Adhikarana atha sarvaroganidAnaM nAma prathamo~adhyAyaH| pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਸਰ੍ਵਰੋਗਨਿਦਾਨਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः सर्वरोगनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugavarNanam (2) · Śloka 2
ਇਹ ਕਤਯੁਗੇ ਵਿਗਤਰਾਗਦ੍ਵੇਸਾਦਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾ ਜਿਤਲੋ ਭਕ੍ਰੋਧਸ਼੍ਰਮ ਕ੍ਲਮਾਲਸ੍ਯਭਯਾ ਨਿਸ੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਃ ਪੁਰੁਸ਼ਃਆ ਬਭੂਵੁਃ| ਤੇਸਾਂ ਪੁਣ੍ਯਬਲੇਨ ਪਥਿਵ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਗੁਣਸਮੁਦਾਯਾਦਚਿਨ੍ਤ੍ਯਰਸਵੀਰ੍ਯ੍ਯਾ ਦਿਸਮੁਦਿਤਾਨਿ ਸਸ੍ਯਾਨ੍ਯੋਸਧਯਸ਼੍ਚਾਸਨ੍| ਤੇ ਤਾਨਿ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਲੇ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਚੋਪਯੁਞ੍ਜਾਨਾਃ ਸਤ੍ਯਾਰ੍ਜਵਾਨਸ਼ਂਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਚ੍ਚ ਸੁਰਸਦਸ਼ਤੇਜਸੋ ਰੁਪਾਕਤਿਪ੍ਰਮਾਣਪ੍ਰਸਾਦੋਪਚਯਸਂਹਨਨਸਤ੍ਵਸਾਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਸੋ ਨੀਰੁਜ੍ਸ਼੍ਚ ਬਭੂਵੁਃ||੨||
इह कृतयुगे विगतरागद्वेषादिद्वन्द्वा जितलो भक्रोधश्रम क्लमालस्यभया निष्परिग्रहाः पुरुशःआ बभूवुः| तेषां पुण्यबलेन पृथिव्यादीनां सर्वगुणसमुदायादचिन्त्यरसवीर्य्या दिसमुदितानि सस्यान्योषधयश्चासन्| ते तानि जितेन्द्रयत्वात् काले मात्रया चोपयुञ्जानाः सत्यार्जवानृशंस्यादिगुणयोगाच्च सुरसदृशतेजसो रुपाकृतिप्रमाणप्रसादोपचयसंहननसत्वसारसम्पन्ना दीर्घायुषो नीरुज्श्च बभूवुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugApagame rogasambhavakAraNam (3) · Śloka 3
ਭ੍ਰਸ਼੍ਯਤਿ ਤੁ ਕਤਯੁਗੇ ਯੁਗਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਰਿਹੀਯ ਮਾਣਸਰ੍ਵਗੁਣੇਸੁ ਪਥਿਵ੍ਯਾਦਿਸੁ ਸ਼ਰੀਰੇਸੁ ਚ ਧਰ੍ਮਾਤਿਕ੍ਰਮਾ ਪੁਰੁਸੇਸ੍ਵਵਸ਼੍ਯਮ੍ਭਾਵਿਨੋ ਨਿਰਪੇਕ੍ਸਰੂਕ੍ਸਾਭਿਰੁਪੇਕ੍ਸਿਤਾ ਦੇਵਤਾ ਭਿਰ੍ਜ੍ਵਰਾਦਯਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰਭੂਵਨ੍ਨਿਤਿ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਸਮ੍ਭਵਃ||੩||
भ्रश्यति तु कृतयुगे युगस्वभावात् क्रमेण परिहीय माणसर्वगुणेषु पृथिव्यादिषु शरीरेषु च धर्मातिक्रमा पुरुषेष्ववश्यम्भाविनो निरपेक्षरूक्षाभिरुपेक्षिता देवता भिर्ज्वरादयः प्रादुरभूवन्निति सर्वरोगाणां सामान्यतः सम्भवः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugavarNanam (2) · Śloka 2
ਇਹ ਕਤਯੁਗੇ ਵਿਗਤਰਾਗਦ੍ਵੇਸਾਦਿਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾ ਜਿਤਲੋ ਭਕ੍ਰੋਧਸ਼੍ਰਮ ਕ੍ਲਮਾਲਸ੍ਯਭਯਾ ਨਿਸ੍ਪਰਿਗ੍ਰਹਾਃ ਪੁਰੁਸ਼ਃਆ ਬਭੂਵੁਃ| ਤੇਸਾਂ ਪੁਣ੍ਯਬਲੇਨ ਪਥਿਵ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਗੁਣਸਮੁਦਾਯਾਦਚਿਨ੍ਤ੍ਯਰਸਵੀਰ੍ਯ੍ਯਾ ਦਿਸਮੁਦਿਤਾਨਿ ਸਸ੍ਯਾਨ੍ਯੋਸਧਯਸ਼੍ਚਾਸਨ੍| ਤੇ ਤਾਨਿ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਾਲੇ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਚੋਪਯੁਞ੍ਜਾਨਾਃ ਸਤ੍ਯਾਰ੍ਜਵਾਨਸ਼ਂਸ੍ਯਾਦਿਗੁਣਯੋਗਾਚ੍ਚ ਸੁਰਸਦਸ਼ਤੇਜਸੋ ਰੁਪਾਕਤਿਪ੍ਰਮਾਣਪ੍ਰਸਾਦੋਪਚਯਸਂਹਨਨਸਤ੍ਵਸਾਰਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਸੋ ਨੀਰੁਜ੍ਸ਼੍ਚ ਬਭੂਵੁਃ||੨||
इह कृतयुगे विगतरागद्वेषादिद्वन्द्वा जितलो भक्रोधश्रम क्लमालस्यभया निष्परिग्रहाः पुरुशःआ बभूवुः| तेषां पुण्यबलेन पृथिव्यादीनां सर्वगुणसमुदायादचिन्त्यरसवीर्य्या दिसमुदितानि सस्यान्योषधयश्चासन्| ते तानि जितेन्द्रयत्वात् काले मात्रया चोपयुञ्जानाः सत्यार्जवानृशंस्यादिगुणयोगाच्च सुरसदृशतेजसो रुपाकृतिप्रमाणप्रसादोपचयसंहननसत्वसारसम्पन्ना दीर्घायुषो नीरुज्श्च बभूवुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarotpattI rUpa~jca (4) · Śloka 4
ਜ੍ਵਰਸ੍ਤੁ ਸ੍ਥਾਣੁਸ਼ਾਪਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਚੇਤਸਤ੍ਵਮੁਪਾਗਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਜਾਪਤੇਃ ਕ੍ਰਤੋਉ ਭਾਗਮਪਰਿਕਲ੍ਪਯੇਤਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਪਰ੍ਵਜਨ੍ਮਾਵਮਾਨਿ ਤਯਾ ਰੁਦ੍ਰਾਣ੍ਯਾ ਪ੍ਰੇਰਿਤਸ੍ਯ ਪਸ਼ੁਪਤੇਰ੍ਦਿਵ੍ਯਮਬ੍ਦਸਹਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪਰਿ- ਰਕ੍ਸਿਤਵਤਃ ਕ੍ਰੋਧਮਿਤਿਚਿਰਕਾਲਸਮ੍ਭਤੋ ਵ੍ਰਤਾਨ੍ਤੇ ਰੋਸਾਗ੍ਨਿਃ ਕਿਙ੍ਕਰਰੂਪੇਣ ਕਿਲਪਿਣ੍ਡਿਤਮੂਰ੍ਤ੍ਤਿਰ੍ਵੀਰਭਦ੍ਰਨਾਮਾ ਭਸ੍ਮਪ੍ਰਹਰ- ਣਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਿਰੋਭਿਬਾਹੁਪਾਦਃ ਪਿਙ੍ਗਲਲੋਚਨੋ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰੀ ਸ਼ਙ੍ਕੁਕਰ੍ਣਃ ਕਸ੍ਣਤਨੁਰੁਤ੍ਤਮਾਙ੍ਗਾਨ੍ਨਿਸ਼੍ਚਾਚਾਰ||੪||
ज्वरस्तु स्थाणुशापात् प्राचेतसत्वमुपागतस्य प्राजापतेः क्रतोउ भागमपरिकल्पयेतस्ताद्विनाशार्थं पर्वजन्मावमानि तया रुद्राण्या प्रेरितस्य पशुपतेर्दिव्यमब्दसहस्त्रं परि- रक्षितवतः क्रोधमितिचिरकालसम्भृतो व्रतान्ते रोषाग्निः किङ्कररूपेण किलपिण्डितमूर्त्तिर्वीरभद्रनामा भस्मप्रहर- णस्त्रिशिरोऽभिबाहुपादः पिङ्गललोचनो दंष्ट्री शङ्कुकर्णः कृष्णतनुरुत्तमाङ्गान्निश्चाचार||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya shivaM prati gamanam (5) · Śloka 5
ਸ ਦੇਵੀਵਿਨਿਰ੍ਮਿਤਯਾ ਸਹ ਭਦ੍ਰਕਾਲ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਰੋਮਕੂਪਮ- ਭਿਨਿਃ ਸਤੈਰ੍ਵਿਵਿਧਵਿਕਤਾਕਤਿਭਿਰਨਨ੍ਤੈਰ੍ਭਯਾਨਕਵਾਕ੍ਯ- ਕ੍ਰਿਯਾਵਪੁਰ੍ਭਿਰਨੁਚਰੈਃ ਪਰਿਵਤਸ਼੍ਛਤੁਰ੍ਯੁਗਾਨ੍ਤਕਰਕਾਲਾਮ੍ਭੋਦ- ਸਹਸ੍ਰਨਿਨਦੋਨੁਨਾਦਯਨ੍ ਰੋਦਸੀ ਜ੍ਵਾਲਾਗਰ੍ਭੇਣ ਪਰੀਤਃ ਕਲਕਲਾਰਾਵੇਣ ਮਹਾਭੂਤਸਮ੍ਪ੍ਲਵਕਾਰਿਣਾ ਵਿਧਾਯ ਦਾਨਵਬਧਮਸ਼੍ਵਮੇਧਾਧ੍ਵਰਵਿਧ੍ਵਂਸਨਂ ਚ ਪ੍ਰਾਞ੍ਜਲਿਰ੍ਵਿਜ੍ਞਾਪਯਾਮਾਸ ਸ਼ਿਵਮ੍||੫||
स देवीविनिर्मितया सह भद्रकाल्या प्रतिरोमकूपम- भिनिः सृतैर्विविधविकृताकृतिभिरनन्तैर्भयानकवाक्य- क्रियावपुर्भिरनुचरैः परिवृतश्छतुर्युगान्तकरकालाम्भोद- सहस्रनिनदोऽनुनादयन् रोदसी ज्वालागर्भेण परीतः कलकलारावेण महाभूतसम्प्लवकारिणा विधाय दानवबधमश्वमेधाध्वरविध्वंसनं च प्राञ्जलिर्विज्ञापयामास शिवम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya shivaM prati vij~japtiH (3) · Śloka 3
ਸ਼ਿਵੀਭੂਤੋਸਿ ਦੇਵ-ਦੇਵ| ਦੇਵੈਃ ਪਿਤਾਮਹਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰ੍ਜਗਤਃ ਪਿਤ੍ਰਾ ਚ ਧਾਤ੍ਰਾਭਿਸ੍ਟੂਯਮਾਨਃ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਹਂ ਕਿਂ ਕਰਵਾਣੀਤਿ ?||੩||
शिवीभूतोऽसि देव-देव| देवैः पितामहप्रभृतिभिर्जगतः पित्रा च धात्राऽभिष्टूयमानः| सम्प्रत्यहं किं करवाणीति ?||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shivasyA~a~aj~jA (6) · Śloka 6
ਤਂ ਸ਼ੂਲੀ ਕ੍ਰੋਧਮਾਦਿਦੇਸ਼| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਦਸ਼ੈਰਪ੍ਯਜਯ੍ਯ! ਮਤ੍ਕ੍ਰੋਧ! ਵ੍ਰਤਵਿਘ੍ਨਂ ਚਕੀਸੁਰ੍ਦੈਤ੍ਯਸੈਨ੍ਯਂ ਦਕ੍ਸੋ ਦਕ੍ਸਹਵ੍ਯਞ੍ਚ ਤ੍ਵਯਾ ਜੀਰ੍ਣਮਤੋ ਜਗਤੋਸ੍ਯ ਸਸ੍ਥਾਵਰਸ੍ਯ ਜ੍ਵਰਯਿਤਾ| ਜ੍ਵਰੋ ਭਵਾਨ੍ ਭਵਤੁ| ਤ੍ਵਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਣਾਂ ਪ੍ਰਥਮਃ ਪ੍ਰਵਰੋ ਜਨ੍ਮਮਰਣੇਸੁ ਤਮੋਮਯਤਯਾ ਮਹਾਮੋਹਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਜਨ੍ਮਨੋ ਵਿਸ੍ਮਾਰਯਿਤਾਪਚਾਰਾਨ੍ਤਰੇਸੁ ਚੋਸ੍ਮਾ- ਯਮਾਣਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਾਪਾਤ੍ਮਾ ਦ੍ਵਯੇਸ੍ਵਪਿ ਧ੍ਰੁਵੋ ਜ੍ਵਰੋ ਭਵੇਤਿ||੬||
तं शूली क्रोधमादिदेश| यस्मात् त्रिदशैरप्यजय्य! मत्क्रोध! व्रतविघ्नं चकीषुर्दैत्यसैन्यं दक्षो दक्षहव्यञ्च त्वया जीर्णमतो जगतोऽस्य सस्थावरस्य ज्वरयिता| ज्वरो भवान् भवतु| त्वं हि सर्वरोगाणां प्रथमः प्रवरो जन्ममरणेषु तमोमयतया महामोहः प्राग्जन्मनो विस्मारयिताऽपचारान्तरेषु चोष्मा- यमाणत्वात् सन्तापात्मा द्वयेष्वपि ध्रुवो ज्वरो भवेति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya sarvatovicaraNaM nAmAni ca (2) · Śloka 2
ਸੋਯਮੇਵਮੁਮਾਪਤਿਨਾਨੁਗਹੀਤੋ ਨਾਨਾਨਾਮਭਿਃ ਸਰ੍ਵਤੋ- ਨੁਭੁਵਿ ਵਿਚਰਤਿ| ਤਦ੍ਯਥਾ-ਪਾਕਲੋ ਗਜੇਸ੍ਵਭਿਤਾਪੋ ਵਾਜਿਸ੍ਵਲਰ੍ਕਃ ਕੁਕ੍ਕੁਰੇਸ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਮਦੋ ਜਲਜੇਸੁ ਜ੍ਯੋਤਿਰੋਸ- ਧੀਸੁ ਚੂਰ੍ਣਕੋਧਾਨ੍ਯੇਸ੍ਵਪ੍ਸੁ ਨੀਲਿਕਾ ਭੂਮਾਵੁਸਰੋ ਮਨੁਸ੍ਯੇਸੁ ਜ੍ਵਰ ਇਤਿ||੨||
सोऽयमेवमुमापतिनाऽनुगृहीतो नानानामभिः सर्वतो- ऽनुभुवि विचरति| तद्यथा-पाकलो गजेष्वभितापो वाजिष्वलर्कः कुक्कुरेष्विन्द्रमदो जलजेषु ज्योतिरोष- धीषु चूर्णकोधान्येष्वप्सु नीलिका भूमावुषरो मनुष्येषु ज्वर इति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvareNa saha jAtA rogAH, raktapittagulmAdisambhavaprakArAdi ca (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਸਹਜਾਸ਼੍ਛਾਰੋਕਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਸ਼ਿਰੋਵ੍ਯਥਾਭ੍ਰਮਕ੍ਲਮਗ੍ਲਾਨਿਤਸ੍ਣਾ- ਸਨ੍ਤਾਪਾਦਯਃ| ਤਤ੍ਸਨ੍ਤਾਪਾਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰੈਵ ਚ ਯਜ੍ਞੇ ਕ੍ਰੋਧਭਯਾਭਿਭੂਤਾਨਾਂ ਪਰਿਤੋ ਵਿਦ੍ਰ੍ਵਤਾਂ ਲਙ੍ਘਨਪ੍ਲਵਨਾ- ਦ੍ਯੈਰ੍ਦੇਹਵਿਕ੍ਸੋਭਣੈਰ੍ਗੁਲ੍ਮਵਿਦ੍ਰਧਿਵਦ੍ਧਿਜਠਰਾਦਯੋ ਹੈਃਪ੍ਰਾਸ਼ਾ- ਨ੍ਮੇਹਕੁਸ੍ਠਾਰ੍ਸ਼ਃ ਸ਼ੋਫਾਤੀਸਾਰਾਦਯੋ ਭਯੋਤ੍ਰਾਸਸ਼ੋਕਾਸ਼ੁਚਿ- ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਰੁਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰਗ੍ਰਹਾਦਯੋ ਰੋਹਿਣ੍ਯਤਿਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਚ੍ਛੇਸਦੁਹਿ- ਤ੍ਰਸਮ੍ਭੋਗਕਤਾਸ਼੍ਛ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਕ੍ਰੋਧਾਨ੍ਨਕ੍ਸਤ੍ਰਰਾਜਸ੍ਯ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਤਤ੍ਸਹੋਦ੍ਭਵਾਸ਼੍ਛ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਦਯਃ| ਸੋਪਿ ਹਿ ਨ ਵਿਨਾ ਜ੍ਵਰੇਣਾਨੁਬਧ੍ਨਾਤੀਤਿ ਸਕਲੋਪਿ ਰੋਗਗ੍ਰਾਮੋ ਜ੍ਵਰਪੂਰ੍ਵਕੋ ਜ੍ਵਰਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯੋ ਵਾ||੭||
तत्सहजाश्छारोकाङ्गमर्दशिरोव्यथाभ्रमक्लमग्लानितृष्णा- सन्तापादयः| तत्सन्तापाच्च रक्तपित्तम्| तत्रैव च यज्ञे क्रोधभयाभिभूतानां परितो विद्र्वतां लङ्घनप्लवना- द्यैर्देहविक्षोभणैर्गुल्मविद्रधिवृद्धिजठरादयो हैःप्राशा- न्मेहकुष्ठार्शः शोफातीसारादयो भयोत्रासशोकाशुचि- संस्पर्शैरुन्मादापस्मारग्रहादयो रोहिण्यतिप्रसङ्गाच्छेषदुहि- त्रसम्भोगकृताश्छ प्रजापतिक्रोधान्नक्षत्रराजस्य राजयक्ष्मा तत्सहोद्भवाश्छ कासश्वासादयः| सोऽपि हि न विना ज्वरेणानुबध्नातीति सकलोऽपि रोगग्रामो ज्वरपूर्वको ज्वरशब्दवाच्यो वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogoparyAyAH tannishcyApAyAshca (8) · Śloka 8
ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਮੋ ਵਿਕਾਰ ਆਤਙ੍ਕਃ ਪਾਪ੍ਮਾ ਗਦੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰਾਬਾਧੋ ਦੁਃਖਮਾਮਯੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਰੋਗ ਇਤ੍ਯਨਰ੍ਥਾਨ੍ਤਰਂ| ਤਤ੍ਰ ਰੁਜਤੀਤਿ ਰੋਗਃ| ਤਸ੍ਯੋਪਲਬ੍ਧਿਨਿਦਾਨਪੂਰ੍ਵਰੂਪਰੂਪੋਪਸ਼ਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿ- ਭਿਃ||੮||
ज्वरस्तमो विकार आतङ्कः पाप्मा गदो व्याधिराबाधो दुःखमामयो यक्ष्मा रोग इत्यनर्थान्तरं| तत्र रुजतीति रोगः| तस्योपलब्धिनिदानपूर्वरूपरूपोपशयसम्प्राप्ति- भिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM sAmAnyakAraNam (9) · Śloka 9
ਤਤ੍ਰ ਨਿਦਾਨਂ ਵਾਯ੍ਵਾਦਿਪ੍ਰਕੋਪਃ| ਤਸ੍ਯ ਪੁਨਰਹਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰ- ਸੇਵਾ||੯||
तत्र निदानं वाय्वादिप्रकोपः| तस्य पुनरहिताहारविहार- सेवा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnaparyAyAH (10) · Śloka 10
ਨਿਦਾਨਪਰ੍ਯ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤੁ ਹੇਤੁਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਯਤਨਂ ਕਾਰਕਃ ਕਰ੍ਤ੍ਤਾ ਕਾਰਣਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਯਃ ਸਮੁਤ੍ਤਾਨਂ ਮੂਲਂ ਯੋਨਿਰਿਤਿ||੧੦||
निदानपर्य्यायास्तु हेतुर्निमित्तमायतनं कारकः कर्त्ता कारणं प्रत्ययः समुत्तानं मूलं योनिरिति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpanirUpaNam (11) · Śloka 11
ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਨਾਮ ਯੇਨ ਭਾਵਿਵ੍ਯਾਧਿਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਿਜ੍ਞਾਯਤੇ ਨ ਤੁ ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਦ੍ਧ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਸ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਧੇਰਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਰੂਪਮ੍||੧੧||
पूर्वरूपं नाम येन भाविव्याधिविशेषो विज्ञायते न तु दोषविशेषः| तद्ध्युत्पत्स्यमानस्य व्याधेरल्पत्वादव्यक्तं रूपम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpanirUpaNam (12) · Śloka 12
ਸ੍ਪਸ੍ਟਂ ਪੁਨਾ ਰੂਪਮ੍||੧੨||
स्पष्टं पुना रूपम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpaparyAyAH (13) · Śloka 13
ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ਤਰਾਣਿ ਲਿਙ੍ਗਮਾਕਤਿਰ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਚਿਹ੍ਨਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਮਿਤਿ||੧੩||
तस्य शब्दान्तराणि लिङ्गमाकृतिर्लक्षणं चिह्नं संस्थानं व्यञ्जनमिति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashayAnupashayanirUpaNam (14) · Śloka 14
ਉਪਸ਼ਯੋ ਹੇਤੁਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤੈਰ੍ਵਿਪਰੀਤਾਰ੍ਥਕਾਰਿਭਿਸ਼੍ਛੋਉਸਧਾ- ਹਾਰਵਿਹਾਰੈਃ ਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧਃ| ਸ ਹਿ ਵ੍ਯਾਧਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸਂਜ੍ਞਃ| ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤੋਨੁਪਸ਼ਯਃ| ਏਤੇਨ ਦੇਸ਼ਕਾਲੋਉ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੋਉ||੧੪||
उपशयो हेतुव्याधिविपरीतैर्विपरीतार्थकारिभिश्छोउषधा- हारविहारैः सुखानुबन्धः| स हि व्याधिसात्म्यसंज्ञः| तद्विपरीतोऽनुपशयः| एतेन देशकालोउ व्याख्यातोउ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptivivaraNam (15) · Śloka 1
ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ ਪੁਨਰੇਵਂਦੁਸ੍ਟੋ ਦੋਸਸ੍ਤੇਨ ਚੈਵਮਾਰਬ੍ਧੋ ਵ੍ਯਾਧਿਃ||੧||
सम्प्राप्तिः पुनरेवंदुष्टो दोषस्तेन चैवमारब्धो व्याधिः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApteH paryAyAH (16) · Śloka 16
ਤਤ੍ਪਰ੍ਯਾਯਾ ਜਾਤਿਰਾਗਤਿਰ੍ਨਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਨਿਸ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤਿ||੧੬||
तत्पर्याया जातिरागतिर्निवृत्तिर्निष्पत्तिरिति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApterbhedAH (17) · Śloka 17
ਸਾ ਸਙ੍ਖਯਾਵਿਕਲ੍ਪਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਬਲਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸੈਰ੍ਭਿਦ੍ਯਤੇ||੧੭||
सा सङ्खयाविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषैर्भिद्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sa~gkhyAvyAkhyA (18) · Śloka 18
ਤਤ੍ਰ ਸਙ੍ਖਯਾ ਤਾਵਦਸ੍ਟੋਉ ਜ੍ਵਰਾਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਪਞ੍ਚ ਕਾਸਾ ਇਤਿ||੧੮||
तत्र सङ्खया तावदष्टोउ ज्वरास्त्रिविधं रक्तपित्तं पञ्च कासा इति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikalpavivaraNam (19) · Śloka 19
ਵਿਕਲ੍ਪਃ ਸਮਵੇਤਾਨਾਂ ਦੋਸਾਣਾਮਂਸ਼ਾਂਸ਼ਿਕਲ੍ਪਨਾ||੧੯||
विकल्पः समवेतानां दोषाणामंशांशिकल्पना||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAdhAnyasya nirUpaNam (20) · Śloka 1
ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਮਨੁਬਨ੍ਧ੍ਯਨੁਬਨ੍ਧਕਭੇਦਾਤ੍ਤਰਤਮਯੋਗਾਦ੍ਵਾ||੧||
प्राधान्यं व्याधीनामनुबन्ध्यनुबन्धकभेदात्तरतमयोगाद्वा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balanirUpaNam (21) · Śloka 21
ਦੋਸਾਣਾਂ ਬਲਾਬਲਵਿਸ਼ੇਸੋ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯਾਵਯਵਿਭਾਵਨਯਾ||੨੧||
दोषाणां बलाबलविशेषो हेत्वादिकार्त्स्न्याऽवयविभावनया||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlavivaraNam (22) · Śloka 22
ਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸਃ ਪੁਨਰ੍ਦੋਸਾਣਾਮਤ੍ਵਰਹੋਰਾਤ੍ਰ੍ਯਾਹਾਰਸਮਯਨਿਯਤਃ ਪ੍ਰਕੋਪ ਇਤਿ||੨੨||
कालविशेषः पुनर्दोषाणामृत्वरहोरात्र्याहारसमयनियतः प्रकोप इति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasaMhAraH (23) · Śloka 23
ਏਤਾਵਤੈਵ ਸਮਾਸਤਃ ਕਥਿਤੋ ਨਿਦਾਨਾਰ੍ਥਃ| ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਤੁ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਮੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੨੩||
एतावतैव समासतः कथितो निदानार्थः| विस्तरेण तु यथास्वं प्रतिरोगमुपदेक्ष्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtasya prakopakAraNAni (24) · Śloka 24
ਅਥ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਕਸਾਯਰੂਕ੍ਸਲਘੁਸ਼ੀਤਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਵਿਰੂਢ- ਕਤਣਧਨ੍ਯਕਲਾਯਚਣਕਕਰੀਰਤੁਮ੍ਬਕਾਲਿਙ੍ਗਚਿਰ੍ਭਿਟਬਿਸ- ਸ਼ਾਲੂਕਜਾਮ੍ਬਵਤਿਨ੍ਦੁਕਹੀਨਸ਼ੁਸ੍ਕਪ੍ਰਮਿਤਤਸਿਤਾਸ਼ਨਕ੍ਸੁਧਿ- ਤਾਮ੍ਬੁਪਾਨਾਸਕ੍ਕ੍ਸਯਵਿਰੇਚਨਾਦਿਕਰ੍ਮਾਤਿਯੋਗਵੇਗਵਿਧਾ- ਰਣੋਦੀਰਣਰਾਤ੍ਰਿਜਾਗਰਣਪ੍ਰਵਾਤਵ੍ਯਵਾਯਵ੍ਯਾਯਾਮਬਲਬਦ੍ਯੁਦ੍ਧ- ਨਿਗ੍ਰਹਾਤਿਖਚਾਪਕਰ੍ਸਣਾਤ੍ਯੁਚ੍ਚਵਿਸਮਲਙ੍ਘਨਾਧ੍ਵਾਧ੍ਯ- ਯਨਧਾਵਨਸਲਿਲਤਰਣਾਭਿਦ੍ਯਾਤਦਭ੍ਯਗੋਵਾਜਿਗਜਨਿਗ੍ਰਹਾਸ਼੍ਮ- ਸ਼ਿਲਾਲੋਹਕਾਸ੍ਠੋਤ੍ਕ੍ਸੇਪਵਿਕ੍ਸੇਪਭ੍ਰਮਣਚਾਲਨਗਾਢੋਚ੍ਛਾਦਨ- ਪਰਾਘਾਤਨਾਦਿਸਾਹਸਭਯਸ਼ੋਕੋਤ੍ਕਣ੍ਠਾਦਿਭਿਰਤਿਸੇਵਿਤੈਰ੍ਗ੍ਰੀਸ੍ਮ- ਵਰ੍ਸਾਪਰਾਹ੍ਣਪਰਰਾਤ੍ਰਾਹਾਰਪਰਿਣਾਮਾਨ੍ਤੇਸੁ ਚ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੋਪ- ਮਾਪਦ੍ਯਤੇ||੨੪||
अथ तिक्तकटुककषायरूक्षलघुशीतविष्टम्भिविरूढ- कतृणधन्यकलायचणककरीरतुम्बकालिङ्गचिर्भिटबिस- शालूकजाम्बवतिन्दुकहीनशुष्कप्रमिततृषिताशनक्षुधि- ताम्बुपानाऽसृक्क्षयविरेचनादिकर्मातियोगवेगविधा- रणोदीरणरात्रिजागरणप्रवातव्यवायव्यायामबलबद्युद्ध- निग्रहातिखचापकर्षणाऽत्युच्चविषमलङ्घनाऽध्वाऽध्य- यनधावनसलिलतरणाभिद्यातदभ्यगोवाजिगजनिग्रहाऽश्म- शिलालोहकाष्ठोत्क्षेपविक्षेपभ्रमणचालनगाढोच्छादन- पराघातनादिसाहसभयशोकोत्कण्ठादिभिरतिसेवितैर्ग्रीष्म- वर्षाऽपराह्णपररात्राऽऽहारपरिणामान्तेषु च वायुः प्रकोप- मापद्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasa prakopakAraNAni (25) · Śloka 25
ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਕ੍ਸਾਰੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਵਿਦਾਹਿਸ਼ੁਜ੍ਤਸ਼ਾਣ੍ਡਾਕੀਮਦ੍ਯ- ਮੂਤ੍ਰਮਸ੍ਤੁਦਧਿਧਾਨ੍ਯਾਮ੍ਲਤੈਲਕੁਲਤ੍ਥਮਾਸਨਿਸ੍ਪਾਵਤਿਲਾਨ੍ਨ- ਕਟ੍ਵਰਕੁਠੇਰਕਾਦਿਵਰ੍ਗਾਮਾਮ੍ਰਾਤਕਾਮ੍ਲੀਕਾਪੀਲੁਭਲ੍ਲਾਤ- ਕਾਸ੍ਥਿਲਾਙ੍ਗਲਿਕਾਮਰਚਿਤਪਾਗ੍ਨਿਰਜੋਧੂਮਕ੍ਰੋਧੇਰ੍ਸ੍ਯਾਜੀਰ੍ਣ- ਮੈਥੁਨੋਪਗਮਨਾਦਿਭਿਰ੍ਵਰ੍ਸਾਸ਼ਰਨ੍ਮਧ੍ਯਨ੍ਦਿਨਾਰ੍ਧਰਾਤ੍ਰਾਹਾਰਵਿਦਾਹ- ਕਾਲੇਸੁ ਚ ਪਿਤ੍ਤਮ੍||੨੫||
कट्वम्ललवणक्षारोष्णतीक्ष्णविदाहिशुज्तशाण्डाकीमद्य- मूत्रमस्तुदधिधान्याम्लतैलकुलत्थमाषनिष्पावतिलान्न- कट्वरकुठेरकादिवर्गामाम्रातकाम्लीकापीलुभल्लात- कास्थिलाङ्गलिकामरचितपाग्निरजोधूमक्रोधेर्ष्याऽजीर्ण- मैथुनोपगमनादिभिर्वर्षाशरन्मध्यन्दिनार्धरात्राहारविदाह- कालेषु च पित्तम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaprakopakAraNAni (26) · Śloka 26
ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰੁਸ਼ੀਤਪਿਚ੍ਛਿਲਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਵਾਨ੍ਨ- ਪਿਸ੍ਟਪਥੁਕਸ੍ਥੂਲਭਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਕੁਲ੍ਯਾਮਕ੍ਸੀਰਕੀਲਾਟਮੋਰਟਕੂਚੀ- ਕਾਤਕ੍ਰਪਿਣ੍ਡਕਪਿਯੂਸੇਕ੍ਸੁਰਸਫ਼ਾਣਿਤਗੁਡਾਨੂਪਪਿਸ਼ਿਤਮੋਚ- ਖਰ੍ਜੂਰਭਵ੍ਯਨਾਲਿਕੇਲਨਿਸ਼ਾਮ੍ਬੁਪਾਨਾਤ੍ਯਮ੍ਬੁਪਾਨਾਤਿਸਨ੍ਤ- ਰ੍ਪਣਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਕਾਲਾਤਿਸ੍ਵਪ੍ਨਕਾਯਵਾਡ੍ਮਨੋ- ਵ੍ਯਾਪਾਰਾਨਾਰਮ੍ਭਾਨੁਪਧਾਨਸ਼ਯਨਾਵਸ਼੍ਯਾਯਹਰ੍ਸਚ੍ਛਰ੍ਦਿਵਿਧਾਤ- ਵਿਰੇਚਨਾਦ੍ਯਯੋਗਦਿਭਿਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਵਸਨ੍ਤਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣਪ੍ਰਦੋਸਭੁਕ੍ਤ- ਮਾਤ੍ਰੇਸੁ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ||੨੬||
मधुराम्ललवणस्निग्धगुरुशीतपिच्छिलाभिष्यन्दिनवान्न- पिष्टपृथुकस्थूलभक्ष्यष्कुल्यामक्षीरकीलाटमोरटकूची- कातक्रपिण्डकपियूषेक्षुरसफ़ाणितगुडानूपपिशितमोच- खर्जूरभव्यनालिकेलनिशाम्बुपानात्यम्बुपानातिसन्त- र्पणभुक्तमात्रदिवास्वप्नकालातिस्वप्नकायवाड्मनो- व्यापारानारम्भानुपधानशयनावश्यायहर्षच्छर्दिविधात- विरेचनाद्ययोगदिभिः शिशिरवसन्तपूर्वाह्णप्रदोषभुक्त- मात्रेषु च श्लेष्मा||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajagadoShaprakopahetuH (27) · Śloka 27
ਦ੍ਵਯਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ ਸਂਸਰ੍ਗਃ||੨੭||
द्वयसंसर्गात् संसर्गः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtaprakopakAraNAni (28) · Śloka 28
ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਤੁ ਮਿਸ਼੍ਰੀਭਾਵਾਤ੍ਤਥਾਧ੍ਯਸ਼ਨਸਮਸ਼ਨਵਿਸਮਾਸ਼ਨ- ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸ਼ਨਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਸ਼ਨਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾਮ੍ਬੁਮਦ੍ਯਮਨ੍ਦਕਦਧਿਯਾਵਕ- ਯਵਸੁਰਾਪਿਣ੍ਯਾਕਾਮਮੂਲਕਸਰ੍ਸਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕਵਲ੍ਲੂਰਕਸ਼- ਪਿਸ਼ਿਤਲਕੁਚਾਮਫ਼ਲਮਤ੍ਤਿਕਾਭ੍ਯਵਹਾਰਾਨ੍ਨਪਰਿਵਰ੍ਤ੍ਤਰ੍ਤ੍ਤੁਵ੍ਯਾ- ਪਦਸਾਤ੍ਮ੍ਯੋਉਸਧਿਗਨ੍ਧਘ੍ਰਾਣਵਿਸਪਿਟਕਾਵਿਸਗਰਾਭ੍ਯਵਹਾਰਾ- ਨਾਰ੍ਤ੍ਤਵਦੁਰ੍ਦਿਨਗ੍ਰਹਪੀਡਾਗ੍ਰਹਾਵੇਸ਼ਪੁਰੋਵਾਤਪਰ੍ਵਤੋਪਸ਼੍ਲੇਸਰਸਾ- ਯਨਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਵਿਰੇਚਨਾਦਿ ਮਿਥ੍ਯਾਯੋਗੇਭ੍ਯਃ ਪਾਪਾਨਾਂ ਚ ਕਰ੍ਮ- ਣਾਮਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ਪੂਰ੍ਵਂ ਕਤਾਨਾਞ੍ਚ ਪਰਿਣਾਮਾਤ੍ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਵਿਸਮ- ਪ੍ਰਸਵਾਤ੍ਪ੍ਰਸੂਤਾਨਾਞ੍ਚ ਮਿਥ੍ਯੋਪਚਾਰਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਃ||੨੮||
सर्वेषां तु मिश्रीभावात्तथाऽध्यशनसमशनविषमाशन- विरुद्धाशनसङ्कीर्णाशनव्यापन्नाम्बुमद्यमन्दकदधियावक- यवसुरापिण्याकाममूलकसर्षशुष्कशाकवल्लूरकृश- पिशितलकुचामफ़लमृत्तिकाभ्यवहारान्नपरिवर्त्तर्त्तुव्या- पदसात्म्योउषधिगन्धघ्राणविषपिटकाविषगराभ्यवहारा- नार्त्तवदुर्दिनग्रहपीडाग्रहावेशपुरोवातपर्वतोपश्लेषरसा- यनस्नेहस्वेदविरेचनादि मिथ्यायोगेभ्यः पापानां च कर्म- णामभ्यासात्पूर्वं कृतानाञ्च परिणामात्स्त्रीणां विषम- प्रसवात्प्रसूतानाञ्च मिथ्योपचारात् सन्निपातः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (29) · Śloka 1
ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਰੋਗੇਸੁ ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਹੇਤੁਰੁਕ੍ਤ ਇਤਿ||੧||
इति सामान्यतः सर्वेषु रोगेषु दोषप्रकोपहेतुरुक्त इति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM dehe prasaraH (30) · Śloka 2
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤਿਰੋਗਮਿਤਿ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਾ ਰੋਗਾਧਿਸ੍ਠਾਨਗਾਮਿਨੀਃ| ਰਸਾਯਨੀਃ ਪ੍ਰਪ੍ਰਦ੍ਯਾਸ਼ੁ ਦੋਸਾ ਦੇਹੇ ਵਿਕੁਰ੍ਵਤੇ||੨||
भवन्ति चात्र प्रतिरोगमिति क्रुद्धा रोगाधिष्ठानगामिनीः| रसायनीः प्रप्रद्याऽऽशु दोषा देहे विकुर्वते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdAnAdinakShatreShu jAtasya vyAdheH kleshakArakatvaM mArakatvaM vA (31) · Śloka 31
ਆਦਾਨਜਨ੍ਮਨਿਧਨਪ੍ਰਤ੍ਯਰਾਖ੍ਯਵਿਪਤ੍ਕਰੇ| ਨਕ੍ਸਤ੍ਰੇ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਯ ਮਰਣਾਯ ਵਾ||੩੧||
आदानजन्मनिधनप्रत्यराख्यविपत्करे| नक्षत्रे व्याधिरुत्पन्नः क्लेशाय मरणाय वा||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nakShatrAnurodhena jvarasya prashamaH mArakatvaM vA (32-33) · Śloka 33
ਜ੍ਵਰਰਸ੍ਤੁ ਜਾਤਃ ਸਡ੍ਰਾਤ੍ਰਾਦਸ਼੍ਵਿਨੀਸੁ ਨਿਵਰ੍ਤ੍ਤਤੇ| ਭਰਣੀਸੁ ਤੁ ਪਞ੍ਚਹਾਤ੍ਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍ਕਤ੍ਤਿਕਾਸੁ ਤੁ| ਤ੍ਰਿਃ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਦ੍ਥਵਾਰੋਹਿਣ੍ਯਾਮਸ੍ਟਰਾਤ੍ਰਤਃ| ਏਕਾਦਸ਼ਾਦ੍ਵਾ ਦਿਵਸਾਨ੍ਮਗੇ ਸਣ੍ਣਵਰਾਤ੍ਰਯੋਃ| ਪਞ੍ਚਾਹਾਨ੍ਮਤ੍ਯੁਰਾਰ੍ਦ੍ਰਾਯਾਂ ਤ੍ਰਿਪਕ੍ਸੇ ਸਂਸ਼ਯੋਥ ਵਾ| ਪੁਨਰ੍ਵਸੋਉ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਸ੍ਤੁ ਜ੍ਵਰੋਪੈਤਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਾਤ੍| ਦਿਵਸਾਤ੍ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ਾਦ੍ਵਾ ਦ੍ਵਯਹਾਤ੍ਸਪ੍ਤਾਹਤੋਥ ਵਾ| ਪੁਸ੍ਯੇਸ਼੍ਲੇਸਾਸੁ ਮਰਣਂ ਚਿਰੇਣਾਪਿ ਮਘਾਸੁ ਤੁ| ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹਾਨ੍ਮਤੋ ਨ ਚੇਤ੍| ਫ਼ਾਲ੍ਗੁਨ੍ਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਯੋਰ੍ਮ੍ਰੁਤ੍ਯੁਰਨ੍ਯਯੋਸ਼੍ਚ ਦਿਨੇਸ੍ਟਮੇ| ਨਵਮੇਹ੍ਨੇਕਵਿਂਸ਼ੇ ਵਾ ਜ੍ਵਰਃ ਸੌਮ੍ਯਤ੍ਵਮਚ੍ਛਤਿ| ਹਸ੍ਤੇਨ ਸਪ੍ਤਮੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਮਾਯਮਸ੍ਟਮੇਥ ਵਾ| ਪੁਨਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਾਗਮੇ ਸ੍ਵਾਤੋਉ ਦਸ਼ਾਹਾਦਥਵਾ ਤ੍ਰਿਭਿਃ| ਪਕ੍ਸੈਰ੍ਮਤ੍ਯੁਂ ਵਿਸ਼ਾਖਾਸੁ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ੇਹਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍| ਨਵਮੇਹ੍ਨਿ ਨ ਚੇਚ੍ਛਾਨ੍ਤਿਮੇਤ੍ਰੇ ਮਤ੍ਯੁਸ੍ਤਤਃ ਪਰਮ੍| ਜ੍ਯੇਸ੍ਠਾਯਾਂ ਪਞ੍ਚਮੇ ਮਤ੍ਯੁਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਤ੍ਸੁਖਮ੍| ਸ੍ਵਾਸ੍ਥ੍ਯਂ ਦਸ਼ਾਹਾਨ੍ਮੁਲੇ ਤੁ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਾਹੇਥਵਾ ਗਤੇ| ਪੂਰ੍ਵਾਸਾਢਾਸੁ ਨਵਮੇ ਤਤੋਨ੍ਯਾਸੁ ਤੁ ਮਾਸਤਃ| ਅਸ੍ਟਾਭਿਰਥਵਾ ਮਾਸੈਰ੍ਨਵਭਿਰ੍ਵਾ ਭਵੇਚ੍ਛਿਵਮ੍| ਆਜ੍ਯੇਸ੍ਠਾਹਾਦ੍ਧਨਿਸ੍ਠਾਸੁ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਦ੍ਵਾਰੁਣੇਸੁ ਤੁ| ਸਡਹੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹੇ ਵਾ ਮਤ੍ਯੁਰ੍ਭਾਦ੍ਰਪਦਾਸੁ ਤੁ| ਉਤ੍ਤਰਾਸੁ ਤ੍ਰਿਸਪ੍ਤਾਹਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਮੋ ਰੇਵਤੀਸੁ ਚ| ਚਤੁਰਾਤ੍ਰੇਸ੍ਟਰਾਤ੍ਰੇ ਵਾ ਕ੍ਸੇਮਮਿਤ੍ਯਾਹ ਗੌਤਮਃ||੩੨|| ਇਤਿ ਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੋਉ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਨਿਦਾਨਸ੍ਥਾਨੇ ਸਰ੍ਵਰੋਗਨਿਦਾਨਂਨਾਮ ਪ੍ਰਥਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੩||
ज्वररस्तु जातः षड्रात्रादश्विनीषु निवर्त्तते| भरणीषु तु पञ्चहात्सप्ताहात्कृत्तिकासु तु| त्रिः सप्तरात्राद्थवारोहिण्यामष्टरात्रतः| एकादशाद्वा दिवसान्मृगे षण्णवरात्रयोः| पञ्चाहान्मृत्युरार्द्रायां त्रिपक्षे संशयोऽथ वा| पुनर्वसोउ प्रवृत्तस्तु ज्वरोऽपैति त्रयोदशात्| दिवसात्सप्तविंशाद्वा द्वयहात्सप्ताहतोऽथ वा| पुष्येश्लेषासु मरणं चिरेणाऽपि मघासु तु| अवश्यं स्वास्थ्यमाप्नोति द्वादशाहान्मृतो न चेत्| फ़ाल्गुन्योः पूर्वयोर्म्रुत्युरन्ययोश्च दिनेऽष्टमे| नवमेऽह्नेकविंशे वा ज्वरः सौम्यत्वमृच्छति| हस्तेन सप्तमे शान्तिश्चित्रामायमष्टमेऽथ वा| पुनश्चित्रागमे स्वातोउ दशाहादथवा त्रिभिः| पक्षैर्मृत्युं विशाखासु द्वाविंशेऽहनि निर्दिशेत्| नवमेऽह्नि न चेच्छान्तिमेत्रे मृत्युस्ततः परम्| ज्येष्ठायां पञ्चमे मृत्युरूर्ध्वं वा द्वादशात्सुखम्| स्वास्थ्यं दशाहान्मुले तु त्रिसप्ताहेऽथवा गते| पूर्वाषाढासु नवमे ततोऽन्यासु तु मासतः| अष्टाभिरथवा मासैर्नवभिर्वा भवेच्छिवम्| आज्येष्ठाहाद्धनिष्ठासु द्वादशाद्वारुणेषु तु| षडहे द्वादशाहे वा मृत्युर्भाद्रपदासु तु| उत्तरासु त्रिसप्ताहात् प्रशमो रेवतीषु च| चतुरात्रेऽष्टरात्रे वा क्षेममित्याऽऽह गौतमः||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने सर्वरोगनिदानंनाम प्रथमोऽध्यायः||३३||
🔊 Audio coming soon