Adhikarana atha BeShajakalpo nAmA~aShTamo~adhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ഭേഷജകല്പം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാऽऽത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो भेषजकल्पं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुराऽऽत्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyato BUmiparIkShA (2) · Śloka 2
ജാങ്ഗലേ സാധാരണേ വാ ദേശേ യഥാകാലം ശിശിരാതപപവന- സലിലസേവിതേ സമേ ശുചൌ പ്രദക്ഷിണോദകേ ശ്മശാനചൈത്യ- ദേവയജനാऽऽഗാരസഭാശ്വഭ്രാऽऽരാമവല്മീകോഷരവിരഹിതേ കുശരോഹിഷാസ്തീര്ണേ സ്നിഗ്ധകൃഷ്ണസുവര്ണമധുരസുരഭിമൃത്തികേ- മൃദാവഫാലകൃഷ്ടേऽനുപഹതേऽന്യൈര്ബലവത്തരൈര്ദ്രുമൈര്ഭേഷജാനി പ്രശ- സ്യന്ത ഇതി സാമാന്യതോ ഭൂമിപരീക്ഷാ||൨||
जाङ्गले साधारणे वा देशे यथाकालं शिशिरातपपवन- सलिलसेविते समे शुचौ प्रदक्षिणोदके श्मशानचैत्य- देवयजनाऽऽगारसभाश्वभ्राऽऽरामवल्मीकोषरविरहिते कुशरोहिषास्तीर्णे स्निग्धकृष्णसुवर्णमधुरसुरभिमृत्तिके- मृदावफालकृष्टेऽनुपहतेऽन्यैर्बलवत्तरैर्द्रुमैर्भेषजानि प्रश- स्यन्त इति सामान्यतो भूमिपरीक्षा||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana visheSheNa BUmiparIkShA (3) · Śloka 3
വിശേഷതസ്ത്വശ്മവതീ സ്ഥിരോ ഗുര്വീ ശ്യാമാ കൃഷ്ണാ സ്ഥൂല- തൃണവൃക്ഷസസ്യപ്രായാ സ്വഗുണഭൂയിഷ്ഠാ| സ്നിഗ്ധാശീതലാऽऽ- സന്നോദകാ സ്നിഗ്ധതൃണസസ്യകോമലവൃക്ഷപ്രായാ ശുക്ലാ ചാ- മ്ബുഗുണഭൂയിഷ്ഠാ| നാനാവര്ണലഘ്വല്പപുഷ്പവതീ പ്രവിരലാ പാണ്ഡു- വൃക്ഷപ്രരോഹാഗ്നിഗുണഭൂയിഷ്ഠാ| രൂക്ഷാ രാസഭഭസ്മവര്ണാ രൂക്ഷ- തനുകോടരവൃക്ഷപ്രായാऽല്പരസപ്രരോഹാऽനിലഗുണഭൂയിഷ്ഠാ| മൃദ്വീ- സമാ ശ്വഭ്രവത്യവ്യക്തരസജലാ മഹാപര്വതവൃക്ഷാ ശ്യാമാ ചാ- കാശഗുണഭൂയിഷ്ഠാ| തത്രാऽമ്ബുപൃഥിവീഗുണഭൂയിഷ്ഠാസു ഭൂമിഷു ജാതാനി വിരേചനാനി ബൃംഹണാനി ച ശസ്യന്തേ| അനലാऽ- നിലാऽऽകാശഗുണഭൂയിഷ്ഠാസു വമനാനി| സര്വഗുണയുക്താ- സൂഭയതോഭാഗാനി| ആകാശഗുണഭൂയിഷ്ഠാസു ശമനാനി| ഏവം ബലവത്തമാനി ഭവന്തി||൩||
विशेषतस्त्वश्मवती स्थिरो गुर्वी श्यामा कृष्णा स्थूल- तृणवृक्षसस्यप्राया स्वगुणभूयिष्ठा| स्निग्धाशीतलाऽऽ- सन्नोदका स्निग्धतृणसस्यकोमलवृक्षप्राया शुक्ला चा- म्बुगुणभूयिष्ठा| नानावर्णलघ्वल्पपुष्पवती प्रविरला पाण्डु- वृक्षप्ररोहाग्निगुणभूयिष्ठा| रूक्षा रासभभस्मवर्णा रूक्ष- तनुकोटरवृक्षप्रायाऽल्परसप्ररोहाऽनिलगुणभूयिष्ठा| मृद्वी- समा श्वभ्रवत्यव्यक्तरसजला महापर्वतवृक्षा श्यामा चा- काशगुणभूयिष्ठा| तत्राऽम्बुपृथिवीगुणभूयिष्ठासु भूमिषु जातानि विरेचनानि बृंहणानि च शस्यन्ते| अनलाऽ- निलाऽऽकाशगुणभूयिष्ठासु वमनानि| सर्वगुणयुक्ता- सूभयतोभागानि| आकाशगुणभूयिष्ठासु शमनानि| एवं बलवत्तमानि भवन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana RutvanusAraM bheShajasvarUpam (4) · Śloka 4
തത്ര യാനി കാലജാന്യുപഗതസമ്പൂര്ണപ്രമാണരസവീര്യഗന്ധ- നികാലാതപാഗ്നിസലിലപവനശസ്ത്രജന്തുഭിരനുപഹതഗന്ധവ- ര്ണരസസ്പര്ശപ്രഭാവാന്യവഗാഢമൂലാന്യുദീച്യാം ദിശി സ്ഥിതാനി| തേഷാം ശാഖാപലാശമചിരപ്രരൂഢം വര്ഷാവസന്തയോര്ഗ്രഹ്യമ്| ഗ്രീഷ്മേ മൂലാനി ശിശിരേ വാ ശീര്ണപ്രരൂഢപര്ണാനാമ്| ശരദി ത്വക്ക- ന്ദക്ഷീരാണി| ഹേമന്തേ സാരാണി| യഥര്തു പുഷ്പഫലമ്| അന്യേ പുനരാഹുഃ സൌമ്യാന്യൌഷധാനി സൌമ്യേഷ്വൃതുഷ്വാഗ്നേയാന്യ- ഗ്നേയേഷു| ഏവമവ്യാപന്നാന്യാപൂര്ണതരരസവീര്യാണി ച ഭവന്തി||൪||
तत्र यानि कालजान्युपगतसम्पूर्णप्रमाणरसवीर्यगन्ध- निकालातपाग्निसलिलपवनशस्त्रजन्तुभिरनुपहतगन्धव- र्णरसस्पर्शप्रभावान्यवगाढमूलान्युदीच्यां दिशि स्थितानि| तेषां शाखापलाशमचिरप्ररूढं वर्षावसन्तयोर्ग्रह्यम्| ग्रीष्मे मूलानि शिशिरे वा शीर्णप्ररूढपर्णानाम्| शरदि त्वक्क- न्दक्षीराणि| हेमन्ते साराणि| यथर्तु पुष्पफलम्| अन्ये पुनराहुः सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुष्वाग्नेयान्य- ग्नेयेषु| एवमव्यापन्नान्यापूर्णतररसवीर्याणि च भवन्ति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BeShajagrahaNavidhiH (5) · Śloka 5
അഥ മങ്ഗലാചാരഃ കല്യാണവൃത്തഃ ശുചിഃ ശുക്ലവാസാഃ സമ്പൂജ്യ ച ദേവതാമശ്വിനൌ ഗോബ്രാഹ്മണാംശ്ച കൃതോപവാസഃ പ്രാങ്മുഖ ഉദങ്മുഖോ വാ ഗൃഹ്ണീയാത്| ഗൃഹീത്വാ ചാऽനുരൂപ- ഗുണവദ്ഭാജനസംസ്ഥാന്യാഗാരേഷു പൂര്വോത്തരദ്വാരേഷു നിവാതപ്രവാ- തൈകദേശേഷു നിത്യപുഷ്പോപഹാരബലികര്മവത്സ്വഗ്നിസലിലോപ- സ്വേദധൂമരജോമൂഷികചതുഷ്പദാമനഭിഗമനീയാനി സ്വവച്ഛ- ന്നാനി ശിക്യേഷ്വാസജ്യ സ്ഥാപയേത്| താനി സക്ഷീരാണ്യുപകല്പയേത്| തദസമ്പത്താവനതിക്രന്ത- വത്സരാണി| പുരാണാനി തു പിപ്പലീവിഡങ്ഗഗുഡമധുഘൃതാനി| അപി ച ക്ഷീരം ബാഷ്കയണം ഗ്രാഹ്യം വിണ്മൂത്രം തച്ച നീരുജാമ്| വയോബലവതാം ധാതുപിച്ഛശൃങ്ഗഖുരാദികമ്||൫||
अथ मङ्गलाचारः कल्याणवृत्तः शुचिः शुक्लवासाः सम्पूज्य च देवतामश्विनौ गोब्राह्मणांश्च कृतोपवासः प्राङ्मुख उदङ्मुखो वा गृह्णीयात्| गृहीत्वा चाऽनुरूप- गुणवद्भाजनसंस्थान्यागारेषु पूर्वोत्तरद्वारेषु निवातप्रवा- तैकदेशेषु नित्यपुष्पोपहारबलिकर्मवत्स्वग्निसलिलोप- स्वेदधूमरजोमूषिकचतुष्पदामनभिगमनीयानि स्ववच्छ- न्नानि शिक्येष्वासज्य स्थापयेत्| तानि सक्षीराण्युपकल्पयेत्| तदसम्पत्तावनतिक्रन्त- वत्सराणि| पुराणानि तु पिप्पलीविडङ्गगुडमधुघृतानि| अपि च क्षीरं बाष्कयणं ग्राह्यं विण्मूत्रं तच्च नीरुजाम्| वयोबलवतां धातुपिच्छशृङ्गखुरादिकम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BeShajAnAM pa~jcavidhaH kalpaH (6) · Śloka 6
പഞ്ചവിധസ്തു ഭേഷജാനാം കഷായ കല്പഃ| നിര്യാസഃ കല്കോ നിര്യൂഹഃ ശീതഃ ഫാണ്ടശ്ച| തേ യഥാപൂര്വം ബലിനഃ||൬||
पञ्चविधस्तु भेषजानां कषाय कल्पः| निर्यासः कल्को निर्यूहः शीतः फाण्टश्च| ते यथापूर्वं बलिनः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niryAsalakShaNam (7) · Śloka 7
തത്ര സദ്യഃ സമുദ്ധതപ്രക്ഷാലിതക്ഷുണ്ണസ്യ താന്തവനിഷ്പീഡി- തസ്യ സ്വരസോ നിര്യാസഃ||൭||
तत्र सद्यः समुद्धतप्रक्षालितक्षुण्णस्य तान्तवनिष्पीडि- तस्य स्वरसो निर्यासः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalkalakShaNaM cUrNAdyaBede yuktishca (8) · Śloka 8
ഉപലദശനാദിപിഷ്ടസ്തു കല്കഃ| ശുഷ്കപിഷ്ടഃ സൂക്ഷ്മതാന്ത- വപടച്യുതശ്ചൂര്ണഃ| തസ്യ സമസ്തദ്രവ്യാऽപരിത്യാഗാദാऽऽപ്ലു- തോപയോഗാച്ച കല്കാദഭേദഃ||൮||
उपलदशनादिपिष्टस्तु कल्कः| शुष्कपिष्टः सूक्ष्मतान्त- वपटच्युतश्चूर्णः| तस्य समस्तद्रव्याऽपरित्यागादाऽऽप्लु- तोपयोगाच्च कल्कादभेदः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niryUhalakShaNaM vidhishca (9) · Śloka 9
ക്വാഥോ നിര്യൂഹഃ| തത്ര ഭേദ്യാന്യൌഷധാന്യണുശോ ഭേദയിത്വാ ഛേദ- യിത്വാ ഛേദ്യാനി പ്രക്ഷാല്യോദകേന ശുചൌ രൂക്ഷായാമധഃ പ്രലി- പ്തായാം താമ്രാऽയോമൃന്മയാന്യതമായാം സ്ഥാല്യാം സമാവാപ്യ ബഹ്വല്പപാനീയഗ്രാഹിതാനാമൌഷധാനാമാകലയ്യ യാവതാ മുക്ത രസതാ സ്യാത് താവദുദകമാസേചയേച്ഛോഷയേച്ച| അഥാऽഗ്നാ- വധിശ്രിത്യ മഹത്യാസനേ സുഖോപവിഷ്ടഃ സര്വതഃ സതതമവ- ലോകയന് ദര്വ്യാവഘട്ടയന് മൃദുനാ പരിതഃ സമുപഗച്ഛതാऽനലേന സാധയേത്| അവതാര്യ ച പരിസ്രുതം യഥാര്ഹസ്പര്ശം പ്രയുഞ്ജീത| ക്ഷീരാദിസഹിതഞ്ച ദ്രവ്യം ന സമ്യങ്മുക്തരസം ഭവതീതി വാരി- ക്വാഥപൂര്വകം ക്ഷീരാദ്യൈസ്തദുപദേശേ അനുപദഗ്ധം ക്വാഥയേത്||൯||
क्वाथो निर्यूहः| तत्र भेद्यान्यौषधान्यणुशो भेदयित्वा छेद- यित्वा छेद्यानि प्रक्षाल्योदकेन शुचौ रूक्षायामधः प्रलि- प्तायां ताम्राऽयोमृन्मयान्यतमायां स्थाल्यां समावाप्य बह्वल्पपानीयग्राहितानामौषधानामाकलय्य यावता मुक्त रसता स्यात् तावदुदकमासेचयेच्छोषयेच्च| अथाऽग्ना- वधिश्रित्य महत्यासने सुखोपविष्टः सर्वतः सततमव- लोकयन् दर्व्यावघट्टयन् मृदुना परितः समुपगच्छताऽनलेन साधयेत्| अवतार्य च परिस्रुतं यथार्हस्पर्शं प्रयुञ्जीत| क्षीरादिसहितञ्च द्रव्यं न सम्यङ्मुक्तरसं भवतीति वारि- क्वाथपूर्वकं क्षीराद्यैस्तदुपदेशे अनुपदग्धं क्वाथयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItaphANTayorlakShaNam (10) · Śloka 10
ശീതസലിലാപ്ലുതസ്തു നിശാപര്യുഷിതപൂതഃ ശീതഃ| ഉഷ്ണാ- മ്ഭസി ക്ഷുണ്ണാഭിഷുതപൂതഃ ഫാണ്ടഃ||൧൦||
शीतसलिलाप्लुतस्तु निशापर्युषितपूतः शीतः| उष्णा- म्भसि क्षुण्णाभिषुतपूतः फाण्टः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaShAyeShvauShadhAnAM mAtrAvicAraH (11) · Śloka 11
തത്ര സമ്യഗ്രസവീര്യാദീന്യൌഷധസ്യ സമീക്ഷ്യ വ്യാധ്യാऽऽതു- രാദിബലതശ്ച നിര്യാസാദീനാം കല്പനാം മാത്രാഞ്ച സംശ്രയേത്||൧൧||
तत्र सम्यग्रसवीर्यादीन्यौषधस्य समीक्ष्य व्याध्याऽऽतु- रादिबलतश्च निर्यासादीनां कल्पनां मात्राञ्च संश्रयेत्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra ekIyamatam (12) · Śloka 12
തഥാ ച കേചിദാഹുഃ- മാത്രായാ ന വ്യവസ്ഥാऽസ്തി വ്യാധിം കോഷ്ഠം ബലം വയഃ| ആലോച്യ ദേശകാലൌ ച യോജ്യാ തദ്വച്ച കല്പനാ||൧൨||
तथा च केचिदाहुः- मात्राया न व्यवस्थाऽस्ति व्याधिं कोष्ठं बलं वयः| आलोच्य देशकालौ च योज्या तद्वच्च कल्पना||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niryAsAdInAM mAtrAnirdeshaH (13) · Śloka 13
ഇത്യലമേതദുപദിഷ്ടം ബുദ്ധിമതാം ജ്ഞാനപ്രബോധായ| യഥാ തു സര്വേ ഭിഷജോ വിജ്ഞാസ്യന്തി തഥോപദേക്ഷ്യതേ| നിര്യാസസ്യ മധ്യമാ മാത്രാ ചതുഷ്പലമ്| കല്കചൂര്ണയോഃ കര്ഷഃ| പലത്രയം തദാ- ऽऽലോഡനേ||൧൩||
इत्यलमेतदुपदिष्टं बुद्धिमतां ज्ञानप्रबोधाय| यथा तु सर्वे भिषजो विज्ञास्यन्ति तथोपदेक्ष्यते| निर्यासस्य मध्यमा मात्रा चतुष्पलम्| कल्कचूर्णयोः कर्षः| पलत्रयं तदा- ऽऽलोडने||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niryUhakalpanAparibhAShA (14) · Śloka 14
നിര്യൂഹേ ഭേഷജപലമുദകാര്ധപ്രസ്ഥേऽധിശ്രിത്യ പാദശേഷിതമവ- താരയേത്||൧൪||
निर्यूहे भेषजपलमुदकार्धप्रस्थेऽधिश्रित्य पादशेषितमव- तारयेत्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItaphANTayoH kalpanAparibhAShA (15) · Śloka 15
ശീതഫാണ്ടയോരൌഷധപലം ഷട്ചതുര്ഭിരമ്ബുപലൈരാസുതമിതി||൧൫||
शीतफाण्टयोरौषधपलं षट्चतुर्भिरम्बुपलैरासुतमिति||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snehapAkaparibhAShA (16) · Śloka 16
സ്നേഹപാകേ ത്വനിര്ദിഷ്ടപ്രമാണേ സമുദിതസ്യ ദ്രവസ്യ പാദേന സ്നേഹോ യോജ്യസ്തത് പാദേന കല്കഃ| അന്യേ പുനഃ പഠന്തി- സ്നേഹപാകേ ത്വമാനോക്തൌചതുര്ഗുണവിവര്ദ്ധിതമ്| കല്കസ്നേഹദ്രവം യോജ്യമധീതേ ശൌനകഃ പുനഃ| സ്നേഹേ സിധ്യതി ശുദ്ധാമ്ബുനിഷ്ക്വാഥസ്വരസൈഃ ക്രമാത്| കല്കസ്യ യോജയേദംശം ചതുര്ഥം ഷഷ്ഠമഷ്ടമമ്| പഞ്ചപ്രഭൃതി തു ദ്രവം പൃഥക്സ്നേഹസമമേവാവപേത്| അനിരുപിത- കല്പനം ച ഭൈഷജ്യം കല്കീകുര്യാത്| അഥൈകധ്യം പ്രതിസം- സൃജ്യാ-ധിശ്രിത്യ ച നിര്യൂഹവത് സാധയേത്| തത്ര യദാ വിരമതി ശബ്ദഃ പ്രസാദമാപദ്യതേ സ്നേഹോ യഥാസ്വം വര്ണഗന്ധരസോത്പത്തിര്ഭൈഷജ്യമങ്ഗുലീഭ്യാം മൃദ്യമാനാമനതിമൃദ്വ- നതിദാരുണമനങ്ഗുലിഗ്രാഹി ച സ്യാത്| സ കാലസ്തസ്യാऽ- വതരണായ| അപി ച- ഘൃതസ്യ ഫേനോപശമസ്തൈലസ്യ തു തദുദ്ഭവഃ| ലേഹസ്യ തന്തുമത്താപ്സു മജ്ജനം സരണം ന ച| അഥാऽവതാര്യ ശീതീഭൂതമഹതേന വാസസാ പരിപൂയ ശുചൌ ദൃഢേ കലശേ സമാസിച്യ പിധാനേന പിധായ ശുക്ലേന വസ്ത്ര- പട്ടേനാച്ഛാദ്യ സൂത്രേണ സുബദ്ധം സ്വനുഗുപ്തം ശുചൌ ദേശേ സുസ്ഥിതം സ്ഥാപയേത്||൧൬||
स्नेहपाके त्वनिर्दिष्टप्रमाणे समुदितस्य द्रवस्य पादेन स्नेहो योज्यस्तत् पादेन कल्कः| अन्ये पुनः पठन्ति- स्नेहपाके त्वमानोक्तौचतुर्गुणविवर्द्धितम्| कल्कस्नेहद्रवं योज्यमधीते शौनकः पुनः| स्नेहे सिध्यति शुद्धाम्बुनिष्क्वाथस्वरसैः क्रमात्| कल्कस्य योजयेदंशं चतुर्थं षष्ठमष्टमम्| पञ्चप्रभृति तु द्रवं पृथक्स्नेहसममेवावपेत्| अनिरुपित- कल्पनं च भैषज्यं कल्कीकुर्यात्| अथैकध्यं प्रतिसं- सृज्या-धिश्रित्य च निर्यूहवत् साधयेत्| तत्र यदा विरमति शब्दः प्रसादमापद्यते स्नेहो यथास्वं वर्णगन्धरसोत्पत्तिर्भैषज्यमङ्गुलीभ्यां मृद्यमानामनतिमृद्व- नतिदारुणमनङ्गुलिग्राहि च स्यात्| स कालस्तस्याऽ- वतरणाय| अपि च- घृतस्य फेनोपशमस्तैलस्य तु तदुद्भवः| लेहस्य तन्तुमत्ताप्सु मज्जनं सरणं न च| अथाऽवतार्य शीतीभूतमहतेन वाससा परिपूय शुचौ दृढे कलशे समासिच्य पिधानेन पिधाय शुक्लेन वस्त्र- पट्टेनाच्छाद्य सूत्रेण सुबद्धं स्वनुगुप्तं शुचौ देशे सुस्थितं स्थापयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana patimANanirdeshaH (17) · Śloka 17
പരിമാണം പുനഃ ഷഡ്വംശ്യോ മരീചിഃ| താഃ ഷട്സര്ഷപഃ| തേऽഷ്ടൌ തണ്ഡുലഃ| തൌ ധാന്യമാഷഃ| തൌ യവഃ| അതഃ പരം ചതുര്ഗുണവൃദ്ധ്യാऽണ്ഡികാമാഷകശാണകര്ഷപലകുഡവപ്രസ്ഥാ- ऽऽഢകദ്രോണവഹാഃ കല്പ്യന്തേ| ധരണം തു പലസ്യ ദശമോ ഭാഗഃ| മാഷകസ്യ പര്യായോ ഹേമോ ധാനകശ്ച| ശാണദ്വയസ്യ പര്യായോ ദ്രങ്ക്ഷണഃ കോലോ വടകശ്ച| കര്ഷസ്യ സുവര്ണമക്ഷം പിചുര്ബിഡാലപദകം പാണിതലം തിന്ദുകം കവലഗ്രഹഃ ഷോഡ- ശികാ ച| കര്ഷദ്വയസ്യ ശുക്തിരഷ്ടമികാ ച| പലസ്യ മുഷ്ടിഃ പ്രകുഞ്ചശ്ചതുര്ഥികാബില്വമാത്രഞ്ച| പലദ്വയസ്യ പ്രസൃതോ- ऽഷ്ടമാനം ച| കുഡവസ്യാऽഞ്ജലിഃ| കുഡവദ്വയസ്യ മാനികാ| ആഢകസ്യ പാത്രം കംസശ്ച| ദോണസ്യ നല്വണാര്മണോന്മാനഘട- കുമ്ഭകലശാഃ| ദ്രോണദ്വയസ്യ ശൂര്പഃ| തുലാ പുനഃ പല- ശതമ്| താനി വിംശതിര്ഭാര ഇതി| ഭവതി ചാത്ര- ശുഷ്കമേയേഷ്വിദം മാനം ദ്വിഗുണം തു ദ്രവാऽऽര്ദ്രയോഃ||൧൭||
परिमाणं पुनः षड्वंश्यो मरीचिः| ताः षट्सर्षपः| तेऽष्टौ तण्डुलः| तौ धान्यमाषः| तौ यवः| अतः परं चतुर्गुणवृद्ध्याऽण्डिकामाषकशाणकर्षपलकुडवप्रस्था- ऽऽढकद्रोणवहाः कल्प्यन्ते| धरणं तु पलस्य दशमो भागः| माषकस्य पर्यायो हेमो धानकश्च| शाणद्वयस्य पर्यायो द्रङ्क्षणः कोलो वटकश्च| कर्षस्य सुवर्णमक्षं पिचुर्बिडालपदकं पाणितलं तिन्दुकं कवलग्रहः षोड- शिका च| कर्षद्वयस्य शुक्तिरष्टमिका च| पलस्य मुष्टिः प्रकुञ्चश्चतुर्थिकाबिल्वमात्रञ्च| पलद्वयस्य प्रसृतो- ऽष्टमानं च| कुडवस्याऽञ्जलिः| कुडवद्वयस्य मानिका| आढकस्य पात्रं कंसश्च| दोणस्य नल्वणार्मणोन्मानघट- कुम्भकलशाः| द्रोणद्वयस्य शूर्पः| तुला पुनः पल- शतम्| तानि विंशतिर्भार इति| भवति चात्र- शुष्कमेयेष्विदं मानं द्विगुणं तु द्रवाऽऽर्द्रयोः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paribhAShAsaMgrahaH (18-19) · Śloka 19
പേഷണാऽऽലോഡനേ വാരി സ്നേഹപാകേ ച നിര്ദ്രവേ| കല്പയേത്സദൃശാന് ഭാഗാന് പ്രമാണം യത്ര നോദിതമ്| അനിര്ദിഷ്ടാऽപ്രസിദ്ധേഷു മൂലം ഗ്രാഹ്യം ത്വഗാദിഷു| സ്നേഹപാകസ്ത്രിധാ മന്ധശ്ചിക്കണഃ ഖരചിക്കണഃ| മന്ദഃ കല്കസമേ കിട്ടേ ചിക്കണോ മദനോപമേ| കിഞ്ചിത് സീദതി കൃഷ്ണേ ച വര്ത്തമാനേ തു പശ്ചിമഃ| ദഗ്ധോऽത ഊര്ധ്വം നിഷ്കാര്യഃ സ്യാദാമസ്ത്വഗ്നിസാദകൃത്| മൃദുര്നസ്യേ ഖരോऽഭ്യങ്ഗേ പാനേ ബസ്തൌ ച ചിക്കണഃ| ഹിമവദ്വന്ധ്യശൈലാഭ്യാം പ്രായോ വ്യാപ്താ വസുന്ധരാ| സൌമ്യം പഥ്യം ച തത്രാദ്യമാऽऽഗ്നേയം വൈന്ധ്യമൌഷധമ്||൧൮|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതാവഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം കല്പസ്ഥാനേ ഭേഷജകല്പോ നാമ അഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൧൯||
पेषणाऽऽलोडने वारि स्नेहपाके च निर्द्रवे| कल्पयेत्सदृशान् भागान् प्रमाणं यत्र नोदितम्| अनिर्दिष्टाऽप्रसिद्धेषु मूलं ग्राह्यं त्वगादिषु| स्नेहपाकस्त्रिधा मन्धश्चिक्कणः खरचिक्कणः| मन्दः कल्कसमे किट्टे चिक्कणो मदनोपमे| किञ्चित् सीदति कृष्णे च वर्त्तमाने तु पश्चिमः| दग्धोऽत ऊर्ध्वं निष्कार्यः स्यादामस्त्वग्निसादकृत्| मृदुर्नस्ये खरोऽभ्यङ्गे पाने बस्तौ च चिक्कणः| हिमवद्वन्ध्यशैलाभ्यां प्रायो व्याप्ता वसुन्धरा| सौम्यं पथ्यं च तत्राद्यमाऽऽग्नेयं वैन्ध्यमौषधम्||१८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां कल्पस्थाने भेषजकल्पो नाम अष्टमोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon