Adhikarana athAtIsAragrahaNInidAnaM nAmAShTamo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോऽതീസാരഗ്രഹണീദോഷനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातोऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya sa~gkhyArUpA samprAptiH (2) · Śloka 2
ദോഷൈര്വ്യസ്തൈഃ സമസ്തൈശ്ച ഭയാച്ഛോകാച്ച ഷങ്വിധഃ| അതീസാരഃ ...........................................||൨||
दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च भयाच्छोकाच्च षङ्विधः| अतीसारः ...........................................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsAranidAnaM samprAptishca (3) · Śloka 3
............ സ സുതരാം ജായതേऽത്യമ്ബുപാനതഃ| കൃശശുഷ്കാऽമിഷാസാത്മ്യതിലപിഷ്ടവിരൂഢകൈഃ| മദ്യരൂക്ഷാതിമാത്രാന്നൈരശോര്ഭിഃ സ്നേഹവിഭ്രമാത്| കൃമിഭ്യോ വേഗരോധാച്ച തദ്വിധൈഃ കുപിതോऽനിലഃ| വിസ്ത്രംസയത്യധോऽബ്ധാതും ഹത്വാ തേനൈവ ചാऽനലമ്| വ്യാപയ്യാനുശകൃത് കോഷ്ഠം പുരീഷം ദ്രവതാം നയന്| പ്രകല്പതേऽതിസാരായ............................||൩||
............ स सुतरां जायतेऽत्यम्बुपानतः| कृशशुष्काऽमिषासात्म्यतिलपिष्टविरूढकैः| मद्यरूक्षातिमात्रान्नैरशोर्भिः स्नेहविभ्रमात्| कृमिभ्यो वेगरोधाच्च तद्विधैः कुपितोऽनिलः| विस्त्रंसयत्यधोऽब्धातुं हत्वा तेनैव चाऽनलम्| व्यापय्यानुशकृत् कोष्ठं पुरीषं द्रवतां नयन्| प्रकल्पतेऽतिसाराय............................||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArapUrvarUpam (4) · Śloka 4
........................ ലക്ഷണം തസ്യ ഭാവിനഃ| തോദോ ഹൃദ്ഗുദകോഷ്ഠേഷു ഗാത്രസാദോ മലഗ്രഹഃ| ആധ്മാനമവിപാകശ്ച ..........................||൪||
........................ लक्षणं तस्य भाविनः| तोदो हृद्गुदकोष्ठेषु गात्रसादो मलग्रहः| आध्मानमविपाकश्च ..........................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAtIsAralakShaNam (5) · Śloka 5
..................... തത്ര വാതേന വിജ്ജലമ്| അല്പാല്പം ശബ്ദശൂലാഢ്യം വിബദ്ധമുപവേശ്യതേ| രൂക്ഷം സഫേനമച്ഛം ച ഗ്രഥിതം വാ മുഹുര്മുഹുഃ| തദാ ദഗ്ധഗുഡാഭാസം സപിച്ഛാപരികര്ത്തികമ്| ശുഷ്കാസ്യോ ഭ്രഷ്ടാപായുശ്ച ഹൃഷ്ടരോമാ വിനിഷ്ഠനന്||൫||
..................... तत्र वातेन विज्जलम्| अल्पाल्पं शब्दशूलाढ्यं विबद्धमुपवेश्यते| रूक्षं सफ़ेनमच्छं च ग्रथितं वा मुहुर्मुहुः| तदा दग्धगुडाभासं सपिच्छापरिकर्त्तिकम्| शुष्कास्यो भ्रष्टापायुश्च हृष्टरोमा विनिष्ठनन्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAtIsAralakShaNam (6) · Śloka 6
പിത്തേന പീതമസിതം ഹാരിദ്രം ശാദ്വലപ്രഭമ്| സരക്തമതിദുര്ഗന്ധം തൃണ്മൂര്ച്ഛാസ്വേദദാഹവാന്| സശൂലഃ പായുസന്താപപാകവാന് ...............||൬||
पित्तेन पीतमसितं हारिद्रं शाद्वलप्रभम्| सरक्तमतिदुर्गन्धं तृण्मूर्च्छास्वेददाहवान्| सशूलः पायुसन्तापपाकवान् ...............||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmAtIsAralakShaNam (7) · Śloka 7
........................ ശ്ലേഷ്മണാ ധനമ്| പിച്ഛിലം തന്തുമച്ഛ്വേതം സ്നിഗ്ധമാമം കഫന്വിതമ്| അഭീക്ഷ്ണം ഗുരു ദുര്ഗന്ധം വിബദ്ധമനുബദ്ധരുക്| നിദ്രാലുരലസോऽന്നദ്വിഡല്പാല്പം സപ്രവാഹികമ്| സരോമഹര്ഷഃ സോത്ക്ലേശോ ഗുരുബസ്തിഗുദോദരഃ| കൃതേऽപ്യകൃതസംജ്ഞശ്ച .................||൭||
........................ श्लेष्मणा धनम्| पिच्छिलं तन्तुमच्छ्वेतं स्निग्धमामं कफन्वितम्| अभीक्ष्णं गुरु दुर्गन्धं विबद्धमनुबद्धरुक्| निद्रालुरलसोऽन्नद्विडल्पाल्पं सप्रवाहिकम्| सरोमहर्षः सोत्क्लेशो गुरुबस्तिगुदोदरः| कृतेऽप्यकृतसंज्ञश्च .................||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtAtIsAralakShaNam (8) · Śloka 8
.................... സര്വാത്മാ സര്വലക്ഷണഃ||൮||
.................... सर्वात्मा सर्वलक्षणः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayajAtIsAralakShaNam (9) · Śloka 9
ഭയേന ക്ഷോഭിതേ ചിത്തേ സപിത്തോ ദ്രാവയേച്ഛകൃത്| വായുസ്തതോऽതിസാര്യ്യേത ക്ഷിപ്രമുഷ്ണം ദ്രവം പ്ലവമ്| വാതപിത്തസമം ലിങ്ഗൈരാഹുഃ തദ്വച്ച ശോകതഃ||൯||
भयेन क्षोभिते चित्ते सपित्तो द्रावयेच्छकृत्| वायुस्ततोऽतिसार्य्येत क्षिप्रमुष्णं द्रवं प्लवम्| वातपित्तसमं लिङ्गैराहुः तद्वच्च शोकतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya dvividhaM dvaividhyam (11) · Śloka 11
അതീസാരഃ സമാസേന ദ്വേധാ സാമോ നിരാമകഃ| സാസൃങ്നിരസ്ത്രഃ .....................||൧൧||
अतीसारः समासेन द्वेधा सामो निरामकः| सासृङ्निरस्त्रः .....................||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAtIsAralakShaNam (12) · Śloka 12
.............. തത്രാദ്യേ ഗൌരവാദപ്സു മജ്ജതി| ശകൃദ്ദുര്ഗന്ധമാടോപവിഷ്ടമ്ഭാऽര്ത്തിപ്രസേകിനഃ||൧൨||
.............. तत्राद्ये गौरवादप्सु मज्जति| शकृद्दुर्गन्धमाटोपविष्टम्भाऽर्त्तिप्रसेकिनः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmAtIsAralakShaNam (13) · Śloka 13
വിപരീതോ നിരാമസ്തു ....................||൧൩||
विपरीतो निरामस्तु ....................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAtIsAre visheShaH (14) · Śloka 14
..................... കഫാത്പക്വോऽപി മജ്ജതി||൧൪||
..................... कफात्पक्वोऽपि मज्जति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNInidAnam, grahaNIroganidAnam (15) · Śloka 15
അതീസാരേഷു യോ നാऽതിയത്നവാന് ഗ്രഹണീഗദഃ| തസ്യ സ്യാദഗ്നിവിധ്വംസകരൈരന്യസ്യ സേവിതൈഃ||൧൫||
अतीसारेषु यो नाऽतियत्नवान् ग्रहणीगदः| तस्य स्यादग्निविध्वंसकरैरन्यस्य सेवितैः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisAragrahaNyorbhedaH, atisArashabdaniruktishca (16) · Śloka 16
സാമം ശകൃന്നിരാമം വാ ജീര്ണേ യേനാതിസാര്യ്യതേ| സോऽതിസാരോऽതിസരണാദാശുകാരീ സ്വഭാവതഃ| സാമം സാऽന്നമജീര്ണേऽന്നേ ജീര്ണേ പക്വം തു നൈവ വാ| അകസ്മാദ്വാ മുഹുര്ബദ്ധമകസ്മാച്ഛിഥിലം മുഹുഃ| ചിരകൃദ് ഗ്രഹണീദോഷഃ സഞ്ചയാച്ചോപവേശയേത്||൧൬||
सामं शकृन्निरामं वा जीर्णे येनातिसार्य्यते| सोऽतिसारोऽतिसरणादाशुकारी स्वभावतः| सामं साऽन्नमजीर्णेऽन्ने जीर्णे पक्वं तु नैव वा| अकस्माद्वा मुहुर्बद्धमकस्माच्छिथिलं मुहुः| चिरकृद् ग्रहणीदोषः सञ्चयाच्चोपवेशयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIprabhedAH (17) · Śloka 17
സ ചതുര്ധാ പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സന്നിപാതാച്ച ജായതേ||൧൭||
स चतुर्धा पृथग्दोषैः सन्निपाताच्च जायते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIpUrvarUpam (18) · Śloka 18
പ്രാഗ്രൂപം തസ്യ സദനം ചിരാത്പചനമമ്ലകഃ| പ്രസേകോ വക്ത്രവൈരസ്യമരുചിസ്തൃട്ക്ലമോ ഭ്രമഃ| ആനദ്ധോദരതാ ഛര്ദിഃ കര്ണക്ഷ്വേലാന്ത്രകൂജനമ്||൧൮||
प्राग्रूपं तस्य सदनं चिरात्पचनमम्लकः| प्रसेको वक्त्रवैरस्यमरुचिस्तृट्क्लमो भ्रमः| आनद्धोदरता छर्दिः कर्णक्ष्वेलान्त्रकूजनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNyAH sAmAnyalakShaNam (19) · Śloka 19
സാമാന്യലക്ഷണം കാര്ശ്യം ധൂമക്സ്തമകോ ജ്വരഃ| മൂര്ച്ഛാ സിരോരുഗ്വിഷ്ടമ്ഭഃ ശ്വയഥുഃ കരണാദയോഃ||൧൯||
सामान्यलक्षणं कार्श्यं धूमक्स्तमको ज्वरः| मूर्च्छा सिरोरुग्विष्टम्भः श्वयथुः करणादयोः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajagrahaNIlakShaNam (20) · Śloka 20
തത്രാനിലാത്താലുശോഷസ്തിമിരം കര്ണയോഃ സ്വനഃ| പാര്ശ്വോരുവംക്ഷണഗ്രീവാരുജാഭീക്ഷ്ണം വിഷൂചികാ| രസേഷു ഗൃദ്ധിഃ സര്വേഷു ക്ഷുത്തൃഷ്ണാ പരികര്ത്തികാ| ജീര്ണേ ജീര്യതി ചാऽധ്മാനം ഭുക്തേ സ്വാസ്ഥ്യം സമശ്നുതേ| വാതഹൃദ്രോഗഗുല്മാऽര്ശഃ പ്ലീഹാപാണ്ഡുത്വശങ്കിതഃ| ചിരാദ്ദുഃ ഖം ദ്രവം ശുഷ്കസ്തന്വാമം ശബ്ദഫേനവത്| പുനഃ-പുനഃ സൃജേദ്വര്ചഃ പായുരുക്ശ്വാസകാസവാന്||൨൦||
तत्रानिलात्तालुशोषस्तिमिरं कर्णयोः स्वनः| पार्श्वोरुवंक्षणग्रीवारुजाभीक्ष्णं विषूचिका| रसेषु गृद्धिः सर्वेषु क्षुत्तृष्णा परिकर्त्तिका| जीर्णे जीर्यति चाऽध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते| वातहृद्रोगगुल्माऽर्शः प्लीहापाण्डुत्वशङ्कितः| चिराद्दुः खं द्रवं शुष्कस्तन्वामं शब्दफ़ेनवत्| पुनः-पुनः सृजेद्वर्चः पायुरुक्श्वासकासवान्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajagrahaNIlakShaNam (21) · Śloka 21
പൂത്യമ്ലോദ്ഗാരഹൃത്കണ്ഠദാഹാരുചിതൃഡര്ദിതഃ| പിത്തേന നീലം പീതാഭം പീതാഭഃ സൃജതി ദ്രവമ്||൨൧||
पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः| पित्तेन नीलं पीताभं पीताभः सृजति द्रवम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajagrahaNIlakShaNam (22) · Śloka 22
ശ്ലേഷ്മണാ പച്യതേ ദുഃഖമന്നം ഛര്ദിരരോചകഃ| ആസ്യോപദേഹനിഷ്ഠീവകാസഹൃല്ലാസപീനസാഃ| ഹൃദയം മന്യതേ സ്ത്യാനമുദരം സ്തിമിതം ഗുരു| ഉദ്ഗാരോ ദുഷ്ടമധുരഃ സദനം സ്ത്രീഷ്വഹര്ഷണമ്| ഭിന്നാമശ്ലേഷ്മസംസൃഷ്ടഗുരുവര്ചഃപ്രവര്ത്തനമ്| അകൃശസ്യാപി ദൌര്ബല്യം....................||൨൨||
श्लेष्मणा पच्यते दुःखमन्नं छर्दिररोचकः| आस्योपदेहनिष्ठीवकासहृल्लासपीनसाः| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु| उद्गारो दुष्टमधुरः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम्| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्त्तनम्| अकृशस्यापि दौर्बल्यं....................||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajagrahaNIlakShaNam (23) · Śloka 23
സര്വജേ സര്വസങ്കരഃ.................||൨൩||
सर्वजे सर्वसङ्करः.................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAdyagnayo~api grahaNIdoShAH, samastasvAsthyahetuH (24) · Śloka 24
സിരാവിഭാഗേ യേ ചോക്തോ വിഷമാദ്യാസ്ത്രയോऽഗ്നയഃ| തേऽപി സ്യുര്ഗ്രഹണീദോഷഃ സമസ്തു സ്വാസ്ഥ്യകാരണമ്||൨൪||
सिराविभागे ये चोक्तो विषमाद्यास्त्रयोऽग्नयः| तेऽपि स्युर्ग्रहणीदोषः समस्तु स्वास्थ्यकारणम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau mahArogAH (25-8) · Śloka 8
വാതവ്യാധ്യശ്മരീകുഷ്ഠമേഹോദരഭഗന്ദരാഃ| അര്ശാംസി ഗ്രഹണീത്യഷ്ടൌ മഹാരോഗാഃ സുദുസ്തരാഃ||൨൫|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതൌ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസംഹിതായാം നിദാനസ്ഥാനേऽതീസാരഗ്രഹണീനിദാനം നാമഷ്ടമോऽധ്യായഃ||൮||
वातव्याध्यश्मरीकुष्ठमेहोदरभगन्दराः| अर्शांसि ग्रहणीत्यष्टौ महारोगाः सुदुस्तराः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थानेऽतीसारग्रहणीनिदानं नामष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon