Adhikarana atha jvaranidAnaM nAma dvitIyo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో జ్వరనిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो ज्वरनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasyAShTau kAraNAni (2) · Śloka 2
అష్టాభిః కారణైర్జ్వరః సంజాయతే| మనుష్యాణాం పృథగ్దోషైః సంసృష్టైః సన్నిపాతితైరాగంతునా చ||2||
अष्टाभिः कारणैर्ज्वरः सञ्जायते| मनुष्याणां पृथग्दोषैः संसृष्टैः सन्निपातितैरागन्तुना च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasamprAptiH (3) · Śloka 3
తత్ర యథోక్తైః ప్రకోపనవిశేషైః ప్రకుపితా దోషాః ప్రవిశ్యామాశయమూష్మణా మిశ్రీభూయా ఽఽ మమనుగమ్య రసస్వేదవాహీని స్త్రోతాంసి విధాయ పిత్తం తు ద్రవత్వాత్తప్తమివ జలమనలముపహత్య సర్వేఽపి చ దోషాః పక్తారం స్వస్థానాద్ బహిర్నిరస్య సహ తేన సకలమపి శరీరమభిసర్పంతస్తత్సంపర్కాల్లబ్ధబలేన స్వేనోష్మణా నితరాం దేహోష్మాణమేధయంతో ఽంతస్స్త్రోతోముఖపిధానాత్ స్తంభమాదధానా బహిరపి స్వేదమపహరంతః సర్వేంద్రియాణి చోపతాపయంతో జ్వరమభినిర్వర్త్తయంతి||3||
तत्र यथोक्तैः प्रकोपनविशेषैः प्रकुपिता दोषाः प्रविश्यामाशयमूष्मणा मिश्रीभूया ऽऽ ममनुगम्य रसस्वेदवाहीनि स्त्रोतांसि विधाय पित्तं तु द्रवत्वात्तप्तमिव जलमनलमुपहत्य सर्वेऽपि च दोषाः पक्तारं स्वस्थानाद् बहिर्निरस्य सह तेन सकलमपि शरीरमभिसर्पन्तस्तत्सम्पर्काल्लब्धबलेन स्वेनोष्मणा नितरां देहोष्माणमेधयन्तो ऽन्तस्स्त्रोतोमुखपिधानात् स्तम्भमादधाना बहिरपि स्वेदमपहरन्तः सर्वेन्द्रियाणि चोपतापयन्तो ज्वरमभिनिर्वर्त्तयन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarapUrvarUpANi (4) · Śloka 4
తస్యేమాని పూర్వరూపాణి ముఖవైరస్యమన్నానభిలాషో గురు- గాత్రత్వమాలస్యమల్పప్రాణతా గతిస్ఖలనం నిద్రాధిక్యమర- తిరసూయా హితోపదేశేషు ప్రద్వేషో బాలేషు మధురేషు చ భక్ష్ణ్యే- ష్వమ్లలవణకటుకాభినందనమవిపాకోఽంగమర్దశ్చక్షుషో- రాకులత్వం సాశ్రుతా జృంభా వినామః క్లమో రోమహర్షః శబ్దా- నలాంబుశీతవాతజచ్ఛాయాతపేష్వకస్మాదిచ్ఛాద్వేషౌ చ| తద- నంతరం వ్యక్తిభావో జ్వరస్యేతి||4||
तस्येमानि पूर्वरूपाणि मुखवैरस्यमन्नानभिलाषो गुरु- गात्रत्वमालस्यमल्पप्राणता गतिस्खलनं निद्राधिक्यमर- तिरसूया हितोपदेशेषु प्रद्वेषो बालेषु मधुरेषु च भक्ष्ण्ये- ष्वम्ललवणकटुकाभिनन्दनमविपाकोऽङ्गमर्दश्चक्षुषो- राकुलत्वं साश्रुता जृम्भा विनामः क्लमो रोमहर्षः शब्दा- नलाम्बुशीतवातऴच्छायातपेष्वकस्मादिच्छाद्वेषोउ च| तद- नन्तरं व्यक्तिभावो ज्वरस्येति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvaralakShaNAni (5) · Śloka 5
భవతి చాత్ర ఆగమాపగమక్షోభమృదుతా వేదనోష్మణాం| వైషమ్యం తత్ర గాత్రాంగే తాస్తాః స్యుర్దేదనాశ్చలాః| పాదయోః సుప్తతా స్తంభః పిండికోద్వేష్టేనం క్లమః| విశ్లేష ఇవ సంధీనాం సాద ఊర్వోః కటీగ్రహః| పృష్ఠం క్షోదమివాప్నోతి నిష్పీడ్యత ఇవోదరం| భిద్యంత ఇవ చాస్థీని పార్శ్వగాని విశేషతః| హృదయస్య గ్రహస్తోదః ప్రాజనేనేవ వక్షసః| స్కంధయోర్మథనం బాహ్వోర్భేదః పీడనమంసయోః| అశక్తిర్భక్షణే హన్వోర్జృంభణం కర్ణయోః స్వనః| నిస్తోదః శంఖయోర్మూర్ధ్ని వేదనా విరసాస్యతా| కషాయాస్యత్వమథవా మలానామప్రవర్త్తనం| రూక్షారుణత్వగాస్యాక్షినఖమూత్రపురీషతా| ప్రసేకారోచకాశ్రద్ధాఽవిపికాస్వేదజాగరాః| కంఠౌష్ఠశోషస్తృట్శుష్కౌ ఛర్దికాసౌ విషాదితా| హర్షో రోమాంగదంతేషు వేపథుః క్షవథోర్గ్రహః| భ్రమః ప్రలాపో ఘర్మేక్షా వినామశ్చానిలజ్వరే||5||
भवति चात्र आगमापगमक्षोभमृदुता वेदनोष्मणाम्| वैषम्यं तत्र गात्राङ्गे तास्ताः स्युर्देदनाश्चलाः| पादयोः सुप्तता स्तम्भः पिण्डिकोद्वेष्टेनं क्लमः| विश्लेष इव सन्धीनां साद ऊर्वोः कटीग्रहः| पृष्ठं क्षोदमिवाप्नोति निष्पीड्यत इवोदरम्| भिद्यन्त इव चास्थीनि पार्श्वगानि विशेषतः| हृदयस्य ग्रहस्तोदः प्राजनेनेव वक्षसः| स्कन्धयोर्मथनं बाह्वोर्भेदः पीडनमंसयोः| अशक्तिर्भक्षणे हन्वोर्जृम्भणं कर्णयोः स्वनः| निस्तोदः शङ्खयोर्मूर्ध्नि वेदना विरसास्यता| कषायास्यत्वमथवा मलानामप्रवर्त्तनम्| रूक्षारुणत्वगास्याक्षिनखमूत्रपुरीषता| प्रसेकारोचकाश्रद्धाऽविपिकास्वेदजागराः| कण्ठौष्ठशोषस्तृट्शुष्कोउ छर्दिकासौ विषादिता| हर्षो रोमाङ्गदन्तेषु वेपथुः क्षवथोर्ग्रहः| भ्रमः प्रलापो घर्मेक्षा विनामश्चानिलज्वरे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvaralakShaNAni (6) · Śloka 6
యుగపద్వయాప్తిరంగానాంప్రలాపః కటువక్త్రతా| నాసాస్యపాకః శీతేచ్ఛా భ్రమో మూర్చ్ఛా మదోఽరతిః| విట్స్త్రసం పిత్తవమనం రక్తష్ఠీవనమమ్లకః| రక్తకోఠోద్గమః పీతహరితత్వం త్వగాదిషు| స్వేదో నిఃశ్వాసవైగంధ్యమతితృష్ణా చ పిత్తజే||6||
युगपद्वयाप्तिरङ्गानाम्प्रलापः कटुवक्त्रता| नासास्यपाकः शीतेच्छा भ्रमो मूर्च्छा मदोऽरतिः| विट्स्त्रसं पित्तवमनं रक्तष्ठीवनमम्लकः| रक्तकोठोद्गमः पीतहरितत्वं त्वगादिषु| स्वेदो निःश्वासवैगन्ध्यमतितृष्णा च पित्तजे||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajvaralakShaNAni (7) · Śloka 7
విశేషాదరుచిర్జాడ్యం స్త్రోతోరోధోఽల్పవేగతా| ప్రసేకో ముఖమాధుర్యం హృల్లేపశ్వాసపీనసాః| హృల్లాసశ్ఛదనం కాసః స్తంభః శ్వైత్యం త్వగాదిషు| అంగేషు శీతపిటకాస్తంద్రోదర్దః కఫోద్భవే||7||
विशेषादरुचिर्जाड्यं स्त्रोतोरोधोऽल्पवेगता| प्रसेको मुखमाधुर्यं हृल्लेपश्वासपीनसाः| हृल्लासश्छदनं कासः स्तम्भः श्वैत्यं त्वगादिषु| अङ्गेषु शीतपिटकास्तन्द्रोदर्दः कफ़ोद्भवे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sva-svakAle pravRutyAdi ca vAtAdijvarANAM li~ggam (8) · Śloka 8
కాలే యథాస్వం సర్వేషాం ప్రవృత్తిర్వృద్ధిరేవ వా| నిదానోక్తానుపశయో విపరీతోపశాయితా||8||
काले यथास्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर्वृद्धिरेव वा| निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशायिता||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajvarasAmAnyalakShaNam (9) · Śloka 9
యథాస్వం లింగసంసర్గే జ్వరః సంసర్గజోఽపి చ||9||
यथास्वं लिङ्गसंसर्गे ज्वरः संसर्गजोऽपि च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvaralakShaNAni (10) · Śloka 10
శిరోఽర్తిమూర్చ్ఛాభిదదాహమేహా- కంఠాస్యశోషాఽరతిపర్వభేదాః| ఉన్నిద్రతా తృడ్భ్రమరోమహర్షాః జృంభాఽతివాక్త్వం చ చలాత్సపిత్తాత్||10||
शिरोऽर्तिमूर्च्छाभिददाहमेहा- कण्ठास्यशोषाऽरतिपर्वभेदाः| उन्निद्रता तृड्भ्रमरोमहर्षाः जृम्भाऽतिवाक्त्वं च चलात्सपित्तात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashleShmajvaralakShaNAni (11) · Śloka 11
తాపహాన్యరుచిపర్వశిరోరుక్ పీనసశ్వసనసకాసవిబంధాః| శీతజాడ్యాతిమిరభ్రమతంద్రాః శ్లేష్మవాతజనితం జ్వరలింగం||11||
तापहान्यरुचिपर्वशिरोरुक् पीनसश्वसनसकासविबन्धाः| शीतजाड्यातिमिरभ्रमतन्द्राः श्लेष्मवातजनितं ज्वरलिङ्गम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittashleShmajvaralakShaNAni (12) · Śloka 12
శీతస్తంభస్వేదదాహావ్యవస్థా తృష్ణా కాసః శ్లేష్మపిత్తప్రవృత్తిః| మోహస్తంద్రా లిప్తాతిక్తాస్యతా చ జ్ఞేయం రూపం శ్లేష్మపిత్తజ్వరస్య||12||
शीतस्तम्भस्वेददाहाव्यवस्था तृष्णा कासः श्लेष्मपित्तप्रवृत्तिः| मोहस्तन्द्रा लिप्तातिक्तास्यता च ज्ञेयं रूपं श्लेष्मपित्तज्वरस्य||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvaralakShaNAnyasAdhyatvAdi ca (13) · Śloka 13
సర్వజో లక్షణైః సర్వైర్దాహోఽత్ర చ ముహుర్ముహః| తద్వచ్ఛీతం మహానిద్రా దివాజాగరణం నిశి| సదా వా నైవ వా నిద్రా ముహుః స్వేదోఽతి నైవ వా| గీతనర్త్తనహాస్యాదివికృతేహా ప్రవర్త్తనం| సస్త్రుతీ కలుషే రక్తే భుగ్నే లులితపక్ష్మణీ| అక్ష్ణీ పిండికా పార్శ్వమూర్ధపర్వాస్థిరుగ్భ్రమః| సస్వనౌ సరుజౌ కర్ణౌ కంఠః శూకైరివావృతః| పరిదగ్ధాఖరాజిహ్వాగురుస్త్రస్తాంగసంధితా| రక్తపిత్తకఫష్ఠీవో లోడనం శిరసోఽతితృట్| కోఠానాం శ్యావరక్తానాం మండలానాం చ దర్శనం| హృద్వచ్యథా మలసంసర్గః ప్రవృత్తిర్వాఽల్పశోఽతి వా| స్నిగ్ధాస్యతా బలభ్రంశః స్వరసాదః ప్రలాపితా| దోషాపాకశ్చిరాత్తంద్రా ప్రతతం కంఠకూజనం| సన్నిపాతమభిన్యాసం తం బ్రూయాచ్చ హృతౌజసం| వాయునా కఫరుద్ధేన పిత్తమంతః ప్రపీడితం| వ్యవాయిత్వాచ్చ సౌక్ష్మ్యాచ్చ బహిర్మార్గం ప్రవర్త్తతే| తేన హారిద్రనేత్రత్వం సన్నిపాతోద్భవే జ్వరే| దోషే విబద్ధే నష్టేఽగ్నౌ సర్వసంపూర్ణలక్షణః| అసాధ్యః సోఽన్యథాకృచ్ఛ్రో భవేద్వైకల్యదోఽపి వా||13||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैर्दाहोऽत्र च मुहुर्मुहः| तद्वच्छीतं महानिद्रा दिवाजागरणं निशि| सदा वा नैव वा निद्रा मुहुः स्वेदोऽति नैव वा| गीतनर्त्तनहास्यादिविकृतेहा प्रवर्त्तनम्| सस्त्रुती कलुषे रक्ते भुग्ने लुलितपक्ष्मणी| अक्ष्णी पिण्डिका पार्श्वमूर्धपर्वास्थिरुग्भ्रमः| सस्वनोउ सरुजोउ कर्णोउ कण्ठः शूकैरिवावृतः| परिदग्धाखराजिह्वागुरुस्त्रस्ताङ्गसन्धिता| रक्तपित्तकफ़ष्ठीवो लोडनं शिरसोऽतितृट्| कोठानां श्यावरक्तानां मण्डलानां च दर्शनम्| हृद्वच्यथा मलसंसर्गः प्रवृत्तिर्वाऽल्पशोऽति वा| स्निग्धास्यता बलभ्रंशः स्वरसादः प्रलापिता| दोषापाकश्चिरात्तन्द्रा प्रततं कण्ठकूजनम्| सन्निपातमभिन्यासं तं ब्रूयाच्च हृतोउजसम्| वायुना कफ़रुद्धेन पित्तमन्तः प्रपीडितम्| व्यवायित्वाच्च सोउक्ष्म्याच्च बहिर्मार्गं प्रवर्त्तते| तेन हारिद्रनेत्रत्वं सन्निपातोद्भवे ज्वरे| दोषे विबद्धे नष्टेऽग्नोउ सर्वसम्पूर्णलक्षणः| असाध्यः सोऽन्यथाकृच्छ्रो भवेद्वैकल्यदोऽपि वा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhapUrvashItapUrvasannipAtajvaro, dAhapUrvasya dustaratvaM ca (14) · Śloka 14
అన్యచ్చ సన్నిపాతోత్థో యత్ర పిత్తం పృథక్స్థితం| త్వచి కోష్ఠేఽథవా దాహం విదధాతి పురోఽను వా| తద్వద్వాతకఫౌ శీతం దాహాదిర్దుస్తరస్తయోః||14||
अन्यच्च सन्निपातोत्थो यत्र पित्तं पृथक्स्थितम्| त्वचि कोष्ठेऽथवा दाहं विदधाति पुरोऽनु वा| तद्वद्वातकफ़ौ शीतं दाहादिर्दुस्तरस्तयोः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItapUrvajvare shIte shAnte upadravAH (15) · Śloka 15
శీతాదౌ తత్ర పిత్తేన కఫే స్యందితశోషితే| శీతే శాంతేఽమ్లకో మూర్చ్ఛా మదస్తృష్ణా చ జాయతే||15||
शीतादौ तत्र पित्तेन कफ़े स्यन्दितशोषिते| शीते शान्तेऽम्लको मूर्च्छा मदस्तृष्णा च जायते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhapUrvajvare dAhe shAnte upadravAH (16) · Śloka 16
దాహదౌ పునరంతే స్యుస్తంద్రాష్ఠీవవమిక్లమాః||16||
दाहदौ पुनरन्ते स्युस्तन्द्राष्ठीववमिक्लमाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantujvarAH (17) · Śloka 17
ఆగంతురభిఘాతాభిషంగశాపాభిచారతః| చతుర్ధా............................||17||
आगन्तुरभिघाताभिषङ्गशापाभिचारतः| चतुर्धा............................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhighAtajajvaranidAnaM samprAptishca (1) · Śloka 1
........ ఽత్ర క్షతచ్ఛేదదాహాద్యైరభిఘాతజః||1||
........ ऽत्र क्षतच्छेददाहाद्यैरभिघातजः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya samprAptiH (18) · Śloka 18
శ్రమాచ్చ తస్మిన్ పవనః ప్రాయో రక్తం ప్రదూషయన్| సవ్యథాశోఫవైవర్ణ్యం సరుజం కురుతే జ్వరం||18||
श्रमाच्च तस्मिन् पवनः प्रायो रक्तं प्रदूषयन्| सव्यथाशोफवैवर्ण्यं सरुजं कुरुते ज्वरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhiSha~ggajAH jvarAH (19) · Śloka 19
గ్రహావేశౌషధవిషక్రోధభీశోకకామజః| అభిషంగాద్ ................................||19||
ग्रहावेशोउषधविषक्रोधभीशोककामजः| अभिषङ्गाद् ................................||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahajajvaralakShaNam (20) · Śloka 20
..............గ్రహేణాస్మిన్నకస్మాద్ధాసరోదనే|20|
..............ग्रहेणास्मिन्नकस्माद्धासरोदने|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana oShadhigandhApariNAmaH (20) · Śloka 20
ఓషధీగంధజే మూర్చ్ఛా శిరోరుక్శ్వయథు క్షవః|20|
ओषधीगन्धजे मूर्च्छा शिरोरुक्श्वयथु क्षवः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShapariNAmaH (20) · Śloka 20
విషాన్మూర్చ్ఛాఽతిసారాస్యశ్యావతాదాహహృద్గదాః|20|
विषान्मूर्च्छाऽतिसारास्यश्यावतादाहहृद्गदाः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhapariNAmaH (20) · Śloka 20
క్రోధాత్ కంపః శిరోరుక్ చ|20|
क्रोधात् कम्पः शिरोरुक् च|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayashokAbhyAM pralApaH (20) · Śloka 20
ప్రలాపో భయశోకజే|20|
प्रलापो भयशोकजे|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmaje vipattiH (20) · Śloka 20
కామాన్మోహోఽరుచిర్దాహో హ్నీనిద్రాధీధృతిక్షయః|20|
कामान्मोहोऽरुचिर्दाहो ह्नीनिद्राधीधृतिक्षयः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahAdijajvareShu doShasa~ggatiH (20) · Śloka 20
గ్రహాదౌ సన్నిపాతస్య భయాదౌ మరుతస్త్రయే| కోపః క్రోధే తు పిత్తస్య యౌ తు శాపాభిచారజౌ| సన్నిపాతజ్వరౌ ఘోరౌ తావహ్యతమౌ మతౌ||20||
ग्रहादोउ सन्निपातस्य भयादोउ मरुतस्त्रये| कोपः क्रोधे तु पित्तस्य योउ तु शापाभिचारजोउ| सन्निपातज्वरोउ घोरोउ तावह्यतमोउ मतोउ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhicArajajvaralakShaNam (21) · Śloka 21
తత్రాభిచారికైర్మంత్రైర్హూయమానస్య తప్యతే| పర్వం చేతస్తతో దేహస్తతో విస్ఫోటతృడ్భ్రమైః| సదాహమూర్చ్ఛైర్గ్రస్తస్య ప్రత్యహం వర్ధతే జ్వరః| ఇతి జ్వరోఽష్టధా దృష్టః..............||21||
तत्राभिचारिकैर्मन्त्रैर्हूयमानस्य तप्यते| पर्वं चेतस्ततो देहस्ततो विस्फ़ोटतृड्भ्रमैः| सदाहमूर्च्छैर्ग्रस्तस्य प्रत्यहं वर्धते ज्वरः| इति ज्वरोऽष्टधा दृष्टः..............||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya dvaividhyam (22) · Śloka 22
.............సమాసాద్ ద్వివిధస్తు సః| శారీరో మానసః సౌమ్యస్తీక్ష్ణోఽంతర్బహిరాశ్రయః| ప్రాకృతో వైకృతః సాధ్యోఽసాధ్యః సామో నిరామకః||22||
.............समासाद् द्विविधस्तु सः| शारीरो मानसः सौम्यस्तीक्ष्णोऽन्तर्बहिराश्रयः| प्राकृतो वैकृतः साध्योऽसाध्यः सामो निरामकः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIramAnasayossaumyatIkShNayeshca lakShaNam (23) · Śloka 23
పూర్వం శరీరే శారీరే తాపో మనసి మానసే| పవనే యోగవాహిత్వాచ్ఛీతం శ్లేష్మయుతే భవేత్| దాహః పిత్తయుతే మిశ్రం మిశ్రే...............||23||
पूर्वं शरीरे शारीरे तापो मनसि मानसे| पवने योगवाहित्वाच्छीतं श्लेष्मयुते भवेत्| दाहः पित्तयुते मिश्रं मिश्रे...............||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAshrayabahirAshrayayorlakShaNam (24) · Śloka 24
..............అంతః సంశ్రయే పునః| జ్వరేఽధికం వికారాః స్యురంతః క్షోభో మలగ్రహః| బహిరేవ బహిర్వేగే తాపోఽపి చ సుసాధతా||24||
..............अन्तः संश्रये पुनः| ज्वरेऽधिकं विकाराः स्युरन्तः क्षोभो मलग्रहः| बहिरेव बहिर्वेगे तापोऽपि च सुसाधता||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutavaikRutajvarau sAdhyAsAdhyatva~jca (25) · Śloka 25
అపి చ-- వర్షాశరద్వసంతేషు వాతాద్యైః ప్రాకృతః క్రమాత్| వైకృతోఽన్యః సదుస్సాధ్యః ప్రాయశ్చ ప్రాకృతోఽనిలాత్||25||
अपि च-- वर्षाशरद्वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात्| वैकृतोऽन्यः सदुस्साध्यः प्रायश्च प्राकृतोऽनिलात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvarasya duHsAdhatA (26) · Śloka 26
సః దుఃసాధో భవతి ప్రాయశ్చ ప్రకృతోఽనిలాత్| ఏకమార్గక్రియారంభవ్యతివృత్తేర్మహాత్యయాత్||26||
सः दुःसाधो भवति प्रायश्च प्रकृतोऽनिलात्| एकमार्गक्रियारम्भव्यतिवृत्तेर्महात्ययात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAsu duShTamarutajvarotpattiH (27) · Śloka 27
వర్షాసు మారుతో దుష్టః పిత్తశ్లేష్మాన్వితో జ్వరం| కుర్యాత్...........................................||27||
वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्तश्लेष्मान्वितो ज्वरम्| कुर्यात्...........................................||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharadi duShTapittajvarotpattiH (28) · Śloka 28
పిత్తం చ శరది తస్య చాఽనుబలః కఫః| తత్ప్రకృత్యా విసర్గాచ్చ తత్ర నాఽనశనాద్ధయం||28||
पित्तं च शरदि तस्य चाऽनुबलः कफः| तत्प्रकृत्या विसर्गाच्च तत्र नाऽनशनाद्धयम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasante duShTakaphajvarotpattiH (29) · Śloka 29
కఫో వసంతే తమపి వాతపిత్తం భవదను||29||
कफो वसन्ते तमपि वातपित्तं भवदनु||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyajvaralakShaNam (30) · Śloka 30
బలవత్స్వల్పదోషేషు జ్వరః సాధ్యోఽనుపద్రవః| సర్వథా వికృతిజ్ఞానే ప్రాగసాధ్య ఉదాహృతః||30||
बलवत्स्वल्पदोषेषु ज्वरः साध्योऽनुपद्रवः| सर्वथा विकृतिज्ञाने प्रागसाध्य उदाहृतः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmapacyamAnanirAmajvaralakShaNAni (31) · Śloka 31
జ్వరోపద్రవతీక్ష్ణత్వమగ్లానిర్బహుమూత్రతా| న ప్రవృత్తిర్న విడ్జీర్ణా న క్షుత్సామజ్వరాకృతిః| జ్వరవేగోఽధికం తృష్ణా ప్రలాపః శ్వసనం భ్రమః| మలప్రవృత్తిరుత్క్లేశః పచ్యమానస్య లక్షణం| జీర్ణతాఽమవిపర్య్యాసాత్సప్తరాత్రం చ లంఘనాత్||31||
ज्वरोपद्रवतीक्ष्णत्वमग्लानिर्बहुमूत्रता| न प्रवृत्तिर्न विड्जीर्णा न क्षुत्सामज्वराकृतिः| ज्वरवेगोऽधिकं तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः| मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम्| जीर्णताऽमविपर्य्यासात्सप्तरात्रं च लङ्घनात्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya prakArAntareNa pa~jcavidhatvam (32) · Śloka 32
జ్వరః పంచవిధః ప్రోక్తో మలకాలబలాబలాత్| ప్రాయః స సన్నిపాతేన భూయసా త్వపదిశ్యతే| సంతతః సతతోఽన్యేద్యుస్తృతీయకచర్థకౌ||32||
ज्वरः पञ्चविधः प्रोक्तो मलकालबलाबलात्| प्रायः स सन्निपातेन भूयसा त्वपदिश्यते| सन्ततः सततोऽन्येद्युस्तृतीयकचर्थकोउ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShAM sAmAnyA samprAptiH (33) · Śloka 33
ధాతుమూత్రశకృద్వాహిస్త్రోతసాం వ్యాపినో మలాః| తాపయంతుస్తనుం సర్వాః తుల్యదుష్యాదివర్ధితాః| బలినో గురవః స్తబ్ధా విశేషేణ రసాశ్రితాః| సంతతం నిష్ప్రతిద్వంద్వాః జ్వరకుర్య్యుః సుదుః సహం||33||
धातुमूत्रशकृद्वाहिस्त्रोतसां व्यापिनो मलाः| तापयन्तुस्तनुं सर्वाः तुल्यदुष्यादिवर्धिताः| बलिनो गुरवः स्तब्धा विशेषेण रसाश्रिताः| सन्ततं निष्प्रतिद्वन्द्वाः ज्वरकुर्य्युः सुदुः सहम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAgniveshamatam (34) · Śloka 34
మలాంజ్వరోష్మాధాతూన్ వా శీఘ్రం క్షపయంస్తతః| సర్వాకారం రసాదీనాం శుద్ధ్యాఽశుద్ధ్యాఽపి వాక్రమాత్| వాతపిత్తకఫైః సప్త దశ ద్వాదశవాసరాన్| ప్రాయోఽనుయాతి మర్య్యాదాం మోక్షాయ చ వధాయ చ| ఇత్యాగ్నివేశస్య మతం........................||34||
मलाञ्ज्वरोष्माधातून् वा शीघ्रं क्षपयंस्ततः| सर्वाकारं रसादीनां शुद्ध्याऽशुद्ध्याऽपि वाक्रमात्| वातपित्तकफ़ैः सप्त दश द्वादशवासरान्| प्रायोऽनुयाति मर्य्यादां मोक्षाय च वधाय च| इत्याग्निवेशस्य मतं........................||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hArItamatam (35) · Śloka 35
......................హారీతస్య పునః స్మృతిః| ద్విగుణా సప్తమీ యావన్నవమ్యేకాదశీ తథా| ఏషాత్రిదోషమర్య్యాదా మోక్షాయ చ వధాయ చ| శుద్ధ్యశుద్ధౌ జ్వరః కాలం దీర్ఘమప్యనువర్త్తతే||35||
.....................्आरीतस्य पुनः स्मृतिः| द्विगुणा सप्तमी यावन्नवम्येकादशी तथा| एषात्रिदोषमर्य्यादा मोक्षाय च वधाय च| शुद्ध्यशुद्धोउ ज्वरः कालं दीर्घमप्यनुवर्त्तते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarotpattiH (36) · Śloka 36
కృశానాం వ్యాధిముక్తానాం మిథ్యాహారాదిసేవినాం| అల్పోఽపి దోషో దూష్యాదేర్లబ్ధ్వాఽన్యరమతో బలం| సప్రత్యనీకో విషమం కుర్య్యాద్వృద్ధిక్షయాన్వితః||36||
कृशानां व्याधिमुक्तानां मिथ्याहारादिसेविनाम्| अल्पोऽपि दोषो दूष्यादेर्लब्ध्वाऽन्यरमतो बलम्| सप्रत्यनीको विषमं कुर्य्याद्वृद्धिक्षयान्वितः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarANAM vicchinnasantApatve kAraNam (37) · Śloka 37
సూక్ష్మసూక్ష్మతరాస్యేషు దూరదూరతరేషు చ| దోషో రక్తాదిమార్గేషు శనైరల్పశ్చిరేణ యత్| యాతి దేహం చ నాశేషం భూయిష్ఠం భేషజేఽపి చ| క్రమోఽయం తేన విచ్ఛిన్నః సంతాపే లక్ష్యతే జ్వరః| విషమో విషమారంభః క్రియాకాలోఽనుషంగవాన్||37||
सूक्ष्मसूक्ष्मतरास्येषु दूरदूरतरेषु च| दोषो रक्तादिमार्गेषु शनैरल्पश्चिरेण यत्| याति देहं च नाशेषं भूयिष्ठं भेषजेऽपि च| क्रमोऽयं तेन विच्छिन्नः सन्तापे लक्ष्यते ज्वरः| विषमो विषमारम्भः क्रियाकालोऽनुषङ्गवान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doSheNa cirAjjvarotpAdane hetuH (38) · Śloka 38
యథోత్తరం మందగతిర్మందశక్తితర్యథా యథా| కాలేనాప్నోతి సదృశాన్ స రసాదీంస్తథా తథా| దోషో జ్వరయతి క్రుద్ధశ్చిరాచ్చిరతరేణ చ||38||
यथोत्तरं मन्दगतिर्मन्दशक्तितर्यथा यथा| कालेनाप्नोति सदृशान् स रसादींस्तथा तथा| दोषो ज्वरयति क्रुद्धश्चिराच्चिरतरेण च||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabIjaprasare dRuShTAntaH (39) · Śloka 39
భూమౌ స్థితం జలైః సిక్తం కాలమేవ ప్రతీక్షతే| అంకురాయ యథా బీజం దోషబీజం రుజే తథా||39||
भूमोउ स्थितं जलैः सिक्तं कालमेव प्रतीक्षते| अङ्कुराय यथा बीजं दोषबीजं रुजे तथा||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarANAM pravarttanapraNAlIH (40) · Śloka 40
వేగం కృత్వా విషం యద్వద్వాఽఽశయే లీయతేఽబలం| కుప్యత్వాప్తబలం భూయః కాలే దోషవిషం తథా||40||
वेगं कृत्वा विषं यद्वद्वाऽऽशये लीयतेऽबलम्| कुप्यत्वाप्तबलं भूयः काले दोषविषं तथा||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarasamprAptiH (41) · Śloka 41
ఏవం జ్వరాః ప్రవర్తంతే విషమాః సంతతాదయః| దోషః ప్రవర్త్తతే తేషాం స్వే కాలే జ్వరయన్ బలీ| నివర్త్తతే పునశ్చైష ప్రత్యనీకబలాబలః||41||
एवं ज्वराः प्रवर्तन्ते विषमाः सन्ततादयः| दोषः प्रवर्त्तते तेषां स्वे काले ज्वरयन् बली| निवर्त्तते पुनश्चैष प्रत्यनीकबलाबलः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lInadoShajvarasya kArshyAdikRutatvam (42) · Śloka 42
క్షీణే దోషే జ్వరః సూక్ష్మో రసాదిష్వేవ లీయతే| లీనత్వాత్ కార్శ్యవైవర్ణ్యజాడ్యాదీనాధాతి సః||42||
क्षीणे दोषे ज्वरः सूक्ष्मो रसादिष्वेव लीयते| लीनत्वात् कार्श्यवैवर्ण्यजाड्यादीनाधाति सः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcamadine jvarAsambhave hetuH (43) · Śloka 43
అతిలీనోఽతిమందత్వాద్భవత్యాహ్ని న పంచమే||43||
अतिलीनोऽतिमन्दत्वाद्भवत्याह्नि न पञ्चमे||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatajvaraH (44) · Śloka 44
దోషో రక్తాశ్రయాః ప్రాయః కరోతి సంతతం జ్వరం| అహోరాత్రస్య స ద్వి స్యాత్........................||44||
दोषो रक्ताश्रयाः प्रायः करोति सन्ततं ज्वरम्| अहोरात्रस्य स द्वि स्यात्........................||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyedyuShkajvaraH (45) · Śloka 45
............................సకృదన్యేద్యురాశ్రితః| తస్మిన్ మాంసవహా నాడీ.............................||45||
............................सकृदन्येद्युराश्रितः| तस्मिन् मांसवहा नाडी.............................||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyakajvaraH (46) · Śloka 46
............................ మేదోనాడీస్తృతీయకే| గ్రాహీ పిత్తానిలాన్మూర్ధ్నస్త్రికస్య కఫపిత్తతః| స పృష్ఠస్యానిలకఫాత్స చైకాహాంతరః స్మృతః||46||
............................ मेदोनाडीस्तृतीयके| ग्राही पित्तानिलान्मूर्ध्नस्त्रिकस्य कफ़पित्ततः| स पृष्ठस्यानिलकफ़ात्स चैकाहान्तरः स्मृतः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakajvaraH (47) · Śloka 47
చతుర్థకో మలే మేదో మజ్జాస్థ్యన్యతమస్థితే| మజ్జస్థ ఏవేత్యపరే ప్రభావం స తు దర్శయేత్| ద్విధా కఫేన జంఘాభ్యాం ప్రథమం శిరసోఽనిలాత్| గంభీరధాతుచారిత్వాత్ సన్నిపాతేన సంభవాత్| తుల్యోచ్ఛ్రాయాచ్చ దోషాణాం దుశ్చికిత్స్యశ్చతుర్థకః||47||
चतुर्थको मले मेदो मज्जास्थ्यन्यतमस्थिते| मज्जस्थ एवेत्यपरे प्रभावं स तु दर्शयेत्| द्विधा कफ़ेन जङ्घाभ्यां प्रथमं शिरसोऽनिलात्| गम्भीरधातुचारित्वात् सन्निपातेन सम्भवात्| तुल्योच्छ्रायाच्च दोषाणां दुश्चिकित्स्यश्चतुर्थकः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakaviparyayajvaraH (48) · Śloka 48
అస్థినజ్జోభయగతే చౌర్థకవిపర్య్యయః| త్రిధా ద్వయహం జ్వరయతి దినమేకం తు ముంచతి||48||
अस्थिनज्जोभयगते चौर्थकविपर्य्ययः| त्रिधा द्वयहं ज्वरयति दिनमेकं तु मुञ्चति||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAdibalAbalavatvena jvarasambhavaH (49) · Śloka 49
బలాబలేన దోషాణామన్నచేష్టాదిజన్మనా| జ్వరః స్యాన్మనసస్తద్వత్కర్మణశ్చ తదా తదా||49||
बलाबलेन दोषाणामन्नचेष्टादिजन्मना| ज्वरः स्यान्मनसस्तद्वत्कर्मणश्च तदा तदा||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasadhAtugatajvaralakShaNam (50) · Śloka 50
ఉత్క్లేశో గౌరవం దైన్యం భంగోఽంగానాం విజృంభణం| అరోచకో వమిః సాదః సర్వస్మిన్ రసగే జ్వరే||50||
उत्क्लेशो गोउरवं दैन्यं भङ्गोऽङ्गानां विजृम्भणम्| अरोचको वमिः सादः सर्वस्मिन् रसगे ज्वरे||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagatajvaralakShaNam (51) · Śloka 51
రక్తనిష్ఠీవనం తృష్ణా రక్తోష్ణపిటకోద్గమః| దాహారాగభ్రమమదప్రలాపా రక్తసంశ్రితే||51||
रक्तनिष्ठीवनम् तृष्णा रक्तोष्णपिटकोद्गमः| दाहारागभ्रममदप्रलापा रक्तसंश्रिते||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagatajvaralakShaNam (52) · Śloka 52
తృడ్గ్లానిః సృష్టవర్చస్త్వగరందాహో భ్రమస్తమః| దౌర్గంధ్యం గాత్రవిక్షేపో మాంసస్థే...........||52||
तृड्ग्लानिः सृष्टवर्चस्त्वगर्न्दाहो भ्रमस्तमः| दोउर्गन्ध्यं गात्रविक्षेपो मांसस्थे...........||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medogatajvaralakShaNam (53) · Śloka 53
.............................. మేదసి స్థితే| స్వేదోఽతితృష్ణా వమనం స్వగంధస్యాఽసహిష్ణుతా| ప్రలాపో గ్లానిరుచిః..........................||53||
.............................. मेदसि स्थिते| स्वेदोऽतितृष्णा वमनं स्वगन्धस्याऽसहिष्णुता| प्रलापो ग्लानिरुचिः..........................||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthigatajvaralakShaNam (54) · Śloka 54
.............. అస్థిస్థే త్వస్థిభేదబనం| దోషప్రవృత్తిరూర్ధ్వాధః శ్వాసాంగక్షేపకూజనం||54||
.............. अस्थिस्थे त्वस्थिभेदबनम्| दोषप्रवृत्तिरूर्ध्वाधः श्वासाङ्गक्षेपकूजनम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjagatajvaralakShaNam (55) · Śloka 55
అంతర్దాహో బహిశ్శైత్యం శ్వాసో హిధ్మా చ మజ్జనే||55||
अन्तर्दाहो बहिश्शैत्यं श्वासो हिध्मा च मज्जने||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukragatajvaralakShaNam (56) · Śloka 56
తమసోదర్శనం మర్మచ్ఛేదనం స్తబ్ధమేఢ్రతా| శుక్రప్రవృత్తిర్మృత్యుశ్చ జాయతే శుక్రసంశ్రయే||56||
तमसोदर्शनं मर्मच्छेदनं स्तब्धमेढ्रता| शुक्रप्रवृत्तिर्मृत्युश्च जायते शुक्रसंश्रये||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtugatajvarANAM duHsAdhyatvam (57) · Śloka 57
ఉత్తరోత్తరదుఃసాధ్యాః పంచాత్రాఽంత్యౌ తు వర్జయేత్||57||
उत्तरोत्तरदुःसाध्याः पञ्चात्राऽन्त्योउ तु वर्जयेत्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ప్రలింపన్నివ గాత్రాణి శ్లేష్మణా గౌరవేణ చ| మందజ్వరః ప్రలేపస్తు సశీతః స్యాత్ప్రలేపకః|58|
प्रलिम्पन्निव गात्राणि श्लेष्मणा गौरवेण च| मन्दज्वरः प्रलेपस्तु सशीतः स्यात्प्रलेपकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabalAsakajvara lakShaNam (58) · Śloka 58
నిత్యం మందజ్వరో రూక్షః శీతః కృచ్ఛ్రేణ సిధ్యతి| స్తబ్ధాంగః శ్లేష్మభూయిష్ఠో భవేద్వాతవలాసకః|58|
नित्यं मन्दज्वरो रूक्षः शीतः कृच्छ्रेण सिध्यति| स्तब्धाङ्गः श्लेष्मभूयिष्ठो भवेद्वातवलासकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hAridrakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
హరిద్రాభేకవర్ణాభస్తద్వర్ణః యః ప్రమేహతి| స వై హారిద్రకో నామ జ్వరభేదోఽంతకః స్మృతః|58|
हरिद्राभेकवर्णाभस्तद्वर्णः यः प्रमेहति| स वै हारिद्रको नाम ज्वरभेदोऽन्तकः स्मृतः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
కఫవాతౌ సమౌ యస్య హీనపిత్తస్య దేహినిః| తీక్ష్ణో వా యది మందో జాయతే రాత్రికో జ్వరః|58|
कफ़वातोउ समोउ यस्य हीनपित्तस्य देहिनिः| तीक्ष्णो वा यदि मन्दो जायते रात्रिको ज्वरः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
దివాకరా పీతబలే వ్యాయామాచ్చ విశోషితే| శరీరే నియతం వాతాజ్జ్వరః స్యాత్ పూర్వరాత్రికః|58|
दिवाकरा पीतबले व्यायामाच्च विशोषिते| शरीरे नियतं वाताज्ज्वरः स्यात् पूर्वरात्रिकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ఆమాశయే యదా దుష్టే శ్లేష్మపిత్తే వ్యవస్థితే| తదార్ధం శీతలం దేహే త్వర్ధంచోష్ణం ప్రజాయతే|58|
आमाशये यदा दुष्टे श्लेष्मपित्ते व्यवस्थिते| तदार्धं शीतलं देहे त्वर्धञ्चोष्णं प्रजायते|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
కాయే పిత్తం యదా శ్లేష్మా చాంతే వ్యవస్థితః| ఊష్ణత్వం తేన దేహస్య శీతత్వం కరపాదయోః||58||
काये पित्तं यदा श्लेष्मा चान्ते व्यवस्थितः| ऊष्णत्वं तेन देहस्य शीतत्वं करपादयोः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaramokShakAlIna lakShaNAni (59) · Śloka 59
ధాతూన్ ప్రక్షోభయన్ దోషో మోక్షకాలే విలీయతే| తతో నరః శ్వసన్ స్విద్యన్ కూజన్ వమతి చేష్టతే| వేపతే ప్రలపత్యుష్ణైశ్శీతైశ్చాఽంగైర్హతప్రభః| విసంజ్ఞో జ్వరవేగార్త్తః సక్రోధ ఇవ వీక్షతే| సదోషశబ్దం చ శకృద్ద్రవం సృజతి వేగవత్||59||
धातून् प्रक्षोभयन् दोषो मोक्षकाले विलीयते| ततो नरः श्वसन् स्विद्यन् कूजन् वमति चेष्टते| वेपते प्रलपत्युष्णैश्शीतैश्चाऽङ्गैर्हतप्रभः| विसंज्ञो ज्वरवेगार्त्तः सक्रोध इव वीक्षते| सदोषशब्दं च शकृद्द्रवं सृजति वेगवत्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vigatajvaralakShaNAni (60-61) · Śloka 61
దేహో లఘువ్యపగతక్లమమోహతాపః పాకో ముఖే కరణసౌష్ఠవమవ్యథత్వం| స్వేదః క్షవః ప్రకృతియోగిమనోఽన్నలిప్సా కండూశ్చ మూర్ధ్ని విగతజ్వరలక్షణాని||60|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహస్య నిదానస్థానో జ్వరనిదానంనామ ద్వితీయోఽధ్యాయః||61||
देहो लघुव्यपगतक्लममोहतापः पाको मुखे करणसोउष्ठवमव्यथत्वम्| स्वेदः क्षवः प्रकृतियोगिमनोऽन्नलिप्सा कण्डूश्च मूर्ध्नि विगतज्वरलक्षणानि||६०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहस्य निदानस्थानो ज्वरनिदानंनाम द्वितीयोऽध्यायः||६१||
🔊 Audio coming soon