Adhikarana atha snehAdivyApatsiddhirnAma saptamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ സ്നേഹാദിവ്യാപത്സിദ്ധം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാऽऽത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः स्नेहादिव्यापत्सिद्धं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehabastivyApatsa~gkhyAnam (2) · Śloka 2
സ്നേഹബസ്തൌ മരുതപിത്തകഫാऽത്യാऽऽശവിഡാവൃതേ| ആഭുക്തേ ശ്ണുനപായ്വാऽऽമദത്തേऽഷ്ടൌ വ്യാപദഃ സ്മൃതാഃ||൨||
स्नेहबस्तौ मरुतपित्तकफाऽत्याऽऽशविडावृते| आभुक्ते श्णुनपाय्वाऽऽमदत्तेऽष्टौ व्यापदः स्मृताः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdipa~jcA~a~avaraNAni (3) · Śloka 3
ശീതേऽല്പോ വാऽധികേ വാതേ പിത്തേऽത്യുഷ്ണഃ കഫേ മൃദുഃ| അതിഭുക്തേ ഗുരുര്വര്ചഃ സഞ്ചയേऽല്പബലസ്തഥാ| ദത്തസ്തൈരാവൃതഃ സ്നേഹോ നാऽऽയാത്യഭിഭവാദപി||൩||
शीतेऽल्पो वाऽधिके वाते पित्तेऽत्युष्णः कफे मृदुः| अतिभुक्ते गुरुर्वर्चः सञ्चयेऽल्पबलस्तथा| दत्तस्तैरावृतः स्नेहो नाऽऽयात्यभिभवादपि||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAvRute lakShaNANi cikitsA ca (4) · Śloka 4
സ്തമ്ഭോരുസദനാധ്മാനജ്വരശൂലാങ്ഗമര്ദനൈഃ| പാറ്ശ്വരുഗ്വേഷ്ടനൈര്വിദ്യാദ്വായുനാ സ്നേഹമാവൃതമ്| സ്നിഘ്ദാമ്ലലവണോഷ്ണൈസ്തം രാസ്നാപീതദ്രുതൈലികൈഃ| സൌവീരകസുരാകോലകുലത്ഥയവസാധിതൈഃ| നിരൂഹൈര്നിര്ഹരേത് സമ്യക്സമൂത്രൈഃ പാഞ്ചമൂലികൈഃ| താഭ്യാമേവ ച തൈലാഭ്യാം സായം ഭുക്തേऽനുവാസയേത്||൪||
स्तम्भोरुसदनाध्मानज्वरशूलाङ्गमर्दनैः| पाऱ्श्वरुग्वेष्टनैर्विद्याद्वायुना स्नेहमावृतम्| स्निघ्दाम्ललवणोष्णैस्तं रास्नापीतद्रुतैलिकैः| सौवीरकसुराकोलकुलत्थयवसाधितैः| निरूहैर्निर्हरेत् सम्यक्समूत्रैः पाञ्चमूलिकैः| ताभ्यामेव च तैलाभ्यां सायं भुक्तेऽनुवासयेत्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAvRute lakShaNAni cikitsA ca (5) · Śloka 5
തൃഡ്ദാഹരാഗസമ്മോഹവൈവര്ണ്യതമകജ്വരൈഃ| വിദ്യാത്പിത്താവൃതം സ്വാദു തിക്തൈസ്തം ബസ്തിഭിര്ഹരേത്||൫||
तृड्दाहरागसम्मोहवैवर्ण्यतमकज्वरैः| विद्यात्पित्तावृतं स्वादु तिक्तैस्तं बस्तिभिर्हरेत्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAvRute lakShaNAni cikitsA ca (6) · Śloka 6
തന്ദ്രാശീതജ്വരാലസ്യപ്രസേകാരുചിഗൌരവൈഃ| സമൂര്ച്ഛാഗ്ലാനിഭിര്വിദ്യാച്ഛ്ലേഷ്മണാ സ്നേഹമാവ്മൃതമ്| കഷായതിക്തകടുകൈഃ സുരാമൂത്രോപസാധിതൈഃ| ഫലതൈലയുതൈഃ സാമ്ലൈര്ബസ്തിഭിസ്തം വിനിര്ഹരേത്||൬||
तन्द्राशीतज्वरालस्यप्रसेकारुचिगौरवैः| समूर्च्छाग्लानिभिर्विद्याच्छ्लेष्मणा स्नेहमाव्मृतम्| कषायतिक्तकटुकैः सुरामूत्रोपसाधितैः| फलतैलयुतैः साम्लैर्बस्तिभिस्तं विनिर्हरेत्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyashanAvRute lakShaNAni cikitsA ca (7) · Śloka 7
ഛര്ദിമൂര്ഛാരുചിഗ്ലാനിശൂലനിദ്രാങ്ഗമര്ദനൈഃ| ആമലിങ്ഗൈഃ സദാഹൈസ്തം വിദ്യാദത്യശനാവൃതമ്| കടൂനാം ലവണാനാഞ്ച ക്വാഥൈശ്ചൂര്ണൈശ്ച പാചനമ്| മൃദുര്വിരേകഃ സര്വം ച തത്രാऽऽമവിഹിതം ഹിതമ്||൭||
छर्दिमूर्छारुचिग्लानिशूलनिद्राङ्गमर्दनैः| आमलिङ्गैः सदाहैस्तं विद्यादत्यशनावृतम्| कटूनां लवणानाञ्च क्वाथैश्चूर्णैश्च पाचनम्| मृदुर्विरेकः सर्वं च तत्राऽऽमविहितं हितम्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viDAvRute lakShaNAni cikitsA ca (8) · Śloka 8
വിണ്മൂത്രാऽനിലസങ്ഗാര്ത്തിഗുരുത്വാധ്മാനഹൃദ്ഗ്രഹൈഃ| സ്നേഹം വിഡാവൃതം ജ്ഞാത്വാ സ്നേഹസ്വേദൈഃ സബസ്തിഭിഃ| ശ്യാമാബില്വാദിസിദ്ധൈശ്ച നിരൂഹൈഃ സാऽനുവാസനൈഃ| നിര്ഹരേദ് വിധിനാ സമ്യഗുദാവര്ത്തഹരേണ ച||൮||
विण्मूत्राऽनिलसङ्गार्त्तिगुरुत्वाध्मानहृद्ग्रहैः| स्नेहं विडावृतं ज्ञात्वा स्नेहस्वेदैः सबस्तिभिः| श्यामाबिल्वादिसिद्धैश्च निरूहैः साऽनुवासनैः| निर्हरेद् विधिना सम्यगुदावर्त्तहरेण च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhukte shUnapAyorvA dattasnehe lakShaNAni cikitsA ca (9) · Śloka 9
അഭുക്തേ ശൂനപായോര്വാ പേയമാത്രാऽശിതസ്യ വാ| ഗുദേ പ്രണിഹിതഃ സ്നേഹോ വേഗാദ്ധാവത്യനാവൃതഃ| ഊര്ധ്വകായം തതഃ കണ്ഠാദൂര്ധ്വേഭ്യഃ ഖേഭ്യ ഏത്യപി| മൂത്രശ്യാമാത്രിവൃത്സിദ്ധോ യവകോലകുലത്ഥവാന്| തത്സിദ്ധതൈലോ ദേയഃ സ്യാന്നിരൂഹഃ സാऽനുവാസനഃ| കണ്ഠാദാऽऽഗച്ഛതഃ സ്തമ്ഭകണ്ഠഗ്രഹവിരേചനൈഃ| ഛര്ദിഘ്നീഭിഃ ക്രിയാഭിശ്ച തസ്യ കുര്യാന്നിവര്ത്തനമ്||൯||
अभुक्ते शूनपायोर्वा पेयमात्राऽशितस्य वा| गुदे प्रणिहितः स्नेहो वेगाद्धावत्यनावृतः| ऊर्ध्वकायं ततः कण्ठादूर्ध्वेभ्यः खेभ्य एत्यपि| मूत्रश्यामात्रिवृत्सिद्धो यवकोलकुलत्थवान्| तत्सिद्धतैलो देयः स्यान्निरूहः साऽनुवासनः| कण्ठादाऽऽगच्छतः स्तम्भकण्ठग्रहविरेचनैः| छर्दिघ्नीभिः क्रियाभिश्च तस्य कुर्यान्निवर्त्तनम्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Amadatte lakShaNAni cikitsA ca (10) · Śloka 10
നാऽപക്വം പ്രണയേത് സ്നേഹം ഗുദം സ ഹ്യുപലിമ്പതി| തതഃ കുര്യാത്സരുങ്മോഹകണ്ഡൂശോഫാന് ക്രിയാऽത്ര ച| തീക്ഷ്ണോ ബസ്തിസ്തഥാ തൈലമര്കപത്രരസേ ശൃതമ്||൧൦||
नाऽपक्वं प्रणयेत् स्नेहं गुदं स ह्युपलिम्पति| ततः कुर्यात्सरुङ्मोहकण्डूशोफान् क्रियाऽत्र च| तीक्ष्णो बस्तिस्तथा तैलमर्कपत्ररसे शृतम्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau netradoShAstajjanyalakShaNAni ca (11) · Śloka 11
ഹൃസ്വം ദീര്ഘം തനു സ്ഥൂലം ജീര്ണ ശിഥിലബന്ധനമ്| പാറ്ശ്വച്ഛിദ്രം തഥാ വക്രമഷ്ടൌ നേത്രാണി വര്ജയേത്| അപ്രാപ്ത്യതിഗതിക്ഷോഭകര്ഷണക്ഷണനസ്രവാഃ| ഗുദപീഡാ ഗതിര്ജിഹ്യാ തേഷാം ദോഷാ യഥാക്രമമ്||൧൧||
हृस्वं दीर्घं तनु स्थूलं जीर्ण शिथिलबन्धनम्| पाऱ्श्वच्छिद्रं तथा वक्रमष्टौ नेत्राणि वर्जयेत्| अप्राप्त्यतिगतिक्षोभकर्षणक्षणनस्रवाः| गुदपीडा गतिर्जिह्या तेषां दोषा यथाक्रमम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau bastidoShAstajjanyalakShaNAni ca (12) · Śloka 12
മാംസലസ്നിഗ്ധവിഷമജാലവത്സ്ഥൂലവാതലാഃ| ഛിന്നഃ ക്ലിന്നശ്ച താനഷ്ടൌ ബസ്തീന് കര്മസു വര്ജയേത്| ഗതിവൈഷമ്യദൌര്ഗന്ധ്യജിഹ്വത്വസ്രുതിദുര്ഗ്രഹാഃ| ഫേനാലിച്യുത്യധാര്യത്വം ബസ്തേഃ സ്യുര്ബസ്തിദോഷതഃ||൧൨||
मांसलस्निग्धविषमजालवत्स्थूलवातलाः| छिन्नः क्लिन्नश्च तानष्टौ बस्तीन् कर्मसु वर्जयेत्| गतिवैषम्यदौर्गन्ध्यजिह्वत्वस्रुतिदुर्ग्रहाः| फेनालिच्युत्यधार्यत्वं बस्तेः स्युर्बस्तिदोषतः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta shayyAdoShAstajjanyalakShaNAni ca (13) · Śloka 13
ഉച്ചകൈരത്യവാക്ശീര്ഷം ന്യുബ്ജം സങ്കുചിതം സ്ഥിതമ്| ഉത്താനം ദക്ഷിണം പാര്ശ്വം സപ്ത ശയ്യാഃ പരിത്യജേത്| മൂത്രാഘാതോऽതിസമ്പ്രാപ്തിപ്രാപ്തിഃ സാധൂനാഗതിഃ| ആശ്വാഗതിര്മരുത്കോപസ്തൃപ്തിഃ പക്വാശയസ്യ ച| തദ്ദോഷാഃ സ്യുര്വിധാതവ്യം യഥൌപയികമത്ര ച||൧൩||
उच्चकैरत्यवाक्शीर्षं न्युब्जं सङ्कुचितं स्थितम्| उत्तानं दक्षिणं पार्श्वं सप्त शय्याः परित्यजेत्| मूत्राघातोऽतिसम्प्राप्तिप्राप्तिः साधूनागतिः| आश्वागतिर्मरुत्कोपस्तृप्तिः पक्वाशयस्य च| तद्दोषाः स्युर्विधातव्यं यथौपयिकमत्र च||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dasha praNettRudoShAH (14) · Śloka 14
സവാതാऽതിതിസ്രുതോത്ക്ഷിപ്തതിര്യഗുല്ലുപ്തകമ്പിതാഃ| അതിമന്ദകബാഹ്യാതിവേഗദോഷാഃ പ്രണേത്തൃതഃ||൧൪||
सवाताऽतितिस्रुतोत्क्षिप्ततिर्यगुल्लुप्तकम्पिताः| अतिमन्दकबाह्यातिवेगदोषाः प्रणेत्तृतः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana savAtodoShe lakShaNAni cikitsA ca (15) · Śloka 15
അനുച്ഛ്വാസ്യ തു ബദ്ധേ വാ ദത്തേ നിഃശേഷ ഏവ വാ| പ്രവിശ്യ ക്ഷുഭിതോ വായുഃ ശൂലതോദകരോ ഭവേത്| തത്രാऽഭ്യങ്ഗോ ഗുദേ സ്വേദോ വാതഘ്നന്യശനാനി ച||൧൫||
अनुच्छ्वास्य तु बद्धे वा दत्ते निःशेष एव वा| प्रविश्य क्षुभितो वायुः शूलतोदकरो भवेत्| तत्राऽभ्यङ्गो गुदे स्वेदो वातघ्नन्यशनानि च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atidrutadoShe utkShipte ca lakShaNAni cikitsA ca (16) · Śloka 16
ദ്രുതം പ്രണീതേ നിഷ്കൃഷ്ടേ സഹസോത്ക്ഷിപ്ത ഏവ വാ| സ്യാത് കടീഗുദജങ്ഘോരുബസ്തിസ്തമ്ഭാര്ത്തിഭേദനമ്| ഭോജനം തത്ര വാത്ഘ്നം സ്വേദാഭ്യങ്ഗാഃ സബസ്തയഃ||൧൬||
द्रुतं प्रणीते निष्कृष्टे सहसोत्क्षिप्त एव वा| स्यात् कटीगुदजङ्घोरुबस्तिस्तम्भार्त्तिभेदनम्| भोजनं तत्र वात्घ्नं स्वेदाभ्यङ्गाः सबस्तयः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tiryagvalyAvRutadoShe lakShaNAni cikitsA ca (17) · Śloka 17
തിര്യഗ്വല്യാവൃതേ ദ്വാരേ ബദ്ധേ വാऽപി ന ഗച്ഛതി| നേത്രേ തദൃജു നിഷ്കൃഷ്യ സംശോധ്യ ച പുനര്നയേത്||൧൭||
तिर्यग्वल्यावृते द्वारे बद्धे वाऽपि न गच्छति| नेत्रे तदृजु निष्कृष्य संशोध्य च पुनर्नयेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ulluptadoShe lakShaNAni cikitsA ca (18) · Śloka 18
പീഡ്യമാനേऽന്തരാമുക്തേ ഗുദേ പ്രതിഹതോऽനിലഃ| ഉരഃ ശിരോരുജം സാദമൂര്വാശ്ച ജനയേദ്ബലീ| ബസ്തിഃ സ്യാത്തത്ര ബില്വാദിഃ ഫലശ്യാമാദിമൂത്രവാന്||൧൮||
पीड्यमानेऽन्तरामुक्ते गुदे प्रतिहतोऽनिलः| उरः शिरोरुजं सादमूर्वाश्च जनयेद्बली| बस्तिः स्यात्तत्र बिल्वादिः फलश्यामादिमूत्रवान्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kampadoShe lakShaNAni cikitsA ca (19) · Śloka 19
സ്യാദ്ദാഹോ ശ്വയഥുഃ ശോഫഃ കമ്പേനാऽഭിഹതേ ഗുദേ| കഷായമധുരാഃ ശീതാഃ സേകാസ്തത്ര സബസ്തയഃ||൧൯||
स्याद्दाहो श्वयथुः शोफः कम्पेनाऽभिहते गुदे| कषायमधुराः शीताः सेकास्तत्र सबस्तयः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana netrasyA~atimAtrapraNayanadoShe lakShaNAni cikitsA ca (20) · Śloka 20
അതിമാത്രപ്രണീതേന നേത്രേണ ക്ഷണനാദ്വലേഃ| സ്യാത് സാര്ത്തിദാഹനിസ്തോദഗുരുവര്ചഃ പ്രവര്ത്തനമ്| തത്ര സര്പിഃ പിചുഃ ക്ഷീരം പിച്ഛാബസ്തിശ്ച ശസ്യതേ||൨൦||
अतिमात्रप्रणीतेन नेत्रेण क्षणनाद्वलेः| स्यात् सार्त्तिदाहनिस्तोदगुरुवर्चः प्रवर्त्तनम्| तत्र सर्पिः पिचुः क्षीरं पिच्छाबस्तिश्च शस्यते||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mandapIDitadoShe bAhyadoShe ca lakShaNAni cikitsA ca (21) · Śloka 21
ന ഭാവയതി മന്ദസ്തു ബാഹ്യശ്ചാऽऽശു നിവര്ത്തതേ| സ്നേഹസ്തത്ര പുനഃ സമ്യക്പ്രണേയഃ സിദ്ധിമിച്ഛതാ||൨൧||
न भावयति मन्दस्तु बाह्यश्चाऽऽशु निवर्त्तते| स्नेहस्तत्र पुनः सम्यक्प्रणेयः सिद्धिमिच्छता||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atiprapIDitadoShe lakShaNAni cikitsA ca (22) · Śloka 22
അതിപ്രപീഡിതഃ കോഷ്ഠേ തിഷ്ഠ്ത്യായാതി വാ ഗലമ്| തത്ര ബസ്തിര്വിരേകശ്ച ഗലപീഡാദികര്മ ച||൨൨||
अतिप्रपीडितः कोष्ठे तिष्ठ्त्यायाति वा गलम्| तत्र बस्तिर्विरेकश्च गलपीडादिकर्म च||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shodhanottaramAturaM rakShet (23) · Śloka 23
വമനാദ്യൈര്വിശുദ്ധം ച ക്ഷാമദേഹബലാനലമ്| യഥാണ്ഡം തരുണം പൂര്ണം തൈലപാത്രം യഥാ തഥാ| ഭിഷക്പ്രയത്നതോ രക്ഷേത് സര്വസ്മാദപചാരതഃ||൨൩||
वमनाद्यैर्विशुद्धं च क्षामदेहबलानलम्| यथाण्डं तरुणं पूर्णं तैलपात्रं यथा तथा| भिषक्प्रयत्नतो रक्षेत् सर्वस्मादपचारतः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AhAre rasAnusAramupayogakramaH (24) · Śloka 24
ദദ്യാന്മധുരഹൃദ്യാനി തതോऽമ്ലലവണൌ രസൌ| സ്വാദുതിക്തൌ തതോ ഭൂയഃ കഷായകടുകൌ തതഃ| അന്യോന്യപ്രത്യനീകാനാം രസാനാം സ്നിഗ്ധരൂക്ഷയോഃ| വ്യാത്യാസാദുപയോഗേന ക്രമാത്തം പ്രകൃതിം നയേത്| സര്വസഹഃ സ്ഥിരബലോ വിജ്ഞേയഃ പ്രകൃതിം ഗതഃ||൨൪||
दद्यान्मधुरहृद्यानि ततोऽम्ललवणौ रसौ| स्वादुतिक्तौ ततो भूयः कषायकटुकौ ततः| अन्योन्यप्रत्यनीकानां रसानां स्निग्धरूक्षयोः| व्यात्यासादुपयोगेन क्रमात्तं प्रकृतिं नयेत्| सर्वसहः स्थिरबलो विज्ञेयः प्रकृतिं गतः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atrAntare apathyAni (25) · Śloka 25
അത്രാന്തരേ ത്യജേദഷ്ടൌ ഭാശ്യാദീനി വിശേഷതഃ||൨൫||
अत्रान्तरे त्यजेदष्टौ भाश्यादीनि विशेषतः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatroccairBAShyAdupadravAH tatra vidhishca (26) · Śloka 26
ഉച്ചൈര്ഭാഷ്യാച്ഛിരോരോഗതിമിരോരഃ സ്വരവ്യഥാഃ| രക്തനിഷ്ഠീവതമകജ്വരാദ്യാസ്തത്ര സാധനമ്| അഭ്യങ്ഗസ്വേദനസ്യാऽധോ ഭക്തസ്നേഹോപസേവനമ്| മൌനം വിധിര്വാതഹരോ യഥാസ്വം ച വികാരജിത്||൨൬||
उच्चैर्भाष्याच्छिरोरोगतिमिरोरः स्वरव्यथाः| रक्तनिष्ठीवतमकज्वराद्यास्तत्र साधनम्| अभ्यङ्गस्वेदनस्याऽधो भक्तस्नेहोपसेवनम्| मौनं विधिर्वातहरो यथास्वं च विकारजित्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atyAsyAdiBirupadravAstatra vidhishca (27) · Śloka 27
അത്യാസ്യായാനയാനാഭ്യാം സന്ധിമൂര്ധത്രികാദിരുക്| അതിചിങ്ക്രമണാത് പാദജങ്ഘോരുസദനാദയഃ| തേഷാം വാതഹരം സര്വം സ്നേഹസ്വേദാദി ശസ്യതേ| അജീര്ണഭോജനാദാമവിഷച്ഛര്ദിജ്വരാദയഃ| തത്ര മാത്രാശിതീയോക്തോ വിധേയോ വിധിരാമഹാ| അഹിതാന്നാദ്യഥാദോഷം രോഗാഃ സ്യുര്ഭേഷജാനി ച||൨൭||
अत्यास्यायानयानाभ्यां सन्धिमूर्धत्रिकादिरुक्| अतिचिङ्क्रमणात् पादजङ्घोरुसदनादयः| तेषां वातहरं सर्वं स्नेहस्वेदादि शस्यते| अजीर्णभोजनादामविषच्छर्दिज्वरादयः| तत्र मात्राशितीयोक्तो विधेयो विधिरामहा| अहितान्नाद्यथादोषं रोगाः स्युर्भेषजानि च||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana divAsvApAdupadravAstatra vidhishca (28) · Śloka 28
ഹലീമകാദയഃ പ്രോക്താ ദിവാസ്വപ്നാത്പുരാ ഗദാഃ| വിദധ്യാത് കഫജിത്തേഷു ധൂമരൂക്ഷാന്നലങ്ഘനമ്||൨൮||
हलीमकादयः प्रोक्ता दिवास्वप्नात्पुरा गदाः| विदध्यात् कफजित्तेषु धूमरूक्षान्नलङ्घनम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyavAyAdupadravAstatra vidhishca (29) · Śloka 29
വ്യവായാജ്ജീവിതഭ്രംശസ്തൈസ്തൈരസ്യാനിലാമയൈഃ| ഗുദോऽവലുപ്യത ഇവ ഭ്രമതീവ ച ചേതനാ| മേഢ്രം ധൂമായതി മനസ്തമസീവ പ്രവേശ്യതേ| ജീവനീയശൃതക്ഷീരസര്പിഷോരുപസേവനമ്| ആഹാരോ ബൃംഹണസത്ര വൃഷ്യാസ്തേ തേ ച ബസ്തയഃ||൨൯||
व्यवायाज्जीवितभ्रंशस्तैस्तैरस्यानिलामयैः| गुदोऽवलुप्यत इव भ्रमतीव च चेतना| मेढ्रं धूमायति मनस्तमसीव प्रवेश्यते| जीवनीयशृतक्षीरसर्पिषोरुपसेवनम्| आहारो बृंहणसत्र वृष्यास्ते ते च बस्तयः||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadA~a~atureShu PalavartiprayogaH (30) · Śloka 30
വേഗരോധോര്ധ്വവാതത്വാത്പ്രാഗുക്താ യേ സദാതുരാഃ| തേഷാം വിബദ്ധേ പവനേ സര്വദേഹോപതാപിനി| ഫലവര്തി പുരാ ദദ്യാദഥ ബസ്തിം ചലാപഹമ്||൩൦||
वेगरोधोर्ध्ववातत्वात्प्रागुक्ता ये सदातुराः| तेषां विबद्धे पवने सर्वदेहोपतापिनि| फलवर्ति पुरा दद्यादथ बस्तिं चलापहम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sadA~a~atureShu bastikramaH (31) · Śloka 31
നികുമ്ഭകുമ്ഭാഗ്ന്യുരുബൂകധാവനീ- പുനര്നവം ദാരു മഹച്ച പഞ്ചകമ്| ഫലം ച മൂത്രേ ക്വഥിതം സമസ്തു തദ് ഘൃതം സതൈലം ലവണാനി പഞ്ച ച| നിരൂഹിതം ധന്വരസേന ഭോജയേ- ന്നികുമ്ഭതൈലേന തതോऽനുവാസയേത്| ബലാം സരാസ്നാം ഫലബില്വചിത്രകാന് ദ്വിഞ്ചമൂലം കൃതമാലകാത് ഫലമ്| യവാന് കുലത്ഥാംശ്ച പചേജ്ജലേ രസഃ സമുസ്തപാഠേന്ദ്രയവൈശ്ച കല്കവാന്| സതൈലസര്പിര്ഗുഡസൈന്ധവോ ഹിതഃ സദാതുരാണാം ബലപുഷ്ടിവര്ണദഃ| തഥാऽനുവാസ്യം മധുകേന സാധിതം ഫലേന ബില്വേന ശതാഹ്വയാऽഥവാ| സജീവനീയസ്തു രസോऽനുവാസനേ നിരൂഹണേ ചാऽലവണഃ ശിശോര്ഹിതഃ||൩൧||
निकुम्भकुम्भाग्न्युरुबूकधावनी- पुनर्नवं दारु महच्च पञ्चकम्| फलं च मूत्रे क्वथितं समस्तु तद् घृतं सतैलं लवणानि पञ्च च| निरूहितं धन्वरसेन भोजये- न्निकुम्भतैलेन ततोऽनुवासयेत्| बलां सरास्नां फलबिल्वचित्रकान् द्विञ्चमूलं कृतमालकात् फलम्| यवान् कुलत्थांश्च पचेज्जले रसः समुस्तपाठेन्द्रयवैश्च कल्कवान्| सतैलसर्पिर्गुडसैन्धवो हितः सदातुराणां बलपुष्टिवर्णदः| तथाऽनुवास्यं मधुकेन साधितं फलेन बिल्वेन शताह्वयाऽथवा| सजीवनीयस्तु रसोऽनुवासने निरूहणे चाऽलवणः शिशोर्हितः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasthavirayornirUhe pathyavisheShaH (32-33) · Śloka 33
നിരൂഹബസ്തേര്നൈവാന്യത് പഥ്യം സ്ഥവിരബാലയോഃ| ബലാങ്ഗവര്ദ്ധനം ശീഘ്രമാദൃതോ യോജയേദതഃ||൩൨|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം കല്പസ്ഥാനേ സ്നേഹവ്യാപത്സിദ്ധിര്നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൩൩||
निरूहबस्तेर्नैवान्यत् पथ्यं स्थविरबालयोः| बलाङ्गवर्द्धनं शीघ्रमादृतो योजयेदतः||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने स्नेहव्यापत्सिद्धिर्नाम सप्तमोऽध्यायः||३३||
🔊 Audio coming soon