Adhikarana athAtIsAragrahaNInidAnaM nAmAShTamo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতোঽতীসারগ্রহণীদোষনিদানং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातोऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya sa~gkhyArUpA samprAptiH (2) · Śloka 2
দোষৈর্ব্যস্তৈঃ সমস্তৈশ্চ ভযাচ্ছোকাচ্চ ষঙ্বিধঃ| অতীসারঃ ...........................................||২||
दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च भयाच्छोकाच्च षङ्विधः| अतीसारः ...........................................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsAranidAnaM samprAptishca (3) · Śloka 3
............ স সুতরাং জাযতেঽত্যম্বুপানতঃ| কৃশশুষ্কাঽমিষাসাত্ম্যতিলপিষ্টবিরূঢকৈঃ| মদ্যরূক্ষাতিমাত্রান্নৈরশোর্ভিঃ স্নেহবিভ্রমাত্| কৃমিভ্যো বেগরোধাচ্চ তদ্বিধৈঃ কুপিতোঽনিলঃ| বিস্ত্রংসযত্যধোঽব্ধাতুং হত্বা তেনৈব চাঽনলম্| ব্যাপয্যানুশকৃত্ কোষ্ঠং পুরীষং দ্রবতাং নযন্| প্রকল্পতেঽতিসারায............................||৩||
............ स सुतरां जायतेऽत्यम्बुपानतः| कृशशुष्काऽमिषासात्म्यतिलपिष्टविरूढकैः| मद्यरूक्षातिमात्रान्नैरशोर्भिः स्नेहविभ्रमात्| कृमिभ्यो वेगरोधाच्च तद्विधैः कुपितोऽनिलः| विस्त्रंसयत्यधोऽब्धातुं हत्वा तेनैव चाऽनलम्| व्यापय्यानुशकृत् कोष्ठं पुरीषं द्रवतां नयन्| प्रकल्पतेऽतिसाराय............................||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArapUrvarUpam (4) · Śloka 4
........................ লক্ষণং তস্য ভাবিনঃ| তোদো হৃদ্গুদকোষ্ঠেষু গাত্রসাদো মলগ্রহঃ| আধ্মানমবিপাকশ্চ ..........................||৪||
........................ लक्षणं तस्य भाविनः| तोदो हृद्गुदकोष्ठेषु गात्रसादो मलग्रहः| आध्मानमविपाकश्च ..........................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAtIsAralakShaNam (5) · Śloka 5
..................... তত্র বাতেন বিজ্জলম্| অল্পাল্পং শব্দশূলাঢ্যং বিবদ্ধমুপবেশ্যতে| রূক্ষং সফেনমচ্ছং চ গ্রথিতং বা মুহুর্মুহুঃ| তদা দগ্ধগুডাভাসং সপিচ্ছাপরিকর্ত্তিকম্| শুষ্কাস্যো ভ্রষ্টাপাযুশ্চ হৃষ্টরোমা বিনিষ্ঠনন্||৫||
..................... तत्र वातेन विज्जलम्| अल्पाल्पं शब्दशूलाढ्यं विबद्धमुपवेश्यते| रूक्षं सफ़ेनमच्छं च ग्रथितं वा मुहुर्मुहुः| तदा दग्धगुडाभासं सपिच्छापरिकर्त्तिकम्| शुष्कास्यो भ्रष्टापायुश्च हृष्टरोमा विनिष्ठनन्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAtIsAralakShaNam (6) · Śloka 6
পিত্তেন পীতমসিতং হারিদ্রং শাদ্বলপ্রভম্| সরক্তমতিদুর্গন্ধং তৃণ্মূর্চ্ছাস্বেদদাহবান্| সশূলঃ পাযুসন্তাপপাকবান্ ...............||৬||
पित्तेन पीतमसितं हारिद्रं शाद्वलप्रभम्| सरक्तमतिदुर्गन्धं तृण्मूर्च्छास्वेददाहवान्| सशूलः पायुसन्तापपाकवान् ...............||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmAtIsAralakShaNam (7) · Śloka 7
........................ শ্লেষ্মণা ধনম্| পিচ্ছিলং তন্তুমচ্ছ্বেতং স্নিগ্ধমামং কফন্বিতম্| অভীক্ষ্ণং গুরু দুর্গন্ধং বিবদ্ধমনুবদ্ধরুক্| নিদ্রালুরলসোঽন্নদ্বিডল্পাল্পং সপ্রবাহিকম্| সরোমহর্ষঃ সোত্ক্লেশো গুরুবস্তিগুদোদরঃ| কৃতেঽপ্যকৃতসংজ্ঞশ্চ .................||৭||
........................ श्लेष्मणा धनम्| पिच्छिलं तन्तुमच्छ्वेतं स्निग्धमामं कफन्वितम्| अभीक्ष्णं गुरु दुर्गन्धं विबद्धमनुबद्धरुक्| निद्रालुरलसोऽन्नद्विडल्पाल्पं सप्रवाहिकम्| सरोमहर्षः सोत्क्लेशो गुरुबस्तिगुदोदरः| कृतेऽप्यकृतसंज्ञश्च .................||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtAtIsAralakShaNam (8) · Śloka 8
.................... সর্বাত্মা সর্বলক্ষণঃ||৮||
.................... सर्वात्मा सर्वलक्षणः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayajAtIsAralakShaNam (9) · Śloka 9
ভযেন ক্ষোভিতে চিত্তে সপিত্তো দ্রাবযেচ্ছকৃত্| বাযুস্ততোঽতিসার্য্যেত ক্ষিপ্রমুষ্ণং দ্রবং প্লবম্| বাতপিত্তসমং লিঙ্গৈরাহুঃ তদ্বচ্চ শোকতঃ||৯||
भयेन क्षोभिते चित्ते सपित्तो द्रावयेच्छकृत्| वायुस्ततोऽतिसार्य्येत क्षिप्रमुष्णं द्रवं प्लवम्| वातपित्तसमं लिङ्गैराहुः तद्वच्च शोकतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya dvividhaM dvaividhyam (11) · Śloka 11
অতীসারঃ সমাসেন দ্বেধা সামো নিরামকঃ| সাসৃঙ্নিরস্ত্রঃ .....................||১১||
अतीसारः समासेन द्वेधा सामो निरामकः| सासृङ्निरस्त्रः .....................||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAtIsAralakShaNam (12) · Śloka 12
.............. তত্রাদ্যে গৌরবাদপ্সু মজ্জতি| শকৃদ্দুর্গন্ধমাটোপবিষ্টম্ভাঽর্ত্তিপ্রসেকিনঃ||১২||
.............. तत्राद्ये गौरवादप्सु मज्जति| शकृद्दुर्गन्धमाटोपविष्टम्भाऽर्त्तिप्रसेकिनः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmAtIsAralakShaNam (13) · Śloka 13
বিপরীতো নিরামস্তু ....................||১৩||
विपरीतो निरामस्तु ....................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAtIsAre visheShaH (14) · Śloka 14
..................... কফাত্পক্বোঽপি মজ্জতি||১৪||
..................... कफात्पक्वोऽपि मज्जति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNInidAnam, grahaNIroganidAnam (15) · Śloka 15
অতীসারেষু যো নাঽতিযত্নবান্ গ্রহণীগদঃ| তস্য স্যাদগ্নিবিধ্বংসকরৈরন্যস্য সেবিতৈঃ||১৫||
अतीसारेषु यो नाऽतियत्नवान् ग्रहणीगदः| तस्य स्यादग्निविध्वंसकरैरन्यस्य सेवितैः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisAragrahaNyorbhedaH, atisArashabdaniruktishca (16) · Śloka 16
সামং শকৃন্নিরামং বা জীর্ণে যেনাতিসার্য্যতে| সোঽতিসারোঽতিসরণাদাশুকারী স্বভাবতঃ| সামং সাঽন্নমজীর্ণেঽন্নে জীর্ণে পক্বং তু নৈব বা| অকস্মাদ্বা মুহুর্বদ্ধমকস্মাচ্ছিথিলং মুহুঃ| চিরকৃদ্ গ্রহণীদোষঃ সঞ্চযাচ্চোপবেশযেত্||১৬||
सामं शकृन्निरामं वा जीर्णे येनातिसार्य्यते| सोऽतिसारोऽतिसरणादाशुकारी स्वभावतः| सामं साऽन्नमजीर्णेऽन्ने जीर्णे पक्वं तु नैव वा| अकस्माद्वा मुहुर्बद्धमकस्माच्छिथिलं मुहुः| चिरकृद् ग्रहणीदोषः सञ्चयाच्चोपवेशयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIprabhedAH (17) · Śloka 17
স চতুর্ধা পৃথগ্দোষৈঃ সন্নিপাতাচ্চ জাযতে||১৭||
स चतुर्धा पृथग्दोषैः सन्निपाताच्च जायते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIpUrvarUpam (18) · Śloka 18
প্রাগ্রূপং তস্য সদনং চিরাত্পচনমম্লকঃ| প্রসেকো বক্ত্রবৈরস্যমরুচিস্তৃট্ক্লমো ভ্রমঃ| আনদ্ধোদরতা ছর্দিঃ কর্ণক্ষ্বেলান্ত্রকূজনম্||১৮||
प्राग्रूपं तस्य सदनं चिरात्पचनमम्लकः| प्रसेको वक्त्रवैरस्यमरुचिस्तृट्क्लमो भ्रमः| आनद्धोदरता छर्दिः कर्णक्ष्वेलान्त्रकूजनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNyAH sAmAnyalakShaNam (19) · Śloka 19
সামান্যলক্ষণং কার্শ্যং ধূমক্স্তমকো জ্বরঃ| মূর্চ্ছা সিরোরুগ্বিষ্টম্ভঃ শ্বযথুঃ করণাদযোঃ||১৯||
सामान्यलक्षणं कार्श्यं धूमक्स्तमको ज्वरः| मूर्च्छा सिरोरुग्विष्टम्भः श्वयथुः करणादयोः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajagrahaNIlakShaNam (20) · Śloka 20
তত্রানিলাত্তালুশোষস্তিমিরং কর্ণযোঃ স্বনঃ| পার্শ্বোরুবংক্ষণগ্রীবারুজাভীক্ষ্ণং বিষূচিকা| রসেষু গৃদ্ধিঃ সর্বেষু ক্ষুত্তৃষ্ণা পরিকর্ত্তিকা| জীর্ণে জীর্যতি চাঽধ্মানং ভুক্তে স্বাস্থ্যং সমশ্নুতে| বাতহৃদ্রোগগুল্মাঽর্শঃ প্লীহাপাণ্ডুত্বশঙ্কিতঃ| চিরাদ্দুঃ খং দ্রবং শুষ্কস্তন্বামং শব্দফেনবত্| পুনঃ-পুনঃ সৃজেদ্বর্চঃ পাযুরুক্শ্বাসকাসবান্||২০||
तत्रानिलात्तालुशोषस्तिमिरं कर्णयोः स्वनः| पार्श्वोरुवंक्षणग्रीवारुजाभीक्ष्णं विषूचिका| रसेषु गृद्धिः सर्वेषु क्षुत्तृष्णा परिकर्त्तिका| जीर्णे जीर्यति चाऽध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते| वातहृद्रोगगुल्माऽर्शः प्लीहापाण्डुत्वशङ्कितः| चिराद्दुः खं द्रवं शुष्कस्तन्वामं शब्दफ़ेनवत्| पुनः-पुनः सृजेद्वर्चः पायुरुक्श्वासकासवान्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajagrahaNIlakShaNam (21) · Śloka 21
পূত্যম্লোদ্গারহৃত্কণ্ঠদাহারুচিতৃডর্দিতঃ| পিত্তেন নীলং পীতাভং পীতাভঃ সৃজতি দ্রবম্||২১||
पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः| पित्तेन नीलं पीताभं पीताभः सृजति द्रवम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajagrahaNIlakShaNam (22) · Śloka 22
শ্লেষ্মণা পচ্যতে দুঃখমন্নং ছর্দিররোচকঃ| আস্যোপদেহনিষ্ঠীবকাসহৃল্লাসপীনসাঃ| হৃদযং মন্যতে স্ত্যানমুদরং স্তিমিতং গুরু| উদ্গারো দুষ্টমধুরঃ সদনং স্ত্রীষ্বহর্ষণম্| ভিন্নামশ্লেষ্মসংসৃষ্টগুরুবর্চঃপ্রবর্ত্তনম্| অকৃশস্যাপি দৌর্বল্যং....................||২২||
श्लेष्मणा पच्यते दुःखमन्नं छर्दिररोचकः| आस्योपदेहनिष्ठीवकासहृल्लासपीनसाः| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु| उद्गारो दुष्टमधुरः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम्| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्त्तनम्| अकृशस्यापि दौर्बल्यं....................||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajagrahaNIlakShaNam (23) · Śloka 23
সর্বজে সর্বসঙ্করঃ.................||২৩||
सर्वजे सर्वसङ्करः.................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAdyagnayo~api grahaNIdoShAH, samastasvAsthyahetuH (24) · Śloka 24
সিরাবিভাগে যে চোক্তো বিষমাদ্যাস্ত্রযোঽগ্নযঃ| তেঽপি স্যুর্গ্রহণীদোষঃ সমস্তু স্বাস্থ্যকারণম্||২৪||
सिराविभागे ये चोक्तो विषमाद्यास्त्रयोऽग्नयः| तेऽपि स्युर्ग्रहणीदोषः समस्तु स्वास्थ्यकारणम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau mahArogAH (25-8) · Śloka 8
বাতব্যাধ্যশ্মরীকুষ্ঠমেহোদরভগন্দরাঃ| অর্শাংসি গ্রহণীত্যষ্টৌ মহারোগাঃ সুদুস্তরাঃ||২৫|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতৌ অষ্টাঙ্গসংগ্রহসংহিতাযাং নিদানস্থানেঽতীসারগ্রহণীনিদানং নামষ্টমোঽধ্যাযঃ||৮||
वातव्याध्यश्मरीकुष्ठमेहोदरभगन्दराः| अर्शांसि ग्रहणीत्यष्टौ महारोगाः सुदुस्तराः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थानेऽतीसारग्रहणीनिदानं नामष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon