Adhikarana atha sarvaroganidAnaM nAma prathamo~adhyAyaH| pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః సర్వరోగనిదానం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः सर्वरोगनिदानं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugavarNanam (2) · Śloka 2
ఇహ కృతయుగే విగతరాగద్వేషాదిద్వంద్వా జితలో భక్రోధశ్రమ క్లమాలస్యభయా నిష్పరిగ్రహాః పురుశఃఆ బభూవుః| తేషాం పుణ్యబలేన పృథివ్యాదీనాం సర్వగుణసముదాయాదచింత్యరసవీర్య్యా దిసముదితాని సస్యాన్యోషధయశ్చాసన్| తే తాని జితేంద్రయత్వాత్ కాలే మాత్రయా చోపయుంజానాః సత్యార్జవానృశంస్యాదిగుణయోగాచ్చ సురసదృశతేజసో రుపాకృతిప్రమాణప్రసాదోపచయసంహననసత్వసారసంపన్నా దీర్ఘాయుషో నీరుజ్శ్చ బభూవుః||2||
इह कृतयुगे विगतरागद्वेषादिद्वन्द्वा जितलो भक्रोधश्रम क्लमालस्यभया निष्परिग्रहाः पुरुशःआ बभूवुः| तेषां पुण्यबलेन पृथिव्यादीनां सर्वगुणसमुदायादचिन्त्यरसवीर्य्या दिसमुदितानि सस्यान्योषधयश्चासन्| ते तानि जितेन्द्रयत्वात् काले मात्रया चोपयुञ्जानाः सत्यार्जवानृशंस्यादिगुणयोगाच्च सुरसदृशतेजसो रुपाकृतिप्रमाणप्रसादोपचयसंहननसत्वसारसम्पन्ना दीर्घायुषो नीरुज्श्च बभूवुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugApagame rogasambhavakAraNam (3) · Śloka 3
భ్రశ్యతి తు కృతయుగే యుగస్వభావాత్ క్రమేణ పరిహీయ మాణసర్వగుణేషు పృథివ్యాదిషు శరీరేషు చ ధర్మాతిక్రమా పురుషేష్వవశ్యంభావినో నిరపేక్షరూక్షాభిరుపేక్షితా దేవతా భిర్జ్వరాదయః ప్రాదురభూవన్నితి సర్వరోగాణాం సామాన్యతః సంభవః||3||
भ्रश्यति तु कृतयुगे युगस्वभावात् क्रमेण परिहीय माणसर्वगुणेषु पृथिव्यादिषु शरीरेषु च धर्मातिक्रमा पुरुषेष्ववश्यम्भाविनो निरपेक्षरूक्षाभिरुपेक्षिता देवता भिर्ज्वरादयः प्रादुरभूवन्निति सर्वरोगाणां सामान्यतः सम्भवः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kRutayugavarNanam (2) · Śloka 2
ఇహ కృతయుగే విగతరాగద్వేషాదిద్వంద్వా జితలో భక్రోధశ్రమ క్లమాలస్యభయా నిష్పరిగ్రహాః పురుశఃఆ బభూవుః| తేషాం పుణ్యబలేన పృథివ్యాదీనాం సర్వగుణసముదాయాదచింత్యరసవీర్య్యా దిసముదితాని సస్యాన్యోషధయశ్చాసన్| తే తాని జితేంద్రయత్వాత్ కాలే మాత్రయా చోపయుంజానాః సత్యార్జవానృశంస్యాదిగుణయోగాచ్చ సురసదృశతేజసో రుపాకృతిప్రమాణప్రసాదోపచయసంహననసత్వసారసంపన్నా దీర్ఘాయుషో నీరుజ్శ్చ బభూవుః||2||
इह कृतयुगे विगतरागद्वेषादिद्वन्द्वा जितलो भक्रोधश्रम क्लमालस्यभया निष्परिग्रहाः पुरुशःआ बभूवुः| तेषां पुण्यबलेन पृथिव्यादीनां सर्वगुणसमुदायादचिन्त्यरसवीर्य्या दिसमुदितानि सस्यान्योषधयश्चासन्| ते तानि जितेन्द्रयत्वात् काले मात्रया चोपयुञ्जानाः सत्यार्जवानृशंस्यादिगुणयोगाच्च सुरसदृशतेजसो रुपाकृतिप्रमाणप्रसादोपचयसंहननसत्वसारसम्पन्ना दीर्घायुषो नीरुज्श्च बभूवुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarotpattI rUpa~jca (4) · Śloka 4
జ్వరస్తు స్థాణుశాపాత్ ప్రాచేతసత్వముపాగతస్య ప్రాజాపతేః క్రతౌ భాగమపరికల్పయేతస్తాద్వినాశార్థం పర్వజన్మావమాని తయా రుద్రాణ్యా ప్రేరితస్య పశుపతేర్దివ్యమబ్దసహస్త్రం పరి- రక్షితవతః క్రోధమితిచిరకాలసంభృతో వ్రతాంతే రోషాగ్నిః కింకరరూపేణ కిలపిండితమూర్త్తిర్వీరభద్రనామా భస్మప్రహర- ణస్త్రిశిరోఽభిబాహుపాదః పింగలలోచనో దంష్ట్రీ శంకుకర్ణః కృష్ణతనురుత్తమాంగాన్నిశ్చాచార||4||
ज्वरस्तु स्थाणुशापात् प्राचेतसत्वमुपागतस्य प्राजापतेः क्रतोउ भागमपरिकल्पयेतस्ताद्विनाशार्थं पर्वजन्मावमानि तया रुद्राण्या प्रेरितस्य पशुपतेर्दिव्यमब्दसहस्त्रं परि- रक्षितवतः क्रोधमितिचिरकालसम्भृतो व्रतान्ते रोषाग्निः किङ्कररूपेण किलपिण्डितमूर्त्तिर्वीरभद्रनामा भस्मप्रहर- णस्त्रिशिरोऽभिबाहुपादः पिङ्गललोचनो दंष्ट्री शङ्कुकर्णः कृष्णतनुरुत्तमाङ्गान्निश्चाचार||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya shivaM prati gamanam (5) · Śloka 5
స దేవీవినిర్మితయా సహ భద్రకాల్యా ప్రతిరోమకూపమ- భినిః సృతైర్వివిధవికృతాకృతిభిరనంతైర్భయానకవాక్య- క్రియావపుర్భిరనుచరైః పరివృతశ్ఛతుర్యుగాంతకరకాలాంభోద- సహస్రనినదోఽనునాదయన్ రోదసీ జ్వాలాగర్భేణ పరీతః కలకలారావేణ మహాభూతసంప్లవకారిణా విధాయ దానవబధమశ్వమేధాధ్వరవిధ్వంసనం చ ప్రాంజలిర్విజ్ఞాపయామాస శివం||5||
स देवीविनिर्मितया सह भद्रकाल्या प्रतिरोमकूपम- भिनिः सृतैर्विविधविकृताकृतिभिरनन्तैर्भयानकवाक्य- क्रियावपुर्भिरनुचरैः परिवृतश्छतुर्युगान्तकरकालाम्भोद- सहस्रनिनदोऽनुनादयन् रोदसी ज्वालागर्भेण परीतः कलकलारावेण महाभूतसम्प्लवकारिणा विधाय दानवबधमश्वमेधाध्वरविध्वंसनं च प्राञ्जलिर्विज्ञापयामास शिवम्||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya shivaM prati vij~japtiH (3) · Śloka 3
శివీభూతోఽసి దేవ-దేవ| దేవైః పితామహప్రభృతిభిర్జగతః పిత్రా చ ధాత్రాఽభిష్టూయమానః| సంప్రత్యహం కిం కరవాణీతి ?||3||
शिवीभूतोऽसि देव-देव| देवैः पितामहप्रभृतिभिर्जगतः पित्रा च धात्राऽभिष्टूयमानः| सम्प्रत्यहं किं करवाणीति ?||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shivasyA~a~aj~jA (6) · Śloka 6
తం శూలీ క్రోధమాదిదేశ| యస్మాత్ త్రిదశైరప్యజయ్య! మత్క్రోధ! వ్రతవిఘ్నం చకీషుర్దైత్యసైన్యం దక్షో దక్షహవ్యంచ త్వయా జీర్ణమతో జగతోఽస్య సస్థావరస్య జ్వరయితా| జ్వరో భవాన్ భవతు| త్వం హి సర్వరోగాణాం ప్రథమః ప్రవరో జన్మమరణేషు తమోమయతయా మహామోహః ప్రాగ్జన్మనో విస్మారయితాఽపచారాంతరేషు చోష్మా- యమాణత్వాత్ సంతాపాత్మా ద్వయేష్వపి ధ్రువో జ్వరో భవేతి||6||
तं शूली क्रोधमादिदेश| यस्मात् त्रिदशैरप्यजय्य! मत्क्रोध! व्रतविघ्नं चकीषुर्दैत्यसैन्यं दक्षो दक्षहव्यञ्च त्वया जीर्णमतो जगतोऽस्य सस्थावरस्य ज्वरयिता| ज्वरो भवान् भवतु| त्वं हि सर्वरोगाणां प्रथमः प्रवरो जन्ममरणेषु तमोमयतया महामोहः प्राग्जन्मनो विस्मारयिताऽपचारान्तरेषु चोष्मा- यमाणत्वात् सन्तापात्मा द्वयेष्वपि ध्रुवो ज्वरो भवेति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvarasya sarvatovicaraNaM nAmAni ca (2) · Śloka 2
సోఽయమేవముమాపతినాఽనుగృహీతో నానానామభిః సర్వతో- ఽనుభువి విచరతి| తద్యథా-పాకలో గజేష్వభితాపో వాజిష్వలర్కః కుక్కురేష్వింద్రమదో జలజేషు జ్యోతిరోష- ధీషు చూర్ణకోధాన్యేష్వప్సు నీలికా భూమావుషరో మనుష్యేషు జ్వర ఇతి||2||
सोऽयमेवमुमापतिनाऽनुगृहीतो नानानामभिः सर्वतो- ऽनुभुवि विचरति| तद्यथा-पाकलो गजेष्वभितापो वाजिष्वलर्कः कुक्कुरेष्विन्द्रमदो जलजेषु ज्योतिरोष- धीषु चूर्णकोधान्येष्वप्सु नीलिका भूमावुषरो मनुष्येषु ज्वर इति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jvareNa saha jAtA rogAH, raktapittagulmAdisambhavaprakArAdi ca (7) · Śloka 7
తత్సహజాశ్ఛారోకాంగమర్దశిరోవ్యథాభ్రమక్లమగ్లానితృష్ణా- సంతాపాదయః| తత్సంతాపాచ్చ రక్తపిత్తం| తత్రైవ చ యజ్ఞే క్రోధభయాభిభూతానాం పరితో విద్ర్వతాం లంఘనప్లవనా- ద్యైర్దేహవిక్షోభణైర్గుల్మవిద్రధివృద్ధిజఠరాదయో హైఃప్రాశా- న్మేహకుష్ఠార్శః శోఫాతీసారాదయో భయోత్రాసశోకాశుచి- సంస్పర్శైరున్మాదాపస్మారగ్రహాదయో రోహిణ్యతిప్రసంగాచ్ఛేషదుహి- త్రసంభోగకృతాశ్ఛ ప్రజాపతిక్రోధాన్నక్షత్రరాజస్య రాజయక్ష్మా తత్సహోద్భవాశ్ఛ కాసశ్వాసాదయః| సోఽపి హి న వినా జ్వరేణానుబధ్నాతీతి సకలోఽపి రోగగ్రామో జ్వరపూర్వకో జ్వరశబ్దవాచ్యో వా||7||
तत्सहजाश्छारोकाङ्गमर्दशिरोव्यथाभ्रमक्लमग्लानितृष्णा- सन्तापादयः| तत्सन्तापाच्च रक्तपित्तम्| तत्रैव च यज्ञे क्रोधभयाभिभूतानां परितो विद्र्वतां लङ्घनप्लवना- द्यैर्देहविक्षोभणैर्गुल्मविद्रधिवृद्धिजठरादयो हैःप्राशा- न्मेहकुष्ठार्शः शोफातीसारादयो भयोत्रासशोकाशुचि- संस्पर्शैरुन्मादापस्मारग्रहादयो रोहिण्यतिप्रसङ्गाच्छेषदुहि- त्रसम्भोगकृताश्छ प्रजापतिक्रोधान्नक्षत्रराजस्य राजयक्ष्मा तत्सहोद्भवाश्छ कासश्वासादयः| सोऽपि हि न विना ज्वरेणानुबध्नातीति सकलोऽपि रोगग्रामो ज्वरपूर्वको ज्वरशब्दवाच्यो वा||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogoparyAyAH tannishcyApAyAshca (8) · Śloka 8
జ్వరస్తమో వికార ఆతంకః పాప్మా గదో వ్యాధిరాబాధో దుఃఖమామయో యక్ష్మా రోగ ఇత్యనర్థాంతరం| తత్ర రుజతీతి రోగః| తస్యోపలబ్ధినిదానపూర్వరూపరూపోపశయసంప్రాప్తి- భిః||8||
ज्वरस्तमो विकार आतङ्कः पाप्मा गदो व्याधिराबाधो दुःखमामयो यक्ष्मा रोग इत्यनर्थान्तरं| तत्र रुजतीति रोगः| तस्योपलब्धिनिदानपूर्वरूपरूपोपशयसम्प्राप्ति- भिः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogANAM sAmAnyakAraNam (9) · Śloka 9
తత్ర నిదానం వాయ్వాదిప్రకోపః| తస్య పునరహితాహారవిహార- సేవా||9||
तत्र निदानं वाय्वादिप्रकोपः| तस्य पुनरहिताहारविहार- सेवा||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nidAnaparyAyAH (10) · Śloka 10
నిదానపర్య్యాయాస్తు హేతుర్నిమిత్తమాయతనం కారకః కర్త్తా కారణం ప్రత్యయః సముత్తానం మూలం యోనిరితి||10||
निदानपर्य्यायास्तु हेतुर्निमित्तमायतनं कारकः कर्त्ता कारणं प्रत्ययः समुत्तानं मूलं योनिरिति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pUrvarUpanirUpaNam (11) · Śloka 11
పూర్వరూపం నామ యేన భావివ్యాధివిశేషో విజ్ఞాయతే న తు దోషవిశేషః| తద్ధ్యుత్పత్స్యమానస్య వ్యాధేరల్పత్వాదవ్యక్తం రూపం||11||
पूर्वरूपं नाम येन भाविव्याधिविशेषो विज्ञायते न तु दोषविशेषः| तद्ध्युत्पत्स्यमानस्य व्याधेरल्पत्वादव्यक्तं रूपम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpanirUpaNam (12) · Śloka 12
స్పష్టం పునా రూపం||12||
स्पष्टं पुना रूपम्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rUpaparyAyAH (13) · Śloka 13
తస్య శబ్దాంతరాణి లింగమాకృతిర్లక్షణం చిహ్నం సంస్థానం వ్యంజనమితి||13||
तस्य शब्दान्तराणि लिङ्गमाकृतिर्लक्षणं चिह्नं संस्थानं व्यञ्जनमिति||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upashayAnupashayanirUpaNam (14) · Śloka 14
ఉపశయో హేతువ్యాధివిపరీతైర్విపరీతార్థకారిభిశ్ఛౌషధా- హారవిహారైః సుఖానుబంధః| స హి వ్యాధిసాత్మ్యసంజ్ఞః| తద్విపరీతోఽనుపశయః| ఏతేన దేశకాలౌ వ్యాఖ్యాతౌ||14||
उपशयो हेतुव्याधिविपरीतैर्विपरीतार्थकारिभिश्छोउषधा- हारविहारैः सुखानुबन्धः| स हि व्याधिसात्म्यसंज्ञः| तद्विपरीतोऽनुपशयः| एतेन देशकालोउ व्याख्यातोउ||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptivivaraNam (15) · Śloka 1
సంప్రాప్తిః పునరేవందుష్టో దోషస్తేన చైవమారబ్ధో వ్యాధిః||1||
सम्प्राप्तिः पुनरेवंदुष्टो दोषस्तेन चैवमारब्धो व्याधिः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApteH paryAyAH (16) · Śloka 16
తత్పర్యాయా జాతిరాగతిర్నివృత్తిర్నిష్పత్తిరితి||16||
तत्पर्याया जातिरागतिर्निवृत्तिर्निष्पत्तिरिति||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprApterbhedAH (17) · Śloka 17
సా సంఖయావికల్పప్రాధాన్యబలకాలవిశేషైర్భిద్యతే||17||
सा सङ्खयाविकल्पप्राधान्यबलकालविशेषैर्भिद्यते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sa~gkhyAvyAkhyA (18) · Śloka 18
తత్ర సంఖయా తావదష్టౌ జ్వరాస్త్రివిధం రక్తపిత్తం పంచ కాసా ఇతి||18||
तत्र सङ्खया तावदष्टोउ ज्वरास्त्रिविधं रक्तपित्तं पञ्च कासा इति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikalpavivaraNam (19) · Śloka 19
వికల్పః సమవేతానాం దోషాణామంశాంశికల్పనా||19||
विकल्पः समवेतानां दोषाणामंशांशिकल्पना||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAdhAnyasya nirUpaNam (20) · Śloka 1
ప్రాధాన్యం వ్యాధీనామనుబంధ్యనుబంధకభేదాత్తరతమయోగాద్వా||1||
प्राधान्यं व्याधीनामनुबन्ध्यनुबन्धकभेदात्तरतमयोगाद्वा||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balanirUpaNam (21) · Śloka 21
దోషాణాం బలాబలవిశేషో హేత్వాదికార్త్స్న్యాఽవయవిభావనయా||21||
दोषाणां बलाबलविशेषो हेत्वादिकार्त्स्न्याऽवयविभावनया||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlavivaraNam (22) · Śloka 22
కాలవిశేషః పునర్దోషాణామృత్వరహోరాత్ర్యాహారసమయనియతః ప్రకోప ఇతి||22||
कालविशेषः पुनर्दोषाणामृत्वरहोरात्र्याहारसमयनियतः प्रकोप इति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upasaMhAraH (23) · Śloka 23
ఏతావతైవ సమాసతః కథితో నిదానార్థః| విస్తరేణ తు యథాస్వం ప్రతిరోగముపదేక్ష్యతే||23||
एतावतैव समासतः कथितो निदानार्थः| विस्तरेण तु यथास्वं प्रतिरोगमुपदेक्ष्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtasya prakopakAraNAni (24) · Śloka 24
అథ తిక్తకటుకకషాయరూక్షలఘుశీతవిష్టంభివిరూఢ- కతృణధన్యకలాయచణకకరీరతుంబకాలింగచిర్భిటబిస- శాలూకజాంబవతిందుకహీనశుష్కప్రమితతృషితాశనక్షుధి- తాంబుపానాఽసృక్క్షయవిరేచనాదికర్మాతియోగవేగవిధా- రణోదీరణరాత్రిజాగరణప్రవాతవ్యవాయవ్యాయామబలబద్యుద్ధ- నిగ్రహాతిఖచాపకర్షణాఽత్యుచ్చవిషమలంఘనాఽధ్వాఽధ్య- యనధావనసలిలతరణాభిద్యాతదభ్యగోవాజిగజనిగ్రహాఽశ్మ- శిలాలోహకాష్ఠోత్క్షేపవిక్షేపభ్రమణచాలనగాఢోచ్ఛాదన- పరాఘాతనాదిసాహసభయశోకోత్కంఠాదిభిరతిసేవితైర్గ్రీష్మ- వర్షాఽపరాహ్ణపరరాత్రాఽఽహారపరిణామాంతేషు చ వాయుః ప్రకోప- మాపద్యతే||24||
अथ तिक्तकटुककषायरूक्षलघुशीतविष्टम्भिविरूढ- कतृणधन्यकलायचणककरीरतुम्बकालिङ्गचिर्भिटबिस- शालूकजाम्बवतिन्दुकहीनशुष्कप्रमिततृषिताशनक्षुधि- ताम्बुपानाऽसृक्क्षयविरेचनादिकर्मातियोगवेगविधा- रणोदीरणरात्रिजागरणप्रवातव्यवायव्यायामबलबद्युद्ध- निग्रहातिखचापकर्षणाऽत्युच्चविषमलङ्घनाऽध्वाऽध्य- यनधावनसलिलतरणाभिद्यातदभ्यगोवाजिगजनिग्रहाऽश्म- शिलालोहकाष्ठोत्क्षेपविक्षेपभ्रमणचालनगाढोच्छादन- पराघातनादिसाहसभयशोकोत्कण्ठादिभिरतिसेवितैर्ग्रीष्म- वर्षाऽपराह्णपररात्राऽऽहारपरिणामान्तेषु च वायुः प्रकोप- मापद्यते||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittasa prakopakAraNAni (25) · Śloka 25
కట్వమ్లలవణక్షారోష్ణతీక్ష్ణవిదాహిశుజ్తశాండాకీమద్య- మూత్రమస్తుదధిధాన్యామ్లతైలకులత్థమాషనిష్పావతిలాన్న- కట్వరకుఠేరకాదివర్గామామ్రాతకామ్లీకాపీలుభల్లాత- కాస్థిలాంగలికామరచితపాగ్నిరజోధూమక్రోధేర్ష్యాఽజీర్ణ- మైథునోపగమనాదిభిర్వర్షాశరన్మధ్యందినార్ధరాత్రాహారవిదాహ- కాలేషు చ పిత్తం||25||
कट्वम्ललवणक्षारोष्णतीक्ष्णविदाहिशुज्तशाण्डाकीमद्य- मूत्रमस्तुदधिधान्याम्लतैलकुलत्थमाषनिष्पावतिलान्न- कट्वरकुठेरकादिवर्गामाम्रातकाम्लीकापीलुभल्लात- कास्थिलाङ्गलिकामरचितपाग्निरजोधूमक्रोधेर्ष्याऽजीर्ण- मैथुनोपगमनादिभिर्वर्षाशरन्मध्यन्दिनार्धरात्राहारविदाह- कालेषु च पित्तम्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaprakopakAraNAni (26) · Śloka 26
మధురామ్లలవణస్నిగ్ధగురుశీతపిచ్ఛిలాభిష్యందినవాన్న- పిష్టపృథుకస్థూలభక్ష్యష్కుల్యామక్షీరకీలాటమోరటకూచీ- కాతక్రపిండకపియూషేక్షురసఫాణితగుడానూపపిశితమోచ- ఖర్జూరభవ్యనాలికేలనిశాంబుపానాత్యంబుపానాతిసంత- ర్పణభుక్తమాత్రదివాస్వప్నకాలాతిస్వప్నకాయవాడ్మనో- వ్యాపారానారంభానుపధానశయనావశ్యాయహర్షచ్ఛర్దివిధాత- విరేచనాద్యయోగదిభిః శిశిరవసంతపూర్వాహ్ణప్రదోషభుక్త- మాత్రేషు చ శ్లేష్మా||26||
मधुराम्ललवणस्निग्धगुरुशीतपिच्छिलाभिष्यन्दिनवान्न- पिष्टपृथुकस्थूलभक्ष्यष्कुल्यामक्षीरकीलाटमोरटकूची- कातक्रपिण्डकपियूषेक्षुरसफ़ाणितगुडानूपपिशितमोच- खर्जूरभव्यनालिकेलनिशाम्बुपानात्यम्बुपानातिसन्त- र्पणभुक्तमात्रदिवास्वप्नकालातिस्वप्नकायवाड्मनो- व्यापारानारम्भानुपधानशयनावश्यायहर्षच्छर्दिविधात- विरेचनाद्ययोगदिभिः शिशिरवसन्तपूर्वाह्णप्रदोषभुक्त- मात्रेषु च श्लेष्मा||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargajagadoShaprakopahetuH (27) · Śloka 27
ద్వయసంసర్గాత్ సంసర్గః||27||
द्वयसंसर्गात् संसर्गः||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sannipAtaprakopakAraNAni (28) · Śloka 28
సర్వేషాం తు మిశ్రీభావాత్తథాఽధ్యశనసమశనవిషమాశన- విరుద్ధాశనసంకీర్ణాశనవ్యాపన్నాంబుమద్యమందకదధియావక- యవసురాపిణ్యాకామమూలకసర్షశుష్కశాకవల్లూరకృశ- పిశితలకుచామఫలమృత్తికాభ్యవహారాన్నపరివర్త్తర్త్తువ్యా- పదసాత్మ్యౌషధిగంధఘ్రాణవిషపిటకావిషగరాభ్యవహారా- నార్త్తవదుర్దినగ్రహపీడాగ్రహావేశపురోవాతపర్వతోపశ్లేషరసా- యనస్నేహస్వేదవిరేచనాది మిథ్యాయోగేభ్యః పాపానాం చ కర్మ- ణామభ్యాసాత్పూర్వం కృతానాంచ పరిణామాత్స్త్రీణాం విషమ- ప్రసవాత్ప్రసూతానాంచ మిథ్యోపచారాత్ సన్నిపాతః||28||
सर्वेषां तु मिश्रीभावात्तथाऽध्यशनसमशनविषमाशन- विरुद्धाशनसङ्कीर्णाशनव्यापन्नाम्बुमद्यमन्दकदधियावक- यवसुरापिण्याकाममूलकसर्षशुष्कशाकवल्लूरकृश- पिशितलकुचामफ़लमृत्तिकाभ्यवहारान्नपरिवर्त्तर्त्तुव्या- पदसात्म्योउषधिगन्धघ्राणविषपिटकाविषगराभ्यवहारा- नार्त्तवदुर्दिनग्रहपीडाग्रहावेशपुरोवातपर्वतोपश्लेषरसा- यनस्नेहस्वेदविरेचनादि मिथ्यायोगेभ्यः पापानां च कर्म- णामभ्यासात्पूर्वं कृतानाञ्च परिणामात्स्त्रीणां विषम- प्रसवात्प्रसूतानाञ्च मिथ्योपचारात् सन्निपातः||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakaraNopasaMhAraH (29) · Śloka 1
ఇతి సామాన్యతః సర్వేషు రోగేషు దోషప్రకోపహేతురుక్త ఇతి||1||
इति सामान्यतः सर्वेषु रोगेषु दोषप्रकोपहेतुरुक्त इति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShANAM dehe prasaraH (30) · Śloka 2
భవంతి చాత్ర ప్రతిరోగమితి క్రుద్ధా రోగాధిష్ఠానగామినీః| రసాయనీః ప్రప్రద్యాఽఽశు దోషా దేహే వికుర్వతే||2||
भवन्ति चात्र प्रतिरोगमिति क्रुद्धा रोगाधिष्ठानगामिनीः| रसायनीः प्रप्रद्याऽऽशु दोषा देहे विकुर्वते||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AdAnAdinakShatreShu jAtasya vyAdheH kleshakArakatvaM mArakatvaM vA (31) · Śloka 31
ఆదానజన్మనిధనప్రత్యరాఖ్యవిపత్కరే| నక్షత్రే వ్యాధిరుత్పన్నః క్లేశాయ మరణాయ వా||31||
आदानजन्मनिधनप्रत्यराख्यविपत्करे| नक्षत्रे व्याधिरुत्पन्नः क्लेशाय मरणाय वा||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nakShatrAnurodhena jvarasya prashamaH mArakatvaM vA (32-33) · Śloka 33
జ్వరరస్తు జాతః షడ్రాత్రాదశ్వినీషు నివర్త్తతే| భరణీషు తు పంచహాత్సప్తాహాత్కృత్తికాసు తు| త్రిః సప్తరాత్రాద్థవారోహిణ్యామష్టరాత్రతః| ఏకాదశాద్వా దివసాన్మృగే షణ్ణవరాత్రయోః| పంచాహాన్మృత్యురార్ద్రాయాం త్రిపక్షే సంశయోఽథ వా| పునర్వసౌ ప్రవృత్తస్తు జ్వరోఽపైతి త్రయోదశాత్| దివసాత్సప్తవింశాద్వా ద్వయహాత్సప్తాహతోఽథ వా| పుష్యేశ్లేషాసు మరణం చిరేణాఽపి మఘాసు తు| అవశ్యం స్వాస్థ్యమాప్నోతి ద్వాదశాహాన్మృతో న చేత్| ఫాల్గున్యోః పూర్వయోర్మ్రుత్యురన్యయోశ్చ దినేఽష్టమే| నవమేఽహ్నేకవింశే వా జ్వరః సౌమ్యత్వమృచ్ఛతి| హస్తేన సప్తమే శాంతిశ్చిత్రామాయమష్టమేఽథ వా| పునశ్చిత్రాగమే స్వాతౌ దశాహాదథవా త్రిభిః| పక్షైర్మృత్యుం విశాఖాసు ద్వావింశేఽహని నిర్దిశేత్| నవమేఽహ్ని న చేచ్ఛాంతిమేత్రే మృత్యుస్తతః పరం| జ్యేష్ఠాయాం పంచమే మృత్యురూర్ధ్వం వా ద్వాదశాత్సుఖం| స్వాస్థ్యం దశాహాన్ములే తు త్రిసప్తాహేఽథవా గతే| పూర్వాషాఢాసు నవమే తతోఽన్యాసు తు మాసతః| అష్టాభిరథవా మాసైర్నవభిర్వా భవేచ్ఛివం| ఆజ్యేష్ఠాహాద్ధనిష్ఠాసు ద్వాదశాద్వారుణేషు తు| షడహే ద్వాదశాహే వా మృత్యుర్భాద్రపదాసు తు| ఉత్తరాసు త్రిసప్తాహాత్ ప్రశమో రేవతీషు చ| చతురాత్రేఽష్టరాత్రే వా క్షేమమిత్యాఽఽహ గౌతమః||32|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాం నిదానస్థానే సర్వరోగనిదానంనామ ప్రథమోఽధ్యాయః||33||
ज्वररस्तु जातः षड्रात्रादश्विनीषु निवर्त्तते| भरणीषु तु पञ्चहात्सप्ताहात्कृत्तिकासु तु| त्रिः सप्तरात्राद्थवारोहिण्यामष्टरात्रतः| एकादशाद्वा दिवसान्मृगे षण्णवरात्रयोः| पञ्चाहान्मृत्युरार्द्रायां त्रिपक्षे संशयोऽथ वा| पुनर्वसोउ प्रवृत्तस्तु ज्वरोऽपैति त्रयोदशात्| दिवसात्सप्तविंशाद्वा द्वयहात्सप्ताहतोऽथ वा| पुष्येश्लेषासु मरणं चिरेणाऽपि मघासु तु| अवश्यं स्वास्थ्यमाप्नोति द्वादशाहान्मृतो न चेत्| फ़ाल्गुन्योः पूर्वयोर्म्रुत्युरन्ययोश्च दिनेऽष्टमे| नवमेऽह्नेकविंशे वा ज्वरः सौम्यत्वमृच्छति| हस्तेन सप्तमे शान्तिश्चित्रामायमष्टमेऽथ वा| पुनश्चित्रागमे स्वातोउ दशाहादथवा त्रिभिः| पक्षैर्मृत्युं विशाखासु द्वाविंशेऽहनि निर्दिशेत्| नवमेऽह्नि न चेच्छान्तिमेत्रे मृत्युस्ततः परम्| ज्येष्ठायां पञ्चमे मृत्युरूर्ध्वं वा द्वादशात्सुखम्| स्वास्थ्यं दशाहान्मुले तु त्रिसप्ताहेऽथवा गते| पूर्वाषाढासु नवमे ततोऽन्यासु तु मासतः| अष्टाभिरथवा मासैर्नवभिर्वा भवेच्छिवम्| आज्येष्ठाहाद्धनिष्ठासु द्वादशाद्वारुणेषु तु| षडहे द्वादशाहे वा मृत्युर्भाद्रपदासु तु| उत्तरासु त्रिसप्ताहात् प्रशमो रेवतीषु च| चतुरात्रेऽष्टरात्रे वा क्षेममित्याऽऽह गौतमः||३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतोउ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां निदानस्थाने सर्वरोगनिदानंनाम प्रथमोऽध्यायः||३३||
🔊 Audio coming soon