Adhikarana atha jvaranidAnaM nAma dvitIyo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
અથાતો જ્વરનિદાનં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||
अथातो ज्वरनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasyAShTau kAraNAni (2) · Śloka 2
અષ્ટાભિઃ કારણૈર્જ્વરઃ સઞ્જાયતે| મનુષ્યાણાં પૃથગ્દોષૈઃ સંસૃષ્ટૈઃ સન્નિપાતિતૈરાગન્તુના ચ||૨||
अष्टाभिः कारणैर्ज्वरः सञ्जायते| मनुष्याणां पृथग्दोषैः संसृष्टैः सन्निपातितैरागन्तुना च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasamprAptiH (3) · Śloka 3
તત્ર યથોક્તૈઃ પ્રકોપનવિશેષૈઃ પ્રકુપિતા દોષાઃ પ્રવિશ્યામાશયમૂષ્મણા મિશ્રીભૂયા ઽઽ મમનુગમ્ય રસસ્વેદવાહીનિ સ્ત્રોતાંસિ વિધાય પિત્તં તુ દ્રવત્વાત્તપ્તમિવ જલમનલમુપહત્ય સર્વેઽપિ ચ દોષાઃ પક્તારં સ્વસ્થાનાદ્ બહિર્નિરસ્ય સહ તેન સકલમપિ શરીરમભિસર્પન્તસ્તત્સમ્પર્કાલ્લબ્ધબલેન સ્વેનોષ્મણા નિતરાં દેહોષ્માણમેધયન્તો ઽન્તસ્સ્ત્રોતોમુખપિધાનાત્ સ્તમ્ભમાદધાના બહિરપિ સ્વેદમપહરન્તઃ સર્વેન્દ્રિયાણિ ચોપતાપયન્તો જ્વરમભિનિર્વર્ત્તયન્તિ||૩||
तत्र यथोक्तैः प्रकोपनविशेषैः प्रकुपिता दोषाः प्रविश्यामाशयमूष्मणा मिश्रीभूया ऽऽ ममनुगम्य रसस्वेदवाहीनि स्त्रोतांसि विधाय पित्तं तु द्रवत्वात्तप्तमिव जलमनलमुपहत्य सर्वेऽपि च दोषाः पक्तारं स्वस्थानाद् बहिर्निरस्य सह तेन सकलमपि शरीरमभिसर्पन्तस्तत्सम्पर्काल्लब्धबलेन स्वेनोष्मणा नितरां देहोष्माणमेधयन्तो ऽन्तस्स्त्रोतोमुखपिधानात् स्तम्भमादधाना बहिरपि स्वेदमपहरन्तः सर्वेन्द्रियाणि चोपतापयन्तो ज्वरमभिनिर्वर्त्तयन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarapUrvarUpANi (4) · Śloka 4
તસ્યેમાનિ પૂર્વરૂપાણિ મુખવૈરસ્યમન્નાનભિલાષો ગુરુ- ગાત્રત્વમાલસ્યમલ્પપ્રાણતા ગતિસ્ખલનં નિદ્રાધિક્યમર- તિરસૂયા હિતોપદેશેષુ પ્રદ્વેષો બાલેષુ મધુરેષુ ચ ભક્ષ્ણ્યે- ષ્વમ્લલવણકટુકાભિનન્દનમવિપાકોઽઙ્ગમર્દશ્ચક્ષુષો- રાકુલત્વં સાશ્રુતા જૃમ્ભા વિનામઃ ક્લમો રોમહર્ષઃ શબ્દા- નલામ્બુશીતવાતળચ્છાયાતપેષ્વકસ્માદિચ્છાદ્વેષોઉ ચ| તદ- નન્તરં વ્યક્તિભાવો જ્વરસ્યેતિ||૪||
तस्येमानि पूर्वरूपाणि मुखवैरस्यमन्नानभिलाषो गुरु- गात्रत्वमालस्यमल्पप्राणता गतिस्खलनं निद्राधिक्यमर- तिरसूया हितोपदेशेषु प्रद्वेषो बालेषु मधुरेषु च भक्ष्ण्ये- ष्वम्ललवणकटुकाभिनन्दनमविपाकोऽङ्गमर्दश्चक्षुषो- राकुलत्वं साश्रुता जृम्भा विनामः क्लमो रोमहर्षः शब्दा- नलाम्बुशीतवातऴच्छायातपेष्वकस्मादिच्छाद्वेषोउ च| तद- नन्तरं व्यक्तिभावो ज्वरस्येति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvaralakShaNAni (5) · Śloka 5
ભવતિ ચાત્ર આગમાપગમક્ષોભમૃદુતા વેદનોષ્મણામ્| વૈષમ્યં તત્ર ગાત્રાઙ્ગે તાસ્તાઃ સ્યુર્દેદનાશ્ચલાઃ| પાદયોઃ સુપ્તતા સ્તમ્ભઃ પિણ્ડિકોદ્વેષ્ટેનં ક્લમઃ| વિશ્લેષ ઇવ સન્ધીનાં સાદ ઊર્વોઃ કટીગ્રહઃ| પૃષ્ઠં ક્ષોદમિવાપ્નોતિ નિષ્પીડ્યત ઇવોદરમ્| ભિદ્યન્ત ઇવ ચાસ્થીનિ પાર્શ્વગાનિ વિશેષતઃ| હૃદયસ્ય ગ્રહસ્તોદઃ પ્રાજનેનેવ વક્ષસઃ| સ્કન્ધયોર્મથનં બાહ્વોર્ભેદઃ પીડનમંસયોઃ| અશક્તિર્ભક્ષણે હન્વોર્જૃમ્ભણં કર્ણયોઃ સ્વનઃ| નિસ્તોદઃ શઙ્ખયોર્મૂર્ધ્નિ વેદના વિરસાસ્યતા| કષાયાસ્યત્વમથવા મલાનામપ્રવર્ત્તનમ્| રૂક્ષારુણત્વગાસ્યાક્ષિનખમૂત્રપુરીષતા| પ્રસેકારોચકાશ્રદ્ધાઽવિપિકાસ્વેદજાગરાઃ| કણ્ઠૌષ્ઠશોષસ્તૃટ્શુષ્કોઉ છર્દિકાસૌ વિષાદિતા| હર્ષો રોમાઙ્ગદન્તેષુ વેપથુઃ ક્ષવથોર્ગ્રહઃ| ભ્રમઃ પ્રલાપો ઘર્મેક્ષા વિનામશ્ચાનિલજ્વરે||૫||
भवति चात्र आगमापगमक्षोभमृदुता वेदनोष्मणाम्| वैषम्यं तत्र गात्राङ्गे तास्ताः स्युर्देदनाश्चलाः| पादयोः सुप्तता स्तम्भः पिण्डिकोद्वेष्टेनं क्लमः| विश्लेष इव सन्धीनां साद ऊर्वोः कटीग्रहः| पृष्ठं क्षोदमिवाप्नोति निष्पीड्यत इवोदरम्| भिद्यन्त इव चास्थीनि पार्श्वगानि विशेषतः| हृदयस्य ग्रहस्तोदः प्राजनेनेव वक्षसः| स्कन्धयोर्मथनं बाह्वोर्भेदः पीडनमंसयोः| अशक्तिर्भक्षणे हन्वोर्जृम्भणं कर्णयोः स्वनः| निस्तोदः शङ्खयोर्मूर्ध्नि वेदना विरसास्यता| कषायास्यत्वमथवा मलानामप्रवर्त्तनम्| रूक्षारुणत्वगास्याक्षिनखमूत्रपुरीषता| प्रसेकारोचकाश्रद्धाऽविपिकास्वेदजागराः| कण्ठौष्ठशोषस्तृट्शुष्कोउ छर्दिकासौ विषादिता| हर्षो रोमाङ्गदन्तेषु वेपथुः क्षवथोर्ग्रहः| भ्रमः प्रलापो घर्मेक्षा विनामश्चानिलज्वरे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvaralakShaNAni (6) · Śloka 6
યુગપદ્વયાપ્તિરઙ્ગાનામ્પ્રલાપઃ કટુવક્ત્રતા| નાસાસ્યપાકઃ શીતેચ્છા ભ્રમો મૂર્ચ્છા મદોઽરતિઃ| વિટ્સ્ત્રસં પિત્તવમનં રક્તષ્ઠીવનમમ્લકઃ| રક્તકોઠોદ્ગમઃ પીતહરિતત્વં ત્વગાદિષુ| સ્વેદો નિઃશ્વાસવૈગન્ધ્યમતિતૃષ્ણા ચ પિત્તજે||૬||
युगपद्वयाप्तिरङ्गानाम्प्रलापः कटुवक्त्रता| नासास्यपाकः शीतेच्छा भ्रमो मूर्च्छा मदोऽरतिः| विट्स्त्रसं पित्तवमनं रक्तष्ठीवनमम्लकः| रक्तकोठोद्गमः पीतहरितत्वं त्वगादिषु| स्वेदो निःश्वासवैगन्ध्यमतितृष्णा च पित्तजे||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajvaralakShaNAni (7) · Śloka 7
વિશેષાદરુચિર્જાડ્યં સ્ત્રોતોરોધોઽલ્પવેગતા| પ્રસેકો મુખમાધુર્યં હૃલ્લેપશ્વાસપીનસાઃ| હૃલ્લાસશ્છદનં કાસઃ સ્તમ્ભઃ શ્વૈત્યં ત્વગાદિષુ| અઙ્ગેષુ શીતપિટકાસ્તન્દ્રોદર્દઃ કફોદ્ભવે||૭||
विशेषादरुचिर्जाड्यं स्त्रोतोरोधोऽल्पवेगता| प्रसेको मुखमाधुर्यं हृल्लेपश्वासपीनसाः| हृल्लासश्छदनं कासः स्तम्भः श्वैत्यं त्वगादिषु| अङ्गेषु शीतपिटकास्तन्द्रोदर्दः कफ़ोद्भवे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sva-svakAle pravRutyAdi ca vAtAdijvarANAM li~ggam (8) · Śloka 8
કાલે યથાસ્વં સર્વેષાં પ્રવૃત્તિર્વૃદ્ધિરેવ વા| નિદાનોક્તાનુપશયો વિપરીતોપશાયિતા||૮||
काले यथास्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर्वृद्धिरेव वा| निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशायिता||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajvarasAmAnyalakShaNam (9) · Śloka 9
યથાસ્વં લિઙ્ગસંસર્ગે જ્વરઃ સંસર્ગજોઽપિ ચ||૯||
यथास्वं लिङ्गसंसर्गे ज्वरः संसर्गजोऽपि च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvaralakShaNAni (10) · Śloka 10
શિરોઽર્તિમૂર્ચ્છાભિદદાહમેહા- કણ્ઠાસ્યશોષાઽરતિપર્વભેદાઃ| ઉન્નિદ્રતા તૃડ્ભ્રમરોમહર્ષાઃ જૃમ્ભાઽતિવાક્ત્વં ચ ચલાત્સપિત્તાત્||૧૦||
शिरोऽर्तिमूर्च्छाभिददाहमेहा- कण्ठास्यशोषाऽरतिपर्वभेदाः| उन्निद्रता तृड्भ्रमरोमहर्षाः जृम्भाऽतिवाक्त्वं च चलात्सपित्तात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashleShmajvaralakShaNAni (11) · Śloka 11
તાપહાન્યરુચિપર્વશિરોરુક્ પીનસશ્વસનસકાસવિબન્ધાઃ| શીતજાડ્યાતિમિરભ્રમતન્દ્રાઃ શ્લેષ્મવાતજનિતં જ્વરલિઙ્ગમ્||૧૧||
तापहान्यरुचिपर्वशिरोरुक् पीनसश्वसनसकासविबन्धाः| शीतजाड्यातिमिरभ्रमतन्द्राः श्लेष्मवातजनितं ज्वरलिङ्गम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittashleShmajvaralakShaNAni (12) · Śloka 12
શીતસ્તમ્ભસ્વેદદાહાવ્યવસ્થા તૃષ્ણા કાસઃ શ્લેષ્મપિત્તપ્રવૃત્તિઃ| મોહસ્તન્દ્રા લિપ્તાતિક્તાસ્યતા ચ જ્ઞેયં રૂપં શ્લેષ્મપિત્તજ્વરસ્ય||૧૨||
शीतस्तम्भस्वेददाहाव्यवस्था तृष्णा कासः श्लेष्मपित्तप्रवृत्तिः| मोहस्तन्द्रा लिप्तातिक्तास्यता च ज्ञेयं रूपं श्लेष्मपित्तज्वरस्य||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvaralakShaNAnyasAdhyatvAdi ca (13) · Śloka 13
સર્વજો લક્ષણૈઃ સર્વૈર્દાહોઽત્ર ચ મુહુર્મુહઃ| તદ્વચ્છીતં મહાનિદ્રા દિવાજાગરણં નિશિ| સદા વા નૈવ વા નિદ્રા મુહુઃ સ્વેદોઽતિ નૈવ વા| ગીતનર્ત્તનહાસ્યાદિવિકૃતેહા પ્રવર્ત્તનમ્| સસ્ત્રુતી કલુષે રક્તે ભુગ્ને લુલિતપક્ષ્મણી| અક્ષ્ણી પિણ્ડિકા પાર્શ્વમૂર્ધપર્વાસ્થિરુગ્ભ્રમઃ| સસ્વનોઉ સરુજોઉ કર્ણોઉ કણ્ઠઃ શૂકૈરિવાવૃતઃ| પરિદગ્ધાખરાજિહ્વાગુરુસ્ત્રસ્તાઙ્ગસન્ધિતા| રક્તપિત્તકફષ્ઠીવો લોડનં શિરસોઽતિતૃટ્| કોઠાનાં શ્યાવરક્તાનાં મણ્ડલાનાં ચ દર્શનમ્| હૃદ્વચ્યથા મલસંસર્ગઃ પ્રવૃત્તિર્વાઽલ્પશોઽતિ વા| સ્નિગ્ધાસ્યતા બલભ્રંશઃ સ્વરસાદઃ પ્રલાપિતા| દોષાપાકશ્ચિરાત્તન્દ્રા પ્રતતં કણ્ઠકૂજનમ્| સન્નિપાતમભિન્યાસં તં બ્રૂયાચ્ચ હૃતોઉજસમ્| વાયુના કફરુદ્ધેન પિત્તમન્તઃ પ્રપીડિતમ્| વ્યવાયિત્વાચ્ચ સોઉક્ષ્મ્યાચ્ચ બહિર્માર્ગં પ્રવર્ત્તતે| તેન હારિદ્રનેત્રત્વં સન્નિપાતોદ્ભવે જ્વરે| દોષે વિબદ્ધે નષ્ટેઽગ્નોઉ સર્વસમ્પૂર્ણલક્ષણઃ| અસાધ્યઃ સોઽન્યથાકૃચ્છ્રો ભવેદ્વૈકલ્યદોઽપિ વા||૧૩||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैर्दाहोऽत्र च मुहुर्मुहः| तद्वच्छीतं महानिद्रा दिवाजागरणं निशि| सदा वा नैव वा निद्रा मुहुः स्वेदोऽति नैव वा| गीतनर्त्तनहास्यादिविकृतेहा प्रवर्त्तनम्| सस्त्रुती कलुषे रक्ते भुग्ने लुलितपक्ष्मणी| अक्ष्णी पिण्डिका पार्श्वमूर्धपर्वास्थिरुग्भ्रमः| सस्वनोउ सरुजोउ कर्णोउ कण्ठः शूकैरिवावृतः| परिदग्धाखराजिह्वागुरुस्त्रस्ताङ्गसन्धिता| रक्तपित्तकफ़ष्ठीवो लोडनं शिरसोऽतितृट्| कोठानां श्यावरक्तानां मण्डलानां च दर्शनम्| हृद्वच्यथा मलसंसर्गः प्रवृत्तिर्वाऽल्पशोऽति वा| स्निग्धास्यता बलभ्रंशः स्वरसादः प्रलापिता| दोषापाकश्चिरात्तन्द्रा प्रततं कण्ठकूजनम्| सन्निपातमभिन्यासं तं ब्रूयाच्च हृतोउजसम्| वायुना कफ़रुद्धेन पित्तमन्तः प्रपीडितम्| व्यवायित्वाच्च सोउक्ष्म्याच्च बहिर्मार्गं प्रवर्त्तते| तेन हारिद्रनेत्रत्वं सन्निपातोद्भवे ज्वरे| दोषे विबद्धे नष्टेऽग्नोउ सर्वसम्पूर्णलक्षणः| असाध्यः सोऽन्यथाकृच्छ्रो भवेद्वैकल्यदोऽपि वा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhapUrvashItapUrvasannipAtajvaro, dAhapUrvasya dustaratvaM ca (14) · Śloka 14
અન્યચ્ચ સન્નિપાતોત્થો યત્ર પિત્તં પૃથક્સ્થિતમ્| ત્વચિ કોષ્ઠેઽથવા દાહં વિદધાતિ પુરોઽનુ વા| તદ્વદ્વાતકફૌ શીતં દાહાદિર્દુસ્તરસ્તયોઃ||૧૪||
अन्यच्च सन्निपातोत्थो यत्र पित्तं पृथक्स्थितम्| त्वचि कोष्ठेऽथवा दाहं विदधाति पुरोऽनु वा| तद्वद्वातकफ़ौ शीतं दाहादिर्दुस्तरस्तयोः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItapUrvajvare shIte shAnte upadravAH (15) · Śloka 15
શીતાદૌ તત્ર પિત્તેન કફે સ્યન્દિતશોષિતે| શીતે શાન્તેઽમ્લકો મૂર્ચ્છા મદસ્તૃષ્ણા ચ જાયતે||૧૫||
शीतादौ तत्र पित्तेन कफ़े स्यन्दितशोषिते| शीते शान्तेऽम्लको मूर्च्छा मदस्तृष्णा च जायते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhapUrvajvare dAhe shAnte upadravAH (16) · Śloka 16
દાહદૌ પુનરન્તે સ્યુસ્તન્દ્રાષ્ઠીવવમિક્લમાઃ||૧૬||
दाहदौ पुनरन्ते स्युस्तन्द्राष्ठीववमिक्लमाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantujvarAH (17) · Śloka 17
આગન્તુરભિઘાતાભિષઙ્ગશાપાભિચારતઃ| ચતુર્ધા............................||૧૭||
आगन्तुरभिघाताभिषङ्गशापाभिचारतः| चतुर्धा............................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhighAtajajvaranidAnaM samprAptishca (1) · Śloka 1
........ ઽત્ર ક્ષતચ્છેદદાહાદ્યૈરભિઘાતજઃ||૧||
........ ऽत्र क्षतच्छेददाहाद्यैरभिघातजः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya samprAptiH (18) · Śloka 18
શ્રમાચ્ચ તસ્મિન્ પવનઃ પ્રાયો રક્તં પ્રદૂષયન્| સવ્યથાશોફવૈવર્ણ્યં સરુજં કુરુતે જ્વરમ્||૧૮||
श्रमाच्च तस्मिन् पवनः प्रायो रक्तं प्रदूषयन्| सव्यथाशोफवैवर्ण्यं सरुजं कुरुते ज्वरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhiSha~ggajAH jvarAH (19) · Śloka 19
ગ્રહાવેશોઉષધવિષક્રોધભીશોકકામજઃ| અભિષઙ્ગાદ્ ................................||૧૯||
ग्रहावेशोउषधविषक्रोधभीशोककामजः| अभिषङ्गाद् ................................||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahajajvaralakShaNam (20) · Śloka 20
..............ગ્રહેણાસ્મિન્નકસ્માદ્ધાસરોદને|૨૦|
..............ग्रहेणास्मिन्नकस्माद्धासरोदने|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana oShadhigandhApariNAmaH (20) · Śloka 20
ઓષધીગન્ધજે મૂર્ચ્છા શિરોરુક્શ્વયથુ ક્ષવઃ|૨૦|
ओषधीगन्धजे मूर्च्छा शिरोरुक्श्वयथु क्षवः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShapariNAmaH (20) · Śloka 20
વિષાન્મૂર્ચ્છાઽતિસારાસ્યશ્યાવતાદાહહૃદ્ગદાઃ|૨૦|
विषान्मूर्च्छाऽतिसारास्यश्यावतादाहहृद्गदाः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhapariNAmaH (20) · Śloka 20
ક્રોધાત્ કમ્પઃ શિરોરુક્ ચ|૨૦|
क्रोधात् कम्पः शिरोरुक् च|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayashokAbhyAM pralApaH (20) · Śloka 20
પ્રલાપો ભયશોકજે|૨૦|
प्रलापो भयशोकजे|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmaje vipattiH (20) · Śloka 20
કામાન્મોહોઽરુચિર્દાહો હ્નીનિદ્રાધીધૃતિક્ષયઃ|૨૦|
कामान्मोहोऽरुचिर्दाहो ह्नीनिद्राधीधृतिक्षयः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahAdijajvareShu doShasa~ggatiH (20) · Śloka 20
ગ્રહાદોઉ સન્નિપાતસ્ય ભયાદોઉ મરુતસ્ત્રયે| કોપઃ ક્રોધે તુ પિત્તસ્ય યોઉ તુ શાપાભિચારજોઉ| સન્નિપાતજ્વરોઉ ઘોરોઉ તાવહ્યતમોઉ મતોઉ||૨૦||
ग्रहादोउ सन्निपातस्य भयादोउ मरुतस्त्रये| कोपः क्रोधे तु पित्तस्य योउ तु शापाभिचारजोउ| सन्निपातज्वरोउ घोरोउ तावह्यतमोउ मतोउ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhicArajajvaralakShaNam (21) · Śloka 21
તત્રાભિચારિકૈર્મન્ત્રૈર્હૂયમાનસ્ય તપ્યતે| પર્વં ચેતસ્તતો દેહસ્તતો વિસ્ફોટતૃડ્ભ્રમૈઃ| સદાહમૂર્ચ્છૈર્ગ્રસ્તસ્ય પ્રત્યહં વર્ધતે જ્વરઃ| ઇતિ જ્વરોઽષ્ટધા દૃષ્ટઃ..............||૨૧||
तत्राभिचारिकैर्मन्त्रैर्हूयमानस्य तप्यते| पर्वं चेतस्ततो देहस्ततो विस्फ़ोटतृड्भ्रमैः| सदाहमूर्च्छैर्ग्रस्तस्य प्रत्यहं वर्धते ज्वरः| इति ज्वरोऽष्टधा दृष्टः..............||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya dvaividhyam (22) · Śloka 22
.............સમાસાદ્ દ્વિવિધસ્તુ સઃ| શારીરો માનસઃ સૌમ્યસ્તીક્ષ્ણોઽન્તર્બહિરાશ્રયઃ| પ્રાકૃતો વૈકૃતઃ સાધ્યોઽસાધ્યઃ સામો નિરામકઃ||૨૨||
.............समासाद् द्विविधस्तु सः| शारीरो मानसः सौम्यस्तीक्ष्णोऽन्तर्बहिराश्रयः| प्राकृतो वैकृतः साध्योऽसाध्यः सामो निरामकः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIramAnasayossaumyatIkShNayeshca lakShaNam (23) · Śloka 23
પૂર્વં શરીરે શારીરે તાપો મનસિ માનસે| પવને યોગવાહિત્વાચ્છીતં શ્લેષ્મયુતે ભવેત્| દાહઃ પિત્તયુતે મિશ્રં મિશ્રે...............||૨૩||
पूर्वं शरीरे शारीरे तापो मनसि मानसे| पवने योगवाहित्वाच्छीतं श्लेष्मयुते भवेत्| दाहः पित्तयुते मिश्रं मिश्रे...............||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAshrayabahirAshrayayorlakShaNam (24) · Śloka 24
..............અન્તઃ સંશ્રયે પુનઃ| જ્વરેઽધિકં વિકારાઃ સ્યુરન્તઃ ક્ષોભો મલગ્રહઃ| બહિરેવ બહિર્વેગે તાપોઽપિ ચ સુસાધતા||૨૪||
..............अन्तः संश्रये पुनः| ज्वरेऽधिकं विकाराः स्युरन्तः क्षोभो मलग्रहः| बहिरेव बहिर्वेगे तापोऽपि च सुसाधता||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutavaikRutajvarau sAdhyAsAdhyatva~jca (25) · Śloka 25
અપિ ચ-- વર્ષાશરદ્વસન્તેષુ વાતાદ્યૈઃ પ્રાકૃતઃ ક્રમાત્| વૈકૃતોઽન્યઃ સદુસ્સાધ્યઃ પ્રાયશ્ચ પ્રાકૃતોઽનિલાત્||૨૫||
अपि च-- वर्षाशरद्वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात्| वैकृतोऽन्यः सदुस्साध्यः प्रायश्च प्राकृतोऽनिलात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvarasya duHsAdhatA (26) · Śloka 26
સઃ દુઃસાધો ભવતિ પ્રાયશ્ચ પ્રકૃતોઽનિલાત્| એકમાર્ગક્રિયારમ્ભવ્યતિવૃત્તેર્મહાત્યયાત્||૨૬||
सः दुःसाधो भवति प्रायश्च प्रकृतोऽनिलात्| एकमार्गक्रियारम्भव्यतिवृत्तेर्महात्ययात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAsu duShTamarutajvarotpattiH (27) · Śloka 27
વર્ષાસુ મારુતો દુષ્ટઃ પિત્તશ્લેષ્માન્વિતો જ્વરમ્| કુર્યાત્...........................................||૨૭||
वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्तश्लेष्मान्वितो ज्वरम्| कुर्यात्...........................................||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharadi duShTapittajvarotpattiH (28) · Śloka 28
પિત્તં ચ શરદિ તસ્ય ચાઽનુબલઃ કફઃ| તત્પ્રકૃત્યા વિસર્ગાચ્ચ તત્ર નાઽનશનાદ્ધયમ્||૨૮||
पित्तं च शरदि तस्य चाऽनुबलः कफः| तत्प्रकृत्या विसर्गाच्च तत्र नाऽनशनाद्धयम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasante duShTakaphajvarotpattiH (29) · Śloka 29
કફો વસન્તે તમપિ વાતપિત્તં ભવદનુ||૨૯||
कफो वसन्ते तमपि वातपित्तं भवदनु||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyajvaralakShaNam (30) · Śloka 30
બલવત્સ્વલ્પદોષેષુ જ્વરઃ સાધ્યોઽનુપદ્રવઃ| સર્વથા વિકૃતિજ્ઞાને પ્રાગસાધ્ય ઉદાહૃતઃ||૩૦||
बलवत्स्वल्पदोषेषु ज्वरः साध्योऽनुपद्रवः| सर्वथा विकृतिज्ञाने प्रागसाध्य उदाहृतः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmapacyamAnanirAmajvaralakShaNAni (31) · Śloka 31
જ્વરોપદ્રવતીક્ષ્ણત્વમગ્લાનિર્બહુમૂત્રતા| ન પ્રવૃત્તિર્ન વિડ્જીર્ણા ન ક્ષુત્સામજ્વરાકૃતિઃ| જ્વરવેગોઽધિકં તૃષ્ણા પ્રલાપઃ શ્વસનં ભ્રમઃ| મલપ્રવૃત્તિરુત્ક્લેશઃ પચ્યમાનસ્ય લક્ષણમ્| જીર્ણતાઽમવિપર્ય્યાસાત્સપ્તરાત્રં ચ લઙ્ઘનાત્||૩૧||
ज्वरोपद्रवतीक्ष्णत्वमग्लानिर्बहुमूत्रता| न प्रवृत्तिर्न विड्जीर्णा न क्षुत्सामज्वराकृतिः| ज्वरवेगोऽधिकं तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः| मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम्| जीर्णताऽमविपर्य्यासात्सप्तरात्रं च लङ्घनात्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya prakArAntareNa pa~jcavidhatvam (32) · Śloka 32
જ્વરઃ પઞ્ચવિધઃ પ્રોક્તો મલકાલબલાબલાત્| પ્રાયઃ સ સન્નિપાતેન ભૂયસા ત્વપદિશ્યતે| સન્તતઃ સતતોઽન્યેદ્યુસ્તૃતીયકચર્થકોઉ||૩૨||
ज्वरः पञ्चविधः प्रोक्तो मलकालबलाबलात्| प्रायः स सन्निपातेन भूयसा त्वपदिश्यते| सन्ततः सततोऽन्येद्युस्तृतीयकचर्थकोउ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShAM sAmAnyA samprAptiH (33) · Śloka 33
ધાતુમૂત્રશકૃદ્વાહિસ્ત્રોતસાં વ્યાપિનો મલાઃ| તાપયન્તુસ્તનું સર્વાઃ તુલ્યદુષ્યાદિવર્ધિતાઃ| બલિનો ગુરવઃ સ્તબ્ધા વિશેષેણ રસાશ્રિતાઃ| સન્તતં નિષ્પ્રતિદ્વન્દ્વાઃ જ્વરકુર્ય્યુઃ સુદુઃ સહમ્||૩૩||
धातुमूत्रशकृद्वाहिस्त्रोतसां व्यापिनो मलाः| तापयन्तुस्तनुं सर्वाः तुल्यदुष्यादिवर्धिताः| बलिनो गुरवः स्तब्धा विशेषेण रसाश्रिताः| सन्ततं निष्प्रतिद्वन्द्वाः ज्वरकुर्य्युः सुदुः सहम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAgniveshamatam (34) · Śloka 34
મલાઞ્જ્વરોષ્માધાતૂન્ વા શીઘ્રં ક્ષપયંસ્તતઃ| સર્વાકારં રસાદીનાં શુદ્ધ્યાઽશુદ્ધ્યાઽપિ વાક્રમાત્| વાતપિત્તકફૈઃ સપ્ત દશ દ્વાદશવાસરાન્| પ્રાયોઽનુયાતિ મર્ય્યાદાં મોક્ષાય ચ વધાય ચ| ઇત્યાગ્નિવેશસ્ય મતં........................||૩૪||
मलाञ्ज्वरोष्माधातून् वा शीघ्रं क्षपयंस्ततः| सर्वाकारं रसादीनां शुद्ध्याऽशुद्ध्याऽपि वाक्रमात्| वातपित्तकफ़ैः सप्त दश द्वादशवासरान्| प्रायोऽनुयाति मर्य्यादां मोक्षाय च वधाय च| इत्याग्निवेशस्य मतं........................||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hArItamatam (35) · Śloka 35
.....................્આરીતસ્ય પુનઃ સ્મૃતિઃ| દ્વિગુણા સપ્તમી યાવન્નવમ્યેકાદશી તથા| એષાત્રિદોષમર્ય્યાદા મોક્ષાય ચ વધાય ચ| શુદ્ધ્યશુદ્ધોઉ જ્વરઃ કાલં દીર્ઘમપ્યનુવર્ત્તતે||૩૫||
.....................्आरीतस्य पुनः स्मृतिः| द्विगुणा सप्तमी यावन्नवम्येकादशी तथा| एषात्रिदोषमर्य्यादा मोक्षाय च वधाय च| शुद्ध्यशुद्धोउ ज्वरः कालं दीर्घमप्यनुवर्त्तते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarotpattiH (36) · Śloka 36
કૃશાનાં વ્યાધિમુક્તાનાં મિથ્યાહારાદિસેવિનામ્| અલ્પોઽપિ દોષો દૂષ્યાદેર્લબ્ધ્વાઽન્યરમતો બલમ્| સપ્રત્યનીકો વિષમં કુર્ય્યાદ્વૃદ્ધિક્ષયાન્વિતઃ||૩૬||
कृशानां व्याधिमुक्तानां मिथ्याहारादिसेविनाम्| अल्पोऽपि दोषो दूष्यादेर्लब्ध्वाऽन्यरमतो बलम्| सप्रत्यनीको विषमं कुर्य्याद्वृद्धिक्षयान्वितः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarANAM vicchinnasantApatve kAraNam (37) · Śloka 37
સૂક્ષ્મસૂક્ષ્મતરાસ્યેષુ દૂરદૂરતરેષુ ચ| દોષો રક્તાદિમાર્ગેષુ શનૈરલ્પશ્ચિરેણ યત્| યાતિ દેહં ચ નાશેષં ભૂયિષ્ઠં ભેષજેઽપિ ચ| ક્રમોઽયં તેન વિચ્છિન્નઃ સન્તાપે લક્ષ્યતે જ્વરઃ| વિષમો વિષમારમ્ભઃ ક્રિયાકાલોઽનુષઙ્ગવાન્||૩૭||
सूक्ष्मसूक्ष्मतरास्येषु दूरदूरतरेषु च| दोषो रक्तादिमार्गेषु शनैरल्पश्चिरेण यत्| याति देहं च नाशेषं भूयिष्ठं भेषजेऽपि च| क्रमोऽयं तेन विच्छिन्नः सन्तापे लक्ष्यते ज्वरः| विषमो विषमारम्भः क्रियाकालोऽनुषङ्गवान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doSheNa cirAjjvarotpAdane hetuH (38) · Śloka 38
યથોત્તરં મન્દગતિર્મન્દશક્તિતર્યથા યથા| કાલેનાપ્નોતિ સદૃશાન્ સ રસાદીંસ્તથા તથા| દોષો જ્વરયતિ ક્રુદ્ધશ્ચિરાચ્ચિરતરેણ ચ||૩૮||
यथोत्तरं मन्दगतिर्मन्दशक्तितर्यथा यथा| कालेनाप्नोति सदृशान् स रसादींस्तथा तथा| दोषो ज्वरयति क्रुद्धश्चिराच्चिरतरेण च||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabIjaprasare dRuShTAntaH (39) · Śloka 39
ભૂમોઉ સ્થિતં જલૈઃ સિક્તં કાલમેવ પ્રતીક્ષતે| અઙ્કુરાય યથા બીજં દોષબીજં રુજે તથા||૩૯||
भूमोउ स्थितं जलैः सिक्तं कालमेव प्रतीक्षते| अङ्कुराय यथा बीजं दोषबीजं रुजे तथा||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarANAM pravarttanapraNAlIH (40) · Śloka 40
વેગં કૃત્વા વિષં યદ્વદ્વાઽઽશયે લીયતેઽબલમ્| કુપ્યત્વાપ્તબલં ભૂયઃ કાલે દોષવિષં તથા||૪૦||
वेगं कृत्वा विषं यद्वद्वाऽऽशये लीयतेऽबलम्| कुप्यत्वाप्तबलं भूयः काले दोषविषं तथा||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarasamprAptiH (41) · Śloka 41
એવં જ્વરાઃ પ્રવર્તન્તે વિષમાઃ સન્તતાદયઃ| દોષઃ પ્રવર્ત્તતે તેષાં સ્વે કાલે જ્વરયન્ બલી| નિવર્ત્તતે પુનશ્ચૈષ પ્રત્યનીકબલાબલઃ||૪૧||
एवं ज्वराः प्रवर्तन्ते विषमाः सन्ततादयः| दोषः प्रवर्त्तते तेषां स्वे काले ज्वरयन् बली| निवर्त्तते पुनश्चैष प्रत्यनीकबलाबलः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lInadoShajvarasya kArshyAdikRutatvam (42) · Śloka 42
ક્ષીણે દોષે જ્વરઃ સૂક્ષ્મો રસાદિષ્વેવ લીયતે| લીનત્વાત્ કાર્શ્યવૈવર્ણ્યજાડ્યાદીનાધાતિ સઃ||૪૨||
क्षीणे दोषे ज्वरः सूक्ष्मो रसादिष्वेव लीयते| लीनत्वात् कार्श्यवैवर्ण्यजाड्यादीनाधाति सः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcamadine jvarAsambhave hetuH (43) · Śloka 43
અતિલીનોઽતિમન્દત્વાદ્ભવત્યાહ્નિ ન પઞ્ચમે||૪૩||
अतिलीनोऽतिमन्दत्वाद्भवत्याह्नि न पञ्चमे||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatajvaraH (44) · Śloka 44
દોષો રક્તાશ્રયાઃ પ્રાયઃ કરોતિ સન્તતં જ્વરમ્| અહોરાત્રસ્ય સ દ્વિ સ્યાત્........................||૪૪||
दोषो रक्ताश्रयाः प्रायः करोति सन्ततं ज्वरम्| अहोरात्रस्य स द्वि स्यात्........................||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyedyuShkajvaraH (45) · Śloka 45
............................સકૃદન્યેદ્યુરાશ્રિતઃ| તસ્મિન્ માંસવહા નાડી.............................||૪૫||
............................सकृदन्येद्युराश्रितः| तस्मिन् मांसवहा नाडी.............................||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyakajvaraH (46) · Śloka 46
............................ મેદોનાડીસ્તૃતીયકે| ગ્રાહી પિત્તાનિલાન્મૂર્ધ્નસ્ત્રિકસ્ય કફપિત્તતઃ| સ પૃષ્ઠસ્યાનિલકફાત્સ ચૈકાહાન્તરઃ સ્મૃતઃ||૪૬||
............................ मेदोनाडीस्तृतीयके| ग्राही पित्तानिलान्मूर्ध्नस्त्रिकस्य कफ़पित्ततः| स पृष्ठस्यानिलकफ़ात्स चैकाहान्तरः स्मृतः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakajvaraH (47) · Śloka 47
ચતુર્થકો મલે મેદો મજ્જાસ્થ્યન્યતમસ્થિતે| મજ્જસ્થ એવેત્યપરે પ્રભાવં સ તુ દર્શયેત્| દ્વિધા કફેન જઙ્ઘાભ્યાં પ્રથમં શિરસોઽનિલાત્| ગમ્ભીરધાતુચારિત્વાત્ સન્નિપાતેન સમ્ભવાત્| તુલ્યોચ્છ્રાયાચ્ચ દોષાણાં દુશ્ચિકિત્સ્યશ્ચતુર્થકઃ||૪૭||
चतुर्थको मले मेदो मज्जास्थ्यन्यतमस्थिते| मज्जस्थ एवेत्यपरे प्रभावं स तु दर्शयेत्| द्विधा कफ़ेन जङ्घाभ्यां प्रथमं शिरसोऽनिलात्| गम्भीरधातुचारित्वात् सन्निपातेन सम्भवात्| तुल्योच्छ्रायाच्च दोषाणां दुश्चिकित्स्यश्चतुर्थकः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakaviparyayajvaraH (48) · Śloka 48
અસ્થિનજ્જોભયગતે ચૌર્થકવિપર્ય્યયઃ| ત્રિધા દ્વયહં જ્વરયતિ દિનમેકં તુ મુઞ્ચતિ||૪૮||
अस्थिनज्जोभयगते चौर्थकविपर्य्ययः| त्रिधा द्वयहं ज्वरयति दिनमेकं तु मुञ्चति||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAdibalAbalavatvena jvarasambhavaH (49) · Śloka 49
બલાબલેન દોષાણામન્નચેષ્ટાદિજન્મના| જ્વરઃ સ્યાન્મનસસ્તદ્વત્કર્મણશ્ચ તદા તદા||૪૯||
बलाबलेन दोषाणामन्नचेष्टादिजन्मना| ज्वरः स्यान्मनसस्तद्वत्कर्मणश्च तदा तदा||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasadhAtugatajvaralakShaNam (50) · Śloka 50
ઉત્ક્લેશો ગોઉરવં દૈન્યં ભઙ્ગોઽઙ્ગાનાં વિજૃમ્ભણમ્| અરોચકો વમિઃ સાદઃ સર્વસ્મિન્ રસગે જ્વરે||૫૦||
उत्क्लेशो गोउरवं दैन्यं भङ्गोऽङ्गानां विजृम्भणम्| अरोचको वमिः सादः सर्वस्मिन् रसगे ज्वरे||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagatajvaralakShaNam (51) · Śloka 51
રક્તનિષ્ઠીવનમ્ તૃષ્ણા રક્તોષ્ણપિટકોદ્ગમઃ| દાહારાગભ્રમમદપ્રલાપા રક્તસંશ્રિતે||૫૧||
रक्तनिष्ठीवनम् तृष्णा रक्तोष्णपिटकोद्गमः| दाहारागभ्रममदप्रलापा रक्तसंश्रिते||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagatajvaralakShaNam (52) · Śloka 52
તૃડ્ગ્લાનિઃ સૃષ્ટવર્ચસ્ત્વગર્ન્દાહો ભ્રમસ્તમઃ| દોઉર્ગન્ધ્યં ગાત્રવિક્ષેપો માંસસ્થે...........||૫૨||
तृड्ग्लानिः सृष्टवर्चस्त्वगर्न्दाहो भ्रमस्तमः| दोउर्गन्ध्यं गात्रविक्षेपो मांसस्थे...........||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medogatajvaralakShaNam (53) · Śloka 53
.............................. મેદસિ સ્થિતે| સ્વેદોઽતિતૃષ્ણા વમનં સ્વગન્ધસ્યાઽસહિષ્ણુતા| પ્રલાપો ગ્લાનિરુચિઃ..........................||૫૩||
.............................. मेदसि स्थिते| स्वेदोऽतितृष्णा वमनं स्वगन्धस्याऽसहिष्णुता| प्रलापो ग्लानिरुचिः..........................||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthigatajvaralakShaNam (54) · Śloka 54
.............. અસ્થિસ્થે ત્વસ્થિભેદબનમ્| દોષપ્રવૃત્તિરૂર્ધ્વાધઃ શ્વાસાઙ્ગક્ષેપકૂજનમ્||૫૪||
.............. अस्थिस्थे त्वस्थिभेदबनम्| दोषप्रवृत्तिरूर्ध्वाधः श्वासाङ्गक्षेपकूजनम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjagatajvaralakShaNam (55) · Śloka 55
અન્તર્દાહો બહિશ્શૈત્યં શ્વાસો હિધ્મા ચ મજ્જને||૫૫||
अन्तर्दाहो बहिश्शैत्यं श्वासो हिध्मा च मज्जने||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukragatajvaralakShaNam (56) · Śloka 56
તમસોદર્શનં મર્મચ્છેદનં સ્તબ્ધમેઢ્રતા| શુક્રપ્રવૃત્તિર્મૃત્યુશ્ચ જાયતે શુક્રસંશ્રયે||૫૬||
तमसोदर्शनं मर्मच्छेदनं स्तब्धमेढ्रता| शुक्रप्रवृत्तिर्मृत्युश्च जायते शुक्रसंश्रये||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtugatajvarANAM duHsAdhyatvam (57) · Śloka 57
ઉત્તરોત્તરદુઃસાધ્યાઃ પઞ્ચાત્રાઽન્ત્યોઉ તુ વર્જયેત્||૫૭||
उत्तरोत्तरदुःसाध्याः पञ्चात्राऽन्त्योउ तु वर्जयेत्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
પ્રલિમ્પન્નિવ ગાત્રાણિ શ્લેષ્મણા ગૌરવેણ ચ| મન્દજ્વરઃ પ્રલેપસ્તુ સશીતઃ સ્યાત્પ્રલેપકઃ|૫૮|
प्रलिम्पन्निव गात्राणि श्लेष्मणा गौरवेण च| मन्दज्वरः प्रलेपस्तु सशीतः स्यात्प्रलेपकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabalAsakajvara lakShaNam (58) · Śloka 58
નિત્યં મન્દજ્વરો રૂક્ષઃ શીતઃ કૃચ્છ્રેણ સિધ્યતિ| સ્તબ્ધાઙ્ગઃ શ્લેષ્મભૂયિષ્ઠો ભવેદ્વાતવલાસકઃ|૫૮|
नित्यं मन्दज्वरो रूक्षः शीतः कृच्छ्रेण सिध्यति| स्तब्धाङ्गः श्लेष्मभूयिष्ठो भवेद्वातवलासकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hAridrakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
હરિદ્રાભેકવર્ણાભસ્તદ્વર્ણઃ યઃ પ્રમેહતિ| સ વૈ હારિદ્રકો નામ જ્વરભેદોઽન્તકઃ સ્મૃતઃ|૫૮|
हरिद्राभेकवर्णाभस्तद्वर्णः यः प्रमेहति| स वै हारिद्रको नाम ज्वरभेदोऽन्तकः स्मृतः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
કફવાતોઉ સમોઉ યસ્ય હીનપિત્તસ્ય દેહિનિઃ| તીક્ષ્ણો વા યદિ મન્દો જાયતે રાત્રિકો જ્વરઃ|૫૮|
कफ़वातोउ समोउ यस्य हीनपित्तस्य देहिनिः| तीक्ष्णो वा यदि मन्दो जायते रात्रिको ज्वरः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
દિવાકરા પીતબલે વ્યાયામાચ્ચ વિશોષિતે| શરીરે નિયતં વાતાજ્જ્વરઃ સ્યાત્ પૂર્વરાત્રિકઃ|૫૮|
दिवाकरा पीतबले व्यायामाच्च विशोषिते| शरीरे नियतं वाताज्ज्वरः स्यात् पूर्वरात्रिकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
આમાશયે યદા દુષ્ટે શ્લેષ્મપિત્તે વ્યવસ્થિતે| તદાર્ધં શીતલં દેહે ત્વર્ધઞ્ચોષ્ણં પ્રજાયતે|૫૮|
आमाशये यदा दुष्टे श्लेष्मपित्ते व्यवस्थिते| तदार्धं शीतलं देहे त्वर्धञ्चोष्णं प्रजायते|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
કાયે પિત્તં યદા શ્લેષ્મા ચાન્તે વ્યવસ્થિતઃ| ઊષ્ણત્વં તેન દેહસ્ય શીતત્વં કરપાદયોઃ||૫૮||
काये पित्तं यदा श्लेष्मा चान्ते व्यवस्थितः| ऊष्णत्वं तेन देहस्य शीतत्वं करपादयोः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaramokShakAlIna lakShaNAni (59) · Śloka 59
ધાતૂન્ પ્રક્ષોભયન્ દોષો મોક્ષકાલે વિલીયતે| તતો નરઃ શ્વસન્ સ્વિદ્યન્ કૂજન્ વમતિ ચેષ્ટતે| વેપતે પ્રલપત્યુષ્ણૈશ્શીતૈશ્ચાઽઙ્ગૈર્હતપ્રભઃ| વિસંજ્ઞો જ્વરવેગાર્ત્તઃ સક્રોધ ઇવ વીક્ષતે| સદોષશબ્દં ચ શકૃદ્દ્રવં સૃજતિ વેગવત્||૫૯||
धातून् प्रक्षोभयन् दोषो मोक्षकाले विलीयते| ततो नरः श्वसन् स्विद्यन् कूजन् वमति चेष्टते| वेपते प्रलपत्युष्णैश्शीतैश्चाऽङ्गैर्हतप्रभः| विसंज्ञो ज्वरवेगार्त्तः सक्रोध इव वीक्षते| सदोषशब्दं च शकृद्द्रवं सृजति वेगवत्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vigatajvaralakShaNAni (60-61) · Śloka 61
દેહો લઘુવ્યપગતક્લમમોહતાપઃ પાકો મુખે કરણસોઉષ્ઠવમવ્યથત્વમ્| સ્વેદઃ ક્ષવઃ પ્રકૃતિયોગિમનોઽન્નલિપ્સા કણ્ડૂશ્ચ મૂર્ધ્નિ વિગતજ્વરલક્ષણાનિ||૬૦|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતોઉ અષ્ટાઙ્ગસંગ્રહસ્ય નિદાનસ્થાનો જ્વરનિદાનંનામ દ્વિતીયોઽધ્યાયઃ||૬૧||
देहो लघुव्यपगतक्लममोहतापः पाको मुखे करणसोउष्ठवमव्यथत्वम्| स्वेदः क्षवः प्रकृतियोगिमनोऽन्नलिप्सा कण्डूश्च मूर्ध्नि विगतज्वरलक्षणानि||६०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहस्य निदानस्थानो ज्वरनिदानंनाम द्वितीयोऽध्यायः||६१||
🔊 Audio coming soon