Adhikarana atha jvaranidAnaM nAma dvitIyo~adhyAyaH | pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതോ ജ്വരനിദാനം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातो ज्वरनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasyAShTau kAraNAni (2) · Śloka 2
അഷ്ടാഭിഃ കാരണൈര്ജ്വരഃ സഞ്ജായതേ| മനുഷ്യാണാം പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സംസൃഷ്ടൈഃ സന്നിപാതിതൈരാഗന്തുനാ ച||൨||
अष्टाभिः कारणैर्ज्वरः सञ्जायते| मनुष्याणां पृथग्दोषैः संसृष्टैः सन्निपातितैरागन्तुना च||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasamprAptiH (3) · Śloka 3
തത്ര യഥോക്തൈഃ പ്രകോപനവിശേഷൈഃ പ്രകുപിതാ ദോഷാഃ പ്രവിശ്യാമാശയമൂഷ്മണാ മിശ്രീഭൂയാ ऽऽ മമനുഗമ്യ രസസ്വേദവാഹീനി സ്ത്രോതാംസി വിധായ പിത്തം തു ദ്രവത്വാത്തപ്തമിവ ജലമനലമുപഹത്യ സര്വേऽപി ച ദോഷാഃ പക്താരം സ്വസ്ഥാനാദ് ബഹിര്നിരസ്യ സഹ തേന സകലമപി ശരീരമഭിസര്പന്തസ്തത്സമ്പര്കാല്ലബ്ധബലേന സ്വേനോഷ്മണാ നിതരാം ദേഹോഷ്മാണമേധയന്തോ ऽന്തസ്സ്ത്രോതോമുഖപിധാനാത് സ്തമ്ഭമാദധാനാ ബഹിരപി സ്വേദമപഹരന്തഃ സര്വേന്ദ്രിയാണി ചോപതാപയന്തോ ജ്വരമഭിനിര്വര്ത്തയന്തി||൩||
तत्र यथोक्तैः प्रकोपनविशेषैः प्रकुपिता दोषाः प्रविश्यामाशयमूष्मणा मिश्रीभूया ऽऽ ममनुगम्य रसस्वेदवाहीनि स्त्रोतांसि विधाय पित्तं तु द्रवत्वात्तप्तमिव जलमनलमुपहत्य सर्वेऽपि च दोषाः पक्तारं स्वस्थानाद् बहिर्निरस्य सह तेन सकलमपि शरीरमभिसर्पन्तस्तत्सम्पर्काल्लब्धबलेन स्वेनोष्मणा नितरां देहोष्माणमेधयन्तो ऽन्तस्स्त्रोतोमुखपिधानात् स्तम्भमादधाना बहिरपि स्वेदमपहरन्तः सर्वेन्द्रियाणि चोपतापयन्तो ज्वरमभिनिर्वर्त्तयन्ति||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarapUrvarUpANi (4) · Śloka 4
തസ്യേമാനി പൂര്വരൂപാണി മുഖവൈരസ്യമന്നാനഭിലാഷോ ഗുരു- ഗാത്രത്വമാലസ്യമല്പപ്രാണതാ ഗതിസ്ഖലനം നിദ്രാധിക്യമര- തിരസൂയാ ഹിതോപദേശേഷു പ്രദ്വേഷോ ബാലേഷു മധുരേഷു ച ഭക്ഷ്ണ്യേ- ഷ്വമ്ലലവണകടുകാഭിനന്ദനമവിപാകോऽങ്ഗമര്ദശ്ചക്ഷുഷോ- രാകുലത്വം സാശ്രുതാ ജൃമ്ഭാ വിനാമഃ ക്ലമോ രോമഹര്ഷഃ ശബ്ദാ- നലാമ്ബുശീതവാതഴച്ഛായാതപേഷ്വകസ്മാദിച്ഛാദ്വേഷോഉ ച| തദ- നന്തരം വ്യക്തിഭാവോ ജ്വരസ്യേതി||൪||
तस्येमानि पूर्वरूपाणि मुखवैरस्यमन्नानभिलाषो गुरु- गात्रत्वमालस्यमल्पप्राणता गतिस्खलनं निद्राधिक्यमर- तिरसूया हितोपदेशेषु प्रद्वेषो बालेषु मधुरेषु च भक्ष्ण्ये- ष्वम्ललवणकटुकाभिनन्दनमविपाकोऽङ्गमर्दश्चक्षुषो- राकुलत्वं साश्रुता जृम्भा विनामः क्लमो रोमहर्षः शब्दा- नलाम्बुशीतवातऴच्छायातपेष्वकस्मादिच्छाद्वेषोउ च| तद- नन्तरं व्यक्तिभावो ज्वरस्येति||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvaralakShaNAni (5) · Śloka 5
ഭവതി ചാത്ര ആഗമാപഗമക്ഷോഭമൃദുതാ വേദനോഷ്മണാമ്| വൈഷമ്യം തത്ര ഗാത്രാങ്ഗേ താസ്താഃ സ്യുര്ദേദനാശ്ചലാഃ| പാദയോഃ സുപ്തതാ സ്തമ്ഭഃ പിണ്ഡികോദ്വേഷ്ടേനം ക്ലമഃ| വിശ്ലേഷ ഇവ സന്ധീനാം സാദ ഊര്വോഃ കടീഗ്രഹഃ| പൃഷ്ഠം ക്ഷോദമിവാപ്നോതി നിഷ്പീഡ്യത ഇവോദരമ്| ഭിദ്യന്ത ഇവ ചാസ്ഥീനി പാര്ശ്വഗാനി വിശേഷതഃ| ഹൃദയസ്യ ഗ്രഹസ്തോദഃ പ്രാജനേനേവ വക്ഷസഃ| സ്കന്ധയോര്മഥനം ബാഹ്വോര്ഭേദഃ പീഡനമംസയോഃ| അശക്തിര്ഭക്ഷണേ ഹന്വോര്ജൃമ്ഭണം കര്ണയോഃ സ്വനഃ| നിസ്തോദഃ ശങ്ഖയോര്മൂര്ധ്നി വേദനാ വിരസാസ്യതാ| കഷായാസ്യത്വമഥവാ മലാനാമപ്രവര്ത്തനമ്| രൂക്ഷാരുണത്വഗാസ്യാക്ഷിനഖമൂത്രപുരീഷതാ| പ്രസേകാരോചകാശ്രദ്ധാऽവിപികാസ്വേദജാഗരാഃ| കണ്ഠൌഷ്ഠശോഷസ്തൃട്ശുഷ്കോഉ ഛര്ദികാസൌ വിഷാദിതാ| ഹര്ഷോ രോമാങ്ഗദന്തേഷു വേപഥുഃ ക്ഷവഥോര്ഗ്രഹഃ| ഭ്രമഃ പ്രലാപോ ഘര്മേക്ഷാ വിനാമശ്ചാനിലജ്വരേ||൫||
भवति चात्र आगमापगमक्षोभमृदुता वेदनोष्मणाम्| वैषम्यं तत्र गात्राङ्गे तास्ताः स्युर्देदनाश्चलाः| पादयोः सुप्तता स्तम्भः पिण्डिकोद्वेष्टेनं क्लमः| विश्लेष इव सन्धीनां साद ऊर्वोः कटीग्रहः| पृष्ठं क्षोदमिवाप्नोति निष्पीड्यत इवोदरम्| भिद्यन्त इव चास्थीनि पार्श्वगानि विशेषतः| हृदयस्य ग्रहस्तोदः प्राजनेनेव वक्षसः| स्कन्धयोर्मथनं बाह्वोर्भेदः पीडनमंसयोः| अशक्तिर्भक्षणे हन्वोर्जृम्भणं कर्णयोः स्वनः| निस्तोदः शङ्खयोर्मूर्ध्नि वेदना विरसास्यता| कषायास्यत्वमथवा मलानामप्रवर्त्तनम्| रूक्षारुणत्वगास्याक्षिनखमूत्रपुरीषता| प्रसेकारोचकाश्रद्धाऽविपिकास्वेदजागराः| कण्ठौष्ठशोषस्तृट्शुष्कोउ छर्दिकासौ विषादिता| हर्षो रोमाङ्गदन्तेषु वेपथुः क्षवथोर्ग्रहः| भ्रमः प्रलापो घर्मेक्षा विनामश्चानिलज्वरे||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittajvaralakShaNAni (6) · Śloka 6
യുഗപദ്വയാപ്തിരങ്ഗാനാമ്പ്രലാപഃ കടുവക്ത്രതാ| നാസാസ്യപാകഃ ശീതേച്ഛാ ഭ്രമോ മൂര്ച്ഛാ മദോऽരതിഃ| വിട്സ്ത്രസം പിത്തവമനം രക്തഷ്ഠീവനമമ്ലകഃ| രക്തകോഠോദ്ഗമഃ പീതഹരിതത്വം ത്വഗാദിഷു| സ്വേദോ നിഃശ്വാസവൈഗന്ധ്യമതിതൃഷ്ണാ ച പിത്തജേ||൬||
युगपद्वयाप्तिरङ्गानाम्प्रलापः कटुवक्त्रता| नासास्यपाकः शीतेच्छा भ्रमो मूर्च्छा मदोऽरतिः| विट्स्त्रसं पित्तवमनं रक्तष्ठीवनमम्लकः| रक्तकोठोद्गमः पीतहरितत्वं त्वगादिषु| स्वेदो निःश्वासवैगन्ध्यमतितृष्णा च पित्तजे||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphajvaralakShaNAni (7) · Śloka 7
വിശേഷാദരുചിര്ജാഡ്യം സ്ത്രോതോരോധോऽല്പവേഗതാ| പ്രസേകോ മുഖമാധുര്യം ഹൃല്ലേപശ്വാസപീനസാഃ| ഹൃല്ലാസശ്ഛദനം കാസഃ സ്തമ്ഭഃ ശ്വൈത്യം ത്വഗാദിഷു| അങ്ഗേഷു ശീതപിടകാസ്തന്ദ്രോദര്ദഃ കഫോദ്ഭവേ||൭||
विशेषादरुचिर्जाड्यं स्त्रोतोरोधोऽल्पवेगता| प्रसेको मुखमाधुर्यं हृल्लेपश्वासपीनसाः| हृल्लासश्छदनं कासः स्तम्भः श्वैत्यं त्वगादिषु| अङ्गेषु शीतपिटकास्तन्द्रोदर्दः कफ़ोद्भवे||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sva-svakAle pravRutyAdi ca vAtAdijvarANAM li~ggam (8) · Śloka 8
കാലേ യഥാസ്വം സര്വേഷാം പ്രവൃത്തിര്വൃദ്ധിരേവ വാ| നിദാനോക്താനുപശയോ വിപരീതോപശായിതാ||൮||
काले यथास्वं सर्वेषां प्रवृत्तिर्वृद्धिरेव वा| निदानोक्तानुपशयो विपरीतोपशायिता||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajvarasAmAnyalakShaNam (9) · Śloka 9
യഥാസ്വം ലിങ്ഗസംസര്ഗേ ജ്വരഃ സംസര്ഗജോऽപി ച||൯||
यथास्वं लिङ्गसंसर्गे ज्वरः संसर्गजोऽपि च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtapittajvaralakShaNAni (10) · Śloka 10
ശിരോऽര്തിമൂര്ച്ഛാഭിദദാഹമേഹാ- കണ്ഠാസ്യശോഷാऽരതിപര്വഭേദാഃ| ഉന്നിദ്രതാ തൃഡ്ഭ്രമരോമഹര്ഷാഃ ജൃമ്ഭാऽതിവാക്ത്വം ച ചലാത്സപിത്താത്||൧൦||
शिरोऽर्तिमूर्च्छाभिददाहमेहा- कण्ठास्यशोषाऽरतिपर्वभेदाः| उन्निद्रता तृड्भ्रमरोमहर्षाः जृम्भाऽतिवाक्त्वं च चलात्सपित्तात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtashleShmajvaralakShaNAni (11) · Śloka 11
താപഹാന്യരുചിപര്വശിരോരുക് പീനസശ്വസനസകാസവിബന്ധാഃ| ശീതജാഡ്യാതിമിരഭ്രമതന്ദ്രാഃ ശ്ലേഷ്മവാതജനിതം ജ്വരലിങ്ഗമ്||൧൧||
तापहान्यरुचिपर्वशिरोरुक् पीनसश्वसनसकासविबन्धाः| शीतजाड्यातिमिरभ्रमतन्द्राः श्लेष्मवातजनितं ज्वरलिङ्गम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittashleShmajvaralakShaNAni (12) · Śloka 12
ശീതസ്തമ്ഭസ്വേദദാഹാവ്യവസ്ഥാ തൃഷ്ണാ കാസഃ ശ്ലേഷ്മപിത്തപ്രവൃത്തിഃ| മോഹസ്തന്ദ്രാ ലിപ്താതിക്താസ്യതാ ച ജ്ഞേയം രൂപം ശ്ലേഷ്മപിത്തജ്വരസ്യ||൧൨||
शीतस्तम्भस्वेददाहाव्यवस्था तृष्णा कासः श्लेष्मपित्तप्रवृत्तिः| मोहस्तन्द्रा लिप्तातिक्तास्यता च ज्ञेयं रूपं श्लेष्मपित्तज्वरस्य||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtajvaralakShaNAnyasAdhyatvAdi ca (13) · Śloka 13
സര്വജോ ലക്ഷണൈഃ സര്വൈര്ദാഹോऽത്ര ച മുഹുര്മുഹഃ| തദ്വച്ഛീതം മഹാനിദ്രാ ദിവാജാഗരണം നിശി| സദാ വാ നൈവ വാ നിദ്രാ മുഹുഃ സ്വേദോऽതി നൈവ വാ| ഗീതനര്ത്തനഹാസ്യാദിവികൃതേഹാ പ്രവര്ത്തനമ്| സസ്ത്രുതീ കലുഷേ രക്തേ ഭുഗ്നേ ലുലിതപക്ഷ്മണീ| അക്ഷ്ണീ പിണ്ഡികാ പാര്ശ്വമൂര്ധപര്വാസ്ഥിരുഗ്ഭ്രമഃ| സസ്വനോഉ സരുജോഉ കര്ണോഉ കണ്ഠഃ ശൂകൈരിവാവൃതഃ| പരിദഗ്ധാഖരാജിഹ്വാഗുരുസ്ത്രസ്താങ്ഗസന്ധിതാ| രക്തപിത്തകഫഷ്ഠീവോ ലോഡനം ശിരസോऽതിതൃട്| കോഠാനാം ശ്യാവരക്താനാം മണ്ഡലാനാം ച ദര്ശനമ്| ഹൃദ്വച്യഥാ മലസംസര്ഗഃ പ്രവൃത്തിര്വാऽല്പശോऽതി വാ| സ്നിഗ്ധാസ്യതാ ബലഭ്രംശഃ സ്വരസാദഃ പ്രലാപിതാ| ദോഷാപാകശ്ചിരാത്തന്ദ്രാ പ്രതതം കണ്ഠകൂജനമ്| സന്നിപാതമഭിന്യാസം തം ബ്രൂയാച്ച ഹൃതോഉജസമ്| വായുനാ കഫരുദ്ധേന പിത്തമന്തഃ പ്രപീഡിതമ്| വ്യവായിത്വാച്ച സോഉക്ഷ്മ്യാച്ച ബഹിര്മാര്ഗം പ്രവര്ത്തതേ| തേന ഹാരിദ്രനേത്രത്വം സന്നിപാതോദ്ഭവേ ജ്വരേ| ദോഷേ വിബദ്ധേ നഷ്ടേऽഗ്നോഉ സര്വസമ്പൂര്ണലക്ഷണഃ| അസാധ്യഃ സോऽന്യഥാകൃച്ഛ്രോ ഭവേദ്വൈകല്യദോऽപി വാ||൧൩||
सर्वजो लक्षणैः सर्वैर्दाहोऽत्र च मुहुर्मुहः| तद्वच्छीतं महानिद्रा दिवाजागरणं निशि| सदा वा नैव वा निद्रा मुहुः स्वेदोऽति नैव वा| गीतनर्त्तनहास्यादिविकृतेहा प्रवर्त्तनम्| सस्त्रुती कलुषे रक्ते भुग्ने लुलितपक्ष्मणी| अक्ष्णी पिण्डिका पार्श्वमूर्धपर्वास्थिरुग्भ्रमः| सस्वनोउ सरुजोउ कर्णोउ कण्ठः शूकैरिवावृतः| परिदग्धाखराजिह्वागुरुस्त्रस्ताङ्गसन्धिता| रक्तपित्तकफ़ष्ठीवो लोडनं शिरसोऽतितृट्| कोठानां श्यावरक्तानां मण्डलानां च दर्शनम्| हृद्वच्यथा मलसंसर्गः प्रवृत्तिर्वाऽल्पशोऽति वा| स्निग्धास्यता बलभ्रंशः स्वरसादः प्रलापिता| दोषापाकश्चिरात्तन्द्रा प्रततं कण्ठकूजनम्| सन्निपातमभिन्यासं तं ब्रूयाच्च हृतोउजसम्| वायुना कफ़रुद्धेन पित्तमन्तः प्रपीडितम्| व्यवायित्वाच्च सोउक्ष्म्याच्च बहिर्मार्गं प्रवर्त्तते| तेन हारिद्रनेत्रत्वं सन्निपातोद्भवे ज्वरे| दोषे विबद्धे नष्टेऽग्नोउ सर्वसम्पूर्णलक्षणः| असाध्यः सोऽन्यथाकृच्छ्रो भवेद्वैकल्यदोऽपि वा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhapUrvashItapUrvasannipAtajvaro, dAhapUrvasya dustaratvaM ca (14) · Śloka 14
അന്യച്ച സന്നിപാതോത്ഥോ യത്ര പിത്തം പൃഥക്സ്ഥിതമ്| ത്വചി കോഷ്ഠേऽഥവാ ദാഹം വിദധാതി പുരോऽനു വാ| തദ്വദ്വാതകഫൌ ശീതം ദാഹാദിര്ദുസ്തരസ്തയോഃ||൧൪||
अन्यच्च सन्निपातोत्थो यत्र पित्तं पृथक्स्थितम्| त्वचि कोष्ठेऽथवा दाहं विदधाति पुरोऽनु वा| तद्वद्वातकफ़ौ शीतं दाहादिर्दुस्तरस्तयोः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItapUrvajvare shIte shAnte upadravAH (15) · Śloka 15
ശീതാദൌ തത്ര പിത്തേന കഫേ സ്യന്ദിതശോഷിതേ| ശീതേ ശാന്തേऽമ്ലകോ മൂര്ച്ഛാ മദസ്തൃഷ്ണാ ച ജായതേ||൧൫||
शीतादौ तत्र पित्तेन कफ़े स्यन्दितशोषिते| शीते शान्तेऽम्लको मूर्च्छा मदस्तृष्णा च जायते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhapUrvajvare dAhe shAnte upadravAH (16) · Śloka 16
ദാഹദൌ പുനരന്തേ സ്യുസ്തന്ദ്രാഷ്ഠീവവമിക്ലമാഃ||൧൬||
दाहदौ पुनरन्ते स्युस्तन्द्राष्ठीववमिक्लमाः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AgantujvarAH (17) · Śloka 17
ആഗന്തുരഭിഘാതാഭിഷങ്ഗശാപാഭിചാരതഃ| ചതുര്ധാ............................||൧൭||
आगन्तुरभिघाताभिषङ्गशापाभिचारतः| चतुर्धा............................||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhighAtajajvaranidAnaM samprAptishca (1) · Śloka 1
........ ऽത്ര ക്ഷതച്ഛേദദാഹാദ്യൈരഭിഘാതജഃ||൧||
........ ऽत्र क्षतच्छेददाहाद्यैरभिघातजः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tasya samprAptiH (18) · Śloka 18
ശ്രമാച്ച തസ്മിന് പവനഃ പ്രായോ രക്തം പ്രദൂഷയന്| സവ്യഥാശോഫവൈവര്ണ്യം സരുജം കുരുതേ ജ്വരമ്||൧൮||
श्रमाच्च तस्मिन् पवनः प्रायो रक्तं प्रदूषयन्| सव्यथाशोफवैवर्ण्यं सरुजं कुरुते ज्वरम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhiSha~ggajAH jvarAH (19) · Śloka 19
ഗ്രഹാവേശോഉഷധവിഷക്രോധഭീശോകകാമജഃ| അഭിഷങ്ഗാദ് ................................||൧൯||
ग्रहावेशोउषधविषक्रोधभीशोककामजः| अभिषङ्गाद् ................................||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahajajvaralakShaNam (20) · Śloka 20
..............ഗ്രഹേണാസ്മിന്നകസ്മാദ്ധാസരോദനേ|൨൦|
..............ग्रहेणास्मिन्नकस्माद्धासरोदने|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana oShadhigandhApariNAmaH (20) · Śloka 20
ഓഷധീഗന്ധജേ മൂര്ച്ഛാ ശിരോരുക്ശ്വയഥു ക്ഷവഃ|൨൦|
ओषधीगन्धजे मूर्च्छा शिरोरुक्श्वयथु क्षवः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShapariNAmaH (20) · Śloka 20
വിഷാന്മൂര്ച്ഛാऽതിസാരാസ്യശ്യാവതാദാഹഹൃദ്ഗദാഃ|൨൦|
विषान्मूर्च्छाऽतिसारास्यश्यावतादाहहृद्गदाः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krodhapariNAmaH (20) · Śloka 20
ക്രോധാത് കമ്പഃ ശിരോരുക് ച|൨൦|
क्रोधात् कम्पः शिरोरुक् च|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhayashokAbhyAM pralApaH (20) · Śloka 20
പ്രലാപോ ഭയശോകജേ|൨൦|
प्रलापो भयशोकजे|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmaje vipattiH (20) · Śloka 20
കാമാന്മോഹോऽരുചിര്ദാഹോ ഹ്നീനിദ്രാധീധൃതിക്ഷയഃ|൨൦|
कामान्मोहोऽरुचिर्दाहो ह्नीनिद्राधीधृतिक्षयः|२०|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana grahAdijajvareShu doShasa~ggatiH (20) · Śloka 20
ഗ്രഹാദോഉ സന്നിപാതസ്യ ഭയാദോഉ മരുതസ്ത്രയേ| കോപഃ ക്രോധേ തു പിത്തസ്യ യോഉ തു ശാപാഭിചാരജോഉ| സന്നിപാതജ്വരോഉ ഘോരോഉ താവഹ്യതമോഉ മതോഉ||൨൦||
ग्रहादोउ सन्निपातस्य भयादोउ मरुतस्त्रये| कोपः क्रोधे तु पित्तस्य योउ तु शापाभिचारजोउ| सन्निपातज्वरोउ घोरोउ तावह्यतमोउ मतोउ||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhicArajajvaralakShaNam (21) · Śloka 21
തത്രാഭിചാരികൈര്മന്ത്രൈര്ഹൂയമാനസ്യ തപ്യതേ| പര്വം ചേതസ്തതോ ദേഹസ്തതോ വിസ്ഫോടതൃഡ്ഭ്രമൈഃ| സദാഹമൂര്ച്ഛൈര്ഗ്രസ്തസ്യ പ്രത്യഹം വര്ധതേ ജ്വരഃ| ഇതി ജ്വരോऽഷ്ടധാ ദൃഷ്ടഃ..............||൨൧||
तत्राभिचारिकैर्मन्त्रैर्हूयमानस्य तप्यते| पर्वं चेतस्ततो देहस्ततो विस्फ़ोटतृड्भ्रमैः| सदाहमूर्च्छैर्ग्रस्तस्य प्रत्यहं वर्धते ज्वरः| इति ज्वरोऽष्टधा दृष्टः..............||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya dvaividhyam (22) · Śloka 22
.............സമാസാദ് ദ്വിവിധസ്തു സഃ| ശാരീരോ മാനസഃ സൌമ്യസ്തീക്ഷ്ണോऽന്തര്ബഹിരാശ്രയഃ| പ്രാകൃതോ വൈകൃതഃ സാധ്യോऽസാധ്യഃ സാമോ നിരാമകഃ||൨൨||
.............समासाद् द्विविधस्तु सः| शारीरो मानसः सौम्यस्तीक्ष्णोऽन्तर्बहिराश्रयः| प्राकृतो वैकृतः साध्योऽसाध्यः सामो निरामकः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shArIramAnasayossaumyatIkShNayeshca lakShaNam (23) · Śloka 23
പൂര്വം ശരീരേ ശാരീരേ താപോ മനസി മാനസേ| പവനേ യോഗവാഹിത്വാച്ഛീതം ശ്ലേഷ്മയുതേ ഭവേത്| ദാഹഃ പിത്തയുതേ മിശ്രം മിശ്രേ...............||൨൩||
पूर्वं शरीरे शारीरे तापो मनसि मानसे| पवने योगवाहित्वाच्छीतं श्लेष्मयुते भवेत्| दाहः पित्तयुते मिश्रं मिश्रे...............||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana antarAshrayabahirAshrayayorlakShaNam (24) · Śloka 24
..............അന്തഃ സംശ്രയേ പുനഃ| ജ്വരേऽധികം വികാരാഃ സ്യുരന്തഃ ക്ഷോഭോ മലഗ്രഹഃ| ബഹിരേവ ബഹിര്വേഗേ താപോऽപി ച സുസാധതാ||൨൪||
..............अन्तः संश्रये पुनः| ज्वरेऽधिकं विकाराः स्युरन्तः क्षोभो मलग्रहः| बहिरेव बहिर्वेगे तापोऽपि च सुसाधता||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutavaikRutajvarau sAdhyAsAdhyatva~jca (25) · Śloka 25
അപി ച-- വര്ഷാശരദ്വസന്തേഷു വാതാദ്യൈഃ പ്രാകൃതഃ ക്രമാത്| വൈകൃതോऽന്യഃ സദുസ്സാധ്യഃ പ്രായശ്ച പ്രാകൃതോऽനിലാത്||൨൫||
अपि च-- वर्षाशरद्वसन्तेषु वाताद्यैः प्राकृतः क्रमात्| वैकृतोऽन्यः सदुस्साध्यः प्रायश्च प्राकृतोऽनिलात्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtajvarasya duHsAdhatA (26) · Śloka 26
സഃ ദുഃസാധോ ഭവതി പ്രായശ്ച പ്രകൃതോऽനിലാത്| ഏകമാര്ഗക്രിയാരമ്ഭവ്യതിവൃത്തേര്മഹാത്യയാത്||൨൬||
सः दुःसाधो भवति प्रायश्च प्रकृतोऽनिलात्| एकमार्गक्रियारम्भव्यतिवृत्तेर्महात्ययात्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShAsu duShTamarutajvarotpattiH (27) · Śloka 27
വര്ഷാസു മാരുതോ ദുഷ്ടഃ പിത്തശ്ലേഷ്മാന്വിതോ ജ്വരമ്| കുര്യാത്...........................................||൨൭||
वर्षासु मारुतो दुष्टः पित्तश्लेष्मान्वितो ज्वरम्| कुर्यात्...........................................||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharadi duShTapittajvarotpattiH (28) · Śloka 28
പിത്തം ച ശരദി തസ്യ ചാऽനുബലഃ കഫഃ| തത്പ്രകൃത്യാ വിസര്ഗാച്ച തത്ര നാऽനശനാദ്ധയമ്||൨൮||
पित्तं च शरदि तस्य चाऽनुबलः कफः| तत्प्रकृत्या विसर्गाच्च तत्र नाऽनशनाद्धयम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vasante duShTakaphajvarotpattiH (29) · Śloka 29
കഫോ വസന്തേ തമപി വാതപിത്തം ഭവദനു||൨൯||
कफो वसन्ते तमपि वातपित्तं भवदनु||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAdhyAsAdhyajvaralakShaNam (30) · Śloka 30
ബലവത്സ്വല്പദോഷേഷു ജ്വരഃ സാധ്യോऽനുപദ്രവഃ| സര്വഥാ വികൃതിജ്ഞാനേ പ്രാഗസാധ്യ ഉദാഹൃതഃ||൩൦||
बलवत्स्वल्पदोषेषु ज्वरः साध्योऽनुपद्रवः| सर्वथा विकृतिज्ञाने प्रागसाध्य उदाहृतः||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmapacyamAnanirAmajvaralakShaNAni (31) · Śloka 31
ജ്വരോപദ്രവതീക്ഷ്ണത്വമഗ്ലാനിര്ബഹുമൂത്രതാ| ന പ്രവൃത്തിര്ന വിഡ്ജീര്ണാ ന ക്ഷുത്സാമജ്വരാകൃതിഃ| ജ്വരവേഗോऽധികം തൃഷ്ണാ പ്രലാപഃ ശ്വസനം ഭ്രമഃ| മലപ്രവൃത്തിരുത്ക്ലേശഃ പച്യമാനസ്യ ലക്ഷണമ്| ജീര്ണതാऽമവിപര്യ്യാസാത്സപ്തരാത്രം ച ലങ്ഘനാത്||൩൧||
ज्वरोपद्रवतीक्ष्णत्वमग्लानिर्बहुमूत्रता| न प्रवृत्तिर्न विड्जीर्णा न क्षुत्सामज्वराकृतिः| ज्वरवेगोऽधिकं तृष्णा प्रलापः श्वसनं भ्रमः| मलप्रवृत्तिरुत्क्लेशः पच्यमानस्य लक्षणम्| जीर्णताऽमविपर्य्यासात्सप्तरात्रं च लङ्घनात्||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya prakArAntareNa pa~jcavidhatvam (32) · Śloka 32
ജ്വരഃ പഞ്ചവിധഃ പ്രോക്തോ മലകാലബലാബലാത്| പ്രായഃ സ സന്നിപാതേന ഭൂയസാ ത്വപദിശ്യതേ| സന്തതഃ സതതോऽന്യേദ്യുസ്തൃതീയകചര്ഥകോഉ||൩൨||
ज्वरः पञ्चविधः प्रोक्तो मलकालबलाबलात्| प्रायः स सन्निपातेन भूयसा त्वपदिश्यते| सन्ततः सततोऽन्येद्युस्तृतीयकचर्थकोउ||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana teShAM sAmAnyA samprAptiH (33) · Śloka 33
ധാതുമൂത്രശകൃദ്വാഹിസ്ത്രോതസാം വ്യാപിനോ മലാഃ| താപയന്തുസ്തനും സര്വാഃ തുല്യദുഷ്യാദിവര്ധിതാഃ| ബലിനോ ഗുരവഃ സ്തബ്ധാ വിശേഷേണ രസാശ്രിതാഃ| സന്തതം നിഷ്പ്രതിദ്വന്ദ്വാഃ ജ്വരകുര്യ്യുഃ സുദുഃ സഹമ്||൩൩||
धातुमूत्रशकृद्वाहिस्त्रोतसां व्यापिनो मलाः| तापयन्तुस्तनुं सर्वाः तुल्यदुष्यादिवर्धिताः| बलिनो गुरवः स्तब्धा विशेषेण रसाश्रिताः| सन्ततं निष्प्रतिद्वन्द्वाः ज्वरकुर्य्युः सुदुः सहम्||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatrAgniveshamatam (34) · Śloka 34
മലാഞ്ജ്വരോഷ്മാധാതൂന് വാ ശീഘ്രം ക്ഷപയംസ്തതഃ| സര്വാകാരം രസാദീനാം ശുദ്ധ്യാऽശുദ്ധ്യാऽപി വാക്രമാത്| വാതപിത്തകഫൈഃ സപ്ത ദശ ദ്വാദശവാസരാന്| പ്രായോऽനുയാതി മര്യ്യാദാം മോക്ഷായ ച വധായ ച| ഇത്യാഗ്നിവേശസ്യ മതം........................||൩൪||
मलाञ्ज्वरोष्माधातून् वा शीघ्रं क्षपयंस्ततः| सर्वाकारं रसादीनां शुद्ध्याऽशुद्ध्याऽपि वाक्रमात्| वातपित्तकफ़ैः सप्त दश द्वादशवासरान्| प्रायोऽनुयाति मर्य्यादां मोक्षाय च वधाय च| इत्याग्निवेशस्य मतं........................||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hArItamatam (35) · Śloka 35
.....................്ആരീതസ്യ പുനഃ സ്മൃതിഃ| ദ്വിഗുണാ സപ്തമീ യാവന്നവമ്യേകാദശീ തഥാ| ഏഷാത്രിദോഷമര്യ്യാദാ മോക്ഷായ ച വധായ ച| ശുദ്ധ്യശുദ്ധോഉ ജ്വരഃ കാലം ദീര്ഘമപ്യനുവര്ത്തതേ||൩൫||
.....................्आरीतस्य पुनः स्मृतिः| द्विगुणा सप्तमी यावन्नवम्येकादशी तथा| एषात्रिदोषमर्य्यादा मोक्षाय च वधाय च| शुद्ध्यशुद्धोउ ज्वरः कालं दीर्घमप्यनुवर्त्तते||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarotpattiH (36) · Śloka 36
കൃശാനാം വ്യാധിമുക്താനാം മിഥ്യാഹാരാദിസേവിനാമ്| അല്പോऽപി ദോഷോ ദൂഷ്യാദേര്ലബ്ധ്വാऽന്യരമതോ ബലമ്| സപ്രത്യനീകോ വിഷമം കുര്യ്യാദ്വൃദ്ധിക്ഷയാന്വിതഃ||൩൬||
कृशानां व्याधिमुक्तानां मिथ्याहारादिसेविनाम्| अल्पोऽपि दोषो दूष्यादेर्लब्ध्वाऽन्यरमतो बलम्| सप्रत्यनीको विषमं कुर्य्याद्वृद्धिक्षयान्वितः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarANAM vicchinnasantApatve kAraNam (37) · Śloka 37
സൂക്ഷ്മസൂക്ഷ്മതരാസ്യേഷു ദൂരദൂരതരേഷു ച| ദോഷോ രക്താദിമാര്ഗേഷു ശനൈരല്പശ്ചിരേണ യത്| യാതി ദേഹം ച നാശേഷം ഭൂയിഷ്ഠം ഭേഷജേऽപി ച| ക്രമോऽയം തേന വിച്ഛിന്നഃ സന്താപേ ലക്ഷ്യതേ ജ്വരഃ| വിഷമോ വിഷമാരമ്ഭഃ ക്രിയാകാലോऽനുഷങ്ഗവാന്||൩൭||
सूक्ष्मसूक्ष्मतरास्येषु दूरदूरतरेषु च| दोषो रक्तादिमार्गेषु शनैरल्पश्चिरेण यत्| याति देहं च नाशेषं भूयिष्ठं भेषजेऽपि च| क्रमोऽयं तेन विच्छिन्नः सन्तापे लक्ष्यते ज्वरः| विषमो विषमारम्भः क्रियाकालोऽनुषङ्गवान्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doSheNa cirAjjvarotpAdane hetuH (38) · Śloka 38
യഥോത്തരം മന്ദഗതിര്മന്ദശക്തിതര്യഥാ യഥാ| കാലേനാപ്നോതി സദൃശാന് സ രസാദീംസ്തഥാ തഥാ| ദോഷോ ജ്വരയതി ക്രുദ്ധശ്ചിരാച്ചിരതരേണ ച||൩൮||
यथोत्तरं मन्दगतिर्मन्दशक्तितर्यथा यथा| कालेनाप्नोति सदृशान् स रसादींस्तथा तथा| दोषो ज्वरयति क्रुद्धश्चिराच्चिरतरेण च||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShabIjaprasare dRuShTAntaH (39) · Śloka 39
ഭൂമോഉ സ്ഥിതം ജലൈഃ സിക്തം കാലമേവ പ്രതീക്ഷതേ| അങ്കുരായ യഥാ ബീജം ദോഷബീജം രുജേ തഥാ||൩൯||
भूमोउ स्थितं जलैः सिक्तं कालमेव प्रतीक्षते| अङ्कुराय यथा बीजं दोषबीजं रुजे तथा||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarANAM pravarttanapraNAlIH (40) · Śloka 40
വേഗം കൃത്വാ വിഷം യദ്വദ്വാऽऽശയേ ലീയതേऽബലമ്| കുപ്യത്വാപ്തബലം ഭൂയഃ കാലേ ദോഷവിഷം തഥാ||൪൦||
वेगं कृत्वा विषं यद्वद्वाऽऽशये लीयतेऽबलम्| कुप्यत्वाप्तबलं भूयः काले दोषविषं तथा||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShamajvarasamprAptiH (41) · Śloka 41
ഏവം ജ്വരാഃ പ്രവര്തന്തേ വിഷമാഃ സന്തതാദയഃ| ദോഷഃ പ്രവര്ത്തതേ തേഷാം സ്വേ കാലേ ജ്വരയന് ബലീ| നിവര്ത്തതേ പുനശ്ചൈഷ പ്രത്യനീകബലാബലഃ||൪൧||
एवं ज्वराः प्रवर्तन्ते विषमाः सन्ततादयः| दोषः प्रवर्त्तते तेषां स्वे काले ज्वरयन् बली| निवर्त्तते पुनश्चैष प्रत्यनीकबलाबलः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lInadoShajvarasya kArshyAdikRutatvam (42) · Śloka 42
ക്ഷീണേ ദോഷേ ജ്വരഃ സൂക്ഷ്മോ രസാദിഷ്വേവ ലീയതേ| ലീനത്വാത് കാര്ശ്യവൈവര്ണ്യജാഡ്യാദീനാധാതി സഃ||൪൨||
क्षीणे दोषे ज्वरः सूक्ष्मो रसादिष्वेव लीयते| लीनत्वात् कार्श्यवैवर्ण्यजाड्यादीनाधाति सः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcamadine jvarAsambhave hetuH (43) · Śloka 43
അതിലീനോऽതിമന്ദത്വാദ്ഭവത്യാഹ്നി ന പഞ്ചമേ||൪൩||
अतिलीनोऽतिमन्दत्वाद्भवत्याह्नि न पञ्चमे||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana santatajvaraH (44) · Śloka 44
ദോഷോ രക്താശ്രയാഃ പ്രായഃ കരോതി സന്തതം ജ്വരമ്| അഹോരാത്രസ്യ സ ദ്വി സ്യാത്........................||൪൪||
दोषो रक्ताश्रयाः प्रायः करोति सन्ततं ज्वरम्| अहोरात्रस्य स द्वि स्यात्........................||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anyedyuShkajvaraH (45) · Śloka 45
............................സകൃദന്യേദ്യുരാശ്രിതഃ| തസ്മിന് മാംസവഹാ നാഡീ.............................||൪൫||
............................सकृदन्येद्युराश्रितः| तस्मिन् मांसवहा नाडी.............................||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tRutIyakajvaraH (46) · Śloka 46
............................ മേദോനാഡീസ്തൃതീയകേ| ഗ്രാഹീ പിത്താനിലാന്മൂര്ധ്നസ്ത്രികസ്യ കഫപിത്തതഃ| സ പൃഷ്ഠസ്യാനിലകഫാത്സ ചൈകാഹാന്തരഃ സ്മൃതഃ||൪൬||
............................ मेदोनाडीस्तृतीयके| ग्राही पित्तानिलान्मूर्ध्नस्त्रिकस्य कफ़पित्ततः| स पृष्ठस्यानिलकफ़ात्स चैकाहान्तरः स्मृतः||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakajvaraH (47) · Śloka 47
ചതുര്ഥകോ മലേ മേദോ മജ്ജാസ്ഥ്യന്യതമസ്ഥിതേ| മജ്ജസ്ഥ ഏവേത്യപരേ പ്രഭാവം സ തു ദര്ശയേത്| ദ്വിധാ കഫേന ജങ്ഘാഭ്യാം പ്രഥമം ശിരസോऽനിലാത്| ഗമ്ഭീരധാതുചാരിത്വാത് സന്നിപാതേന സമ്ഭവാത്| തുല്യോച്ഛ്രായാച്ച ദോഷാണാം ദുശ്ചികിത്സ്യശ്ചതുര്ഥകഃ||൪൭||
चतुर्थको मले मेदो मज्जास्थ्यन्यतमस्थिते| मज्जस्थ एवेत्यपरे प्रभावं स तु दर्शयेत्| द्विधा कफ़ेन जङ्घाभ्यां प्रथमं शिरसोऽनिलात्| गम्भीरधातुचारित्वात् सन्निपातेन सम्भवात्| तुल्योच्छ्रायाच्च दोषाणां दुश्चिकित्स्यश्चतुर्थकः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caturthakaviparyayajvaraH (48) · Śloka 48
അസ്ഥിനജ്ജോഭയഗതേ ചൌര്ഥകവിപര്യ്യയഃ| ത്രിധാ ദ്വയഹം ജ്വരയതി ദിനമേകം തു മുഞ്ചതി||൪൮||
अस्थिनज्जोभयगते चौर्थकविपर्य्ययः| त्रिधा द्वयहं ज्वरयति दिनमेकं तु मुञ्चति||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShAdibalAbalavatvena jvarasambhavaH (49) · Śloka 49
ബലാബലേന ദോഷാണാമന്നചേഷ്ടാദിജന്മനാ| ജ്വരഃ സ്യാന്മനസസ്തദ്വത്കര്മണശ്ച തദാ തദാ||൪൯||
बलाबलेन दोषाणामन्नचेष्टादिजन्मना| ज्वरः स्यान्मनसस्तद्वत्कर्मणश्च तदा तदा||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasadhAtugatajvaralakShaNam (50) · Śloka 50
ഉത്ക്ലേശോ ഗോഉരവം ദൈന്യം ഭങ്ഗോऽങ്ഗാനാം വിജൃമ്ഭണമ്| അരോചകോ വമിഃ സാദഃ സര്വസ്മിന് രസഗേ ജ്വരേ||൫൦||
उत्क्लेशो गोउरवं दैन्यं भङ्गोऽङ्गानां विजृम्भणम्| अरोचको वमिः सादः सर्वस्मिन् रसगे ज्वरे||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktagatajvaralakShaNam (51) · Śloka 51
രക്തനിഷ്ഠീവനമ് തൃഷ്ണാ രക്തോഷ്ണപിടകോദ്ഗമഃ| ദാഹാരാഗഭ്രമമദപ്രലാപാ രക്തസംശ്രിതേ||൫൧||
रक्तनिष्ठीवनम् तृष्णा रक्तोष्णपिटकोद्गमः| दाहारागभ्रममदप्रलापा रक्तसंश्रिते||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagatajvaralakShaNam (52) · Śloka 52
തൃഡ്ഗ്ലാനിഃ സൃഷ്ടവര്ചസ്ത്വഗര്ന്ദാഹോ ഭ്രമസ്തമഃ| ദോഉര്ഗന്ധ്യം ഗാത്രവിക്ഷേപോ മാംസസ്ഥേ...........||൫൨||
तृड्ग्लानिः सृष्टवर्चस्त्वगर्न्दाहो भ्रमस्तमः| दोउर्गन्ध्यं गात्रविक्षेपो मांसस्थे...........||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana medogatajvaralakShaNam (53) · Śloka 53
.............................. മേദസി സ്ഥിതേ| സ്വേദോऽതിതൃഷ്ണാ വമനം സ്വഗന്ധസ്യാऽസഹിഷ്ണുതാ| പ്രലാപോ ഗ്ലാനിരുചിഃ..........................||൫൩||
.............................. मेदसि स्थिते| स्वेदोऽतितृष्णा वमनं स्वगन्धस्याऽसहिष्णुता| प्रलापो ग्लानिरुचिः..........................||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthigatajvaralakShaNam (54) · Śloka 54
.............. അസ്ഥിസ്ഥേ ത്വസ്ഥിഭേദബനമ്| ദോഷപ്രവൃത്തിരൂര്ധ്വാധഃ ശ്വാസാങ്ഗക്ഷേപകൂജനമ്||൫൪||
.............. अस्थिस्थे त्वस्थिभेदबनम्| दोषप्रवृत्तिरूर्ध्वाधः श्वासाङ्गक्षेपकूजनम्||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana majjagatajvaralakShaNam (55) · Śloka 55
അന്തര്ദാഹോ ബഹിശ്ശൈത്യം ശ്വാസോ ഹിധ്മാ ച മജ്ജനേ||൫൫||
अन्तर्दाहो बहिश्शैत्यं श्वासो हिध्मा च मज्जने||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukragatajvaralakShaNam (56) · Śloka 56
തമസോദര്ശനം മര്മച്ഛേദനം സ്തബ്ധമേഢ്രതാ| ശുക്രപ്രവൃത്തിര്മൃത്യുശ്ച ജായതേ ശുക്രസംശ്രയേ||൫൬||
तमसोदर्शनं मर्मच्छेदनं स्तब्धमेढ्रता| शुक्रप्रवृत्तिर्मृत्युश्च जायते शुक्रसंश्रये||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAtugatajvarANAM duHsAdhyatvam (57) · Śloka 57
ഉത്തരോത്തരദുഃസാധ്യാഃ പഞ്ചാത്രാऽന്ത്യോഉ തു വര്ജയേത്||൫൭||
उत्तरोत्तरदुःसाध्याः पञ्चात्राऽन्त्योउ तु वर्जयेत्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pralepakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
പ്രലിമ്പന്നിവ ഗാത്രാണി ശ്ലേഷ്മണാ ഗൌരവേണ ച| മന്ദജ്വരഃ പ്രലേപസ്തു സശീതഃ സ്യാത്പ്രലേപകഃ|൫൮|
प्रलिम्पन्निव गात्राणि श्लेष्मणा गौरवेण च| मन्दज्वरः प्रलेपस्तु सशीतः स्यात्प्रलेपकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtabalAsakajvara lakShaNam (58) · Śloka 58
നിത്യം മന്ദജ്വരോ രൂക്ഷഃ ശീതഃ കൃച്ഛ്രേണ സിധ്യതി| സ്തബ്ധാങ്ഗഃ ശ്ലേഷ്മഭൂയിഷ്ഠോ ഭവേദ്വാതവലാസകഃ|൫൮|
नित्यं मन्दज्वरो रूक्षः शीतः कृच्छ्रेण सिध्यति| स्तब्धाङ्गः श्लेष्मभूयिष्ठो भवेद्वातवलासकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hAridrakajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ഹരിദ്രാഭേകവര്ണാഭസ്തദ്വര്ണഃ യഃ പ്രമേഹതി| സ വൈ ഹാരിദ്രകോ നാമ ജ്വരഭേദോऽന്തകഃ സ്മൃതഃ|൫൮|
हरिद्राभेकवर्णाभस्तद्वर्णः यः प्रमेहति| स वै हारिद्रको नाम ज्वरभेदोऽन्तकः स्मृतः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
കഫവാതോഉ സമോഉ യസ്യ ഹീനപിത്തസ്യ ദേഹിനിഃ| തീക്ഷ്ണോ വാ യദി മന്ദോ ജായതേ രാത്രികോ ജ്വരഃ|൫൮|
कफ़वातोउ समोउ यस्य हीनपित्तस्य देहिनिः| तीक्ष्णो वा यदि मन्दो जायते रात्रिको ज्वरः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarAtrikajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ദിവാകരാ പീതബലേ വ്യായാമാച്ച വിശോഷിതേ| ശരീരേ നിയതം വാതാജ്ജ്വരഃ സ്യാത് പൂര്വരാത്രികഃ|൫൮|
दिवाकरा पीतबले व्यायामाच्च विशोषिते| शरीरे नियतं वाताज्ज्वरः स्यात् पूर्वरात्रिकः|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
ആമാശയേ യദാ ദുഷ്ടേ ശ്ലേഷ്മപിത്തേ വ്യവസ്ഥിതേ| തദാര്ധം ശീതലം ദേഹേ ത്വര്ധഞ്ചോഷ്ണം പ്രജായതേ|൫൮|
आमाशये यदा दुष्टे श्लेष्मपित्ते व्यवस्थिते| तदार्धं शीतलं देहे त्वर्धञ्चोष्णं प्रजायते|५८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dAhajvaralakShaNam (58) · Śloka 58
കായേ പിത്തം യദാ ശ്ലേഷ്മാ ചാന്തേ വ്യവസ്ഥിതഃ| ഊഷ്ണത്വം തേന ദേഹസ്യ ശീതത്വം കരപാദയോഃ||൫൮||
काये पित्तं यदा श्लेष्मा चान्ते व्यवस्थितः| ऊष्णत्वं तेन देहस्य शीतत्वं करपादयोः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvaramokShakAlIna lakShaNAni (59) · Śloka 59
ധാതൂന് പ്രക്ഷോഭയന് ദോഷോ മോക്ഷകാലേ വിലീയതേ| തതോ നരഃ ശ്വസന് സ്വിദ്യന് കൂജന് വമതി ചേഷ്ടതേ| വേപതേ പ്രലപത്യുഷ്ണൈശ്ശീതൈശ്ചാऽങ്ഗൈര്ഹതപ്രഭഃ| വിസംജ്ഞോ ജ്വരവേഗാര്ത്തഃ സക്രോധ ഇവ വീക്ഷതേ| സദോഷശബ്ദം ച ശകൃദ്ദ്രവം സൃജതി വേഗവത്||൫൯||
धातून् प्रक्षोभयन् दोषो मोक्षकाले विलीयते| ततो नरः श्वसन् स्विद्यन् कूजन् वमति चेष्टते| वेपते प्रलपत्युष्णैश्शीतैश्चाऽङ्गैर्हतप्रभः| विसंज्ञो ज्वरवेगार्त्तः सक्रोध इव वीक्षते| सदोषशब्दं च शकृद्द्रवं सृजति वेगवत्||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vigatajvaralakShaNAni (60-61) · Śloka 61
ദേഹോ ലഘുവ്യപഗതക്ലമമോഹതാപഃ പാകോ മുഖേ കരണസോഉഷ്ഠവമവ്യഥത്വമ്| സ്വേദഃ ക്ഷവഃ പ്രകൃതിയോഗിമനോऽന്നലിപ്സാ കണ്ഡൂശ്ച മൂര്ധ്നി വിഗതജ്വരലക്ഷണാനി||൬൦|| ഇതി വൈദ്യപതിസിംഹഗുപ്തസ്യ സൂനോര്വാഗ്ഭടസ്യ കൃതോഉ അഷ്ടാങ്ഗസംഗ്രഹസ്യ നിദാനസ്ഥാനോ ജ്വരനിദാനംനാമ ദ്വിതീയോऽധ്യായഃ||൬൧||
देहो लघुव्यपगतक्लममोहतापः पाको मुखे करणसोउष्ठवमव्यथत्वम्| स्वेदः क्षवः प्रकृतियोगिमनोऽन्नलिप्सा कण्डूश्च मूर्ध्नि विगतज्वरलक्षणानि||६०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहस्य निदानस्थानो ज्वरनिदानंनाम द्वितीयोऽध्यायः||६१||
🔊 Audio coming soon