Adhikarana atha jvaranidAnaM nAma dvitIyo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
অথাতো জ্বরনিদানং ব্যাখ্যাস্যামঃ| ইতি হ স্মাহুরাত্রেযাদযো মহর্ষযঃ||১||
अथातो ज्वरनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasyAShTau kAraNAni (2) · Śloka 2
অষ্টাভিঃ কারণৈর্জ্বরঃ সঞ্জাযতে| মনুষ্যাণাং পৃথগ্দোষৈঃ সংসৃষ্টৈঃ সন্নিপাতিতৈরাগন্তুনা চ||২||
अष्टाभिः कारणैर्ज्वरः सञ्जायते| मनुष्याणां पृथग्दोषैः संसृष्टैः सन्निपातितैरागन्तुना च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasamprAptiH (3) · Śloka 3
তত্র যথোক্তৈঃ প্রকোপনবিশেষৈঃ প্রকুপিতা দোষাঃ প্রবিশ্যামাশযমূষ্মণা মিশ্রীভূযা ঽঽ মমনুগম্য রসস্বেদবাহীনি স্ত্রোতাংসি বিধায পিত্তং তু দ্রবত্বাত্তপ্তমিব জলমনলমুপহত্য সর্বেঽপি চ দোষাঃ পক্তারং স্বস্থানাদ্ বহির্নিরস্য সহ তেন সকলমপি শরীরমভিসর্পন্তস্তত্সম্পর্কাল্লব্ধবলেন স্বেনোষ্মণা নিতরাং দেহোষ্মাণমেধযন্তো ঽন্তস্স্ত্রোতোমুখপিধানাত্ স্তম্ভমাদধানা বহিরপি স্বেদমপহরন্তঃ সর্বেন্দ্রিযাণি চোপতাপযন্তো জ্বরমভিনির্বর্ত্তযন্তি||৩||
तत्र यथोक्तैः प्रकोपनविशेषैः प्रकुपिता दोषाः प्रविश्यामाशयमूष्मणा मिश्रीभूया ऽऽ ममनुगम्य रसस्वेदवाहीनि स्त्रोतांसि विधाय पित्तं तु द्रवत्वात्तप्तमिव जलमनलमुपहत्य सर्वेऽपि च दोषाः पक्तारं स्वस्थानाद् बहिर्निरस्य सह तेन सकलमपि शरीरमभिसर्पन्तस्तत्सम्पर्काल्लब्धबलेन स्वेनोष्मणा नितरां देहोष्माणमेधयन्तो ऽन्तस्स्त्रोतोमुखपिधानात् स्तम्भमादधाना बहिरपि स्वेदमपहरन्तः सर्वेन्द्रियाणि चोपतापयन्तो ज्वरमभिनिर्वर्त्तयन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarapUrvarUpANi (4) · Śloka 4
তস্যেমানি পূর্বরূপাণি মুখবৈরস্যমন্নানভিলাষো গুরু- গাত্রত্বমালস্যমল্পপ্রাণতা গতিস্খলনং নিদ্রাধিক্যমর- তিরসূযা হিতোপদেশেষু প্রদ্বেষো বালেষু মধুরেষু চ ভক্ষ্ণ্যে- ষ্বম্ললবণকটুকাভিনন্দনমবিপাকোঽঙ্গমর্দশ্চক্ষুষো- রাকুলত্বং সাশ্রুতা জৃম্ভা বিনামঃ ক্লমো রোমহর্ষঃ শব্দা- নলাম্বুশীতবাতলচ্ছাযাতপেষ্বকস্মাদিচ্ছাদ্বেষোউ চ| তদ- নন্তরং ব্যক্তিভাবো জ্বরস্যেতি||৪||
तस्येमानि पूर्वरूपाणि मुखवैरस्यमन्नानभिलाषो गुरु- गात्रत्वमालस्यमल्पप्राणता गतिस्खलनं निद्राधिक्यमर- तिरसूया हितोपदेशेषु प्रद्वेषो बालेषु मधुरेषु च भक्ष्ण्ये- ष्वम्ललवणकटुकाभिनन्दनमविपाकोऽङ्गमर्दश्चक्षुषो- राकुलत्वं साश्रुता जृम्भा विनामः क्लमो रोमहर्षः शब्दा- नलाम्बुशीतवातऴच्छायातपेष्वकस्मादिच्छाद्वेषोउ च| तद- नन्तरं व्यक्तिभावो ज्वरस्येति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvaralakShaNAni (5) · Śloka 5
ভবতি চাত্র আগমাপগমক্ষোভমৃদুতা বেদনোষ্মণাম্| বৈষম্যং তত্র গাত্রাঙ্গে তাস্তাঃ স্যুর্দেদনাশ্চলাঃ| পাদযোঃ সুপ্ততা স্তম্ভঃ পিণ্ডিকোদ্বেষ্টেনং ক্লমঃ| বিশ্লেষ ইব সন্ধীনাং সাদ ঊর্বোঃ কটীগ্রহঃ| পৃষ্ঠং ক্ষোদমিবাপ্নোতি নিষ্পীড্যত ইবোদরম্| ভিদ্যন্ত ইব চাস্থীনি পার্শ্বগানি বিশেষতঃ| হৃদযস্য গ্রহস্তোদঃ প্রাজনেনেব বক্ষসঃ| স্কন্ধযোর্মথনং বাহ্বোর্ভেদঃ পীডনমংসযোঃ| অশক্তির্ভক্ষণে হন্বোর্জৃম্ভণং কর্ণযোঃ স্বনঃ| নিস্তোদঃ শঙ্খযোর্মূর্ধ্নি বেদনা বিরসাস্যতা| কষাযাস্যত্বমথবা মলানামপ্রবর্ত্তনম্| রূক্ষারুণত্বগাস্যাক্ষিনখমূত্রপুরীষতা| প্রসেকারোচকাশ্রদ্ধাঽবিপিকাস্বেদজাগরাঃ| কণ্ঠৌষ্ঠশোষস্তৃট্শুষ্কোউ ছর্দিকাসৌ বিষাদিতা| হর্ষো রোমাঙ্গদন্তেষু বেপথুঃ ক্ষবথোর্গ্রহঃ| ভ্রমঃ প্রলাপো ঘর্মেক্ষা বিনামশ্চানিলজ্বরে||৫||
भवति चात्र आगमापगमक्षोभमृदुता वेदनोष्मणाम्| वैषम्यं तत्र गात्राङ्गे तास्ताः स्युर्देदनाश्चलाः| पादयोः सुप्तता स्तम्भः पिण्डिकोद्वेष्टेनं क्लमः| विश्लेष इव सन्धीनां साद ऊर्वोः कटीग्रहः| पृष्ठं क्षोदमिवाप्नोति निष्पीड्यत इवोदरम्| भिद्यन्त इव चास्थीनि पार्श्वगानि विशेषतः| हृदयस्य ग्रहस्तोदः प्राजनेनेव वक्षसः| स्कन्धयोर्मथनं बाह्वोर्भेदः पीडनमंसयोः| अशक्तिर्भक्षणे हन्वोर्जृम्भणं कर्णयोः स्वनः| निस्तोदः शङ्खयोर्मूर्ध्नि वेदना विरसास्यता| कषायास्यत्वमथवा मलानामप्रवर्त्तनम्| रूक्षारुणत्वगास्याक्षिनखमूत्रपुरीषता| प्रसेकारोचकाश्रद्धाऽविपिकास्वेदजागराः| कण्ठौष्ठशोषस्तृट्शुष्कोउ छर्दिकासौ विषादिता| हर्षो रोमाङ्गदन्तेषु वेपथुः क्षवथोर्ग्रहः| भ्रमः प्रलापो घर्मेक्षा विनामश्चानिलज्वरे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvaralakShaNAni (6) · Śloka 6
যুগপদ্বযাপ্তিরঙ্গানাম্প্রলাপঃ কটুবক্ত্রতা| নাসাস্যপাকঃ শীতেচ্ছা ভ্রমো মূর্চ্ছা মদোঽরতিঃ| বিট্স্ত্রসং পিত্তবমনং রক্তষ্ঠীবনমম্লকঃ| রক্তকোঠোদ্গমঃ পীতহরিতত্বং ত্বগাদিষু| স্বেদো নিঃশ্বাসবৈগন্ধ্যমতিতৃষ্ণা চ পিত্তজে||৬||
युगपद्वयाप्तिरङ्गानाम्प्रलापः कटुवक्त्रता| नासास्यपाकः शीतेच्छा भ्रमो मूर्च्छा मदोऽरतिः| विट्स्त्रसं पित्तवमनं रक्तष्ठीवनमम्लकः| रक्तकोठोद्गमः पीतहरितत्वं त्वगादिषु| स्वेदो निःश्वासवैगन्ध्यमतितृष्णा च पित्तजे||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajvaralakShaNAni (7) · Śloka 7
বিশেষাদরুচির্জাড্যং স্ত্রোতোরোধোঽল্পবেগতা| প্রসেকো মুখমাধুর্যং হৃল্লেপশ্বাসপীনসাঃ| হৃল্লাসশ্ছদনং কাসঃ স্তম্ভঃ শ্বৈত্যং ত্বগাদিষু| অঙ্গেষু শীতপিটকাস্তন্দ্রোদর্দঃ কফোদ্ভবে||৭||
विशेषादरुचिर्जाड्यं स्त्रोतोरोधोऽल्पवेगता| प्रसेको मुखमाधुर्यं हृल्लेपश्वासपीनसाः| हृल्लासश्छदनं कासः स्तम्भः श्वैत्यं त्वगादिषु| अङ्गेषु शीतपिटकास्तन्द्रोदर्दः कफ़ोद्भवे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sva-svakAle pravRutyAdi ca vAtAdijvarANAM li~ggam (8) · Śloka 8
কালে যথাস্বং সর্বেষাং প্রবৃত্তির্বৃদ্ধিরেব বা| নিদানোক্তানুপশযো বিপরীতোপশাযিতা||৮||
काले यथास्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर्वृद्धिरेव वा| निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशायिता||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajvarasAmAnyalakShaNam (9) · Śloka 9
যথাস্বং লিঙ্গসংসর্গে জ্বরঃ সংসর্গজোঽপি চ||৯||
यथास्वं लिङ्गसंसर्गे ज्वरः संसर्गजोऽपि च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvaralakShaNAni (10) · Śloka 10
শিরোঽর্তিমূর্চ্ছাভিদদাহমেহা- কণ্ঠাস্যশোষাঽরতিপর্বভেদাঃ| উন্নিদ্রতা তৃড্ভ্রমরোমহর্ষাঃ জৃম্ভাঽতিবাক্ত্বং চ চলাত্সপিত্তাত্||১০||
शिरोऽर्तिमूर्च्छाभिददाहमेहा- कण्ठास्यशोषाऽरतिपर्वभेदाः| उन्निद्रता तृड्भ्रमरोमहर्षाः जृम्भाऽतिवाक्त्वं च चलात्सपित्तात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashleShmajvaralakShaNAni (11) · Śloka 11
তাপহান্যরুচিপর্বশিরোরুক্ পীনসশ্বসনসকাসবিবন্ধাঃ| শীতজাড্যাতিমিরভ্রমতন্দ্রাঃ শ্লেষ্মবাতজনিতং জ্বরলিঙ্গম্||১১||
तापहान्यरुचिपर्वशिरोरुक् पीनसश्वसनसकासविबन्धाः| शीतजाड्यातिमिरभ्रमतन्द्राः श्लेष्मवातजनितं ज्वरलिङ्गम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittashleShmajvaralakShaNAni (12) · Śloka 12
শীতস্তম্ভস্বেদদাহাব্যবস্থা তৃষ্ণা কাসঃ শ্লেষ্মপিত্তপ্রবৃত্তিঃ| মোহস্তন্দ্রা লিপ্তাতিক্তাস্যতা চ জ্ঞেযং রূপং শ্লেষ্মপিত্তজ্বরস্য||১২||
शीतस्तम्भस्वेददाहाव्यवस्था तृष्णा कासः श्लेष्मपित्तप्रवृत्तिः| मोहस्तन्द्रा लिप्तातिक्तास्यता च ज्ञेयं रूपं श्लेष्मपित्तज्वरस्य||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvaralakShaNAnyasAdhyatvAdi ca (13) · Śloka 13
সর্বজো লক্ষণৈঃ সর্বৈর্দাহোঽত্র চ মুহুর্মুহঃ| তদ্বচ্ছীতং মহানিদ্রা দিবাজাগরণং নিশি| সদা বা নৈব বা নিদ্রা মুহুঃ স্বেদোঽতি নৈব বা| গীতনর্ত্তনহাস্যাদিবিকৃতেহা প্রবর্ত্তনম্| সস্ত্রুতী কলুষে রক্তে ভুগ্নে লুলিতপক্ষ্মণী| অক্ষ্ণী পিণ্ডিকা পার্শ্বমূর্ধপর্বাস্থিরুগ্ভ্রমঃ| সস্বনোউ সরুজোউ কর্ণোউ কণ্ঠঃ শূকৈরিবাবৃতঃ| পরিদগ্ধাখরাজিহ্বাগুরুস্ত্রস্তাঙ্গসন্ধিতা| রক্তপিত্তকফষ্ঠীবো লোডনং শিরসোঽতিতৃট্| কোঠানাং শ্যাবরক্তানাং মণ্ডলানাং চ দর্শনম্| হৃদ্বচ্যথা মলসংসর্গঃ প্রবৃত্তির্বাঽল্পশোঽতি বা| স্নিগ্ধাস্যতা বলভ্রংশঃ স্বরসাদঃ প্রলাপিতা| দোষাপাকশ্চিরাত্তন্দ্রা প্রততং কণ্ঠকূজনম্| সন্নিপাতমভিন্যাসং তং ব্রূযাচ্চ হৃতোউজসম্| বাযুনা কফরুদ্ধেন পিত্তমন্তঃ প্রপীডিতম্| ব্যবাযিত্বাচ্চ সোউক্ষ্ম্যাচ্চ বহির্মার্গং প্রবর্ত্ততে| তেন হারিদ্রনেত্রত্বং সন্নিপাতোদ্ভবে জ্বরে| দোষে বিবদ্ধে নষ্টেঽগ্নোউ সর্বসম্পূর্ণলক্ষণঃ| অসাধ্যঃ সোঽন্যথাকৃচ্ছ্রো ভবেদ্বৈকল্যদোঽপি বা||১৩||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैर्दाहोऽत्र च मुहुर्मुहः| तद्वच्छीतं महानिद्रा दिवाजागरणं निशि| सदा वा नैव वा निद्रा मुहुः स्वेदोऽति नैव वा| गीतनर्त्तनहास्यादिविकृतेहा प्रवर्त्तनम्| सस्त्रुती कलुषे रक्ते भुग्ने लुलितपक्ष्मणी| अक्ष्णी पिण्डिका पार्श्वमूर्धपर्वास्थिरुग्भ्रमः| सस्वनोउ सरुजोउ कर्णोउ कण्ठः शूकैरिवावृतः| परिदग्धाखराजिह्वागुरुस्त्रस्ताङ्गसन्धिता| रक्तपित्तकफ़ष्ठीवो लोडनं शिरसोऽतितृट्| कोठानां श्यावरक्तानां मण्डलानां च दर्शनम्| हृद्वच्यथा मलसंसर्गः प्रवृत्तिर्वाऽल्पशोऽति वा| स्निग्धास्यता बलभ्रंशः स्वरसादः प्रलापिता| दोषापाकश्चिरात्तन्द्रा प्रततं कण्ठकूजनम्| सन्निपातमभिन्यासं तं ब्रूयाच्च हृतोउजसम्| वायुना कफ़रुद्धेन पित्तमन्तः प्रपीडितम्| व्यवायित्वाच्च सोउक्ष्म्याच्च बहिर्मार्गं प्रवर्त्तते| तेन हारिद्रनेत्रत्वं सन्निपातोद्भवे ज्वरे| दोषे विबद्धे नष्टेऽग्नोउ सर्वसम्पूर्णलक्षणः| असाध्यः सोऽन्यथाकृच्छ्रो भवेद्वैकल्यदोऽपि वा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhapUrvashItapUrvasannipAtajvaro, dAhapUrvasya dustaratvaM ca (14) · Śloka 14
অন্যচ্চ সন্নিপাতোত্থো যত্র পিত্তং পৃথক্স্থিতম্| ত্বচি কোষ্ঠেঽথবা দাহং বিদধাতি পুরোঽনু বা| তদ্বদ্বাতকফৌ শীতং দাহাদির্দুস্তরস্তযোঃ||১৪||
अन्यच्च सन्निपातोत्थो यत्र पित्तं पृथक्स्थितम्| त्वचि कोष्ठेऽथवा दाहं विदधाति पुरोऽनु वा| तद्वद्वातकफ़ौ शीतं दाहादिर्दुस्तरस्तयोः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItapUrvajvare shIte shAnte upadravAH (15) · Śloka 15
শীতাদৌ তত্র পিত্তেন কফে স্যন্দিতশোষিতে| শীতে শান্তেঽম্লকো মূর্চ্ছা মদস্তৃষ্ণা চ জাযতে||১৫||
शीतादौ तत्र पित्तेन कफ़े स्यन्दितशोषिते| शीते शान्तेऽम्लको मूर्च्छा मदस्तृष्णा च जायते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhapUrvajvare dAhe shAnte upadravAH (16) · Śloka 16
দাহদৌ পুনরন্তে স্যুস্তন্দ্রাষ্ঠীববমিক্লমাঃ||১৬||
दाहदौ पुनरन्ते स्युस्तन्द्राष्ठीववमिक्लमाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantujvarAH (17) · Śloka 17
আগন্তুরভিঘাতাভিষঙ্গশাপাভিচারতঃ| চতুর্ধা............................||১৭||
आगन्तुरभिघाताभिषङ्गशापाभिचारतः| चतुर्धा............................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhighAtajajvaranidAnaM samprAptishca (1) · Śloka 1
........ ঽত্র ক্ষতচ্ছেদদাহাদ্যৈরভিঘাতজঃ||১||
........ ऽत्र क्षतच्छेददाहाद्यैरभिघातजः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya samprAptiH (18) · Śloka 18
শ্রমাচ্চ তস্মিন্ পবনঃ প্রাযো রক্তং প্রদূষযন্| সব্যথাশোফবৈবর্ণ্যং সরুজং কুরুতে জ্বরম্||১৮||
श्रमाच्च तस्मिन् पवनः प्रायो रक्तं प्रदूषयन्| सव्यथाशोफवैवर्ण्यं सरुजं कुरुते ज्वरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhiSha~ggajAH jvarAH (19) · Śloka 19
গ্রহাবেশোউষধবিষক্রোধভীশোককামজঃ| অভিষঙ্গাদ্ ................................||১৯||
ग्रहावेशोउषधविषक्रोधभीशोककामजः| अभिषङ्गाद् ................................||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahajajvaralakShaNam (20) · Śloka 20
..............গ্রহেণাস্মিন্নকস্মাদ্ধাসরোদনে|২০|
..............ग्रहेणास्मिन्नकस्माद्धासरोदने|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana oShadhigandhApariNAmaH (20) · Śloka 20
ওষধীগন্ধজে মূর্চ্ছা শিরোরুক্শ্বযথু ক্ষবঃ|২০|
ओषधीगन्धजे मूर्च्छा शिरोरुक्श्वयथु क्षवः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShapariNAmaH (20) · Śloka 20
বিষান্মূর্চ্ছাঽতিসারাস্যশ্যাবতাদাহহৃদ্গদাঃ|২০|
विषान्मूर्च्छाऽतिसारास्यश्यावतादाहहृद्गदाः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhapariNAmaH (20) · Śloka 20
ক্রোধাত্ কম্পঃ শিরোরুক্ চ|২০|
क्रोधात् कम्पः शिरोरुक् च|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayashokAbhyAM pralApaH (20) · Śloka 20
প্রলাপো ভযশোকজে|২০|
प्रलापो भयशोकजे|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmaje vipattiH (20) · Śloka 20
কামান্মোহোঽরুচির্দাহো হ্নীনিদ্রাধীধৃতিক্ষযঃ|২০|
कामान्मोहोऽरुचिर्दाहो ह्नीनिद्राधीधृतिक्षयः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahAdijajvareShu doShasa~ggatiH (20) · Śloka 20
গ্রহাদোউ সন্নিপাতস্য ভযাদোউ মরুতস্ত্রযে| কোপঃ ক্রোধে তু পিত্তস্য যোউ তু শাপাভিচারজোউ| সন্নিপাতজ্বরোউ ঘোরোউ তাবহ্যতমোউ মতোউ||২০||
ग्रहादोउ सन्निपातस्य भयादोउ मरुतस्त्रये| कोपः क्रोधे तु पित्तस्य योउ तु शापाभिचारजोउ| सन्निपातज्वरोउ घोरोउ तावह्यतमोउ मतोउ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhicArajajvaralakShaNam (21) · Śloka 21
তত্রাভিচারিকৈর্মন্ত্রৈর্হূযমানস্য তপ্যতে| পর্বং চেতস্ততো দেহস্ততো বিস্ফোটতৃড্ভ্রমৈঃ| সদাহমূর্চ্ছৈর্গ্রস্তস্য প্রত্যহং বর্ধতে জ্বরঃ| ইতি জ্বরোঽষ্টধা দৃষ্টঃ..............||২১||
तत्राभिचारिकैर्मन्त्रैर्हूयमानस्य तप्यते| पर्वं चेतस्ततो देहस्ततो विस्फ़ोटतृड्भ्रमैः| सदाहमूर्च्छैर्ग्रस्तस्य प्रत्यहं वर्धते ज्वरः| इति ज्वरोऽष्टधा दृष्टः..............||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya dvaividhyam (22) · Śloka 22
.............সমাসাদ্ দ্বিবিধস্তু সঃ| শারীরো মানসঃ সৌম্যস্তীক্ষ্ণোঽন্তর্বহিরাশ্রযঃ| প্রাকৃতো বৈকৃতঃ সাধ্যোঽসাধ্যঃ সামো নিরামকঃ||২২||
.............समासाद् द्विविधस्तु सः| शारीरो मानसः सौम्यस्तीक्ष्णोऽन्तर्बहिराश्रयः| प्राकृतो वैकृतः साध्योऽसाध्यः सामो निरामकः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIramAnasayossaumyatIkShNayeshca lakShaNam (23) · Śloka 23
পূর্বং শরীরে শারীরে তাপো মনসি মানসে| পবনে যোগবাহিত্বাচ্ছীতং শ্লেষ্মযুতে ভবেত্| দাহঃ পিত্তযুতে মিশ্রং মিশ্রে...............||২৩||
पूर्वं शरीरे शारीरे तापो मनसि मानसे| पवने योगवाहित्वाच्छीतं श्लेष्मयुते भवेत्| दाहः पित्तयुते मिश्रं मिश्रे...............||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAshrayabahirAshrayayorlakShaNam (24) · Śloka 24
..............অন্তঃ সংশ্রযে পুনঃ| জ্বরেঽধিকং বিকারাঃ স্যুরন্তঃ ক্ষোভো মলগ্রহঃ| বহিরেব বহির্বেগে তাপোঽপি চ সুসাধতা||২৪||
..............अन्तः संश्रये पुनः| ज्वरेऽधिकं विकाराः स्युरन्तः क्षोभो मलग्रहः| बहिरेव बहिर्वेगे तापोऽपि च सुसाधता||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutavaikRutajvarau sAdhyAsAdhyatva~jca (25) · Śloka 25
অপি চ-- বর্ষাশরদ্বসন্তেষু বাতাদ্যৈঃ প্রাকৃতঃ ক্রমাত্| বৈকৃতোঽন্যঃ সদুস্সাধ্যঃ প্রাযশ্চ প্রাকৃতোঽনিলাত্||২৫||
अपि च-- वर्षाशरद्वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात्| वैकृतोऽन्यः सदुस्साध्यः प्रायश्च प्राकृतोऽनिलात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvarasya duHsAdhatA (26) · Śloka 26
সঃ দুঃসাধো ভবতি প্রাযশ্চ প্রকৃতোঽনিলাত্| একমার্গক্রিযারম্ভব্যতিবৃত্তের্মহাত্যযাত্||২৬||
सः दुःसाधो भवति प्रायश्च प्रकृतोऽनिलात्| एकमार्गक्रियारम्भव्यतिवृत्तेर्महात्ययात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAsu duShTamarutajvarotpattiH (27) · Śloka 27
বর্ষাসু মারুতো দুষ্টঃ পিত্তশ্লেষ্মান্বিতো জ্বরম্| কুর্যাত্...........................................||২৭||
वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्तश्लेष्मान्वितो ज्वरम्| कुर्यात्...........................................||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharadi duShTapittajvarotpattiH (28) · Śloka 28
পিত্তং চ শরদি তস্য চাঽনুবলঃ কফঃ| তত্প্রকৃত্যা বিসর্গাচ্চ তত্র নাঽনশনাদ্ধযম্||২৮||
पित्तं च शरदि तस्य चाऽनुबलः कफः| तत्प्रकृत्या विसर्गाच्च तत्र नाऽनशनाद्धयम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasante duShTakaphajvarotpattiH (29) · Śloka 29
কফো বসন্তে তমপি বাতপিত্তং ভবদনু||২৯||
कफो वसन्ते तमपि वातपित्तं भवदनु||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyajvaralakShaNam (30) · Śloka 30
বলবত্স্বল্পদোষেষু জ্বরঃ সাধ্যোঽনুপদ্রবঃ| সর্বথা বিকৃতিজ্ঞানে প্রাগসাধ্য উদাহৃতঃ||৩০||
बलवत्स्वल्पदोषेषु ज्वरः साध्योऽनुपद्रवः| सर्वथा विकृतिज्ञाने प्रागसाध्य उदाहृतः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmapacyamAnanirAmajvaralakShaNAni (31) · Śloka 31
জ্বরোপদ্রবতীক্ষ্ণত্বমগ্লানির্বহুমূত্রতা| ন প্রবৃত্তির্ন বিড্জীর্ণা ন ক্ষুত্সামজ্বরাকৃতিঃ| জ্বরবেগোঽধিকং তৃষ্ণা প্রলাপঃ শ্বসনং ভ্রমঃ| মলপ্রবৃত্তিরুত্ক্লেশঃ পচ্যমানস্য লক্ষণম্| জীর্ণতাঽমবিপর্য্যাসাত্সপ্তরাত্রং চ লঙ্ঘনাত্||৩১||
ज्वरोपद्रवतीक्ष्णत्वमग्लानिर्बहुमूत्रता| न प्रवृत्तिर्न विड्जीर्णा न क्षुत्सामज्वराकृतिः| ज्वरवेगोऽधिकं तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः| मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम्| जीर्णताऽमविपर्य्यासात्सप्तरात्रं च लङ्घनात्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya prakArAntareNa pa~jcavidhatvam (32) · Śloka 32
জ্বরঃ পঞ্চবিধঃ প্রোক্তো মলকালবলাবলাত্| প্রাযঃ স সন্নিপাতেন ভূযসা ত্বপদিশ্যতে| সন্ততঃ সততোঽন্যেদ্যুস্তৃতীযকচর্থকোউ||৩২||
ज्वरः पञ्चविधः प्रोक्तो मलकालबलाबलात्| प्रायः स सन्निपातेन भूयसा त्वपदिश्यते| सन्ततः सततोऽन्येद्युस्तृतीयकचर्थकोउ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShAM sAmAnyA samprAptiH (33) · Śloka 33
ধাতুমূত্রশকৃদ্বাহিস্ত্রোতসাং ব্যাপিনো মলাঃ| তাপযন্তুস্তনুং সর্বাঃ তুল্যদুষ্যাদিবর্ধিতাঃ| বলিনো গুরবঃ স্তব্ধা বিশেষেণ রসাশ্রিতাঃ| সন্ততং নিষ্প্রতিদ্বন্দ্বাঃ জ্বরকুর্য্যুঃ সুদুঃ সহম্||৩৩||
धातुमूत्रशकृद्वाहिस्त्रोतसां व्यापिनो मलाः| तापयन्तुस्तनुं सर्वाः तुल्यदुष्यादिवर्धिताः| बलिनो गुरवः स्तब्धा विशेषेण रसाश्रिताः| सन्ततं निष्प्रतिद्वन्द्वाः ज्वरकुर्य्युः सुदुः सहम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAgniveshamatam (34) · Śloka 34
মলাঞ্জ্বরোষ্মাধাতূন্ বা শীঘ্রং ক্ষপযংস্ততঃ| সর্বাকারং রসাদীনাং শুদ্ধ্যাঽশুদ্ধ্যাঽপি বাক্রমাত্| বাতপিত্তকফৈঃ সপ্ত দশ দ্বাদশবাসরান্| প্রাযোঽনুযাতি মর্য্যাদাং মোক্ষায চ বধায চ| ইত্যাগ্নিবেশস্য মতং........................||৩৪||
मलाञ्ज्वरोष्माधातून् वा शीघ्रं क्षपयंस्ततः| सर्वाकारं रसादीनां शुद्ध्याऽशुद्ध्याऽपि वाक्रमात्| वातपित्तकफ़ैः सप्त दश द्वादशवासरान्| प्रायोऽनुयाति मर्य्यादां मोक्षाय च वधाय च| इत्याग्निवेशस्य मतं........................||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hArItamatam (35) · Śloka 35
.....................্আরীতস্য পুনঃ স্মৃতিঃ| দ্বিগুণা সপ্তমী যাবন্নবম্যেকাদশী তথা| এষাত্রিদোষমর্য্যাদা মোক্ষায চ বধায চ| শুদ্ধ্যশুদ্ধোউ জ্বরঃ কালং দীর্ঘমপ্যনুবর্ত্ততে||৩৫||
.....................्आरीतस्य पुनः स्मृतिः| द्विगुणा सप्तमी यावन्नवम्येकादशी तथा| एषात्रिदोषमर्य्यादा मोक्षाय च वधाय च| शुद्ध्यशुद्धोउ ज्वरः कालं दीर्घमप्यनुवर्त्तते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarotpattiH (36) · Śloka 36
কৃশানাং ব্যাধিমুক্তানাং মিথ্যাহারাদিসেবিনাম্| অল্পোঽপি দোষো দূষ্যাদের্লব্ধ্বাঽন্যরমতো বলম্| সপ্রত্যনীকো বিষমং কুর্য্যাদ্বৃদ্ধিক্ষযান্বিতঃ||৩৬||
कृशानां व्याधिमुक्तानां मिथ्याहारादिसेविनाम्| अल्पोऽपि दोषो दूष्यादेर्लब्ध्वाऽन्यरमतो बलम्| सप्रत्यनीको विषमं कुर्य्याद्वृद्धिक्षयान्वितः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarANAM vicchinnasantApatve kAraNam (37) · Śloka 37
সূক্ষ্মসূক্ষ্মতরাস্যেষু দূরদূরতরেষু চ| দোষো রক্তাদিমার্গেষু শনৈরল্পশ্চিরেণ যত্| যাতি দেহং চ নাশেষং ভূযিষ্ঠং ভেষজেঽপি চ| ক্রমোঽযং তেন বিচ্ছিন্নঃ সন্তাপে লক্ষ্যতে জ্বরঃ| বিষমো বিষমারম্ভঃ ক্রিযাকালোঽনুষঙ্গবান্||৩৭||
सूक्ष्मसूक्ष्मतरास्येषु दूरदूरतरेषु च| दोषो रक्तादिमार्गेषु शनैरल्पश्चिरेण यत्| याति देहं च नाशेषं भूयिष्ठं भेषजेऽपि च| क्रमोऽयं तेन विच्छिन्नः सन्तापे लक्ष्यते ज्वरः| विषमो विषमारम्भः क्रियाकालोऽनुषङ्गवान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doSheNa cirAjjvarotpAdane hetuH (38) · Śloka 38
যথোত্তরং মন্দগতির্মন্দশক্তিতর্যথা যথা| কালেনাপ্নোতি সদৃশান্ স রসাদীংস্তথা তথা| দোষো জ্বরযতি ক্রুদ্ধশ্চিরাচ্চিরতরেণ চ||৩৮||
यथोत्तरं मन्दगतिर्मन्दशक्तितर्यथा यथा| कालेनाप्नोति सदृशान् स रसादींस्तथा तथा| दोषो ज्वरयति क्रुद्धश्चिराच्चिरतरेण च||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabIjaprasare dRuShTAntaH (39) · Śloka 39
ভূমোউ স্থিতং জলৈঃ সিক্তং কালমেব প্রতীক্ষতে| অঙ্কুরায যথা বীজং দোষবীজং রুজে তথা||৩৯||
भूमोउ स्थितं जलैः सिक्तं कालमेव प्रतीक्षते| अङ्कुराय यथा बीजं दोषबीजं रुजे तथा||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarANAM pravarttanapraNAlIH (40) · Śloka 40
বেগং কৃত্বা বিষং যদ্বদ্বাঽঽশযে লীযতেঽবলম্| কুপ্যত্বাপ্তবলং ভূযঃ কালে দোষবিষং তথা||৪০||
वेगं कृत्वा विषं यद्वद्वाऽऽशये लीयतेऽबलम्| कुप्यत्वाप्तबलं भूयः काले दोषविषं तथा||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarasamprAptiH (41) · Śloka 41
এবং জ্বরাঃ প্রবর্তন্তে বিষমাঃ সন্ততাদযঃ| দোষঃ প্রবর্ত্ততে তেষাং স্বে কালে জ্বরযন্ বলী| নিবর্ত্ততে পুনশ্চৈষ প্রত্যনীকবলাবলঃ||৪১||
एवं ज्वराः प्रवर्तन्ते विषमाः सन्ततादयः| दोषः प्रवर्त्तते तेषां स्वे काले ज्वरयन् बली| निवर्त्तते पुनश्चैष प्रत्यनीकबलाबलः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lInadoShajvarasya kArshyAdikRutatvam (42) · Śloka 42
ক্ষীণে দোষে জ্বরঃ সূক্ষ্মো রসাদিষ্বেব লীযতে| লীনত্বাত্ কার্শ্যবৈবর্ণ্যজাড্যাদীনাধাতি সঃ||৪২||
क्षीणे दोषे ज्वरः सूक्ष्मो रसादिष्वेव लीयते| लीनत्वात् कार्श्यवैवर्ण्यजाड्यादीनाधाति सः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcamadine jvarAsambhave hetuH (43) · Śloka 43
অতিলীনোঽতিমন্দত্বাদ্ভবত্যাহ্নি ন পঞ্চমে||৪৩||
अतिलीनोऽतिमन्दत्वाद्भवत्याह्नि न पञ्चमे||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatajvaraH (44) · Śloka 44
দোষো রক্তাশ্রযাঃ প্রাযঃ করোতি সন্ততং জ্বরম্| অহোরাত্রস্য স দ্বি স্যাত্........................||৪৪||
दोषो रक्ताश्रयाः प्रायः करोति सन्ततं ज्वरम्| अहोरात्रस्य स द्वि स्यात्........................||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyedyuShkajvaraH (45) · Śloka 45
............................সকৃদন্যেদ্যুরাশ্রিতঃ| তস্মিন্ মাংসবহা নাডী.............................||৪৫||
............................सकृदन्येद्युराश्रितः| तस्मिन् मांसवहा नाडी.............................||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyakajvaraH (46) · Śloka 46
............................ মেদোনাডীস্তৃতীযকে| গ্রাহী পিত্তানিলান্মূর্ধ্নস্ত্রিকস্য কফপিত্ততঃ| স পৃষ্ঠস্যানিলকফাত্স চৈকাহান্তরঃ স্মৃতঃ||৪৬||
............................ मेदोनाडीस्तृतीयके| ग्राही पित्तानिलान्मूर्ध्नस्त्रिकस्य कफ़पित्ततः| स पृष्ठस्यानिलकफ़ात्स चैकाहान्तरः स्मृतः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakajvaraH (47) · Śloka 47
চতুর্থকো মলে মেদো মজ্জাস্থ্যন্যতমস্থিতে| মজ্জস্থ এবেত্যপরে প্রভাবং স তু দর্শযেত্| দ্বিধা কফেন জঙ্ঘাভ্যাং প্রথমং শিরসোঽনিলাত্| গম্ভীরধাতুচারিত্বাত্ সন্নিপাতেন সম্ভবাত্| তুল্যোচ্ছ্রাযাচ্চ দোষাণাং দুশ্চিকিত্স্যশ্চতুর্থকঃ||৪৭||
चतुर्थको मले मेदो मज्जास्थ्यन्यतमस्थिते| मज्जस्थ एवेत्यपरे प्रभावं स तु दर्शयेत्| द्विधा कफ़ेन जङ्घाभ्यां प्रथमं शिरसोऽनिलात्| गम्भीरधातुचारित्वात् सन्निपातेन सम्भवात्| तुल्योच्छ्रायाच्च दोषाणां दुश्चिकित्स्यश्चतुर्थकः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakaviparyayajvaraH (48) · Śloka 48
অস্থিনজ্জোভযগতে চৌর্থকবিপর্য্যযঃ| ত্রিধা দ্বযহং জ্বরযতি দিনমেকং তু মুঞ্চতি||৪৮||
अस्थिनज्जोभयगते चौर्थकविपर्य्ययः| त्रिधा द्वयहं ज्वरयति दिनमेकं तु मुञ्चति||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAdibalAbalavatvena jvarasambhavaH (49) · Śloka 49
বলাবলেন দোষাণামন্নচেষ্টাদিজন্মনা| জ্বরঃ স্যান্মনসস্তদ্বত্কর্মণশ্চ তদা তদা||৪৯||
बलाबलेन दोषाणामन्नचेष्टादिजन्मना| ज्वरः स्यान्मनसस्तद्वत्कर्मणश्च तदा तदा||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasadhAtugatajvaralakShaNam (50) · Śloka 50
উত্ক্লেশো গোউরবং দৈন্যং ভঙ্গোঽঙ্গানাং বিজৃম্ভণম্| অরোচকো বমিঃ সাদঃ সর্বস্মিন্ রসগে জ্বরে||৫০||
उत्क्लेशो गोउरवं दैन्यं भङ्गोऽङ्गानां विजृम्भणम्| अरोचको वमिः सादः सर्वस्मिन् रसगे ज्वरे||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagatajvaralakShaNam (51) · Śloka 51
রক্তনিষ্ঠীবনম্ তৃষ্ণা রক্তোষ্ণপিটকোদ্গমঃ| দাহারাগভ্রমমদপ্রলাপা রক্তসংশ্রিতে||৫১||
रक्तनिष्ठीवनम् तृष्णा रक्तोष्णपिटकोद्गमः| दाहारागभ्रममदप्रलापा रक्तसंश्रिते||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagatajvaralakShaNam (52) · Śloka 52
তৃড্গ্লানিঃ সৃষ্টবর্চস্ত্বগর্ন্দাহো ভ্রমস্তমঃ| দোউর্গন্ধ্যং গাত্রবিক্ষেপো মাংসস্থে...........||৫২||
तृड्ग्लानिः सृष्टवर्चस्त्वगर्न्दाहो भ्रमस्तमः| दोउर्गन्ध्यं गात्रविक्षेपो मांसस्थे...........||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medogatajvaralakShaNam (53) · Śloka 53
.............................. মেদসি স্থিতে| স্বেদোঽতিতৃষ্ণা বমনং স্বগন্ধস্যাঽসহিষ্ণুতা| প্রলাপো গ্লানিরুচিঃ..........................||৫৩||
.............................. मेदसि स्थिते| स्वेदोऽतितृष्णा वमनं स्वगन्धस्याऽसहिष्णुता| प्रलापो ग्लानिरुचिः..........................||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthigatajvaralakShaNam (54) · Śloka 54
.............. অস্থিস্থে ত্বস্থিভেদবনম্| দোষপ্রবৃত্তিরূর্ধ্বাধঃ শ্বাসাঙ্গক্ষেপকূজনম্||৫৪||
.............. अस्थिस्थे त्वस्थिभेदबनम्| दोषप्रवृत्तिरूर्ध्वाधः श्वासाङ्गक्षेपकूजनम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjagatajvaralakShaNam (55) · Śloka 55
অন্তর্দাহো বহিশ্শৈত্যং শ্বাসো হিধ্মা চ মজ্জনে||৫৫||
अन्तर्दाहो बहिश्शैत्यं श्वासो हिध्मा च मज्जने||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukragatajvaralakShaNam (56) · Śloka 56
তমসোদর্শনং মর্মচ্ছেদনং স্তব্ধমেঢ্রতা| শুক্রপ্রবৃত্তির্মৃত্যুশ্চ জাযতে শুক্রসংশ্রযে||৫৬||
तमसोदर्शनं मर्मच्छेदनं स्तब्धमेढ्रता| शुक्रप्रवृत्तिर्मृत्युश्च जायते शुक्रसंश्रये||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtugatajvarANAM duHsAdhyatvam (57) · Śloka 57
উত্তরোত্তরদুঃসাধ্যাঃ পঞ্চাত্রাঽন্ত্যোউ তু বর্জযেত্||৫৭||
उत्तरोत्तरदुःसाध्याः पञ्चात्राऽन्त्योउ तु वर्जयेत्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
প্রলিম্পন্নিব গাত্রাণি শ্লেষ্মণা গৌরবেণ চ| মন্দজ্বরঃ প্রলেপস্তু সশীতঃ স্যাত্প্রলেপকঃ|৫৮|
प्रलिम्पन्निव गात्राणि श्लेष्मणा गौरवेण च| मन्दज्वरः प्रलेपस्तु सशीतः स्यात्प्रलेपकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabalAsakajvara lakShaNam (58) · Śloka 58
নিত্যং মন্দজ্বরো রূক্ষঃ শীতঃ কৃচ্ছ্রেণ সিধ্যতি| স্তব্ধাঙ্গঃ শ্লেষ্মভূযিষ্ঠো ভবেদ্বাতবলাসকঃ|৫৮|
नित्यं मन्दज्वरो रूक्षः शीतः कृच्छ्रेण सिध्यति| स्तब्धाङ्गः श्लेष्मभूयिष्ठो भवेद्वातवलासकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hAridrakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
হরিদ্রাভেকবর্ণাভস্তদ্বর্ণঃ যঃ প্রমেহতি| স বৈ হারিদ্রকো নাম জ্বরভেদোঽন্তকঃ স্মৃতঃ|৫৮|
हरिद्राभेकवर्णाभस्तद्वर्णः यः प्रमेहति| स वै हारिद्रको नाम ज्वरभेदोऽन्तकः स्मृतः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
কফবাতোউ সমোউ যস্য হীনপিত্তস্য দেহিনিঃ| তীক্ষ্ণো বা যদি মন্দো জাযতে রাত্রিকো জ্বরঃ|৫৮|
कफ़वातोउ समोउ यस्य हीनपित्तस्य देहिनिः| तीक्ष्णो वा यदि मन्दो जायते रात्रिको ज्वरः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
দিবাকরা পীতবলে ব্যাযামাচ্চ বিশোষিতে| শরীরে নিযতং বাতাজ্জ্বরঃ স্যাত্ পূর্বরাত্রিকঃ|৫৮|
दिवाकरा पीतबले व्यायामाच्च विशोषिते| शरीरे नियतं वाताज्ज्वरः स्यात् पूर्वरात्रिकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
আমাশযে যদা দুষ্টে শ্লেষ্মপিত্তে ব্যবস্থিতে| তদার্ধং শীতলং দেহে ত্বর্ধঞ্চোষ্ণং প্রজাযতে|৫৮|
आमाशये यदा दुष्टे श्लेष्मपित्ते व्यवस्थिते| तदार्धं शीतलं देहे त्वर्धञ्चोष्णं प्रजायते|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
কাযে পিত্তং যদা শ্লেষ্মা চান্তে ব্যবস্থিতঃ| ঊষ্ণত্বং তেন দেহস্য শীতত্বং করপাদযোঃ||৫৮||
काये पित्तं यदा श्लेष्मा चान्ते व्यवस्थितः| ऊष्णत्वं तेन देहस्य शीतत्वं करपादयोः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaramokShakAlIna lakShaNAni (59) · Śloka 59
ধাতূন্ প্রক্ষোভযন্ দোষো মোক্ষকালে বিলীযতে| ততো নরঃ শ্বসন্ স্বিদ্যন্ কূজন্ বমতি চেষ্টতে| বেপতে প্রলপত্যুষ্ণৈশ্শীতৈশ্চাঽঙ্গৈর্হতপ্রভঃ| বিসংজ্ঞো জ্বরবেগার্ত্তঃ সক্রোধ ইব বীক্ষতে| সদোষশব্দং চ শকৃদ্দ্রবং সৃজতি বেগবত্||৫৯||
धातून् प्रक्षोभयन् दोषो मोक्षकाले विलीयते| ततो नरः श्वसन् स्विद्यन् कूजन् वमति चेष्टते| वेपते प्रलपत्युष्णैश्शीतैश्चाऽङ्गैर्हतप्रभः| विसंज्ञो ज्वरवेगार्त्तः सक्रोध इव वीक्षते| सदोषशब्दं च शकृद्द्रवं सृजति वेगवत्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vigatajvaralakShaNAni (60-61) · Śloka 61
দেহো লঘুব্যপগতক্লমমোহতাপঃ পাকো মুখে করণসোউষ্ঠবমব্যথত্বম্| স্বেদঃ ক্ষবঃ প্রকৃতিযোগিমনোঽন্নলিপ্সা কণ্ডূশ্চ মূর্ধ্নি বিগতজ্বরলক্ষণানি||৬০|| ইতি বৈদ্যপতিসিংহগুপ্তস্য সূনোর্বাগ্ভটস্য কৃতোউ অষ্টাঙ্গসংগ্রহস্য নিদানস্থানো জ্বরনিদানংনাম দ্বিতীযোঽধ্যাযঃ||৬১||
देहो लघुव्यपगतक्लममोहतापः पाको मुखे करणसोउष्ठवमव्यथत्वम्| स्वेदः क्षवः प्रकृतियोगिमनोऽन्नलिप्सा कण्डूश्च मूर्ध्नि विगतज्वरलक्षणानि||६०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहस्य निदानस्थानो ज्वरनिदानंनाम द्वितीयोऽध्यायः||६१||
🔊 Audio coming soon