Adhikarana atha prakRutibhedIyo nAmAShTamo~adhyAyaH -- pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤਃ ਪ੍ਰਕਤਿਭੇਦੀਯਂ ਸ਼ਾਰੀਰਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथातः प्रकृतिभेदीयं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saptaprakRutayaH (2) · Śloka 2
ਸਪ੍ਤ ਪ੍ਰਕਤਯੋ ਦੋਸੈਃ ਪਥਕ੍ ਸਂਸਰ੍ਗੇਣ ਸਾਮ੍ਯੇਨ ਚ ਭਵਨ੍ਤਿ||੨||
सप्त प्रकृतयो दोषैः पृथक् संसर्गेण साम्येन च भवन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaiH prakRutisambhavaH (3) · Śloka 3
ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤ੍ਤਵਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਕਾਲੇਸ਼ੁ ਮਾਤੁਸ਼੍ਚਾਹਾਰਵਿਹਾਰਯੋਰੇਕੋਨੇਕੋ ਵਾ ਯੋ ਦੋਸੋ ਭਵਤ੍ਯਾਧਿਕ੍ਯੇਨ ਤੇਨਾਮਰਣਾਦ੍ਵਿਸਵਲ੍ਲ੍ਯਮਿਵੋਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਕਮੇਰ੍ਵਿਸੇਣ ਸਵਿਸਕਮੇਰਿਵ ਵਸ਼੍ਚਿਕਾਦੇਰਾਸ਼ੀਵਿਸਸ੍ਯੇਵ ਵਾ ਸ੍ਵਵਿਸੇਣ ਪ੍ਰਕਤਿਰ੍ਜਾਯਤੇ||੩||
तत्र शुक्रार्त्तवगर्भाशयकालेशु मातुश्चाहारविहारयोरेकोऽनेको वा यो दोषो भवत्याधिक्येन तेनाऽऽमरणाद्विषवल्ल्यमिवोत्पद्यमानस्य कृमेर्विषेण सविषकृमेरिव वृश्चिकादेराशीविषस्येव वा स्वविषेण प्रकृतिर्जायते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharIrotpattihetavo doShAviruddhaguNA api na parasparopamardakAH (4) · Śloka 4
ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਮਯਤਯਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਰ੍ਤਵਯੋਰ੍ਦੇਹਸ੍ਯ ਭਾਵਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਤਾਵਤਾ ਤੇਨ ਦੋਸੇਣ ਨ ਵਿਹਨ੍ਯਤੇ| ਤਦ੍ਗੁਣੈਰੇਵ ਚਾਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਮੁਪਸ੍ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਗੁਣਪ੍ਰਤਿਪਕ੍ਸੈਃ ਸਹਸਾ ਨ ਬਾਧ੍ਯਤੇ||੪||
तस्मात्तन्मयतया शुक्रार्तवयोर्देहस्य भावितत्वात् प्राकृतत्वाच्च तावता तेन दोषेण न विहन्यते| तद्गुणैरेव चास्य शरीरमुपस्क्रियते| ततश्च तद्गुणप्रतिपक्षैः सहसा न बाध्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrashoNitasampAtakAle vikRutimati doSholbaNe sati garbhAsambhavastasya vaikArikatvaM vA (5) · Śloka 5
ਤਸ੍ਯਾਂ ਤ੍ਵਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵਿਕਤਿਮਤਿ ਦੋਸੇ ਉਲ੍ਬਣੇਨੈਵ ਗਰ੍ਭਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ| ਸਮ੍ਭਵ ਏਵ ਵਾ ਵਿਪਦ੍ਯਤੇ| ਵਿਕਤੋ ਵਾ ਭਵਤਿ||੫||
तस्यां त्ववस्थायां विकृतिमति दोषे उल्बणेनैव गर्भः सम्भवति| सम्भव एव वा विपद्यते| विकृतो वा भवति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdInAM dvaividhyam (6) · Śloka 6
ਤਥਾ ਚ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਾਤਾਦਯਃ ਪ੍ਰਾਕਤਾ ਵੈਕਤਾਸ਼੍ਚ੧|੬|
तथा च केचिदाऽऽहुः द्विधा वातादयः प्राकृता वैकृताश्च१|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutavAtAdInAM svarUpam (6) · Śloka 6
ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਤਾਃ ਸਪ੍ਤਵਿਧਾਯਾਃ ਪ੍ਰਕਤੇਰ੍ਹੇਤੁਭੂਤਾਃ ਸ਼ਰੀਰੈਕਜਨ੍ਮਾਨਃ ੨|੬|
तत्र प्रकृताः सप्तविधायाः प्रकृतेर्हेतुभूताः शरीरैकजन्मानः २|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutAnAM vAtAdInAM svarUpam (6) · Śloka 6
ਦੋਸਾਖ੍ਯਾਨਾਂ ਵਿਕਤਾਨਾਂ ਬੀਜਭੂਤਾਃ ਮੁਮੂਰ੍ਸੋਃ ਸ੍ਵਰੂਪਾਚ੍ਚਲਨ੍ਤਿ ੩|੬|
दोषाख्यानां विकृतानां बीजभूताः मुमूर्षोः स्वरूपाच्चलन्ति ३|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutc trayANAM sAnnidhye ekavyapadeshe hetuH (6) · Śloka 6
ਸਰ੍ਵੇਸ੍ਵਪਿ ਚ ਦੇਹੇ ਸਨ੍ਨਿਹਿਤੇਸੁ ਪ੍ਰਕਤਾਵੁਲ੍ਬਣੇਨ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ ੪||੬||
सर्वेष्वपि च देहे सन्निहितेषु प्रकृतावुल्बणेन व्यपदेशः ४||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaikRutAnAM prAkRutairekIbhUtatvam (7) · Śloka 7
ਵੈਕਤਾਸ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭਾਦਿਭਿਨਿਸ੍ਸਤਸ੍ਯਾਹਾਰਰਸਸ੍ਯ ਮਲਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਾਕਤੇਸ੍ਵਵਰੋਹਨ੍ਤਿ||੭||
वैकृतास्तु गर्भादिभिनिस्सृतस्याहाररसस्य मलाः सम्भवन्ति| प्राकृतेष्ववरोहन्ति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaikRutAnAM dehopakArakatvaM dehadUShakatva~jca (8) · Śloka 8
ਤੇ ਕਾਲਾਦਿਵਸ਼ੇਨ ਸ੍ਵਪ੍ਰਮਾਣਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯਯੋਗਾਦ੍ ਦੇਹਮਨੁਗਹ੍ਣਨ੍ਤਿ ਦੂਸਯਨ੍ਤਿ ਚ||੮||
ते कालादिवशेन स्वप्रमाणवृद्धिक्षययोगाद् देहमनुगृह्णन्ति दूषयन्ति च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ojasaH dvaividhyam (9) · Śloka 9
ਤਦ੍ਵਦੋਜੋਪਿ ਪਰਂ ਹਦਯਸ੍ਥਮਸ੍ਟਬਿਨ੍ਦੁਪ੍ਰਮਾਣਮਾਧਾਰਃ ਪ੍ਰਾਸਤਿਕਸ੍ਯ ਰਸਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ੍ਚ੍ਜਸਃ ਕ੍ਸਯਵਦ੍ਧਿਭਾਜਃ||੯||
तद्वदोजोऽपि परं हृदयस्थमष्टबिन्दुप्रमाणमाधारः प्रासृतिकस्य रसात्मकस्य्च्जसः क्षयवृद्धिभाजः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaprakRutilakShaNam (10) · Śloka 10
ਅਥ ਸ੍ਵਦੋਸਗੁਣਾਨੁਰੋਧਾਦ੍ਵਾਤਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਤਨੁਰੂਕ੍ਸਸ੍ਤਬ੍ਧਾਲ੍ਪਾਙ੍ਗਦਨ੍ਤਨਖਰੋਮਨੇਤ੍ਰਸ੍ਵਰਃ ਸ਼ੀਤਦ੍ਵਿਡੁਦ੍ਬਨ੍ਦ੍ਵਪਿਣ੍ਡਿਕਃ ਸਸ਼ਬ੍ਦਸਨ੍ਧਿਗਾਮੀ ਸ਼ੀਘ੍ਰਾਰਮ੍ਭਕ੍ਸੋਭਗ੍ਰਹਣਵਿਸ੍ਮਰਣਸ਼੍ਚਲਧਤਿਮਤਿਗਤਿਦਸ੍ਟਿਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਛਾਰ੍ਦਸ੍ਤੇਨੋਨਾਰ੍ਯ੍ਯੋ ਮਾਤ੍ਸਰ੍ਯਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ ਪ੍ਰਿਯਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵੇਤਿਹਾਸਹਾਸਵਿਲਾਸਕਲਹਮਗਯੋਦ੍ਯਾਨਯਾਤ੍ਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਮਧੁਰਾਮ੍ਲਲਵਣਾਨ੍ਨਪਾਨਕਾਙ੍ਕ੍ਸੋਪਸ਼ਯਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਅਪਿ ਚ- ਅਲ੍ਪਵਿਤ੍ਤਬਲਜਿਵਿਤਨਿਦ੍ਰਃ ਕ੍ਸਾਮਵਾਗ੍ਧਮਨਿਸਨ੍ਤਤਗਾਤ੍ਰਃ| ਦੁਰ੍ਭਗੋਤਿਬਹੁਭੁਗ੍ਬਹੁਭਾਸੀ ਨਾਸ੍ਤਿਕਃ ਸ੍ਫੁਟਿਕੇਸ਼ਕਰਾਂਘ੍ਰਿਃ| ਕਿਞ੍ਚਿਦੁਨ੍ਮਿਸਿਤਦੁਰ੍ਮੁਖਸੁਪ੍ਤਸ੍ਤ੍ਰਯਤਿ ਕ੍ਰਥਤਿ ਖਾਦਤਿ ਦਨ੍ਤਾਨ੍| ਸ਼ੁਸ੍ਕਰੂਕ੍ਸਵਿਸਮਾਸੁ ਸਰਿਤ੍ਸੁ ਵ੍ਯੋਮ੍ਨਿ ਸ਼ੈਲਸ਼ਿਖਰੇਸੁ ਚ ਯਾਤਿ||੧੦||
अथ स्वदोषगुणानुरोधाद्वातप्रकृतिस्तनुरूक्षस्तब्धाल्पाङ्गदन्तनखरोमनेत्रस्वरः शीतद्विडुद्बन्द्वपिण्डिकः सशब्दसन्धिगामी शीघ्रारम्भक्षोभग्रहणविस्मरणश्चलधृतिमतिगतिदृष्टिस्वभावस्छार्दस्तेनोऽनार्य्यो मात्सर्यजितेन्द्रियः प्रियगान्धर्वेतिहासहासविलासकलहमृगयोद्यानयात्रः स्निग्धोष्णमधुराम्ललवणान्नपानकाङ्क्षोपशयश्च भवति| अपि च- अल्पवित्तबलजिवितनिद्रः क्षामवाग्धमनिसन्ततगात्रः| दुर्भगोऽतिबहुभुग्बहुभाषी नास्तिकः स्फुटिकेशकरांघ्रिः| किञ्चिदुन्मिषितदुर्मुखसुप्तस्त्रयति क्रथति खादति दन्तान्| शुष्करूक्षविषमासु सरित्सु व्योम्नि शैलशिखरेषु च याति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakRutilakShaNam (11) · Śloka 11
ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਿਰੂਸ੍ਣਗ੍ਚ੍ਰਗਾਤ੍ਰਸ੍ਤਾਮ੍ਰਨਖਨਯਨਜਿਹ੍ਵ੍ਚ੍ਸ੍ਠਪਾਣਿਪਾਦਤਲਃ ਸ਼ਿਥਿਲਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਮਾਂਸਃ ਕਰਭਕਪਿਲਵਿਰਲਮਦੁਕੇਸ਼ਰੋਮਾ ਮਧ੍ਯਬਲਾਯੁਰਲ੍ਪਸ਼ੁਕ੍ਰਵ੍ਯਵਾਯਾਪਤ੍ਯਃ ਸ਼ੂਰੋਭਿਮਾਨੀ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਲੀਖਲਿਤਪਲਿਤਪਿਪ੍ਲੁਵ੍ਯਙ੍ਗਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸੋ ਮੇਧਾਵੀ ਦੁਰ੍ਭਗਃ ਸ੍ਵਾਦੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਸ਼ੀਤਾਭਿਲਾਸੋਪਸ਼ਯਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਅਪਿ ਚ - ਦਯਤਿਮਾਲ੍ਯਵਿਲੇਪਨਮਣ੍ਡਨਃ ਸੁਚਰਿਤਃ ਸ਼ੁਚਿਰਾਸ਼੍ਰਿਤਵਤ੍ਸਲਃ| ਵਿਭਵਸਾਹਸਬੁਦ੍ਧਿਬਲਾਨ੍ਵਿਤੋ ਭਵਤਿ ਭੀਸੁ ਗਤਿਰ੍ਦ੍ਵਿਸਤਾਮਪਿ| ਧਰ੍ਮਦ੍ਵੇਸੀ ਸ੍ਵੇਦਨਃ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਿ- ਰ੍ਭੂਰ੍ਯ੍ਯੁਚ੍ਚਾਰਕ੍ਰੋਧਪਾਨਾਸ਼ਨੇਰ੍ਸ੍ਯਃ| ਸੁਪ੍ਤਃ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ਕਰ੍ਣਿਕਾਰਾਨ੍ ਪਲਾਸ਼ਾਨ੍ ਦਿਗ੍ਦਾਹੋਲ੍ਕਾਵਿਦ੍ਯੁਦਰ੍ਕਾਨਲਾਂਸ਼੍ਚ||੧੧||
पित्तप्रकृतिरूष्णग्च्रगात्रस्ताम्रनखनयनजिह्व्च्ष्ठपाणिपादतलः शिथिलसन्धिबन्धमांसः करभकपिलविरलमृदुकेशरोमा मध्यबलायुरल्पशुक्रव्यवायापत्यः शूरोऽभिमानी शीघ्रवलीखलितपलितपिप्लुव्यङ्गक्षुत्पिपासो मेधावी दुर्भगः स्वादुतिक्तकषायशीताभिलाषोपशयश्च भवति| अपि च - दयतिमाल्यविलेपनमण्डनः सुचरितः शुचिराश्रितवत्सलः| विभवसाहसबुद्धिबलान्वितो भवति भीषु गतिर्द्विषतामपि| धर्मद्वेषी स्वेदनः पूतिगन्धि- र्भूर्य्युच्चारक्रोधपानाशनेर्ष्यः| सुप्तः पश्येत्कर्णिकारान् पलाशान् दिग्दाहोल्काविद्युदर्कानलांश्च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaprakRutilakShaNam (12) · Śloka 12
ਕਫਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਤੁ ਦੂਰ੍ਵੇਨ੍ਦੀਵਰਸ਼ਰਕਾਣ੍ਡਾਨ੍ਯਤਮਵਰ੍ਣਃ ਸਮਸੁਵਿਭਕ੍ਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਥਿਰਸੁਕੁਮਾਰਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਮਾਂਸਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਃ ਪਰਿਪੂਰ੍ਣਚਾਰੁਗਾਤ੍ਰੋ ਮਹਾਲਲਾਟੋਰੁਬਾਹੁਰ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਸਿਤਾਸਿਤ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਯਤਵਿਸ਼ਾਲਪਕ੍ਸ੍ਮਲਾਕ੍ਸਃ ਸਿਂਹਮਦਙ੍ਗਘਨਘੋਸਃ ਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸੋਸ੍ਣਸਹਿਸ੍ਣੁਰ੍ਬਹ੍ਵੋਜੋਬਲਸ਼ੁਕ੍ਰਵ੍ਯਵਾਯਾਪਤ੍ਯਸ਼੍ਚਿਰਸ਼ੋਸਮਾਲ੍ਯਾਨੁਲੇਪਨੋ ਦਢਪ੍ਰਚ੍ਛਨ੍ਨਵੈਰਃ ਪੇਸ਼ਲਃ ਸਤ੍ਯਵਾਦੀ ਸ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ਧਤਿਮਾਨਲੋਲੁਪੋ ਬਾਲ੍ਯੇਪ੍ਯਰੋਦਨਃ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੋ ਸ੍ਣਰੂਕ੍ਸੇਚ੍ਛੋਪਸ਼ਯਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਅਪਿ ਚ- ਅਲ੍ਪਵ੍ਯਾਹਾਰਕ੍ਰੋਧਪਾਨਾਸ਼ਨੇਹਃ ਪ੍ਰਾਜ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵਿਤ੍ਤੋ ਦੀਰ੍ਘਦਰ੍ਸ਼ੀ ਵਦਾਨ੍ਯਃ| ਸ਼੍ਰਾਦ੍ਧੋ ਗਮ੍ਭੀਰਃ ਸ੍ਥੂਲਲਕ੍ਸਃ ਕ੍ਸਮਾਵਾ- ਨਾਰ੍ਯੋ ਨਿਦ੍ਰਾਲੁਰ੍ਦੀਰ੍ਘਸੂਤ੍ਰਃ ਕਤਜ੍ਞਃ| ਜੁਰ੍ਵਿਪਸ਼੍ਚਿਤ੍ਸੁਭਗਃ ਸਲਜ੍ਜੋ ਭਕ੍ਤੋ ਗੁਰੂਣਾਂ ਦਢਸ੍ਛਦਯ੍ਯਃ| ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਸਪਦ੍ਮਾਨ੍ ਸਵਿਹਙ੍ਗਮਾਲਾਂ- ਸ੍ਤੋਯਾਸ਼ਯਾਨਪਸ਼੍ਯਤਿ ਤੋਯਦਾਂਸ਼੍ਚ||੧੨||
कफप्रकृतिस्तु दूर्वेन्दीवरशरकाण्डान्यतमवर्णः समसुविभक्तस्निग्धस्थिरसुकुमारश्लिष्टमांससन्धिबन्धः परिपूर्णचारुगात्रो महाललाटोरुबाहुर्व्यक्तसितासित प्रसन्नायतविशालपक्ष्मलाक्षः सिंहमृदङ्गघनघोषः क्षुत्पिपासोष्णसहिष्णुर्बह्वोजोबलशुक्रव्यवायापत्यश्चिरशोषमाल्यानुलेपनो दृढप्रच्छन्नवैरः पेशलः सत्यवादी स्मृतिमान्धृतिमानलोलुपो बाल्येऽप्यरोदनः कटुतिक्तकषायो ष्णरूक्षेच्छोपशयश्च भवति| अपि च- अल्पव्याहारक्रोधपानाशनेहः प्राज्यायुर्वित्तो दीर्घदर्शी वदान्यः| श्राद्धो गम्भीरः स्थूललक्षः क्षमावा- नार्यो निद्रालुर्दीर्घसूत्रः कृतज्ञः| ऋजुर्विपश्चित्सुभगः सलज्जो भक्तो गुरूणां दृढस्छृदय्यः| स्वप्ने सपद्मान् सविहङ्गमालां- स्तोयाशयानपश्यति तोयदांश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargaprakRutilakShaNam (13) · Śloka 13
ਉਭਯਲਕ੍ਸਣਸਙ੍ਕਰੇ ਤੁ ਸਂਸਰ੍ਗਪ੍ਰਕਤਿਃ||੧੩||
उभयलक्षणसङ्करे तु संसर्गप्रकृतिः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samadoShaprakRutilakShaNam (14) · Śloka 14
ਸਰ੍ਵਗੁਣਸਮੁਦਿਤਃ ਸਮਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਃ||੧੪||
सर्वगुणसमुदितः समदोषप्रकृतिः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nityAturaprakRutayaH (15) · Śloka 15
ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਨਿਤ੍ਯਾਤੁਰਾਦੋਸਾਨੁਸ਼ਯਿਤਪ੍ਰਕਤਿਵਾਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਪ੍ਰਕਤਯਃ| ਤੇਸੁ ਹਿ ਗੁਣਮਿਸ਼੍ਰਵਿਕਾਰਕਾਰਿਸੁਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਦਿਸ੍ਵਿਵਾਰੋਗ੍ਯਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਃ||੧੫||
तत्राद्यास्त्रयो नित्यातुरादोषानुशयितप्रकृतिवात्| विशेषतश्च द्वन्द्वप्रकृतयः| तेषु हि गुणमिश्रविकारकारिषुक्षुत्पिपासादिष्विवारोग्यव्यपदेशः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutidoShaviparItaguNena cikitsA (16) · Śloka 2
ਤਸ੍ਤਾਦ੍ਵਿਪਰੀਤਗੁਣੇਨ ਵਿਧਿਨਾ ਦੋਸੋਪਕ੍ਰਮਣੀਯੋਕ੍ਤੇਨ ਤਾਨੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਸਮਸਰ੍ਵਰਸੇਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨਾਨ੍ਤ੍ਯਂ ਯਥਾਰ੍ਤੁਵਿਹਿਤੇਨ ਚ|੨|
तस्ताद्विपरीतगुणेन विधिना दोषोपक्रमणीयोक्तेन तानुपाचरेत्| समसर्वरसेन सात्म्येनान्त्यं यथार्तुविहितेन च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sattvAdiprakRutayaH (17) · Śloka 2
ਦੋਸਵਚ੍ਚ ਗੁਣੈਰਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸਪ੍ਤ ਪ੍ਰਕਤਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਾਸ੍ਤਦਭਿਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤੈਰੇਵ ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਸ਼੍ਚ੍ਚਾਦਿਭਿਰ੍ਜਾਨੀਯਾਤ੍||੨||
दोषवच्च गुणैरपि सत्त्वादिभिः सप्त प्रकृतयो भवन्ति| तास्तदभिनिर्वृत्तैरेव यथोक्तैः श्च्चादिभिर्जानीयात्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAtyAdivisheSheNa prakRutayaH (18) · Śloka 18
ਤਥਾ ਪੁਨਃ ਸਪ੍ਤਪ੍ਰਕਤਯੋ ਜਾਤਿਕੁਲਦੇਸ਼ਕਾਲਵਯੋਬਲਪ੍ਰਤ੍ਯਾਤ੍ਮਸਂਸ਼੍ਰਯਾਃ| ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਹਿ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਜਾਤ੍ਯਾਦਿਨਿਯਤਾਸ੍ਤੇ ਤੇ ਭਾਵਵਿਸ਼ੇਸਾਃ||੧੮||
तथा पुनः सप्तप्रकृतयो जातिकुलदेशकालवयोबलप्रत्यात्मसंश्रयाः| दृश्यन्ते हि पुरुषाणां जात्यादिनियतास्ते ते भावविशेषाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sattvAdiprakRutInAmaparisa~gkhyeyatvam (19) · Śloka 17
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦੀਨਾਞ੍ਚ ਤਰਤਮਯੋਗਾਚ੍ਛਰੀਰਵਿਸ਼ੇਸੇਭ੍ਯਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੋਨ੍ਯਾਨੁਵਿਧਾਯਿਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਭੇਦਾਸ਼੍ਰਯਮਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਂ ਭਵਤਿ| ਸ਼ਰੀਰਮਪਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦੀਨਨੁਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦਯੋਪਿ ਸ਼ਰੀਰਮ੍||੧੭||
सत्त्वादीनाञ्च तरतमयोगाच्छरीरविशेषेभ्यश्चान्योन्यानुविधायित्वाच्च भेदाश्रयमसङ्ख्येयं भवति| शरीरमपि सत्त्वादीननुरुध्यते| सत्त्वादयोऽपि शरीरम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anUkasyAsa~gkhyeyatvAdi (20) · Śloka 20
ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਯਸਙ੍ਖ੍ਯਭੇਦਾਵੇਸ਼ਾਚ੍ਚ ਰੂਪਸ੍ਵਰਚਰਿਤਾਨੁਕਰਣਮਪ੍ਯਨੂਕਸ਼ਬ੍ਦਵਾਚ੍ਯਮਸਙ੍ਖ੍ਯਭੇਦਂ ਭਵਤਿ| ਤਦਾ ਵੇਸ਼ਸ੍ਤ੍ਵਨਨ੍ਤਰਜਨ੍ਮਾਭ੍ਯਾਸਵਾਸਨਯਾ ਜਨ੍ਯਤੇ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੇਵਮਾਨੁਸਤਿਰ੍ਯ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰੇਤਨਾਰਕਾਣਾਂ ਤਤ੍ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਚ ਯਥਾਯਥਮੇਵਾਨੂਕਂ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯਾਨ੍ਵਵੇਕ੍ਸੇਤ||੨੦||
सत्त्वाद्यसङ्ख्यभेदावेशाच्च रूपस्वरचरितानुकरणमप्यनूकशब्दवाच्यमसङ्ख्यभेदं भवति| तदा वेशस्त्वनन्तरजन्माभ्यासवासनया जन्यते| तस्माद्देवमानुषतिर्य्यक्प्रेतनारकाणां तत्तद्विशेषाणां च यथायथमेवानूकं पुरुषस्यान्ववेक्षेत||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vayasastraividhyam (21) · Śloka 21
ਵਯਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਬਾਲਂ ਮਧ੍ਯਂ ਵਦ੍ਧਂ ਚ| ਤਤ੍ਰਾਸੋਡਸ਼ਾਦ੍ਵਰ੍ਸਾਦ੍ ਬਾਲਮ੍| ਆਸਸ੍ਟੇਰ੍ਮਧ੍ਯਮ੍| ਤਤੋ ਵਦ੍ਧਮ੍||੨੧||
वयस्त्रिविधं बालं मध्यं वृद्धं च| तत्राऽऽषोडशाद्वर्षाद् बालम्| आषष्टेर्मध्यम्| ततो वृद्धम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya traividhyAdi (22) · Śloka 22
ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਸ੍ਤਨ੍ਯਾਹਾਰੋਭਯਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਬਾਲਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮ੍| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਦੇਹਪ੍ਰਮਾਣਵਦ੍ਧਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਦ੍ਰੇਕਸ਼੍ਚ| ਤੇਨ ਬਾਲਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਮਾਰ੍ਦ੍ਦਵਸ੍ਚ੍ਕੁਮਾਰ੍ਯ੍ਯਾਲ੍ਪਕ੍ਰੋਧਤ੍ਵਸ੍ਚ੍ਭਾਗ੍ਯਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ||੨੨||
तेष्वपि स्तन्याहारोभयवृत्त्या बालं त्रिविधम्| तस्मिन् देहप्रमाणवृद्धिः श्लेष्मोद्रेकश्च| तेन बालस्य स्नेहमार्द्दवस्च्कुमार्य्याल्पक्रोधत्वस्च्भाग्यानि भवन्ति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyasya traividhyAdi (23) · Śloka 23
ਮਧ੍ਯਮਪਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਯ੍ਚ੍ਵਨਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਮਪਰਿਹਾਨਿਸ਼੍ਚ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਿਤ੍ਤੋਦ੍ਰਕਃ| ਤੇਨ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨਿਤਾਪ੍ਰਜ੍ਞਾਧਿਕ੍ਯਾਪਰਿਪਾਕ੍ਚ੍ ਵ੍ਯਵਸਾਯਸ਼੍ਚ| ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤੋ ਯ੍ਚ੍ਵਨਮਾਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤਃ ਸਰ੍ਵਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਵੀਰ੍ਯ੍ਯਪ੍ਚ੍ਰੁਸਸ੍ਮਰਣਵਚਨਵਿਜ੍ਞਾਨਪ੍ਰਸ਼੍ਰਯਗੁਣਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਮਤਃ ਪਰਮਪਰਿਹਾਨਿਃ||੨੩||
मध्यमपि त्रिविधं य्च्वनं सम्पूर्णत्वमपरिहानिश्च| तस्मिन् पित्तोद्रकः| तेन दीप्ताग्निताप्रज्ञाधिक्यापरिपाक्च् व्यवसायश्च| तत्राऽऽत्रिंशतो य्च्वनमाचत्वारिंशतः सर्वधात्विन्द्रियबलवीर्य्यप्च्रुषस्मरणवचनविज्ञानप्रश्रयगुणसम्पूर्णत्वमतः परमपरिहानिः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhaM vayaH (24) · Śloka 24
ਵਦ੍ਧਂ ਤੁ ਸ਼ਸ਼ਵਤ੍ਕ੍ਸੀਯਮਾਣਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਿਗੁਣਂ ਵਲੀਖਲਿਤਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਗ੍ਨਿਸਾਦਾਦਿਭਿਰਭਿਭੂਯਮਾਨਂ ਜੀਰ੍ਣਂ ਭਵਨਮਿਵਾਭਿਵਸ੍ਟਮਵਸੀਦਤਿ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਮਾਰੁਤੋਦ੍ਰੇਕਃ| ਤੇਨ ਸ਼੍ਲਥਸਾਰਮਾਂਸਸਨ੍ਧ੍ਯਸ੍ਥਿਤਾ ਤ੍ਵਕ੍ਪਾਰੁਸ੍ਯਮਵਨਾਮਃ ਕਾਯਸ੍ਯ ਵੇਪਥੁਃ ਕਾਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸਿਙ੍ਘਾਣਕੋਦੀਰਣਂ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਸ਼੍ਚ||੨੪||
वृद्धं तु शशवत्क्षीयमाणधात्विन्द्रियादिगुणं वलीखलितकासश्वासाग्निसादादिभिरभिभूयमानं जीर्णं भवनमिवाभिवृष्टमवसीदति| तस्मिन् मारुतोद्रेकः| तेन श्लथसारमांससन्ध्यस्थिता त्वक्पारुष्यमवनामः कायस्य वेपथुः कासः श्वासः श्लेष्मसिङ्घाणकोदीरणं धातुक्षयश्च||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlyAdInAM kramAddashakeShu vyapagamaH (25) · Śloka 25
ਅਨ੍ਯੇ ਪੁਨਰਾਹੁਃ- ਬਾਲ੍ਯਂ ਵਦ੍ਧਿਃ ਪ੍ਰਭਾ ਮੇਧਾ ਤ੍ਵਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਕ੍ਸਿਸ਼੍ਰੁਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍| ਦਸ਼ਕੇਸੁ ਕ੍ਰਮਾਦ੍ਵ੍ਯੇਤਿ ਮਨਃਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਚ||੨੫||
अन्ये पुनराहुः- बाल्यं वृद्धिः प्रभा मेधा त्वक्शुक्राक्षिश्रुतीन्द्रियम्| दशकेषु क्रमाद्व्येति मनःसर्वेन्द्रियाणि च||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuShaH pramANam (26) · Śloka 26
ਏਵਂ ਵਰ੍ਸਸ਼ਤਮਾਯੁਸਃ ਪ੍ਰਮਾਣਮਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ||੨੬||
एवं वर्षशतमायुषः प्रमाणमस्मिन् काले||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmavisheShAdvayaso nyUnAdhikabhAvaH (1) · Śloka 1
ਸਨ੍ਤਿ ਪੁਨਃ ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਾਦੂਨਾਧਿਕਵਰ੍ਸਸ਼ਤਜੀਵਨੋ ਮਨੁਸ੍ਯਾਃ||੧||
सन्ति पुनः कर्मविशेषादूनाधिकवर्षशतजीवनो मनुष्याः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nyUnAdhikajIvanAM vayasastridhA vibhAgaH (28) · Śloka 28
ਤੇਸਾਂ ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਕਤਿਵਿਸ਼ੇਸੈਰਾਯੁਸਃ ਪ੍ਰਮਾਣਮੁਪਤਭ੍ਯ ਵਯਸ੍ਤ੍ਰਿਧਾ ਵਿਭਜੇਤ੍||੨੮||
तेषां यथोक्तैः प्रकृतिविशेषैरायुषः प्रमाणमुपतभ्य वयस्त्रिधा विभजेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuH kShaya kramaH ekavatsarasya hrAsaH (29) · Śloka 29
ਅਪਿ ਚ - ਵਰ੍ਸਂ ਵਰ੍ਸਂ ਕ੍ਸਯਂ ਯਾਤਿ ਨਣਾਂ ਯਾਤੇ ਸ਼ਤੇ ਸ਼ਤੇ| ਆਯੁਸੋਪੁਣ੍ਯਬਾਹੁਲ੍ਯਾਦ੍ਯਦਾ ਯਨ੍ਮਾਨਮਿਸ੍ਯਤੇ||੨੯||
अपि च - वर्षं वर्षं क्षयं याति नृणां याते शते शते| आयुषोऽपुण्यबाहुल्याद्यदा यन्मानमिष्यते||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balasya traividhyAdi (30) · Śloka 30
ਬਲਮਪਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਭਵਤਿ| ਸਹਜਂ ਕਾਲਕਤਂ ਯੁਕ੍ਤਿਕਤਞ੍ਚ| ਤਤ੍ਰ ਸਹਜਂ ਦੇਹਸਤ੍ਤ੍ਵਯੋਃ ਪ੍ਰਾਕਤਮ੍| ਕਾਲਕਤਮਤੁਵਿਭਾਗਜਂ ਵਯਃ ਕਤਞ੍ਚ| ਯੁਕ੍ਤਿਕਤਂ ਪੁਨਰਾਹਾਰਵਿਹਾਰੋਤ੍ਥਮੂਰ੍ਜਸ੍ਕਰਂ ਯੋਗਜਞ੍ਚ||੩੦||
बलमपि त्रिविधं भवति| सहजं कालकृतं युक्तिकृतञ्च| तत्र सहजं देहसत्त्वयोः प्राकृतम्| कालकृतमृतुविभागजं वयः कृतञ्च| युक्तिकृतं पुनराहारविहारोत्थमूर्जस्करं योगजञ्च||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balavRuddhikarA bhAvAH (31) · Śloka 31
ਤਦ੍ ਵਦ੍ਧਿਕਰਾਸ੍ਤ੍ਵਿਮੇ ਚ ਭਾਵਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਤਦ੍ਯਥਾਬਲਵਤ੍ਪੁਰੁਸੇ ਦੇਸ਼ੇ ਜਨ੍ਮ, ਤਦ੍ਵਿਧੇ ਚ ਕਾਲੇ, ਸੁਖਸ਼੍ਚ ਕਾਲਯੋਗੋ ਬੀਜਕ੍ਸੇਤ੍ਰਗੁਣਸ਼ਰੀਰਾਹਾਰਸਤ੍ਤ੍ਵਸਮ੍ਪਤ੍ਤਯਃ ਸ੍ਵਭਾਵੋਯ੍ਚ੍ਵਨਂ ਵ੍ਯਾਯਾਮੋਹਰ੍ਸਸ਼੍ਚ||੩੧||
तद् वृद्धिकरास्त्विमे च भावा भवन्ति| तद्यथाबलवत्पुरुषे देशे जन्म, तद्विधे च काले, सुखश्च कालयोगो बीजक्षेत्रगुणशरीराहारसत्त्वसम्पत्तयः स्वभावोय्च्वनं व्यायामोहर्षश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau sArANi (32) · Śloka 32
ਤਥਾ ਸਾਰਾਣ੍ਯਸ੍ਟੌ ਤ੍ਵਗ੍ਰਕ੍ਤਮਾਂਸਮੇਦੋਸ੍ਥਿਮਜ੍ਜਸ਼ੁਕ੍ਰਸਤ੍ਤ੍ਵਾਤ੍ਮਕਾਨ੍ਯੁਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਵਰਾਣਿ ਬਲਮਾਨਜ੍ਞਾਰ੍ਥਮੁਪਦਿਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ||੩੨||
तथा साराण्यष्टौ त्वग्रक्तमांसमेदोऽस्थिमज्जशुक्रसत्त्वात्मकान्युत्तरोत्तरवराणि बलमानज्ञार्थमुपदिश्यन्ते||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kevalasharIropacayApacayAdibhirna balAbalanirNayaH (33) · Śloka 33
ਅਪਿ ਚ ਨ ਮੁਹ੍ਯੇਦ੍ਦੇਹਮਾਤ੍ਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੇਵ ਭਿਸਗਯਮੁਪਚਯੇਨ ਮਹਾਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਬਲਵਾਨਯਂ ਕਸ਼ਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਸ਼ਰੀਰਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾਲ੍ਪਬਲ ਇਤਿ| ਤਚ੍ਚੋਭਯਮਨ੍ਯਥਾਦਸ੍ਟਂ ਗਜਸਿਂਹੇ|੩੩|
अपि च न मुह्येद्देहमात्रदर्शनादेव भिषगयमुपचयेन महाशरीरत्वाद्वा बलवानयं कृशत्वादल्पशरीरत्वाद्वाल्पबल इति| तच्चोभयमन्यथादृष्टं गजसिंहे|३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasAropetasya guNAH (34) · Śloka 33
ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵੇਃ ਸਾਰੈਰੁਪੇਤੋ ਭਵਤ੍ਯਤਿਬਲਃ ਪਰਮਗ੍ਚ੍ਰਵਯੁਕ੍ਤਃ ਕ੍ਲੇਸ਼ਕ੍ਸਮਃ ਸਰ੍ਵਾਰਮ੍ਭੇਸ੍ਵਾਤ੍ਮਨਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸ਼ਾਵਾਨ੍ ਕਲ੍ਯਾਣਾਭਿਨਿਵੇਸ਼ੋ ਸ੍ਥਿਰਸ਼ਰੀਰਃ ਸੁਸਮਾਹਿਤਗਤਿਃ ਸਾਨੁਨਾਦਸ੍ਨਿਗ੍ਧਬਮ੍ਭੀਰਮਾਹਾਸ੍ਵਰਃ ਸੁਖੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਵਿਤ੍ਤੋਪਭੋਗਸਮ੍ਮਾਨ ਭਾਙ੍ਮਨ੍ਦਜਰਾਮਯਃ| ਪ੍ਰਾਯਸ੍ਤੁਲ੍ਯਗੁਣਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾਪਤ੍ਯੋ ਦੀਰ੍ਘਾਯੁਸ਼੍ਚ੨||੩੩||
तत्र सर्वेः सारैरुपेतो भवत्यतिबलः परमग्च्रवयुक्तः क्लेशक्षमः सर्वारम्भेष्वात्मनि प्रत्याशावान् कल्याणाभिनिवेशो स्थिरशरीरः सुसमाहितगतिः सानुनादस्निग्धबम्भीरमाहास्वरः सुखैश्वर्य्यवित्तोपभोगसम्मान भाङ्मन्दजरामयः| प्रायस्तुल्यगुणविस्तीर्णापत्यो दीर्घायुश्च२||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAramadhyamasArau (35) · Śloka 35
ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਸ੍ਤ੍ਵਸਾਰਃ| ਮਧ੍ਯੋ ਮਧ੍ਯਗੁਣਃ||੩੫||
तद्विपरीतस्त्वसारः| मध्यो मध्यगुणः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samasharIrAvayavapramANam (36) · Śloka 36
ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਪੁਨਃ ਸ੍ਵਾਙ੍ਗੁਲੈਃ| ਪਾਦਾਙੁਸ੍ਠਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯ੍ਚ੍ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਯਤੇ| ਤਿਸ੍ਰੋਨ੍ਯਾਃ ਕ੍ਰਮੇਣੋਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਂ ਪਞ੍ਚਮਭਾਗਹੀਨਾਸ੍ਤਨ੍ਨਖਹੀਨਾ ਵਾ| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਾਯਤਾਃ ਪਥਕ੍ ਪਦਪਾਦਤਲਪਾਰ੍ਸ੍ਣਯਃ| ਸਟ੍ਪਞ੍ਚਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਤਾਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੈਵਾਯਾਮੇਨ ਪਾਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੈਵ ਪਰਿਣਾਹੇਨ| ਤਥਾ ਗੁਲ੍ਫੌ ਜਙ੍ਘਾਮਧ੍ਯਞ੍ਚ| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੋਤ੍ਸੇਧਃ ਪਾਦਃ| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ਾਯਾਮਾ ਜਙ੍ਘਾ ਊਰੁਸ਼੍ਚ| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਂ ਜਾਨੁ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦਙ੍ਗੁਲਪਰਿਣਾਹ ਊਰੁਃ| ਸਡਾਯਾਮੌ ਮੁਸ੍ਕਮੇਢ੍ਰਾਵਸ੍ਟਪਞ੍ਚਪਰਿਣਾਹੌ| ਸੋਡਸ਼ਵਿਸ੍ਤਾਰਾ ਕਟੀ ਪਞ੍ਚਾਸ਼ਤ੍ ਪਰਿਣਾਹਾ| ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਂ ਬਸ੍ਤਿਸ਼ਿਰਃ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਮੁਦਰਮ੍| ਦਸ਼ਵਿਸ੍ਤਾਰੇ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਯਾਮੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਤ੍ਸੇਧਂ ਤ੍ਰਿਕਮ੍| ਅਸ੍ਟਾਦਸ਼ੋਤ੍ਸੇਧਂ ਪਸ੍ਠਮ੍| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਂ ਸ੍ਤਨਾਨ੍ਤਰਮਦ੍ਵਯਙ੍ਗੁਲਂ ਸ੍ਤਨਪਰ੍ਯ੍ਯਨ੍ਤਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤ੍ਯਙ੍ਗੁਲਵਿਸ਼ਾਲਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਤ੍ਸੇਧਮੁਰਃ| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਂ ਹਦਯਮ੍| ਅਸ੍ਟਕੌ ਸ੍ਕਨ੍ਧੇ ਕਕ੍ਸੇ ਚ| ਸਟ੍ਕਾਵਂਸੌ| ਸੋਡਸ਼ਕੌ ਪ੍ਰਵਾਹੂ| ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਕ੍ਚ੍ ਪ੍ਰਪਾਣੀ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲੌ ਪਾਣੀ| ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਾ ਮਧ੍ਯਮਾਙ੍ਗੁਲਿਃ| ਤਤੋਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਹੀਨੇ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਨਾਮਿਕੇ| ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰ੍ਯਙ੍ਗੁਲ੍ਚ੍ ਕਨਿਸ੍ਠਿਕਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੌ| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲੋਤ੍ਸੇਧਾ ਦ੍ਵਾਵਿਂਸ਼ਤਿਪਰਿਣਾਹਾ ਸ਼ਿਰੋਧਰਾ| ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋਤ੍ਸੇਧਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ਤਿਪਰਿਣਾਹਮਾਨਨਮ੍| ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਮਾਸ੍ਯਮ੍| ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲਂ ਪਥਕ੍ ਚਿਬੁਕ੍ਚ੍ਸ੍ਠਨਾਸਾ ਦਸ੍ਟ੍ਯਨ੍ਤ੍ਕਰ੍ਣਲਲਾਟਮ੍| ਤ੍ਰਿਭਾਗਾਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤਾਰਾ ਨਾਸਾਪੁਟਮਰ੍ਯ੍ਯਾਦਾ| ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਯਤਮਙ੍ਗੁਸ੍ਠੋਦਰਵਿਸ੍ਤਤਂ ਨੇਤ੍ਰਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਤ੍ਤਤੀਯਾਂਸ਼ਂ ਕਸ੍ਣਮ੍| ਕਸ੍ਣਾਨ੍ਨਵਮਾਂਸ਼ਾ ਮਸੂਰਦਲਮਾਤ੍ਰਾ ਦਸ੍ਟਿਃ| ਸਡਙ੍ਗੁਲੋਤ੍ਸੇਧਂ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਰਿਣਾਹਂ ਸ਼ਿਰ ਇਤਿ| ਸਰ੍ਵਂ ਪੁਨਃ ਸ਼ਰੀਰਮਙ੍ਗੁਲਾਨਿ ਚਤੁਰਸ਼ੀਤਿਃ| ਤਦਾਯਾਮਵਿਸ੍ਤਾਰਸਮਂ ਸਮਮੁਚ੍ਯਤੇ||੩੬||
प्रमाणं पुनः स्वाङ्गुलैः| पादाङुष्ठप्रदेशिन्य्च् द्व्यङ्गुलायते| तिस्रोऽन्याः क्रमेणोत्तरोत्तरं पञ्चमभागहीनास्तन्नखहीना वा| चतुरङ्गुलायताः पृथक् पदपादतलपार्ष्णयः| षट्पञ्चचतुरङ्गुलविस्तृताश्चतुर्दशैवायामेन पादश्चतुर्दशैव परिणाहेन| तथा गुल्फौ जङ्घामध्यञ्च| चतुरङ्गुलोत्सेधः पादः| अष्टादशायामा जङ्घा ऊरुश्च| चतुरङ्गुलं जानु| त्रिंशदङ्गुलपरिणाह ऊरुः| षडायामौ मुष्कमेढ्रावष्टपञ्चपरिणाहौ| षोडशविस्तारा कटी पञ्चाशत् परिणाहा| दशाङ्गुलं बस्तिशिरः| द्वादशाङ्गुलमुदरम्| दशविस्तारे द्वादशायामे पार्श्वे| द्वादशोत्सेधं त्रिकम्| अष्टादशोत्सेधं पृष्ठम्| द्वादशकं स्तनान्तरमद्वयङ्गुलं स्तनपर्य्यन्तम्| चतुर्विंशत्यङ्गुलविशालं द्वादशोत्सेधमुरः| द्व्यङ्गुलं हृदयम्| अष्टकौ स्कन्धे कक्षे च| षट्कावंसौ| षोडशकौ प्रवाहू| पञ्चदशक्च् प्रपाणी| द्वादशाङ्गुलौ पाणी| तत्रापि पञ्चाङ्गुला मध्यमाङ्गुलिः| ततोऽर्धाङ्गुलहीने प्रदेशिन्यनामिके| सार्धत्र्यङ्गुल्च् कनिष्ठिकाङ्गुष्ठौ| चतुरङ्गुलोत्सेधा द्वाविंशतिपरिणाहा शिरोधरा| द्वादशोत्सेधं चतुर्विंशतिपरिणाहमाननम्| पञ्चाङ्गुलमास्यम्| चतुरङ्गुलं पृथक् चिबुक्च्ष्ठनासा दृष्ट्यन्त्कर्णललाटम्| त्रिभागाङ्गुलविस्तारा नासापुटमर्य्यादा| द्व्यङ्गुलायतमङ्गुष्ठोदरविस्तृतं नेत्रम्| तत्र शुक्लात्तृतीयांशं कृष्णम्| कृष्णान्नवमांशा मसूरदलमात्रा दृष्टिः| षडङ्गुलोत्सेधं द्वात्रिंशत्परिणाहं शिर इति| सर्वं पुनः शरीरमङ्गुलानि चतुरशीतिः| तदायामविस्तारसमं सममुच्यते||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avayavaparimANasya cAturvidhyam (37) · Śloka 37
ਤਤ੍ਰ ਯਥੋਕ੍ਤਪਰਿਮਾਣਮਿਸ੍ਟਮਨਿਸ੍ਟਂ ਹੀਨਮਧਿਕਂ ਵਾ||੩੭||
तत्र यथोक्तपरिमाणमिष्टमनिष्टं हीनमधिकं वा||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRasvadIrghAdibhedenAShTau sharIrANi (1) · Śloka 1
ਤਥਾਤਿਹ੍ਰਸ੍ਵਦੀਰ੍ਘਗ੍ਚ੍ਰਕਸ੍ਣਰੋਮਾਰੋਮਸ੍ਥੂਲਕਸ਼ਂ ਚੇਤਿ||੧||
तथाऽतिह्रस्वदीर्घग्च्रकृष्णरोमारोमस्थूलकृशं चेति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iShTasharIralakShaNam (38) · Śloka 2
ਇਸ੍ਟਞ੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਮਹਾਸ਼ਰੀਰਦਰ੍ਸ਼ਨਵਦਨਹਨੁਸ੍ਤਨਾਗ੍ਰਪਸ੍ਠਸ੍ਵਰਮੁਪਚਿਤੋਰੁਸ੍ਫਿਕ੍ਕਟੀਵਕ੍ਸੋਗ੍ਰੀਵਾਤਾਲੁਕਮੁਭਯਗੁਣਪਾਣਿਪਾਦਚਿਬੁਕਕਰ੍ਣਲਲਾਟਮ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਥਿਦਨ੍ਤਨਖਾਙ੍ਗੁਲਿਪਰ੍ਵਕਮ੍||੨||
इष्टञ्च पुनर्महाशरीरदर्शनवदनहनुस्तनाग्रपृष्ठस्वरमुपचितोरुस्फिक्कटीवक्षोग्रीवातालुकमुभयगुणपाणिपादचिबुककर्णललाटम्| सूक्ष्मास्थिदन्तनखाङ्गुलिपर्वकम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iShTasharIralakShaNam (38) · Śloka 38
ਇਸ੍ਟਞ੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਮਹਾਸ਼ਰੀਰਦਰ੍ਸ਼ਨਵਦਨਹਨੁਸ੍ਤਨਾਗ੍ਰਪਸ੍ਠਸ੍ਵਰਮੁਪਚਿਤੋਰੁਸ੍ਫਿਕ੍ਕਟੀਵਕ੍ਸੋਗ੍ਰੀਵਾਤਾਲੁਕਮੁਭਯਗੁਣਪਾਣਿਪਾਦਚਿਬੁਕਕਰ੍ਣਲਲਾਟਮ੍| ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਸ੍ਥਿਦਨ੍ਤਨਖਾਙ੍ਗੁਲਿਪਰ੍ਵਕਮ੍| ਦੀਰ੍ਘਾਙ੍ਗੁਲਿਸਕ੍ਥਿਬਾਹੂਚ੍ਛ੍ਵਾਸੇਕ੍ਸਿਤਨੇਤ੍ਰਜਿਹ੍ਵਮ੍| ਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ- ਸ੍ਯਾਧਰ੍ਚ੍ਸ੍ਠਜਿਹ੍ਵਾਲਲਾਟਕਰ੍ਣਪੀਠਯਕ੍ਸੋਲ੍ਪਮੇਢ੍ਰਗ੍ਰੀਵਾਕੇਸ਼ਮ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਤ੍ਵਕ੍ਕਚਕਰਜਨਯਨਦਸ਼ਨਸ੍ਵਨਮ੍| ਸ੍ਥਿਰੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਙ੍- ਨਖਕੇਸ਼ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮ੍ ਗਮ੍ਭੀਰਨਾਭਿਸਨ੍ਧਿਸ੍ਵਰਮ੍| ਗੂਢਜਤ੍ਰੁਪਸ੍ਠ- ਵਂਸ਼ਦਨ੍ਤਮੂਲਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਲ੍ਵੋਸ੍ਠਨਖਨੇਤ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍| ਆਤਾਮ੍ਰਜਿ- ਹ੍ਵਾਹਸ੍ਤਪਾਦਤਲਮ੍| ਕਸ੍ਣਕੇਸ਼ਭ੍ਰੂਨੇਤ੍ਰਪਕ੍ਸ੍ਮਤਾਰਕਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਲ- ਸ਼ੁਕ੍ਲਮਣ੍ਡਲਦਸ਼ਨਚਰਿਤਮ੍| ਨੀਚੈਰ੍ਬੁਦ੍ਧਕਰ੍ਣਸ੍ਤਨਨਾਸਾਗ੍ਰ- ਚਂਕ੍ਰਮਣਮ੍| ਘਨਸ੍ਕਨ੍ਧਕਨ੍ਧਰਾਦਨ੍ਤਾਙ੍ਗੁਲਿਤ੍ਵਕ੍ਸ੍ਛਾਰ੍ਦਮ੍| ਤਨੁਨਖਮਧ੍ਯਜਿਹ੍ਵਮ੍| ਵਤ੍ਤਸ੍ਫਿਗ੍ਗ੍ਰੀਵਾਨਖਮ੍| ਸਮਪਸ੍ਠਦਨ੍ਤ- ਲਲਾਟੇਕ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਥਾ ਨੁਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ਤਾਵੂਰੁ| ਦਕ੍ਸਿਣਾਵਰ੍ਤ੍ਤਨਾਭਿਃ ਪ੍ਰਕਸ੍ਟਨ੍ਤਰ੍ਚ੍ ਸ੍ਤਨ੍ਚ੍ ਭ੍ਰੁਵੌ ਚ| ਕੂਰ੍ਮ੍ਮਾਕਤਯੋ ਨਖਾਃ ਪਾਦੌ ਚ| ਜ੍ਵਾਸ੍ਯਂ ਨਾਸਾਵਂਸ਼ਸ਼੍ਚ| ਅਨੁਲ੍ਬਣੇ ਹਨੁਵੇਸਸ਼੍ਚ| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਤਾਲੁ ਜਿਹ੍ਵਾ ਚ| ਨਾਤਿਸ੍ਥੂਲਕਸ਼ਾਵੋਸ੍ਠੌ ਦੇਹਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚ| ਸਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਹਦਯਂ ਸ਼ਙ੍ਖ੍ਚ੍ ਮਨ੍ਯੇ ਚ| ਸੋਸ੍ਮਤਾਲੁਪਾਦੋਦਰਂ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਾਸ਼੍ਚ| ਪਸ੍ਠਤੋਵਨਤ੍ਚ੍ ਰੋਮਸ਼ੌ ਚ ਕਰ੍ਣੌ| ਈਸਤ੍ਪ੍ਰਲਮ੍ਬਿਨ੍ਯ੍ਚ੍ ਭ੍ਰੁਵੌ| ਵਲਿਨਂ ਸੁਸ਼੍ਲਿਸ੍ਟਸਨ੍ਧ੍ਯਰ੍ਧਚਨ੍ਦ੍ਰਾਕਤਿਲਲਾਟਮ੍| ਆਤਪਤ੍ਰੋਪਮਂ ਸ਼ਿਰਃ| ਨੈਕਮੂਲਾ ਮਦਵਃ ਕੇਸ਼ਾਃ| ਦਢਂ ਗੂਢਂ ਚ ਸਿਰਾਸ੍ਥਿ- ਸਨ੍ਧਿਃ| ਪ੍ਰਕਤਿਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਗੁਹ੍ਯਾਨਿ ਹਸਿਤਰੁ- ਦਿਤਾਨਿ ਚ ਚੇਸ੍ਟਿਤਾਨਿ| ਤਥਾ ਸ੍ਨਾਤਾਲਿਪ੍ਤਮਧਃ ਪ੍ਰਸਤਾਨੁ- ਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਸ਼ੁਸ੍ਯਦਿਸ੍ਟਂ ਸ਼ਰੀਰਮ੍||੩੮||
इष्टञ्च पुनर्महाशरीरदर्शनवदनहनुस्तनाग्रपृष्ठस्वरमुपचितोरुस्फिक्कटीवक्षोग्रीवातालुकमुभयगुणपाणिपादचिबुककर्णललाटम्| सूक्ष्मास्थिदन्तनखाङ्गुलिपर्वकम्| दीर्घाङ्गुलिसक्थिबाहूच्छ्वासेक्षितनेत्रजिह्वम्| विस्तीर्णा- स्याधर्च्ष्ठजिह्वाललाटकर्णपीठयक्षोऽल्पमेढ्रग्रीवाकेशम्| स्निग्धत्वक्कचकरजनयनदशनस्वनम्| स्थिरेन्द्रियत्वङ्- नखकेशपार्श्वम् गम्भीरनाभिसन्धिस्वरम्| गूढजत्रुपृष्ठ- वंशदन्तमूलम्| रक्ताल्वोष्ठनखनेत्रान्तम्| आताम्रजि- ह्वाहस्तपादतलम्| कृष्णकेशभ्रूनेत्रपक्ष्मतारकम्| शुक्ल- शुक्लमण्डलदशनचरितम्| नीचैर्बुद्धकर्णस्तननासाग्र- चंक्रमणम्| घनस्कन्धकन्धरादन्ताङ्गुलित्वक्स्छार्दम्| तनुनखमध्यजिह्वम्| वृत्तस्फिग्ग्रीवानखम्| समपृष्ठदन्त- ललाटेक्षितम्| तथा नुपूर्ववृत्तावूरु| दक्षिणावर्त्तनाभिः प्रकृष्टन्तर्च् स्तन्च् भ्रुवौ च| कूर्म्माकृतयो नखाः पादौ च| ऋज्वास्यं नासावंशश्च| अनुल्बणे हनुवेषश्च| श्लक्ष्णं तालु जिह्वा च| नातिस्थूलकृशावोष्ठौ देहबन्धश्च| सस्पन्दं हृदयं शङ्ख्च् मन्ये च| सोष्मतालुपादोदरं निःश्वासाश्च| पृष्ठतोऽवनत्च् रोमशौ च कर्णौ| ईषत्प्रलम्बिन्य्च् भ्रुवौ| वलिनं सुश्लिष्टसन्ध्यर्धचन्द्राकृतिललाटम्| आतपत्रोपमं शिरः| नैकमूला मृदवः केशाः| दृढं गूढं च सिरास्थि- सन्धिः| प्रकृतियुक्तानि वातमूत्रपुरीषगुह्यानि हसितरु- दितानि च चेष्टितानि| तथा स्नातालिप्तमधः प्रसृतानु- पूर्व्याशुष्यदिष्टं शरीरम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shubhasharIralakShaNaM tatrAyurAdInAM pratidvitvam (39) · Śloka 39
ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਉਤ੍ਤਰੋਤ੍ਤਰਸੁਕ੍ਸੇਤ੍ਰਂ ਗਰ੍ਭਾਦ੍ਭਵਤਿ ਨੀਰੁਜਮ੍| ਆਯਾਮਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨੈਰ੍ਵਰ੍ਧਮਾਨਂ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ੁਭਮ੍| ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਗੁਣੋਪੇਤੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ਼ਰਦਾਂ ਸ਼ਤਮ੍| ਆਯੁਰੈਸ਼੍ਵਰ੍ਯ੍ਯਮਿਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵੇ ਭਾਵਾ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਤਾਃ||੩੯||
भवति चात्र- उत्तरोत्तरसुक्षेत्रं गर्भाद्भवति नीरुजम्| आयामज्ञानविज्ञानैर्वर्धमानं शनैः शुभम्| इति सर्वगुणोपेते शरीरे शरदां शतम्| आयुरैश्वर्य्यमिष्टाश्च सर्वे भावा प्रतिष्ठताः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAttvikAdipuruShANAM lakShaNam (40) · Śloka 40
ਅਨੁਤ੍ਸੇਕਮਦੈਨ੍ਯਂ ਚ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਚ ਸੇਵਤੇ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਵਾਂਸ੍ਤਭ੍ਯਮਾਨਸ੍ਤੁ ਰਾਜਸੋ ਨੈਵ ਤਾਮਸਃ||੪੦||
अनुत्सेकमदैन्यं च सुखं दुःखं च सेवते| सत्त्ववांस्तभ्यमानस्तु राजसो नैव तामसः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puNyAyuvRuddhikaro gaNaH (41) · Śloka 41
ਦਾਨਸ਼ੀਲਦਯਾਸਤ੍ਯਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯ੍ਯਕਤਜ੍ਞਤਾਃ| ਰਸਾਯਨਾਨਿ ਮੈਤ੍ਰੀ ਚ ਪੁਣ੍ਯਾਯੁਰ੍ਵਦ੍ਧਿਕਦ੍ਗਣਃ||੪੧||
दानशीलदयासत्यब्रह्मचर्य्यकृतज्ञताः| रसायनानि मैत्री च पुण्यायुर्वृद्धिकृद्गणः||४१||
🔊 Audio coming soon