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಕ್ಷುಭಿತೋ ವಾಯುಃ ಶೂಲತೋದಕರೋ ಭವೇತ್| ತತ್ರಾಽಭ್ಯಙ್ಗೋ ಗುದೇ ಸ್ವೇದೋ ವಾತಘ್ನನ್ಯಶನಾನಿ ಚ||೧೫||
अनुच्छ्वास्य तु बद्धे वा दत्ते निःशेष एव वा| प्रविश्य क्षुभितो वायुः शूलतोदकरो भवेत्| तत्राऽभ्यङ्गो गुदे स्वेदो वातघ्नन्यशनानि च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidrutadoShe utkShipte ca lakShaNAni cikitsA ca (16) · Śloka 16
ದ್ರುತಂ ಪ್ರಣೀತೇ ನಿಷ್ಕೃಷ್ಟೇ ಸಹಸೋತ್ಕ್ಷಿಪ್ತ ಏವ ವಾ| ಸ್ಯಾತ್ ಕಟೀಗುದಜಙ್ಘೋರುಬಸ್ತಿಸ್ತಮ್ಭಾರ್ತ್ತಿಭೇದನಮ್| ಭೋಜನಂ ತತ್ರ ವಾತ್ಘ್ನಂ ಸ್ವೇದಾಭ್ಯಙ್ಗಾಃ ಸಬಸ್ತಯಃ||೧೬||
द्रुतं प्रणीते निष्कृष्टे सहसोत्क्षिप्त एव वा| स्यात् कटीगुदजङ्घोरुबस्तिस्तम्भार्त्तिभेदनम्| भोजनं तत्र वात्घ्नं स्वेदाभ्यङ्गाः सबस्तयः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tiryagvalyAvRutadoShe lakShaNAni cikitsA ca (17) · Śloka 17
ತಿರ್ಯಗ್ವಲ್ಯಾವೃತೇ ದ್ವಾರೇ ಬದ್ಧೇ ವಾಽಪಿ ನ ಗಚ್ಛತಿ| ನೇತ್ರೇ ತದೃಜು ನಿಷ್ಕೃಷ್ಯ ಸಂಶೋಧ್ಯ ಚ ಪುನರ್ನಯೇತ್||೧೭||
तिर्यग्वल्यावृते द्वारे बद्धे वाऽपि न गच्छति| नेत्रे तदृजु निष्कृष्य संशोध्य च पुनर्नयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ulluptadoShe lakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18
ಪೀಡ್ಯಮಾನೇಽನ್ತರಾಮುಕ್ತೇ ಗುದೇ ಪ್ರತಿಹತೋಽನಿಲಃ| ಉರಃ ಶಿರೋರುಜಂ ಸಾದಮೂರ್ವಾಶ್ಚ ಜನಯೇದ್ಬಲೀ| ಬಸ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್ತತ್ರ ಬಿಲ್ವಾದಿಃ ಫಲಶ್ಯಾಮಾದಿಮೂತ್ರವಾನ್||೧೮||
पीड्यमानेऽन्तरामुक्ते गुदे प्रतिहतोऽनिलः| उरः शिरोरुजं सादमूर्वाश्च जनयेद्बली| बस्तिः स्यात्तत्र बिल्वादिः फलश्यामादिमूत्रवान्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kampadoShe lakShaNAni cikitsA ca (19) · Śloka 19
ಸ್ಯಾದ್ದಾಹೋ ಶ್ವಯಥುಃ ಶೋಫಃ ಕಮ್ಪೇನಾಽಭಿಹತೇ ಗುದೇ| ಕಷಾಯಮಧುರಾಃ ಶೀತಾಃ ಸೇಕಾಸ್ತತ್ರ ಸಬಸ್ತಯಃ||೧೯||
स्याद्दाहो श्वयथुः शोफः कम्पेनाऽभिहते गुदे| कषायमधुराः शीताः सेकास्तत्र सबस्तयः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrasyA~atimAtrapraNayanadoShe lakShaNAni cikitsA ca (20) · Śloka 20
ಅತಿಮಾತ್ರಪ್ರಣೀತೇನ ನೇತ್ರೇಣ ಕ್ಷಣನಾದ್ವಲೇಃ| ಸ್ಯಾತ್ ಸಾರ್ತ್ತಿದಾಹನಿಸ್ತೋದಗುರುವರ್ಚಃ ಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್| ತತ್ರ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಚುಃ ಕ್ಷೀರಂ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಶ್ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೨೦||
अतिमात्रप्रणीतेन नेत्रेण क्षणनाद्वलेः| स्यात् सार्त्तिदाहनिस्तोदगुरुवर्चः प्रवर्त्तनम्| तत्र सर्पिः पिचुः क्षीरं पिच्छाबस्तिश्च शस्यते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandapIDitadoShe bAhyadoShe ca lakShaNAni cikitsA ca (21) · Śloka 21
ನ ಭಾವಯತಿ ಮನ್ದಸ್ತು ಬಾಹ್ಯಶ್ಚಾಽಽಶು ನಿವರ್ತ್ತತೇ| ಸ್ನೇಹಸ್ತತ್ರ ಪುನಃ ಸಮ್ಯಕ್ಪ್ರಣೇಯಃ ಸಿದ್ಧಿಮಿಚ್ಛತಾ||೨೧||
न भावयति मन्दस्तु बाह्यश्चाऽऽशु निवर्त्तते| स्नेहस्तत्र पुनः सम्यक्प्रणेयः सिद्धिमिच्छता||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiprapIDitadoShe lakShaNAni cikitsA ca (22) · Śloka 22
ಅತಿಪ್ರಪೀಡಿತಃ ಕೋಷ್ಠೇ ತಿಷ್ಠ್ತ್ಯಾಯಾತಿ ವಾ ಗಲಮ್| ತತ್ರ ಬಸ್ತಿರ್ವಿರೇಕಶ್ಚ ಗಲಪೀಡಾದಿಕರ್ಮ ಚ||೨೨||
अतिप्रपीडितः कोष्ठे तिष्ठ्त्यायाति वा गलम्| तत्र बस्तिर्विरेकश्च गलपीडादिकर्म च||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanottaramAturaM rakShet (23) · Śloka 23
ವಮನಾದ್ಯೈರ್ವಿಶುದ್ಧಂ ಚ ಕ್ಷಾಮದೇಹಬಲಾನಲಮ್| ಯಥಾಣ್ಡಂ ತರುಣಂ ಪೂರ್ಣಂ ತೈಲಪಾತ್ರಂ ಯಥಾ ತಥಾ| ಭಿಷಕ್ಪ್ರಯತ್ನತೋ ರಕ್ಷೇತ್ ಸರ್ವಸ್ಮಾದಪಚಾರತಃ||೨೩||
वमनाद्यैर्विशुद्धं च क्षामदेहबलानलम्| यथाण्डं तरुणं पूर्णं तैलपात्रं यथा तथा| भिषक्प्रयत्नतो रक्षेत् सर्वस्मादपचारतः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAre rasAnusAramupayogakramaH (24) · Śloka 24
ದದ್ಯಾನ್ಮಧುರಹೃದ್ಯಾನಿ ತತೋಽಮ್ಲಲವಣೌ ರಸೌ| ಸ್ವಾದುತಿಕ್ತೌ ತತೋ ಭೂಯಃ ಕಷಾಯಕಟುಕೌ ತತಃ| ಅನ್ಯೋನ್ಯಪ್ರತ್ಯನೀಕಾನಾಂ ರಸಾನಾಂ ಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷಯೋಃ| ವ್ಯಾತ್ಯಾಸಾದುಪಯೋಗೇನ ಕ್ರಮಾತ್ತಂ ಪ್ರಕೃತಿಂ ನಯೇತ್| ಸರ್ವಸಹಃ ಸ್ಥಿರಬಲೋ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಗತಃ||೨೪||
दद्यान्मधुरहृद्यानि ततोऽम्ललवणौ रसौ| स्वादुतिक्तौ ततो भूयः कषायकटुकौ ततः| अन्योन्यप्रत्यनीकानां रसानां स्निग्धरूक्षयोः| व्यात्यासादुपयोगेन क्रमात्तं प्रकृतिं नयेत्| सर्वसहः स्थिरबलो विज्ञेयः प्रकृतिं गतः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atrAntare apathyAni (25) · Śloka 25
ಅತ್ರಾನ್ತರೇ ತ್ಯಜೇದಷ್ಟೌ ಭಾಶ್ಯಾದೀನಿ ವಿಶೇಷತಃ||೨೫||
अत्रान्तरे त्यजेदष्टौ भाश्यादीनि विशेषतः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatroccairBAShyAdupadravAH tatra vidhishca (26) · Śloka 26
ಉಚ್ಚೈರ್ಭಾಷ್ಯಾಚ್ಛಿರೋರೋಗತಿಮಿರೋರಃ ಸ್ವರವ್ಯಥಾಃ| ರಕ್ತನಿಷ್ಠೀವತಮಕಜ್ವರಾದ್ಯಾಸ್ತತ್ರ ಸಾಧನಮ್| ಅಭ್ಯಙ್ಗಸ್ವೇದನಸ್ಯಾಽಧೋ ಭಕ್ತಸ್ನೇಹೋಪಸೇವನಮ್| ಮೌನಂ ವಿಧಿರ್ವಾತಹರೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ ವಿಕಾರಜಿತ್||೨೬||
उच्चैर्भाष्याच्छिरोरोगतिमिरोरः स्वरव्यथाः| रक्तनिष्ठीवतमकज्वराद्यास्तत्र साधनम्| अभ्यङ्गस्वेदनस्याऽधो भक्तस्नेहोपसेवनम्| मौनं विधिर्वातहरो यथास्वं च विकारजित्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyAsyAdiBirupadravAstatra vidhishca (27) · Śloka 27
ಅತ್ಯಾಸ್ಯಾಯಾನಯಾನಾಭ್ಯಾಂ ಸನ್ಧಿಮೂರ್ಧತ್ರಿಕಾದಿರುಕ್| ಅತಿಚಿಙ್ಕ್ರಮಣಾತ್ ಪಾದಜಙ್ಘೋರುಸದನಾದಯಃ| ತೇಷಾಂ ವಾತಹರಂ ಸರ್ವಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದಾದಿ ಶಸ್ಯತೇ| ಅಜೀರ್ಣಭೋಜನಾದಾಮವಿಷಚ್ಛರ್ದಿಜ್ವರಾದಯಃ| ತತ್ರ ಮಾತ್ರಾಶಿತೀಯೋಕ್ತೋ ವಿಧೇಯೋ ವಿಧಿರಾಮಹಾ| ಅಹಿತಾನ್ನಾದ್ಯಥಾದೋಷಂ ರೋಗಾಃ ಸ್ಯುರ್ಭೇಷಜಾನಿ ಚ||೨೭||
अत्यास्यायानयानाभ्यां सन्धिमूर्धत्रिकादिरुक्| अतिचिङ्क्रमणात् पादजङ्घोरुसदनादयः| तेषां वातहरं सर्वं स्नेहस्वेदादि शस्यते| अजीर्णभोजनादामविषच्छर्दिज्वरादयः| तत्र मात्राशितीयोक्तो विधेयो विधिरामहा| अहितान्नाद्यथादोषं रोगाः स्युर्भेषजानि च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana divAsvApAdupadravAstatra vidhishca (28) · Śloka 28
ಹಲೀಮಕಾದಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾತ್ಪುರಾ ಗದಾಃ| ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕಫಜಿತ್ತೇಷು ಧೂಮರೂಕ್ಷಾನ್ನಲಙ್ಘನಮ್||೨೮||
हलीमकादयः प्रोक्ता दिवास्वप्नात्पुरा गदाः| विदध्यात् कफजित्तेषु धूमरूक्षान्नलङ्घनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyavAyAdupadravAstatra vidhishca (29) · Śloka 29
ವ್ಯವಾಯಾಜ್ಜೀವಿತಭ್ರಂಶಸ್ತೈಸ್ತೈರಸ್ಯಾನಿಲಾಮಯೈಃ| ಗುದೋಽವಲುಪ್ಯತ ಇವ ಭ್ರಮತೀವ ಚ ಚೇತನಾ| ಮೇಢ್ರಂ ಧೂಮಾಯತಿ ಮನಸ್ತಮಸೀವ ಪ್ರವೇಶ್ಯತೇ| ಜೀವನೀಯಶೃತಕ್ಷೀರಸರ್ಪಿಷೋರುಪಸೇವನಮ್| ಆಹಾರೋ ಬೃಂಹಣಸತ್ರ ವೃಷ್ಯಾಸ್ತೇ ತೇ ಚ ಬಸ್ತಯಃ||೨೯||
व्यवायाज्जीवितभ्रंशस्तैस्तैरस्यानिलामयैः| गुदोऽवलुप्यत इव भ्रमतीव च चेतना| मेढ्रं धूमायति मनस्तमसीव प्रवेश्यते| जीवनीयशृतक्षीरसर्पिषोरुपसेवनम्| आहारो बृंहणसत्र वृष्यास्ते ते च बस्तयः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadA~a~atureShu PalavartiprayogaH (30) · Śloka 30
ವೇಗರೋಧೋರ್ಧ್ವವಾತತ್ವಾತ್ಪ್ರಾಗುಕ್ತಾ ಯೇ ಸದಾತುರಾಃ| ತೇಷಾಂ ವಿಬದ್ಧೇ ಪವನೇ ಸರ್ವದೇಹೋಪತಾಪಿನಿ| ಫಲವರ್ತಿ ಪುರಾ ದದ್ಯಾದಥ ಬಸ್ತಿಂ ಚಲಾಪಹಮ್||೩೦||
वेगरोधोर्ध्ववातत्वात्प्रागुक्ता ये सदातुराः| तेषां विबद्धे पवने सर्वदेहोपतापिनि| फलवर्ति पुरा दद्यादथ बस्तिं चलापहम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadA~a~atureShu bastikramaH (31) · Śloka 31
ನಿಕುಮ್ಭಕುಮ್ಭಾಗ್ನ್ಯುರುಬೂಕಧಾವನೀ- ಪುನರ್ನವಂ ದಾರು ಮಹಚ್ಚ ಪಞ್ಚಕಮ್| ಫಲಂ ಚ ಮೂತ್ರೇ ಕ್ವಥಿತಂ ಸಮಸ್ತು ತದ್ ಘೃತಂ ಸತೈಲಂ ಲವಣಾನಿ ಪಞ್ಚ ಚ| ನಿರೂಹಿತಂ ಧನ್ವರಸೇನ ಭೋಜಯೇ- ನ್ನಿಕುಮ್ಭತೈಲೇನ ತತೋಽನುವಾಸಯೇತ್| ಬಲಾಂ ಸರಾಸ್ನಾಂ ಫಲಬಿಲ್ವಚಿತ್ರಕಾನ್ ದ್ವಿಞ್ಚಮೂಲಂ ಕೃತಮಾಲಕಾತ್ ಫಲಮ್| ಯವಾನ್ ಕುಲತ್ಥಾಂಶ್ಚ ಪಚೇಜ್ಜಲೇ ರಸಃ ಸಮುಸ್ತಪಾಠೇನ್ದ್ರಯವೈಶ್ಚ ಕಲ್ಕವಾನ್| ಸತೈಲಸರ್ಪಿರ್ಗುಡಸೈನ್ಧವೋ ಹಿತಃ ಸದಾತುರಾಣಾಂ ಬಲಪುಷ್ಟಿವರ್ಣದಃ| ತಥಾಽನುವಾಸ್ಯಂ ಮಧುಕೇನ ಸಾಧಿತಂ ಫಲೇನ ಬಿಲ್ವೇನ ಶತಾಹ್ವಯಾಽಥವಾ| ಸಜೀವನೀಯಸ್ತು ರಸೋಽನುವಾಸನೇ ನಿರೂಹಣೇ ಚಾಽಲವಣಃ ಶಿಶೋರ್ಹಿತಃ||೩೧||
निकुम्भकुम्भाग्न्युरुबूकधावनी- पुनर्नवं दारु महच्च पञ्चकम्| फलं च मूत्रे क्वथितं समस्तु तद् घृतं सतैलं लवणानि पञ्च च| निरूहितं धन्वरसेन भोजये- न्निकुम्भतैलेन ततोऽनुवासयेत्| बलां सरास्नां फलबिल्वचित्रकान् द्विञ्चमूलं कृतमालकात् फलम्| यवान् कुलत्थांश्च पचेज्जले रसः समुस्तपाठेन्द्रयवैश्च कल्कवान्| सतैलसर्पिर्गुडसैन्धवो हितः सदातुराणां बलपुष्टिवर्णदः| तथाऽनुवास्यं मधुकेन साधितं फलेन बिल्वेन शताह्वयाऽथवा| सजीवनीयस्तु रसोऽनुवासने निरूहणे चाऽलवणः शिशोर्हितः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasthavirayornirUhe pathyavisheShaH (32-33) · Śloka 33
ನಿರೂಹಬಸ್ತೇರ್ನೈವಾನ್ಯತ್ ಪಥ್ಯಂ ಸ್ಥವಿರಬಾಲಯೋಃ| ಬಲಾಙ್ಗವರ್ದ್ಧನಂ ಶೀಘ್ರಮಾದೃತೋ ಯೋಜಯೇದತಃ||೩೨|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಸ್ನೇಹವ್ಯಾಪತ್ಸಿದ್ಧಿರ್ನಾಮ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೩೩||
निरूहबस्तेर्नैवान्यत् पथ्यं स्थविरबालयोः| बलाङ्गवर्द्धनं शीघ्रमादृतो योजयेदतः||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने स्नेहव्यापत्सिद्धिर्नाम सप्तमोऽध्यायः||३३||
🔊 Audio coming soon