Adhikarana athAtIsAragrahaNInidAnaM nAmAShTamo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋಽತೀಸಾರಗ್ರಹಣೀದೋಷನಿದಾನಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातोऽतीसारग्रहणीदोषनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya sa~gkhyArUpA samprAptiH (2) · Śloka 2
ದೋಷೈರ್ವ್ಯಸ್ತೈಃ ಸಮಸ್ತೈಶ್ಚ ಭಯಾಚ್ಛೋಕಾಚ್ಚ ಷಙ್ವಿಧಃ| ಅತೀಸಾರಃ ...........................................||೨||
दोषैर्व्यस्तैः समस्तैश्च भयाच्छोकाच्च षङ्विधः| अतीसारः ...........................................||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsAranidAnaM samprAptishca (3) · Śloka 3
............ ಸ ಸುತರಾಂ ಜಾಯತೇಽತ್ಯಮ್ಬುಪಾನತಃ| ಕೃಶಶುಷ್ಕಾಽಮಿಷಾಸಾತ್ಮ್ಯತಿಲಪಿಷ್ಟವಿರೂಢಕೈಃ| ಮದ್ಯರೂಕ್ಷಾತಿಮಾತ್ರಾನ್ನೈರಶೋರ್ಭಿಃ ಸ್ನೇಹವಿಭ್ರಮಾತ್| ಕೃಮಿಭ್ಯೋ ವೇಗರೋಧಾಚ್ಚ ತದ್ವಿಧೈಃ ಕುಪಿತೋಽನಿಲಃ| ವಿಸ್ತ್ರಂಸಯತ್ಯಧೋಽಬ್ಧಾತುಂ ಹತ್ವಾ ತೇನೈವ ಚಾಽನಲಮ್| ವ್ಯಾಪಯ್ಯಾನುಶಕೃತ್ ಕೋಷ್ಠಂ ಪುರೀಷಂ ದ್ರವತಾಂ ನಯನ್| ಪ್ರಕಲ್ಪತೇಽತಿಸಾರಾಯ............................||೩||
............ स सुतरां जायतेऽत्यम्बुपानतः| कृशशुष्काऽमिषासात्म्यतिलपिष्टविरूढकैः| मद्यरूक्षातिमात्रान्नैरशोर्भिः स्नेहविभ्रमात्| कृमिभ्यो वेगरोधाच्च तद्विधैः कुपितोऽनिलः| विस्त्रंसयत्यधोऽब्धातुं हत्वा तेनैव चाऽनलम्| व्यापय्यानुशकृत् कोष्ठं पुरीषं द्रवतां नयन्| प्रकल्पतेऽतिसाराय............................||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArapUrvarUpam (4) · Śloka 4
........................ ಲಕ್ಷಣಂ ತಸ್ಯ ಭಾವಿನಃ| ತೋದೋ ಹೃದ್ಗುದಕೋಷ್ಠೇಷು ಗಾತ್ರಸಾದೋ ಮಲಗ್ರಹಃ| ಆಧ್ಮಾನಮವಿಪಾಕಶ್ಚ ..........................||೪||
........................ लक्षणं तस्य भाविनः| तोदो हृद्गुदकोष्ठेषु गात्रसादो मलग्रहः| आध्मानमविपाकश्च ..........................||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAtIsAralakShaNam (5) · Śloka 5
..................... ತತ್ರ ವಾತೇನ ವಿಜ್ಜಲಮ್| ಅಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಶಬ್ದಶೂಲಾಢ್ಯಂ ವಿಬದ್ಧಮುಪವೇಶ್ಯತೇ| ರೂಕ್ಷಂ ಸಫೇನಮಚ್ಛಂ ಚ ಗ್ರಥಿತಂ ವಾ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ| ತದಾ ದಗ್ಧಗುಡಾಭಾಸಂ ಸಪಿಚ್ಛಾಪರಿಕರ್ತ್ತಿಕಮ್| ಶುಷ್ಕಾಸ್ಯೋ ಭ್ರಷ್ಟಾಪಾಯುಶ್ಚ ಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ವಿನಿಷ್ಠನನ್||೫||
..................... तत्र वातेन विज्जलम्| अल्पाल्पं शब्दशूलाढ्यं विबद्धमुपवेश्यते| रूक्षं सफ़ेनमच्छं च ग्रथितं वा मुहुर्मुहुः| तदा दग्धगुडाभासं सपिच्छापरिकर्त्तिकम्| शुष्कास्यो भ्रष्टापायुश्च हृष्टरोमा विनिष्ठनन्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAtIsAralakShaNam (6) · Śloka 6
ಪಿತ್ತೇನ ಪೀತಮಸಿತಂ ಹಾರಿದ್ರಂ ಶಾದ್ವಲಪ್ರಭಮ್| ಸರಕ್ತಮತಿದುರ್ಗನ್ಧಂ ತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಸ್ವೇದದಾಹವಾನ್| ಸಶೂಲಃ ಪಾಯುಸನ್ತಾಪಪಾಕವಾನ್ ...............||೬||
पित्तेन पीतमसितं हारिद्रं शाद्वलप्रभम्| सरक्तमतिदुर्गन्धं तृण्मूर्च्छास्वेददाहवान्| सशूलः पायुसन्तापपाकवान् ...............||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shleShmAtIsAralakShaNam (7) · Śloka 7
........................ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಧನಮ್| ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ತನ್ತುಮಚ್ಛ್ವೇತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಮಾಮಂ ಕಫನ್ವಿತಮ್| ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಗುರು ದುರ್ಗನ್ಧಂ ವಿಬದ್ಧಮನುಬದ್ಧರುಕ್| ನಿದ್ರಾಲುರಲಸೋಽನ್ನದ್ವಿಡಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಸಪ್ರವಾಹಿಕಮ್| ಸರೋಮಹರ್ಷಃ ಸೋತ್ಕ್ಲೇಶೋ ಗುರುಬಸ್ತಿಗುದೋದರಃ| ಕೃತೇಽಪ್ಯಕೃತಸಂಜ್ಞಶ್ಚ .................||೭||
........................ श्लेष्मणा धनम्| पिच्छिलं तन्तुमच्छ्वेतं स्निग्धमामं कफन्वितम्| अभीक्ष्णं गुरु दुर्गन्धं विबद्धमनुबद्धरुक्| निद्रालुरलसोऽन्नद्विडल्पाल्पं सप्रवाहिकम्| सरोमहर्षः सोत्क्लेशो गुरुबस्तिगुदोदरः| कृतेऽप्यकृतसंज्ञश्च .................||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtAtIsAralakShaNam (8) · Śloka 8
.................... ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಃ||೮||
.................... सर्वात्मा सर्वलक्षणः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayajAtIsAralakShaNam (9) · Śloka 9
ಭಯೇನ ಕ್ಷೋಭಿತೇ ಚಿತ್ತೇ ಸಪಿತ್ತೋ ದ್ರಾವಯೇಚ್ಛಕೃತ್| ವಾಯುಸ್ತತೋಽತಿಸಾರ್ಯ್ಯೇತ ಕ್ಷಿಪ್ರಮುಷ್ಣಂ ದ್ರವಂ ಪ್ಲವಮ್| ವಾತಪಿತ್ತಸಮಂ ಲಿಙ್ಗೈರಾಹುಃ ತದ್ವಚ್ಚ ಶೋಕತಃ||೯||
भयेन क्षोभिते चित्ते सपित्तो द्रावयेच्छकृत्| वायुस्ततोऽतिसार्य्येत क्षिप्रमुष्णं द्रवं प्लवम्| वातपित्तसमं लिङ्गैराहुः तद्वच्च शोकतः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atIsArasya dvividhaM dvaividhyam (11) · Śloka 11
ಅತೀಸಾರಃ ಸಮಾಸೇನ ದ್ವೇಧಾ ಸಾಮೋ ನಿರಾಮಕಃ| ಸಾಸೃಙ್ನಿರಸ್ತ್ರಃ .....................||೧೧||
अतीसारः समासेन द्वेधा सामो निरामकः| सासृङ्निरस्त्रः .....................||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAtIsAralakShaNam (12) · Śloka 12
.............. ತತ್ರಾದ್ಯೇ ಗೌರವಾದಪ್ಸು ಮಜ್ಜತಿ| ಶಕೃದ್ದುರ್ಗನ್ಧಮಾಟೋಪವಿಷ್ಟಮ್ಭಾಽರ್ತ್ತಿಪ್ರಸೇಕಿನಃ||೧೨||
.............. तत्राद्ये गौरवादप्सु मज्जति| शकृद्दुर्गन्धमाटोपविष्टम्भाऽर्त्तिप्रसेकिनः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nirAmAtIsAralakShaNam (13) · Śloka 13
ವಿಪರೀತೋ ನಿರಾಮಸ್ತು ....................||೧೩||
विपरीतो निरामस्तु ....................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphAtIsAre visheShaH (14) · Śloka 14
..................... ಕಫಾತ್ಪಕ್ವೋಽಪಿ ಮಜ್ಜತಿ||೧೪||
..................... कफात्पक्वोऽपि मज्जति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNInidAnam, grahaNIroganidAnam (15) · Śloka 15
ಅತೀಸಾರೇಷು ಯೋ ನಾಽತಿಯತ್ನವಾನ್ ಗ್ರಹಣೀಗದಃ| ತಸ್ಯ ಸ್ಯಾದಗ್ನಿವಿಧ್ವಂಸಕರೈರನ್ಯಸ್ಯ ಸೇವಿತೈಃ||೧೫||
अतीसारेषु यो नाऽतियत्नवान् ग्रहणीगदः| तस्य स्यादग्निविध्वंसकरैरन्यस्य सेवितैः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atisAragrahaNyorbhedaH, atisArashabdaniruktishca (16) · Śloka 16
ಸಾಮಂ ಶಕೃನ್ನಿರಾಮಂ ವಾ ಜೀರ್ಣೇ ಯೇನಾತಿಸಾರ್ಯ್ಯತೇ| ಸೋಽತಿಸಾರೋಽತಿಸರಣಾದಾಶುಕಾರೀ ಸ್ವಭಾವತಃ| ಸಾಮಂ ಸಾಽನ್ನಮಜೀರ್ಣೇಽನ್ನೇ ಜೀರ್ಣೇ ಪಕ್ವಂ ತು ನೈವ ವಾ| ಅಕಸ್ಮಾದ್ವಾ ಮುಹುರ್ಬದ್ಧಮಕಸ್ಮಾಚ್ಛಿಥಿಲಂ ಮುಹುಃ| ಚಿರಕೃದ್ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಃ ಸಞ್ಚಯಾಚ್ಚೋಪವೇಶಯೇತ್||೧೬||
सामं शकृन्निरामं वा जीर्णे येनातिसार्य्यते| सोऽतिसारोऽतिसरणादाशुकारी स्वभावतः| सामं साऽन्नमजीर्णेऽन्ने जीर्णे पक्वं तु नैव वा| अकस्माद्वा मुहुर्बद्धमकस्माच्छिथिलं मुहुः| चिरकृद् ग्रहणीदोषः सञ्चयाच्चोपवेशयेत्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIprabhedAH (17) · Śloka 17
ಸ ಚತುರ್ಧಾ ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಃ ಸನ್ನಿಪಾತಾಚ್ಚ ಜಾಯತೇ||೧೭||
स चतुर्धा पृथग्दोषैः सन्निपाताच्च जायते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNIpUrvarUpam (18) · Śloka 18
ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಂ ತಸ್ಯ ಸದನಂ ಚಿರಾತ್ಪಚನಮಮ್ಲಕಃ| ಪ್ರಸೇಕೋ ವಕ್ತ್ರವೈರಸ್ಯಮರುಚಿಸ್ತೃಟ್ಕ್ಲಮೋ ಭ್ರಮಃ| ಆನದ್ಧೋದರತಾ ಛರ್ದಿಃ ಕರ್ಣಕ್ಷ್ವೇಲಾನ್ತ್ರಕೂಜನಮ್||೧೮||
प्राग्रूपं तस्य सदनं चिरात्पचनमम्लकः| प्रसेको वक्त्रवैरस्यमरुचिस्तृट्क्लमो भ्रमः| आनद्धोदरता छर्दिः कर्णक्ष्वेलान्त्रकूजनम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahaNyAH sAmAnyalakShaNam (19) · Śloka 19
ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಂ ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಧೂಮಕ್ಸ್ತಮಕೋ ಜ್ವರಃ| ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಸಿರೋರುಗ್ವಿಷ್ಟಮ್ಭಃ ಶ್ವಯಥುಃ ಕರಣಾದಯೋಃ||೧೯||
सामान्यलक्षणं कार्श्यं धूमक्स्तमको ज्वरः| मूर्च्छा सिरोरुग्विष्टम्भः श्वयथुः करणादयोः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajagrahaNIlakShaNam (20) · Śloka 20
ತತ್ರಾನಿಲಾತ್ತಾಲುಶೋಷಸ್ತಿಮಿರಂ ಕರ್ಣಯೋಃ ಸ್ವನಃ| ಪಾರ್ಶ್ವೋರುವಂಕ್ಷಣಗ್ರೀವಾರುಜಾಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ವಿಷೂಚಿಕಾ| ರಸೇಷು ಗೃದ್ಧಿಃ ಸರ್ವೇಷು ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾ ಪರಿಕರ್ತ್ತಿಕಾ| ಜೀರ್ಣೇ ಜೀರ್ಯತಿ ಚಾಽಧ್ಮಾನಂ ಭುಕ್ತೇ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಂ ಸಮಶ್ನುತೇ| ವಾತಹೃದ್ರೋಗಗುಲ್ಮಾಽರ್ಶಃ ಪ್ಲೀಹಾಪಾಣ್ಡುತ್ವಶಙ್ಕಿತಃ| ಚಿರಾದ್ದುಃ ಖಂ ದ್ರವಂ ಶುಷ್ಕಸ್ತನ್ವಾಮಂ ಶಬ್ದಫೇನವತ್| ಪುನಃ-ಪುನಃ ಸೃಜೇದ್ವರ್ಚಃ ಪಾಯುರುಕ್ಶ್ವಾಸಕಾಸವಾನ್||೨೦||
तत्रानिलात्तालुशोषस्तिमिरं कर्णयोः स्वनः| पार्श्वोरुवंक्षणग्रीवारुजाभीक्ष्णं विषूचिका| रसेषु गृद्धिः सर्वेषु क्षुत्तृष्णा परिकर्त्तिका| जीर्णे जीर्यति चाऽध्मानं भुक्ते स्वास्थ्यं समश्नुते| वातहृद्रोगगुल्माऽर्शः प्लीहापाण्डुत्वशङ्कितः| चिराद्दुः खं द्रवं शुष्कस्तन्वामं शब्दफ़ेनवत्| पुनः-पुनः सृजेद्वर्चः पायुरुक्श्वासकासवान्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajagrahaNIlakShaNam (21) · Śloka 21
ಪೂತ್ಯಮ್ಲೋದ್ಗಾರಹೃತ್ಕಣ್ಠದಾಹಾರುಚಿತೃಡರ್ದಿತಃ| ಪಿತ್ತೇನ ನೀಲಂ ಪೀತಾಭಂ ಪೀತಾಭಃ ಸೃಜತಿ ದ್ರವಮ್||೨೧||
पूत्यम्लोद्गारहृत्कण्ठदाहारुचितृडर्दितः| पित्तेन नीलं पीताभं पीताभः सृजति द्रवम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajagrahaNIlakShaNam (22) · Śloka 22
ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಪಚ್ಯತೇ ದುಃಖಮನ್ನಂ ಛರ್ದಿರರೋಚಕಃ| ಆಸ್ಯೋಪದೇಹನಿಷ್ಠೀವಕಾಸಹೃಲ್ಲಾಸಪೀನಸಾಃ| ಹೃದಯಂ ಮನ್ಯತೇ ಸ್ತ್ಯಾನಮುದರಂ ಸ್ತಿಮಿತಂ ಗುರು| ಉದ್ಗಾರೋ ದುಷ್ಟಮಧುರಃ ಸದನಂ ಸ್ತ್ರೀಷ್ವಹರ್ಷಣಮ್| ಭಿನ್ನಾಮಶ್ಲೇಷ್ಮಸಂಸೃಷ್ಟಗುರುವರ್ಚಃಪ್ರವರ್ತ್ತನಮ್| ಅಕೃಶಸ್ಯಾಪಿ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ....................||೨೨||
श्लेष्मणा पच्यते दुःखमन्नं छर्दिररोचकः| आस्योपदेहनिष्ठीवकासहृल्लासपीनसाः| हृदयं मन्यते स्त्यानमुदरं स्तिमितं गुरु| उद्गारो दुष्टमधुरः सदनं स्त्रीष्वहर्षणम्| भिन्नामश्लेष्मसंसृष्टगुरुवर्चःप्रवर्त्तनम्| अकृशस्यापि दौर्बल्यं....................||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvajagrahaNIlakShaNam (23) · Śloka 23
ಸರ್ವಜೇ ಸರ್ವಸಙ್ಕರಃ.................||೨೩||
सर्वजे सर्वसङ्करः.................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamAdyagnayo~api grahaNIdoShAH, samastasvAsthyahetuH (24) · Śloka 24
ಸಿರಾವಿಭಾಗೇ ಯೇ ಚೋಕ್ತೋ ವಿಷಮಾದ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋಽಗ್ನಯಃ| ತೇಽಪಿ ಸ್ಯುರ್ಗ್ರಹಣೀದೋಷಃ ಸಮಸ್ತು ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕಾರಣಮ್||೨೪||
सिराविभागे ये चोक्तो विषमाद्यास्त्रयोऽग्नयः| तेऽपि स्युर्ग्रहणीदोषः समस्तु स्वास्थ्यकारणम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau mahArogAH (25-8) · Śloka 8
ವಾತವ್ಯಾಧ್ಯಶ್ಮರೀಕುಷ್ಠಮೇಹೋದರಭಗನ್ದರಾಃ| ಅರ್ಶಾಂಸಿ ಗ್ರಹಣೀತ್ಯಷ್ಟೌ ಮಹಾರೋಗಾಃ ಸುದುಸ್ತರಾಃ||೨೫|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತೌ ಅಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಂ ನಿದಾನಸ್ಥಾನೇಽತೀಸಾರಗ್ರಹಣೀನಿದಾನಂ ನಾಮಷ್ಟಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೮||
वातव्याध्यश्मरीकुष्ठमेहोदरभगन्दराः| अर्शांसि ग्रहणीत्यष्टौ महारोगाः सुदुस्तराः||२५|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थानेऽतीसारग्रहणीनिदानं नामष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon