Adhikarana atha BeShajakalpo nAmA~aShTamo~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ಭೇಷಜಕಲ್ಪಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾಽಽತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो भेषजकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyato BUmiparIkShA (2) · Śloka 2
ಜಾಙ್ಗಲೇ ಸಾಧಾರಣೇ ವಾ ದೇಶೇ ಯಥಾಕಾಲಂ ಶಿಶಿರಾತಪಪವನ- ಸಲಿಲಸೇವಿತೇ ಸಮೇ ಶುಚೌ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣೋದಕೇ ಶ್ಮಶಾನಚೈತ್ಯ- ದೇವಯಜನಾಽಽಗಾರಸಭಾಶ್ವಭ್ರಾಽಽರಾಮವಲ್ಮೀಕೋಷರವಿರಹಿತೇ ಕುಶರೋಹಿಷಾಸ್ತೀರ್ಣೇ ಸ್ನಿಗ್ಧಕೃಷ್ಣಸುವರ್ಣಮಧುರಸುರಭಿಮೃತ್ತಿಕೇ- ಮೃದಾವಫಾಲಕೃಷ್ಟೇಽನುಪಹತೇಽನ್ಯೈರ್ಬಲವತ್ತರೈರ್ದ್ರುಮೈರ್ಭೇಷಜಾನಿ ಪ್ರಶ- ಸ್ಯನ್ತ ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯತೋ ಭೂಮಿಪರೀಕ್ಷಾ||೨||
जाङ्गले साधारणे वा देशे यथाकालं शिशिरातपपवन- सलिलसेविते समे शुचौ प्रदक्षिणोदके श्मशानचैत्य- देवयजनाऽऽगारसभाश्वभ्राऽऽरामवल्मीकोषरविरहिते कुशरोहिषास्तीर्णे स्निग्धकृष्णसुवर्णमधुरसुरभिमृत्तिके- मृदावफालकृष्टेऽनुपहतेऽन्यैर्बलवत्तरैर्द्रुमैर्भेषजानि प्रश- स्यन्त इति सामान्यतो भूमिपरीक्षा||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visheSheNa BUmiparIkShA (3) · Śloka 3
ವಿಶೇಷತಸ್ತ್ವಶ್ಮವತೀ ಸ್ಥಿರೋ ಗುರ್ವೀ ಶ್ಯಾಮಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಸ್ಥೂಲ- ತೃಣವೃಕ್ಷಸಸ್ಯಪ್ರಾಯಾ ಸ್ವಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾ| ಸ್ನಿಗ್ಧಾಶೀತಲಾಽಽ- ಸನ್ನೋದಕಾ ಸ್ನಿಗ್ಧತೃಣಸಸ್ಯಕೋಮಲವೃಕ್ಷಪ್ರಾಯಾ ಶುಕ್ಲಾ ಚಾ- ಮ್ಬುಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾ| ನಾನಾವರ್ಣಲಘ್ವಲ್ಪಪುಷ್ಪವತೀ ಪ್ರವಿರಲಾ ಪಾಣ್ಡು- ವೃಕ್ಷಪ್ರರೋಹಾಗ್ನಿಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾ| ರೂಕ್ಷಾ ರಾಸಭಭಸ್ಮವರ್ಣಾ ರೂಕ್ಷ- ತನುಕೋಟರವೃಕ್ಷಪ್ರಾಯಾಽಲ್ಪರಸಪ್ರರೋಹಾಽನಿಲಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾ| ಮೃದ್ವೀ- ಸಮಾ ಶ್ವಭ್ರವತ್ಯವ್ಯಕ್ತರಸಜಲಾ ಮಹಾಪರ್ವತವೃಕ್ಷಾ ಶ್ಯಾಮಾ ಚಾ- ಕಾಶಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾ| ತತ್ರಾಽಮ್ಬುಪೃಥಿವೀಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾಸು ಭೂಮಿಷು ಜಾತಾನಿ ವಿರೇಚನಾನಿ ಬೃಂಹಣಾನಿ ಚ ಶಸ್ಯನ್ತೇ| ಅನಲಾಽ- ನಿಲಾಽಽಕಾಶಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾಸು ವಮನಾನಿ| ಸರ್ವಗುಣಯುಕ್ತಾ- ಸೂಭಯತೋಭಾಗಾನಿ| ಆಕಾಶಗುಣಭೂಯಿಷ್ಠಾಸು ಶಮನಾನಿ| ಏವಂ ಬಲವತ್ತಮಾನಿ ಭವನ್ತಿ||೩||
विशेषतस्त्वश्मवती स्थिरो गुर्वी श्यामा कृष्णा स्थूल- तृणवृक्षसस्यप्राया स्वगुणभूयिष्ठा| स्निग्धाशीतलाऽऽ- सन्नोदका स्निग्धतृणसस्यकोमलवृक्षप्राया शुक्ला चा- म्बुगुणभूयिष्ठा| नानावर्णलघ्वल्पपुष्पवती प्रविरला पाण्डु- वृक्षप्ररोहाग्निगुणभूयिष्ठा| रूक्षा रासभभस्मवर्णा रूक्ष- तनुकोटरवृक्षप्रायाऽल्परसप्ररोहाऽनिलगुणभूयिष्ठा| मृद्वी- समा श्वभ्रवत्यव्यक्तरसजला महापर्वतवृक्षा श्यामा चा- काशगुणभूयिष्ठा| तत्राऽम्बुपृथिवीगुणभूयिष्ठासु भूमिषु जातानि विरेचनानि बृंहणानि च शस्यन्ते| अनलाऽ- निलाऽऽकाशगुणभूयिष्ठासु वमनानि| सर्वगुणयुक्ता- सूभयतोभागानि| आकाशगुणभूयिष्ठासु शमनानि| एवं बलवत्तमानि भवन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutvanusAraM bheShajasvarUpam (4) · Śloka 4
ತತ್ರ ಯಾನಿ ಕಾಲಜಾನ್ಯುಪಗತಸಮ್ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣರಸವೀರ್ಯಗನ್ಧ- ನಿಕಾಲಾತಪಾಗ್ನಿಸಲಿಲಪವನಶಸ್ತ್ರಜನ್ತುಭಿರನುಪಹತಗನ್ಧವ- ರ್ಣರಸಸ್ಪರ್ಶಪ್ರಭಾವಾನ್ಯವಗಾಢಮೂಲಾನ್ಯುದೀಚ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ಸ್ಥಿತಾನಿ| ತೇಷಾಂ ಶಾಖಾಪಲಾಶಮಚಿರಪ್ರರೂಢಂ ವರ್ಷಾವಸನ್ತಯೋರ್ಗ್ರಹ್ಯಮ್| ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಮೂಲಾನಿ ಶಿಶಿರೇ ವಾ ಶೀರ್ಣಪ್ರರೂಢಪರ್ಣಾನಾಮ್| ಶರದಿ ತ್ವಕ್ಕ- ನ್ದಕ್ಷೀರಾಣಿ| ಹೇಮನ್ತೇ ಸಾರಾಣಿ| ಯಥರ್ತು ಪುಷ್ಪಫಲಮ್| ಅನ್ಯೇ ಪುನರಾಹುಃ ಸೌಮ್ಯಾನ್ಯೌಷಧಾನಿ ಸೌಮ್ಯೇಷ್ವೃತುಷ್ವಾಗ್ನೇಯಾನ್ಯ- ಗ್ನೇಯೇಷು| ಏವಮವ್ಯಾಪನ್ನಾನ್ಯಾಪೂರ್ಣತರರಸವೀರ್ಯಾಣಿ ಚ ಭವನ್ತಿ||೪||
तत्र यानि कालजान्युपगतसम्पूर्णप्रमाणरसवीर्यगन्ध- निकालातपाग्निसलिलपवनशस्त्रजन्तुभिरनुपहतगन्धव- र्णरसस्पर्शप्रभावान्यवगाढमूलान्युदीच्यां दिशि स्थितानि| तेषां शाखापलाशमचिरप्ररूढं वर्षावसन्तयोर्ग्रह्यम्| ग्रीष्मे मूलानि शिशिरे वा शीर्णप्ररूढपर्णानाम्| शरदि त्वक्क- न्दक्षीराणि| हेमन्ते साराणि| यथर्तु पुष्पफलम्| अन्ये पुनराहुः सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुष्वाग्नेयान्य- ग्नेयेषु| एवमव्यापन्नान्यापूर्णतररसवीर्याणि च भवन्ति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BeShajagrahaNavidhiH (5) · Śloka 5
ಅಥ ಮಙ್ಗಲಾಚಾರಃ ಕಲ್ಯಾಣವೃತ್ತಃ ಶುಚಿಃ ಶುಕ್ಲವಾಸಾಃ ಸಮ್ಪೂಜ್ಯ ಚ ದೇವತಾಮಶ್ವಿನೌ ಗೋಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಶ್ಚ ಕೃತೋಪವಾಸಃ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖ ಉದಙ್ಮುಖೋ ವಾ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್| ಗೃಹೀತ್ವಾ ಚಾಽನುರೂಪ- ಗುಣವದ್ಭಾಜನಸಂಸ್ಥಾನ್ಯಾಗಾರೇಷು ಪೂರ್ವೋತ್ತರದ್ವಾರೇಷು ನಿವಾತಪ್ರವಾ- ತೈಕದೇಶೇಷು ನಿತ್ಯಪುಷ್ಪೋಪಹಾರಬಲಿಕರ್ಮವತ್ಸ್ವಗ್ನಿಸಲಿಲೋಪ- ಸ್ವೇದಧೂಮರಜೋಮೂಷಿಕಚತುಷ್ಪದಾಮನಭಿಗಮನೀಯಾನಿ ಸ್ವವಚ್ಛ- ನ್ನಾನಿ ಶಿಕ್ಯೇಷ್ವಾಸಜ್ಯ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ತಾನಿ ಸಕ್ಷೀರಾಣ್ಯುಪಕಲ್ಪಯೇತ್| ತದಸಮ್ಪತ್ತಾವನತಿಕ್ರನ್ತ- ವತ್ಸರಾಣಿ| ಪುರಾಣಾನಿ ತು ಪಿಪ್ಪಲೀವಿಡಙ್ಗಗುಡಮಧುಘೃತಾನಿ| ಅಪಿ ಚ ಕ್ಷೀರಂ ಬಾಷ್ಕಯಣಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ವಿಣ್ಮೂತ್ರಂ ತಚ್ಚ ನೀರುಜಾಮ್| ವಯೋಬಲವತಾಂ ಧಾತುಪಿಚ್ಛಶೃಙ್ಗಖುರಾದಿಕಮ್||೫||
अथ मङ्गलाचारः कल्याणवृत्तः शुचिः शुक्लवासाः सम्पूज्य च देवतामश्विनौ गोब्राह्मणांश्च कृतोपवासः प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा गृह्णीयात्| गृहीत्वा चाऽनुरूप- गुणवद्भाजनसंस्थान्यागारेषु पूर्वोत्तरद्वारेषु निवातप्रवा- तैकदेशेषु नित्यपुष्पोपहारबलिकर्मवत्स्वग्निसलिलोप- स्वेदधूमरजोमूषिकचतुष्पदामनभिगमनीयानि स्ववच्छ- न्नानि शिक्येष्वासज्य स्थापयेत्| तानि सक्षीराण्युपकल्पयेत्| तदसम्पत्तावनतिक्रन्त- वत्सराणि| पुराणानि तु पिप्पलीविडङ्गगुडमधुघृतानि| अपि च क्षीरं बाष्कयणं ग्राह्यं विण्मूत्रं तच्च नीरुजाम्| वयोबलवतां धातुपिच्छशृङ्गखुरादिकम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BeShajAnAM pa~jcavidhaH kalpaH (6) · Śloka 6
ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ತು ಭೇಷಜಾನಾಂ ಕಷಾಯ ಕಲ್ಪಃ| ನಿರ್ಯಾಸಃ ಕಲ್ಕೋ ನಿರ್ಯೂಹಃ ಶೀತಃ ಫಾಣ್ಟಶ್ಚ| ತೇ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಬಲಿನಃ||೬||
पञ्चविधस्तु भेषजानां कषाय कल्पः| निर्यासः कल्को निर्यूहः शीतः फाण्टश्च| ते यथापूर्वं बलिनः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niryAsalakShaNam (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ಸದ್ಯಃ ಸಮುದ್ಧತಪ್ರಕ್ಷಾಲಿತಕ್ಷುಣ್ಣಸ್ಯ ತಾನ್ತವನಿಷ್ಪೀಡಿ- ತಸ್ಯ ಸ್ವರಸೋ ನಿರ್ಯಾಸಃ||೭||
तत्र सद्यः समुद्धतप्रक्षालितक्षुण्णस्य तान्तवनिष्पीडि- तस्य स्वरसो निर्यासः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalkalakShaNaM cUrNAdyaBede yuktishca (8) · Śloka 8
ಉಪಲದಶನಾದಿಪಿಷ್ಟಸ್ತು ಕಲ್ಕಃ| ಶುಷ್ಕಪಿಷ್ಟಃ ಸೂಕ್ಷ್ಮತಾನ್ತ- ವಪಟಚ್ಯುತಶ್ಚೂರ್ಣಃ| ತಸ್ಯ ಸಮಸ್ತದ್ರವ್ಯಾಽಪರಿತ್ಯಾಗಾದಾಽಽಪ್ಲು- ತೋಪಯೋಗಾಚ್ಚ ಕಲ್ಕಾದಭೇದಃ||೮||
उपलदशनादिपिष्टस्तु कल्कः| शुष्कपिष्टः सूक्ष्मतान्त- वपटच्युतश्चूर्णः| तस्य समस्तद्रव्याऽपरित्यागादाऽऽप्लु- तोपयोगाच्च कल्कादभेदः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niryUhalakShaNaM vidhishca (9) · Śloka 9
ಕ್ವಾಥೋ ನಿರ್ಯೂಹಃ| ತತ್ರ ಭೇದ್ಯಾನ್ಯೌಷಧಾನ್ಯಣುಶೋ ಭೇದಯಿತ್ವಾ ಛೇದ- ಯಿತ್ವಾ ಛೇದ್ಯಾನಿ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯೋದಕೇನ ಶುಚೌ ರೂಕ್ಷಾಯಾಮಧಃ ಪ್ರಲಿ- ಪ್ತಾಯಾಂ ತಾಮ್ರಾಽಯೋಮೃನ್ಮಯಾನ್ಯತಮಾಯಾಂ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಂ ಸಮಾವಾಪ್ಯ ಬಹ್ವಲ್ಪಪಾನೀಯಗ್ರಾಹಿತಾನಾಮೌಷಧಾನಾಮಾಕಲಯ್ಯ ಯಾವತಾ ಮುಕ್ತ ರಸತಾ ಸ್ಯಾತ್ ತಾವದುದಕಮಾಸೇಚಯೇಚ್ಛೋಷಯೇಚ್ಚ| ಅಥಾಽಗ್ನಾ- ವಧಿಶ್ರಿತ್ಯ ಮಹತ್ಯಾಸನೇ ಸುಖೋಪವಿಷ್ಟಃ ಸರ್ವತಃ ಸತತಮವ- ಲೋಕಯನ್ ದರ್ವ್ಯಾವಘಟ್ಟಯನ್ ಮೃದುನಾ ಪರಿತಃ ಸಮುಪಗಚ್ಛತಾಽನಲೇನ ಸಾಧಯೇತ್| ಅವತಾರ್ಯ ಚ ಪರಿಸ್ರುತಂ ಯಥಾರ್ಹಸ್ಪರ್ಶಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಕ್ಷೀರಾದಿಸಹಿತಞ್ಚ ದ್ರವ್ಯಂ ನ ಸಮ್ಯಙ್ಮುಕ್ತರಸಂ ಭವತೀತಿ ವಾರಿ- ಕ್ವಾಥಪೂರ್ವಕಂ ಕ್ಷೀರಾದ್ಯೈಸ್ತದುಪದೇಶೇ ಅನುಪದಗ್ಧಂ ಕ್ವಾಥಯೇತ್||೯||
क्वाथो निर्यूहः| तत्र भेद्यान्यौषधान्यणुशो भेदयित्वा छेद- यित्वा छेद्यानि प्रक्षाल्योदकेन शुचौ रूक्षायामधः प्रलि- प्तायां ताम्राऽयोमृन्मयान्यतमायां स्थाल्यां समावाप्य बह्वल्पपानीयग्राहितानामौषधानामाकलय्य यावता मुक्त रसता स्यात् तावदुदकमासेचयेच्छोषयेच्च| अथाऽग्ना- वधिश्रित्य महत्यासने सुखोपविष्टः सर्वतः सततमव- लोकयन् दर्व्यावघट्टयन् मृदुना परितः समुपगच्छताऽनलेन साधयेत्| अवतार्य च परिस्रुतं यथार्हस्पर्शं प्रयुञ्जीत| क्षीरादिसहितञ्च द्रव्यं न सम्यङ्मुक्तरसं भवतीति वारि- क्वाथपूर्वकं क्षीराद्यैस्तदुपदेशे अनुपदग्धं क्वाथयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItaphANTayorlakShaNam (10) · Śloka 10
ಶೀತಸಲಿಲಾಪ್ಲುತಸ್ತು ನಿಶಾಪರ್ಯುಷಿತಪೂತಃ ಶೀತಃ| ಉಷ್ಣಾ- ಮ್ಭಸಿ ಕ್ಷುಣ್ಣಾಭಿಷುತಪೂತಃ ಫಾಣ್ಟಃ||೧೦||
शीतसलिलाप्लुतस्तु निशापर्युषितपूतः शीतः| उष्णा- म्भसि क्षुण्णाभिषुतपूतः फाण्टः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyeShvauShadhAnAM mAtrAvicAraH (11) · Śloka 11
ತತ್ರ ಸಮ್ಯಗ್ರಸವೀರ್ಯಾದೀನ್ಯೌಷಧಸ್ಯ ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ವ್ಯಾಧ್ಯಾಽಽತು- ರಾದಿಬಲತಶ್ಚ ನಿರ್ಯಾಸಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಪನಾಂ ಮಾತ್ರಾಞ್ಚ ಸಂಶ್ರಯೇತ್||೧೧||
तत्र सम्यग्रसवीर्यादीन्यौषधस्य समीक्ष्य व्याध्याऽऽतु- रादिबलतश्च निर्यासादीनां कल्पनां मात्राञ्च संश्रयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra ekIyamatam (12) · Śloka 12
ತಥಾ ಚ ಕೇಚಿದಾಹುಃ- ಮಾತ್ರಾಯಾ ನ ವ್ಯವಸ್ಥಾಽಸ್ತಿ ವ್ಯಾಧಿಂ ಕೋಷ್ಠಂ ಬಲಂ ವಯಃ| ಆಲೋಚ್ಯ ದೇಶಕಾಲೌ ಚ ಯೋಜ್ಯಾ ತದ್ವಚ್ಚ ಕಲ್ಪನಾ||೧೨||
तथा च केचिदाहुः- मात्राया न व्यवस्थाऽस्ति व्याधिं कोष्ठं बलं वयः| आलोच्य देशकालौ च योज्या तद्वच्च कल्पना||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niryAsAdInAM mAtrAnirdeshaH (13) · Śloka 13
ಇತ್ಯಲಮೇತದುಪದಿಷ್ಟಂ ಬುದ್ಧಿಮತಾಂ ಜ್ಞಾನಪ್ರಬೋಧಾಯ| ಯಥಾ ತು ಸರ್ವೇ ಭಿಷಜೋ ವಿಜ್ಞಾಸ್ಯನ್ತಿ ತಥೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ| ನಿರ್ಯಾಸಸ್ಯ ಮಧ್ಯಮಾ ಮಾತ್ರಾ ಚತುಷ್ಪಲಮ್| ಕಲ್ಕಚೂರ್ಣಯೋಃ ಕರ್ಷಃ| ಪಲತ್ರಯಂ ತದಾ- ಽಽಲೋಡನೇ||೧೩||
इत्यलमेतदुपदिष्टं बुद्धिमतां ज्ञानप्रबोधाय| यथा तु सर्वे भिषजो विज्ञास्यन्ति तथोपदेक्ष्यते| निर्यासस्य मध्यमा मात्रा चतुष्पलम्| कल्कचूर्णयोः कर्षः| पलत्रयं तदा- ऽऽलोडने||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niryUhakalpanAparibhAShA (14) · Śloka 14
ನಿರ್ಯೂಹೇ ಭೇಷಜಪಲಮುದಕಾರ್ಧಪ್ರಸ್ಥೇಽಧಿಶ್ರಿತ್ಯ ಪಾದಶೇಷಿತಮವ- ತಾರಯೇತ್||೧೪||
निर्यूहे भेषजपलमुदकार्धप्रस्थेऽधिश्रित्य पादशेषितमव- तारयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItaphANTayoH kalpanAparibhAShA (15) · Śloka 15
ಶೀತಫಾಣ್ಟಯೋರೌಷಧಪಲಂ ಷಟ್ಚತುರ್ಭಿರಮ್ಬುಪಲೈರಾಸುತಮಿತಿ||೧೫||
शीतफाण्टयोरौषधपलं षट्चतुर्भिरम्बुपलैरासुतमिति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapAkaparibhAShA (16) · Śloka 16
ಸ್ನೇಹಪಾಕೇ ತ್ವನಿರ್ದಿಷ್ಟಪ್ರಮಾಣೇ ಸಮುದಿತಸ್ಯ ದ್ರವಸ್ಯ ಪಾದೇನ ಸ್ನೇಹೋ ಯೋಜ್ಯಸ್ತತ್ ಪಾದೇನ ಕಲ್ಕಃ| ಅನ್ಯೇ ಪುನಃ ಪಠನ್ತಿ- ಸ್ನೇಹಪಾಕೇ ತ್ವಮಾನೋಕ್ತೌಚತುರ್ಗುಣವಿವರ್ದ್ಧಿತಮ್| ಕಲ್ಕಸ್ನೇಹದ್ರವಂ ಯೋಜ್ಯಮಧೀತೇ ಶೌನಕಃ ಪುನಃ| ಸ್ನೇಹೇ ಸಿಧ್ಯತಿ ಶುದ್ಧಾಮ್ಬುನಿಷ್ಕ್ವಾಥಸ್ವರಸೈಃ ಕ್ರಮಾತ್| ಕಲ್ಕಸ್ಯ ಯೋಜಯೇದಂಶಂ ಚತುರ್ಥಂ ಷಷ್ಠಮಷ್ಟಮಮ್| ಪಞ್ಚಪ್ರಭೃತಿ ತು ದ್ರವಂ ಪೃಥಕ್ಸ್ನೇಹಸಮಮೇವಾವಪೇತ್| ಅನಿರುಪಿತ- ಕಲ್ಪನಂ ಚ ಭೈಷಜ್ಯಂ ಕಲ್ಕೀಕುರ್ಯಾತ್| ಅಥೈಕಧ್ಯಂ ಪ್ರತಿಸಂ- ಸೃಜ್ಯಾ-ಧಿಶ್ರಿತ್ಯ ಚ ನಿರ್ಯೂಹವತ್ ಸಾಧಯೇತ್| ತತ್ರ ಯದಾ ವಿರಮತಿ ಶಬ್ದಃ ಪ್ರಸಾದಮಾಪದ್ಯತೇ ಸ್ನೇಹೋ ಯಥಾಸ್ವಂ ವರ್ಣಗನ್ಧರಸೋತ್ಪತ್ತಿರ್ಭೈಷಜ್ಯಮಙ್ಗುಲೀಭ್ಯಾಂ ಮೃದ್ಯಮಾನಾಮನತಿಮೃದ್ವ- ನತಿದಾರುಣಮನಙ್ಗುಲಿಗ್ರಾಹಿ ಚ ಸ್ಯಾತ್| ಸ ಕಾಲಸ್ತಸ್ಯಾಽ- ವತರಣಾಯ| ಅಪಿ ಚ- ಘೃತಸ್ಯ ಫೇನೋಪಶಮಸ್ತೈಲಸ್ಯ ತು ತದುದ್ಭವಃ| ಲೇಹಸ್ಯ ತನ್ತುಮತ್ತಾಪ್ಸು ಮಜ್ಜನಂ ಸರಣಂ ನ ಚ| ಅಥಾಽವತಾರ್ಯ ಶೀತೀಭೂತಮಹತೇನ ವಾಸಸಾ ಪರಿಪೂಯ ಶುಚೌ ದೃಢೇ ಕಲಶೇ ಸಮಾಸಿಚ್ಯ ಪಿಧಾನೇನ ಪಿಧಾಯ ಶುಕ್ಲೇನ ವಸ್ತ್ರ- ಪಟ್ಟೇನಾಚ್ಛಾದ್ಯ ಸೂತ್ರೇಣ ಸುಬದ್ಧಂ ಸ್ವನುಗುಪ್ತಂ ಶುಚೌ ದೇಶೇ ಸುಸ್ಥಿತಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್||೧೬||
स्नेहपाके त्वनिर्दिष्टप्रमाणे समुदितस्य द्रवस्य पादेन स्नेहो योज्यस्तत् पादेन कल्कः| अन्ये पुनः पठन्ति- स्नेहपाके त्वमानोक्तौचतुर्गुणविवर्द्धितम्| कल्कस्नेहद्रवं योज्यमधीते शौनकः पुनः| स्नेहे सिध्यति शुद्धाम्बुनिष्क्वाथस्वरसैः क्रमात्| कल्कस्य योजयेदंशं चतुर्थं षष्ठमष्टमम्| पञ्चप्रभृति तु द्रवं पृथक्स्नेहसममेवावपेत्| अनिरुपित- कल्पनं च भैषज्यं कल्कीकुर्यात्| अथैकध्यं प्रतिसं- सृज्या-धिश्रित्य च निर्यूहवत् साधयेत्| तत्र यदा विरमति शब्दः प्रसादमापद्यते स्नेहो यथास्वं वर्णगन्धरसोत्पत्तिर्भैषज्यमङ्गुलीभ्यां मृद्यमानामनतिमृद्व- नतिदारुणमनङ्गुलिग्राहि च स्यात्| स कालस्तस्याऽ- वतरणाय| अपि च- घृतस्य फेनोपशमस्तैलस्य तु तदुद्भवः| लेहस्य तन्तुमत्ताप्सु मज्जनं सरणं न च| अथाऽवतार्य शीतीभूतमहतेन वाससा परिपूय शुचौ दृढे कलशे समासिच्य पिधानेन पिधाय शुक्लेन वस्त्र- पट्टेनाच्छाद्य सूत्रेण सुबद्धं स्वनुगुप्तं शुचौ देशे सुस्थितं स्थापयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana patimANanirdeshaH (17) · Śloka 17
ಪರಿಮಾಣಂ ಪುನಃ ಷಡ್ವಂಶ್ಯೋ ಮರೀಚಿಃ| ತಾಃ ಷಟ್ಸರ್ಷಪಃ| ತೇಽಷ್ಟೌ ತಣ್ಡುಲಃ| ತೌ ಧಾನ್ಯಮಾಷಃ| ತೌ ಯವಃ| ಅತಃ ಪರಂ ಚತುರ್ಗುಣವೃದ್ಧ್ಯಾಽಣ್ಡಿಕಾಮಾಷಕಶಾಣಕರ್ಷಪಲಕುಡವಪ್ರಸ್ಥಾ- ಽಽಢಕದ್ರೋಣವಹಾಃ ಕಲ್ಪ್ಯನ್ತೇ| ಧರಣಂ ತು ಪಲಸ್ಯ ದಶಮೋ ಭಾಗಃ| ಮಾಷಕಸ್ಯ ಪರ್ಯಾಯೋ ಹೇಮೋ ಧಾನಕಶ್ಚ| ಶಾಣದ್ವಯಸ್ಯ ಪರ್ಯಾಯೋ ದ್ರಙ್ಕ್ಷಣಃ ಕೋಲೋ ವಟಕಶ್ಚ| ಕರ್ಷಸ್ಯ ಸುವರ್ಣಮಕ್ಷಂ ಪಿಚುರ್ಬಿಡಾಲಪದಕಂ ಪಾಣಿತಲಂ ತಿನ್ದುಕಂ ಕವಲಗ್ರಹಃ ಷೋಡ- ಶಿಕಾ ಚ| ಕರ್ಷದ್ವಯಸ್ಯ ಶುಕ್ತಿರಷ್ಟಮಿಕಾ ಚ| ಪಲಸ್ಯ ಮುಷ್ಟಿಃ ಪ್ರಕುಞ್ಚಶ್ಚತುರ್ಥಿಕಾಬಿಲ್ವಮಾತ್ರಞ್ಚ| ಪಲದ್ವಯಸ್ಯ ಪ್ರಸೃತೋ- ಽಷ್ಟಮಾನಂ ಚ| ಕುಡವಸ್ಯಾಽಞ್ಜಲಿಃ| ಕುಡವದ್ವಯಸ್ಯ ಮಾನಿಕಾ| ಆಢಕಸ್ಯ ಪಾತ್ರಂ ಕಂಸಶ್ಚ| ದೋಣಸ್ಯ ನಲ್ವಣಾರ್ಮಣೋನ್ಮಾನಘಟ- ಕುಮ್ಭಕಲಶಾಃ| ದ್ರೋಣದ್ವಯಸ್ಯ ಶೂರ್ಪಃ| ತುಲಾ ಪುನಃ ಪಲ- ಶತಮ್| ತಾನಿ ವಿಂಶತಿರ್ಭಾರ ಇತಿ| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಶುಷ್ಕಮೇಯೇಷ್ವಿದಂ ಮಾನಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ತು ದ್ರವಾಽಽರ್ದ್ರಯೋಃ||೧೭||
परिमाणं पुनः षड्वंश्यो मरीचिः| ताः षट्सर्षपः| तेऽष्टौ तण्डुलः| तौ धान्यमाषः| तौ यवः| अतः परं चतुर्गुणवृद्ध्याऽण्डिकामाषकशाणकर्षपलकुडवप्रस्था- ऽऽढकद्रोणवहाः कल्प्यन्ते| धरणं तु पलस्य दशमो भागः| माषकस्य पर्यायो हेमो धानकश्च| शाणद्वयस्य पर्यायो द्रङ्क्षणः कोलो वटकश्च| कर्षस्य सुवर्णमक्षं पिचुर्बिडालपदकं पाणितलं तिन्दुकं कवलग्रहः षोड- शिका च| कर्षद्वयस्य शुक्तिरष्टमिका च| पलस्य मुष्टिः प्रकुञ्चश्चतुर्थिकाबिल्वमात्रञ्च| पलद्वयस्य प्रसृतो- ऽष्टमानं च| कुडवस्याऽञ्जलिः| कुडवद्वयस्य मानिका| आढकस्य पात्रं कंसश्च| दोणस्य नल्वणार्मणोन्मानघट- कुम्भकलशाः| द्रोणद्वयस्य शूर्पः| तुला पुनः पल- शतम्| तानि विंशतिर्भार इति| भवति चात्र- शुष्कमेयेष्विदं मानं द्विगुणं तु द्रवाऽऽर्द्रयोः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paribhAShAsaMgrahaH (18-19) · Śloka 19
ಪೇಷಣಾಽಽಲೋಡನೇ ವಾರಿ ಸ್ನೇಹಪಾಕೇ ಚ ನಿರ್ದ್ರವೇ| ಕಲ್ಪಯೇತ್ಸದೃಶಾನ್ ಭಾಗಾನ್ ಪ್ರಮಾಣಂ ಯತ್ರ ನೋದಿತಮ್| ಅನಿರ್ದಿಷ್ಟಾಽಪ್ರಸಿದ್ಧೇಷು ಮೂಲಂ ಗ್ರಾಹ್ಯಂ ತ್ವಗಾದಿಷು| ಸ್ನೇಹಪಾಕಸ್ತ್ರಿಧಾ ಮನ್ಧಶ್ಚಿಕ್ಕಣಃ ಖರಚಿಕ್ಕಣಃ| ಮನ್ದಃ ಕಲ್ಕಸಮೇ ಕಿಟ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕಣೋ ಮದನೋಪಮೇ| ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಸೀದತಿ ಕೃಷ್ಣೇ ಚ ವರ್ತ್ತಮಾನೇ ತು ಪಶ್ಚಿಮಃ| ದಗ್ಧೋಽತ ಊರ್ಧ್ವಂ ನಿಷ್ಕಾರ್ಯಃ ಸ್ಯಾದಾಮಸ್ತ್ವಗ್ನಿಸಾದಕೃತ್| ಮೃದುರ್ನಸ್ಯೇ ಖರೋಽಭ್ಯಙ್ಗೇ ಪಾನೇ ಬಸ್ತೌ ಚ ಚಿಕ್ಕಣಃ| ಹಿಮವದ್ವನ್ಧ್ಯಶೈಲಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಯೋ ವ್ಯಾಪ್ತಾ ವಸುನ್ಧರಾ| ಸೌಮ್ಯಂ ಪಥ್ಯಂ ಚ ತತ್ರಾದ್ಯಮಾಽಽಗ್ನೇಯಂ ವೈನ್ಧ್ಯಮೌಷಧಮ್||೧೮|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ಕಲ್ಪಸ್ಥಾನೇ ಭೇಷಜಕಲ್ಪೋ ನಾಮ ಅಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೯||
पेषणाऽऽलोडने वारि स्नेहपाके च निर्द्रवे| कल्पयेत्सदृशान् भागान् प्रमाणं यत्र नोदितम्| अनिर्दिष्टाऽप्रसिद्धेषु मूलं ग्राह्यं त्वगादिषु| स्नेहपाकस्त्रिधा मन्धश्चिक्कणः खरचिक्कणः| मन्दः कल्कसमे किट्टे चिक्कणो मदनोपमे| किञ्चित् सीदति कृष्णे च वर्त्तमाने तु पश्चिमः| दग्धोऽत ऊर्ध्वं निष्कार्यः स्यादामस्त्वग्निसादकृत्| मृदुर्नस्ये खरोऽभ्यङ्गे पाने बस्तौ च चिक्कणः| हिमवद्वन्ध्यशैलाभ्यां प्रायो व्याप्ता वसुन्धरा| सौम्यं पथ्यं च तत्राद्यमाऽऽग्नेयं वैन्ध्यमौषधम्||१८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने भेषजकल्पो नाम अष्टमोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon