Adhikarana atha prakRutibhedIyo nAmAShTamo~adhyAyaH -- pratij~jA (1) · Śloka 1
അഥാതഃ പ്രകൃതിഭേദീയം ശാരീരം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ| ഇതി ഹ സ്മാഹുരാത്രേയാദയോ മഹര്ഷയഃ||൧||
अथातः प्रकृतिभेदीयं शारीरं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saptaprakRutayaH (2) · Śloka 2
സപ്ത പ്രകൃതയോ ദോഷൈഃ പൃഥക് സംസര്ഗേണ സാമ്യേന ച ഭവന്തി||൨||
सप्त प्रकृतयो दोषैः पृथक् संसर्गेण साम्येन च भवन्ति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana doShaiH prakRutisambhavaH (3) · Śloka 3
തത്ര ശുക്രാര്ത്തവഗര്ഭാശയകാലേശു മാതുശ്ചാഹാരവിഹാരയോരേകോऽനേകോ വാ യോ ദോഷോ ഭവത്യാധിക്യേന തേനാऽऽമരണാദ്വിഷവല്ല്യമിവോത്പദ്യമാനസ്യ കൃമേര്വിഷേണ സവിഷകൃമേരിവ വൃശ്ചികാദേരാശീവിഷസ്യേവ വാ സ്വവിഷേണ പ്രകൃതിര്ജായതേ||൩||
तत्र शुक्रार्त्तवगर्भाशयकालेशु मातुश्चाहारविहारयोरेकोऽनेको वा यो दोषो भवत्याधिक्येन तेनाऽऽमरणाद्विषवल्ल्यमिवोत्पद्यमानस्य कृमेर्विषेण सविषकृमेरिव वृश्चिकादेराशीविषस्येव वा स्वविषेण प्रकृतिर्जायते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharIrotpattihetavo doShAviruddhaguNA api na parasparopamardakAH (4) · Śloka 4
തസ്മാത്തന്മയതയാ ശുക്രാര്തവയോര്ദേഹസ്യ ഭാവിതത്വാത് പ്രാകൃതത്വാച്ച താവതാ തേന ദോഷേണ ന വിഹന്യതേ| തദ്ഗുണൈരേവ ചാസ്യ ശരീരമുപസ്ക്രിയതേ| തതശ്ച തദ്ഗുണപ്രതിപക്ഷൈഃ സഹസാ ന ബാധ്യതേ||൪||
तस्मात्तन्मयतया शुक्रार्तवयोर्देहस्य भावितत्वात् प्राकृतत्वाच्च तावता तेन दोषेण न विहन्यते| तद्गुणैरेव चास्य शरीरमुपस्क्रियते| ततश्च तद्गुणप्रतिपक्षैः सहसा न बाध्यते||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shukrashoNitasampAtakAle vikRutimati doSholbaNe sati garbhAsambhavastasya vaikArikatvaM vA (5) · Śloka 5
തസ്യാം ത്വവസ്ഥായാം വികൃതിമതി ദോഷേ ഉല്ബണേനൈവ ഗര്ഭഃ സമ്ഭവതി| സമ്ഭവ ഏവ വാ വിപദ്യതേ| വികൃതോ വാ ഭവതി||൫||
तस्यां त्ववस्थायां विकृतिमति दोषे उल्बणेनैव गर्भः सम्भवति| सम्भव एव वा विपद्यते| विकृतो वा भवति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAdInAM dvaividhyam (6) · Śloka 6
തഥാ ച കേചിദാऽऽഹുഃ ദ്വിധാ വാതാദയഃ പ്രാകൃതാ വൈകൃതാശ്ച൧|൬|
तथा च केचिदाऽऽहुः द्विधा वातादयः प्राकृता वैकृताश्च१|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutavAtAdInAM svarUpam (6) · Śloka 6
തത്ര പ്രകൃതാഃ സപ്തവിധായാഃ പ്രകൃതേര്ഹേതുഭൂതാഃ ശരീരൈകജന്മാനഃ ൨|൬|
तत्र प्रकृताः सप्तविधायाः प्रकृतेर्हेतुभूताः शरीरैकजन्मानः २|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutAnAM vAtAdInAM svarUpam (6) · Śloka 6
ദോഷാഖ്യാനാം വികൃതാനാം ബീജഭൂതാഃ മുമൂര്ഷോഃ സ്വരൂപാച്ചലന്തി ൩|൬|
दोषाख्यानां विकृतानां बीजभूताः मुमूर्षोः स्वरूपाच्चलन्ति ३|६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutc trayANAM sAnnidhye ekavyapadeshe hetuH (6) · Śloka 6
സര്വേഷ്വപി ച ദേഹേ സന്നിഹിതേഷു പ്രകൃതാവുല്ബണേന വ്യപദേശഃ ൪||൬||
सर्वेष्वपि च देहे सन्निहितेषु प्रकृतावुल्बणेन व्यपदेशः ४||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaikRutAnAM prAkRutairekIbhUtatvam (7) · Śloka 7
വൈകൃതാസ്തു ഗര്ഭാദിഭിനിസ്സൃതസ്യാഹാരരസസ്യ മലാഃ സമ്ഭവന്തി| പ്രാകൃതേഷ്വവരോഹന്തി||൭||
वैकृतास्तु गर्भादिभिनिस्सृतस्याहाररसस्य मलाः सम्भवन्ति| प्राकृतेष्ववरोहन्ति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaikRutAnAM dehopakArakatvaM dehadUShakatva~jca (8) · Śloka 8
തേ കാലാദിവശേന സ്വപ്രമാണവൃദ്ധിക്ഷയയോഗാദ് ദേഹമനുഗൃഹ്ണന്തി ദൂഷയന്തി ച||൮||
ते कालादिवशेन स्वप्रमाणवृद्धिक्षययोगाद् देहमनुगृह्णन्ति दूषयन्ति च||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ojasaH dvaividhyam (9) · Śloka 9
തദ്വദോജോऽപി പരം ഹൃദയസ്ഥമഷ്ടബിന്ദുപ്രമാണമാധാരഃ പ്രാസൃതികസ്യ രസാത്മകസ്യ്ച്ജസഃ ക്ഷയവൃദ്ധിഭാജഃ||൯||
तद्वदोजोऽपि परं हृदयस्थमष्टबिन्दुप्रमाणमाधारः प्रासृतिकस्य रसात्मकस्य्च्जसः क्षयवृद्धिभाजः||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaprakRutilakShaNam (10) · Śloka 10
അഥ സ്വദോഷഗുണാനുരോധാദ്വാതപ്രകൃതിസ്തനുരൂക്ഷസ്തബ്ധാല്പാങ്ഗദന്തനഖരോമനേത്രസ്വരഃ ശീതദ്വിഡുദ്ബന്ദ്വപിണ്ഡികഃ സശബ്ദസന്ധിഗാമീ ശീഘ്രാരമ്ഭക്ഷോഭഗ്രഹണവിസ്മരണശ്ചലധൃതിമതിഗതിദൃഷ്ടിസ്വഭാവസ്ഛാര്ദസ്തേനോऽനാര്യ്യോ മാത്സര്യജിതേന്ദ്രിയഃ പ്രിയഗാന്ധര്വേതിഹാസഹാസവിലാസകലഹമൃഗയോദ്യാനയാത്രഃ സ്നിഗ്ധോഷ്ണമധുരാമ്ലലവണാന്നപാനകാങ്ക്ഷോപശയശ്ച ഭവതി| അപി ച- അല്പവിത്തബലജിവിതനിദ്രഃ ക്ഷാമവാഗ്ധമനിസന്തതഗാത്രഃ| ദുര്ഭഗോऽതിബഹുഭുഗ്ബഹുഭാഷീ നാസ്തികഃ സ്ഫുടികേശകരാംഘ്രിഃ| കിഞ്ചിദുന്മിഷിതദുര്മുഖസുപ്തസ്ത്രയതി ക്രഥതി ഖാദതി ദന്താന്| ശുഷ്കരൂക്ഷവിഷമാസു സരിത്സു വ്യോമ്നി ശൈലശിഖരേഷു ച യാതി||൧൦||
अथ स्वदोषगुणानुरोधाद्वातप्रकृतिस्तनुरूक्षस्तब्धाल्पाङ्गदन्तनखरोमनेत्रस्वरः शीतद्विडुद्बन्द्वपिण्डिकः सशब्दसन्धिगामी शीघ्रारम्भक्षोभग्रहणविस्मरणश्चलधृतिमतिगतिदृष्टिस्वभावस्छार्दस्तेनोऽनार्य्यो मात्सर्यजितेन्द्रियः प्रियगान्धर्वेतिहासहासविलासकलहमृगयोद्यानयात्रः स्निग्धोष्णमधुराम्ललवणान्नपानकाङ्क्षोपशयश्च भवति| अपि च- अल्पवित्तबलजिवितनिद्रः क्षामवाग्धमनिसन्ततगात्रः| दुर्भगोऽतिबहुभुग्बहुभाषी नास्तिकः स्फुटिकेशकरांघ्रिः| किञ्चिदुन्मिषितदुर्मुखसुप्तस्त्रयति क्रथति खादति दन्तान्| शुष्करूक्षविषमासु सरित्सु व्योम्नि शैलशिखरेषु च याति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaprakRutilakShaNam (11) · Śloka 11
പിത്തപ്രകൃതിരൂഷ്ണഗ്ച്രഗാത്രസ്താമ്രനഖനയനജിഹ്വ്ച്ഷ്ഠപാണിപാദതലഃ ശിഥിലസന്ധിബന്ധമാംസഃ കരഭകപിലവിരലമൃദുകേശരോമാ മധ്യബലായുരല്പശുക്രവ്യവായാപത്യഃ ശൂരോऽഭിമാനീ ശീഘ്രവലീഖലിതപലിതപിപ്ലുവ്യങ്ഗക്ഷുത്പിപാസോ മേധാവീ ദുര്ഭഗഃ സ്വാദുതിക്തകഷായശീതാഭിലാഷോപശയശ്ച ഭവതി| അപി ച - ദയതിമാല്യവിലേപനമണ്ഡനഃ സുചരിതഃ ശുചിരാശ്രിതവത്സലഃ| വിഭവസാഹസബുദ്ധിബലാന്വിതോ ഭവതി ഭീഷു ഗതിര്ദ്വിഷതാമപി| ധര്മദ്വേഷീ സ്വേദനഃ പൂതിഗന്ധി- ര്ഭൂര്യ്യുച്ചാരക്രോധപാനാശനേര്ഷ്യഃ| സുപ്തഃ പശ്യേത്കര്ണികാരാന് പലാശാന് ദിഗ്ദാഹോല്കാവിദ്യുദര്കാനലാംശ്ച||൧൧||
पित्तप्रकृतिरूष्णग्च्रगात्रस्ताम्रनखनयनजिह्व्च्ष्ठपाणिपादतलः शिथिलसन्धिबन्धमांसः करभकपिलविरलमृदुकेशरोमा मध्यबलायुरल्पशुक्रव्यवायापत्यः शूरोऽभिमानी शीघ्रवलीखलितपलितपिप्लुव्यङ्गक्षुत्पिपासो मेधावी दुर्भगः स्वादुतिक्तकषायशीताभिलाषोपशयश्च भवति| अपि च - दयतिमाल्यविलेपनमण्डनः सुचरितः शुचिराश्रितवत्सलः| विभवसाहसबुद्धिबलान्वितो भवति भीषु गतिर्द्विषतामपि| धर्मद्वेषी स्वेदनः पूतिगन्धि- र्भूर्य्युच्चारक्रोधपानाशनेर्ष्यः| सुप्तः पश्येत्कर्णिकारान् पलाशान् दिग्दाहोल्काविद्युदर्कानलांश्च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaphaprakRutilakShaNam (12) · Śloka 12
കഫപ്രകൃതിസ്തു ദൂര്വേന്ദീവരശരകാണ്ഡാന്യതമവര്ണഃ സമസുവിഭക്തസ്നിഗ്ധസ്ഥിരസുകുമാരശ്ലിഷ്ടമാംസസന്ധിബന്ധഃ പരിപൂര്ണചാരുഗാത്രോ മഹാലലാടോരുബാഹുര്വ്യക്തസിതാസിത പ്രസന്നായതവിശാലപക്ഷ്മലാക്ഷഃ സിംഹമൃദങ്ഗഘനഘോഷഃ ക്ഷുത്പിപാസോഷ്ണസഹിഷ്ണുര്ബഹ്വോജോബലശുക്രവ്യവായാപത്യശ്ചിരശോഷമാല്യാനുലേപനോ ദൃഢപ്രച്ഛന്നവൈരഃ പേശലഃ സത്യവാദീ സ്മൃതിമാന്ധൃതിമാനലോലുപോ ബാല്യേऽപ്യരോദനഃ കടുതിക്തകഷായോ ഷ്ണരൂക്ഷേച്ഛോപശയശ്ച ഭവതി| അപി ച- അല്പവ്യാഹാരക്രോധപാനാശനേഹഃ പ്രാജ്യായുര്വിത്തോ ദീര്ഘദര്ശീ വദാന്യഃ| ശ്രാദ്ധോ ഗമ്ഭീരഃ സ്ഥൂലലക്ഷഃ ക്ഷമാവാ- നാര്യോ നിദ്രാലുര്ദീര്ഘസൂത്രഃ കൃതജ്ഞഃ| ഋജുര്വിപശ്ചിത്സുഭഗഃ സലജ്ജോ ഭക്തോ ഗുരൂണാം ദൃഢസ്ഛൃദയ്യഃ| സ്വപ്നേ സപദ്മാന് സവിഹങ്ഗമാലാം- സ്തോയാശയാനപശ്യതി തോയദാംശ്ച||൧൨||
कफप्रकृतिस्तु दूर्वेन्दीवरशरकाण्डान्यतमवर्णः समसुविभक्तस्निग्धस्थिरसुकुमारश्लिष्टमांससन्धिबन्धः परिपूर्णचारुगात्रो महाललाटोरुबाहुर्व्यक्तसितासित प्रसन्नायतविशालपक्ष्मलाक्षः सिंहमृदङ्गघनघोषः क्षुत्पिपासोष्णसहिष्णुर्बह्वोजोबलशुक्रव्यवायापत्यश्चिरशोषमाल्यानुलेपनो दृढप्रच्छन्नवैरः पेशलः सत्यवादी स्मृतिमान्धृतिमानलोलुपो बाल्येऽप्यरोदनः कटुतिक्तकषायो ष्णरूक्षेच्छोपशयश्च भवति| अपि च- अल्पव्याहारक्रोधपानाशनेहः प्राज्यायुर्वित्तो दीर्घदर्शी वदान्यः| श्राद्धो गम्भीरः स्थूललक्षः क्षमावा- नार्यो निद्रालुर्दीर्घसूत्रः कृतज्ञः| ऋजुर्विपश्चित्सुभगः सलज्जो भक्तो गुरूणां दृढस्छृदय्यः| स्वप्ने सपद्मान् सविहङ्गमालां- स्तोयाशयानपश्यति तोयदांश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargaprakRutilakShaNam (13) · Śloka 13
ഉഭയലക്ഷണസങ്കരേ തു സംസര്ഗപ്രകൃതിഃ||൧൩||
उभयलक्षणसङ्करे तु संसर्गप्रकृतिः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samadoShaprakRutilakShaNam (14) · Śloka 14
സര്വഗുണസമുദിതഃ സമദോഷപ്രകൃതിഃ||൧൪||
सर्वगुणसमुदितः समदोषप्रकृतिः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nityAturaprakRutayaH (15) · Śloka 15
തത്രാദ്യാസ്ത്രയോ നിത്യാതുരാദോഷാനുശയിതപ്രകൃതിവാത്| വിശേഷതശ്ച ദ്വന്ദ്വപ്രകൃതയഃ| തേഷു ഹി ഗുണമിശ്രവികാരകാരിഷുക്ഷുത്പിപാസാദിഷ്വിവാരോഗ്യവ്യപദേശഃ||൧൫||
तत्राद्यास्त्रयो नित्यातुरादोषानुशयितप्रकृतिवात्| विशेषतश्च द्वन्द्वप्रकृतयः| तेषु हि गुणमिश्रविकारकारिषुक्षुत्पिपासादिष्विवारोग्यव्यपदेशः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutidoShaviparItaguNena cikitsA (16) · Śloka 2
തസ്താദ്വിപരീതഗുണേന വിധിനാ ദോഷോപക്രമണീയോക്തേന താനുപാചരേത്| സമസര്വരസേന സാത്മ്യേനാന്ത്യം യഥാര്തുവിഹിതേന ച|൨|
तस्ताद्विपरीतगुणेन विधिना दोषोपक्रमणीयोक्तेन तानुपाचरेत्| समसर्वरसेन सात्म्येनान्त्यं यथार्तुविहितेन च|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sattvAdiprakRutayaH (17) · Śloka 2
ദോഷവച്ച ഗുണൈരപി സത്ത്വാദിഭിഃ സപ്ത പ്രകൃതയോ ഭവന്തി| താസ്തദഭിനിര്വൃത്തൈരേവ യഥോക്തൈഃ ശ്ച്ചാദിഭിര്ജാനീയാത്||൨||
दोषवच्च गुणैरपि सत्त्वादिभिः सप्त प्रकृतयो भवन्ति| तास्तदभिनिर्वृत्तैरेव यथोक्तैः श्च्चादिभिर्जानीयात्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAtyAdivisheSheNa prakRutayaH (18) · Śloka 18
തഥാ പുനഃ സപ്തപ്രകൃതയോ ജാതികുലദേശകാലവയോബലപ്രത്യാത്മസംശ്രയാഃ| ദൃശ്യന്തേ ഹി പുരുഷാണാം ജാത്യാദിനിയതാസ്തേ തേ ഭാവവിശേഷാഃ||൧൮||
तथा पुनः सप्तप्रकृतयो जातिकुलदेशकालवयोबलप्रत्यात्मसंश्रयाः| दृश्यन्ते हि पुरुषाणां जात्यादिनियतास्ते ते भावविशेषाः||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sattvAdiprakRutInAmaparisa~gkhyeyatvam (19) · Śloka 17
സത്ത്വാദീനാഞ്ച തരതമയോഗാച്ഛരീരവിശേഷേഭ്യശ്ചാന്യോന്യാനുവിധായിത്വാച്ച ഭേദാശ്രയമസങ്ഖ്യേയം ഭവതി| ശരീരമപി സത്ത്വാദീനനുരുധ്യതേ| സത്ത്വാദയോऽപി ശരീരമ്||൧൭||
सत्त्वादीनाञ्च तरतमयोगाच्छरीरविशेषेभ्यश्चान्योन्यानुविधायित्वाच्च भेदाश्रयमसङ्ख्येयं भवति| शरीरमपि सत्त्वादीननुरुध्यते| सत्त्वादयोऽपि शरीरम्||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anUkasyAsa~gkhyeyatvAdi (20) · Śloka 20
സത്ത്വാദ്യസങ്ഖ്യഭേദാവേശാച്ച രൂപസ്വരചരിതാനുകരണമപ്യനൂകശബ്ദവാച്യമസങ്ഖ്യഭേദം ഭവതി| തദാ വേശസ്ത്വനന്തരജന്മാഭ്യാസവാസനയാ ജന്യതേ| തസ്മാദ്ദേവമാനുഷതിര്യ്യക്പ്രേതനാരകാണാം തത്തദ്വിശേഷാണാം ച യഥായഥമേവാനൂകം പുരുഷസ്യാന്വവേക്ഷേത||൨൦||
सत्त्वाद्यसङ्ख्यभेदावेशाच्च रूपस्वरचरितानुकरणमप्यनूकशब्दवाच्यमसङ्ख्यभेदं भवति| तदा वेशस्त्वनन्तरजन्माभ्यासवासनया जन्यते| तस्माद्देवमानुषतिर्य्यक्प्रेतनारकाणां तत्तद्विशेषाणां च यथायथमेवानूकं पुरुषस्यान्ववेक्षेत||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vayasastraividhyam (21) · Śloka 21
വയസ്ത്രിവിധം ബാലം മധ്യം വൃദ്ധം ച| തത്രാऽऽഷോഡശാദ്വര്ഷാദ് ബാലമ്| ആഷഷ്ടേര്മധ്യമ്| തതോ വൃദ്ധമ്||൨൧||
वयस्त्रिविधं बालं मध्यं वृद्धं च| तत्राऽऽषोडशाद्वर्षाद् बालम्| आषष्टेर्मध्यम्| ततो वृद्धम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlasya traividhyAdi (22) · Śloka 22
തേഷ്വപി സ്തന്യാഹാരോഭയവൃത്ത്യാ ബാലം ത്രിവിധമ്| തസ്മിന് ദേഹപ്രമാണവൃദ്ധിഃ ശ്ലേഷ്മോദ്രേകശ്ച| തേന ബാലസ്യ സ്നേഹമാര്ദ്ദവസ്ച്കുമാര്യ്യാല്പക്രോധത്വസ്ച്ഭാഗ്യാനി ഭവന്തി||൨൨||
तेष्वपि स्तन्याहारोभयवृत्त्या बालं त्रिविधम्| तस्मिन् देहप्रमाणवृद्धिः श्लेष्मोद्रेकश्च| तेन बालस्य स्नेहमार्द्दवस्च्कुमार्य्याल्पक्रोधत्वस्च्भाग्यानि भवन्ति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhyasya traividhyAdi (23) · Śloka 23
മധ്യമപി ത്രിവിധം യ്ച്വനം സമ്പൂര്ണത്വമപരിഹാനിശ്ച| തസ്മിന് പിത്തോദ്രകഃ| തേന ദീപ്താഗ്നിതാപ്രജ്ഞാധിക്യാപരിപാക്ച് വ്യവസായശ്ച| തത്രാऽऽത്രിംശതോ യ്ച്വനമാചത്വാരിംശതഃ സര്വധാത്വിന്ദ്രിയബലവീര്യ്യപ്ച്രുഷസ്മരണവചനവിജ്ഞാനപ്രശ്രയഗുണസമ്പൂര്ണത്വമതഃ പരമപരിഹാനിഃ||൨൩||
मध्यमपि त्रिविधं य्च्वनं सम्पूर्णत्वमपरिहानिश्च| तस्मिन् पित्तोद्रकः| तेन दीप्ताग्निताप्रज्ञाधिक्यापरिपाक्च् व्यवसायश्च| तत्राऽऽत्रिंशतो य्च्वनमाचत्वारिंशतः सर्वधात्विन्द्रियबलवीर्य्यप्च्रुषस्मरणवचनविज्ञानप्रश्रयगुणसम्पूर्णत्वमतः परमपरिहानिः||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhaM vayaH (24) · Śloka 24
വൃദ്ധം തു ശശവത്ക്ഷീയമാണധാത്വിന്ദ്രിയാദിഗുണം വലീഖലിതകാസശ്വാസാഗ്നിസാദാദിഭിരഭിഭൂയമാനം ജീര്ണം ഭവനമിവാഭിവൃഷ്ടമവസീദതി| തസ്മിന് മാരുതോദ്രേകഃ| തേന ശ്ലഥസാരമാംസസന്ധ്യസ്ഥിതാ ത്വക്പാരുഷ്യമവനാമഃ കായസ്യ വേപഥുഃ കാസഃ ശ്വാസഃ ശ്ലേഷ്മസിങ്ഘാണകോദീരണം ധാതുക്ഷയശ്ച||൨൪||
वृद्धं तु शशवत्क्षीयमाणधात्विन्द्रियादिगुणं वलीखलितकासश्वासाग्निसादादिभिरभिभूयमानं जीर्णं भवनमिवाभिवृष्टमवसीदति| तस्मिन् मारुतोद्रेकः| तेन श्लथसारमांससन्ध्यस्थिता त्वक्पारुष्यमवनामः कायस्य वेपथुः कासः श्वासः श्लेष्मसिङ्घाणकोदीरणं धातुक्षयश्च||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bAlyAdInAM kramAddashakeShu vyapagamaH (25) · Śloka 25
അന്യേ പുനരാഹുഃ- ബാല്യം വൃദ്ധിഃ പ്രഭാ മേധാ ത്വക്ശുക്രാക്ഷിശ്രുതീന്ദ്രിയമ്| ദശകേഷു ക്രമാദ്വ്യേതി മനഃസര്വേന്ദ്രിയാണി ച||൨൫||
अन्ये पुनराहुः- बाल्यं वृद्धिः प्रभा मेधा त्वक्शुक्राक्षिश्रुतीन्द्रियम्| दशकेषु क्रमाद्व्येति मनःसर्वेन्द्रियाणि च||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuShaH pramANam (26) · Śloka 26
ഏവം വര്ഷശതമായുഷഃ പ്രമാണമസ്മിന് കാലേ||൨൬||
एवं वर्षशतमायुषः प्रमाणमस्मिन् काले||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karmavisheShAdvayaso nyUnAdhikabhAvaH (1) · Śloka 1
സന്തി പുനഃ കര്മവിശേഷാദൂനാധികവര്ഷശതജീവനോ മനുഷ്യാഃ||൧||
सन्ति पुनः कर्मविशेषादूनाधिकवर्षशतजीवनो मनुष्याः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nyUnAdhikajIvanAM vayasastridhA vibhAgaH (28) · Śloka 28
തേഷാം യഥോക്തൈഃ പ്രകൃതിവിശേഷൈരായുഷഃ പ്രമാണമുപതഭ്യ വയസ്ത്രിധാ വിഭജേത്||൨൮||
तेषां यथोक्तैः प्रकृतिविशेषैरायुषः प्रमाणमुपतभ्य वयस्त्रिधा विभजेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AyuH kShaya kramaH ekavatsarasya hrAsaH (29) · Śloka 29
അപി ച - വര്ഷം വര്ഷം ക്ഷയം യാതി നൃണാം യാതേ ശതേ ശതേ| ആയുഷോऽപുണ്യബാഹുല്യാദ്യദാ യന്മാനമിഷ്യതേ||൨൯||
अपि च - वर्षं वर्षं क्षयं याति नृणां याते शते शते| आयुषोऽपुण्यबाहुल्याद्यदा यन्मानमिष्यते||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balasya traividhyAdi (30) · Śloka 30
ബലമപി ത്രിവിധം ഭവതി| സഹജം കാലകൃതം യുക്തികൃതഞ്ച| തത്ര സഹജം ദേഹസത്ത്വയോഃ പ്രാകൃതമ്| കാലകൃതമൃതുവിഭാഗജം വയഃ കൃതഞ്ച| യുക്തികൃതം പുനരാഹാരവിഹാരോത്ഥമൂര്ജസ്കരം യോഗജഞ്ച||൩൦||
बलमपि त्रिविधं भवति| सहजं कालकृतं युक्तिकृतञ्च| तत्र सहजं देहसत्त्वयोः प्राकृतम्| कालकृतमृतुविभागजं वयः कृतञ्च| युक्तिकृतं पुनराहारविहारोत्थमूर्जस्करं योगजञ्च||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana balavRuddhikarA bhAvAH (31) · Śloka 31
തദ് വൃദ്ധികരാസ്ത്വിമേ ച ഭാവാ ഭവന്തി| തദ്യഥാബലവത്പുരുഷേ ദേശേ ജന്മ, തദ്വിധേ ച കാലേ, സുഖശ്ച കാലയോഗോ ബീജക്ഷേത്രഗുണശരീരാഹാരസത്ത്വസമ്പത്തയഃ സ്വഭാവോയ്ച്വനം വ്യായാമോഹര്ഷശ്ച||൩൧||
तद् वृद्धिकरास्त्विमे च भावा भवन्ति| तद्यथाबलवत्पुरुषे देशे जन्म, तद्विधे च काले, सुखश्च कालयोगो बीजक्षेत्रगुणशरीराहारसत्त्वसम्पत्तयः स्वभावोय्च्वनं व्यायामोहर्षश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau sArANi (32) · Śloka 32
തഥാ സാരാണ്യഷ്ടൌ ത്വഗ്രക്തമാംസമേദോऽസ്ഥിമജ്ജശുക്രസത്ത്വാത്മകാന്യുത്തരോത്തരവരാണി ബലമാനജ്ഞാര്ഥമുപദിശ്യന്തേ||൩൨||
तथा साराण्यष्टौ त्वग्रक्तमांसमेदोऽस्थिमज्जशुक्रसत्त्वात्मकान्युत्तरोत्तरवराणि बलमानज्ञार्थमुपदिश्यन्ते||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kevalasharIropacayApacayAdibhirna balAbalanirNayaH (33) · Śloka 33
അപി ച ന മുഹ്യേദ്ദേഹമാത്രദര്ശനാദേവ ഭിഷഗയമുപചയേന മഹാശരീരത്വാദ്വാ ബലവാനയം കൃശത്വാദല്പശരീരത്വാദ്വാല്പബല ഇതി| തച്ചോഭയമന്യഥാദൃഷ്ടം ഗജസിംഹേ|൩൩|
अपि च न मुह्येद्देहमात्रदर्शनादेव भिषगयमुपचयेन महाशरीरत्वाद्वा बलवानयं कृशत्वादल्पशरीरत्वाद्वाल्पबल इति| तच्चोभयमन्यथादृष्टं गजसिंहे|३३|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvasAropetasya guNAH (34) · Śloka 33
തത്ര സര്വേഃ സാരൈരുപേതോ ഭവത്യതിബലഃ പരമഗ്ച്രവയുക്തഃ ക്ലേശക്ഷമഃ സര്വാരമ്ഭേഷ്വാത്മനി പ്രത്യാശാവാന് കല്യാണാഭിനിവേശോ സ്ഥിരശരീരഃ സുസമാഹിതഗതിഃ സാനുനാദസ്നിഗ്ധബമ്ഭീരമാഹാസ്വരഃ സുഖൈശ്വര്യ്യവിത്തോപഭോഗസമ്മാന ഭാങ്മന്ദജരാമയഃ| പ്രായസ്തുല്യഗുണവിസ്തീര്ണാപത്യോ ദീര്ഘായുശ്ച൨||൩൩||
तत्र सर्वेः सारैरुपेतो भवत्यतिबलः परमग्च्रवयुक्तः क्लेशक्षमः सर्वारम्भेष्वात्मनि प्रत्याशावान् कल्याणाभिनिवेशो स्थिरशरीरः सुसमाहितगतिः सानुनादस्निग्धबम्भीरमाहास्वरः सुखैश्वर्य्यवित्तोपभोगसम्मान भाङ्मन्दजरामयः| प्रायस्तुल्यगुणविस्तीर्णापत्यो दीर्घायुश्च२||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAramadhyamasArau (35) · Śloka 35
തദ്വിപരീതസ്ത്വസാരഃ| മധ്യോ മധ്യഗുണഃ||൩൫||
तद्विपरीतस्त्वसारः| मध्यो मध्यगुणः||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samasharIrAvayavapramANam (36) · Śloka 36
പ്രമാണം പുനഃ സ്വാങ്ഗുലൈഃ| പാദാങുഷ്ഠപ്രദേശിന്യ്ച് ദ്വ്യങ്ഗുലായതേ| തിസ്രോऽന്യാഃ ക്രമേണോത്തരോത്തരം പഞ്ചമഭാഗഹീനാസ്തന്നഖഹീനാ വാ| ചതുരങ്ഗുലായതാഃ പൃഥക് പദപാദതലപാര്ഷ്ണയഃ| ഷട്പഞ്ചചതുരങ്ഗുലവിസ്തൃതാശ്ചതുര്ദശൈവായാമേന പാദശ്ചതുര്ദശൈവ പരിണാഹേന| തഥാ ഗുല്ഫൌ ജങ്ഘാമധ്യഞ്ച| ചതുരങ്ഗുലോത്സേധഃ പാദഃ| അഷ്ടാദശായാമാ ജങ്ഘാ ഊരുശ്ച| ചതുരങ്ഗുലം ജാനു| ത്രിംശദങ്ഗുലപരിണാഹ ഊരുഃ| ഷഡായാമൌ മുഷ്കമേഢ്രാവഷ്ടപഞ്ചപരിണാഹൌ| ഷോഡശവിസ്താരാ കടീ പഞ്ചാശത് പരിണാഹാ| ദശാങ്ഗുലം ബസ്തിശിരഃ| ദ്വാദശാങ്ഗുലമുദരമ്| ദശവിസ്താരേ ദ്വാദശായാമേ പാര്ശ്വേ| ദ്വാദശോത്സേധം ത്രികമ്| അഷ്ടാദശോത്സേധം പൃഷ്ഠമ്| ദ്വാദശകം സ്തനാന്തരമദ്വയങ്ഗുലം സ്തനപര്യ്യന്തമ്| ചതുര്വിംശത്യങ്ഗുലവിശാലം ദ്വാദശോത്സേധമുരഃ| ദ്വ്യങ്ഗുലം ഹൃദയമ്| അഷ്ടകൌ സ്കന്ധേ കക്ഷേ ച| ഷട്കാവംസൌ| ഷോഡശകൌ പ്രവാഹൂ| പഞ്ചദശക്ച് പ്രപാണീ| ദ്വാദശാങ്ഗുലൌ പാണീ| തത്രാപി പഞ്ചാങ്ഗുലാ മധ്യമാങ്ഗുലിഃ| തതോऽര്ധാങ്ഗുലഹീനേ പ്രദേശിന്യനാമികേ| സാര്ധത്ര്യങ്ഗുല്ച് കനിഷ്ഠികാങ്ഗുഷ്ഠൌ| ചതുരങ്ഗുലോത്സേധാ ദ്വാവിംശതിപരിണാഹാ ശിരോധരാ| ദ്വാദശോത്സേധം ചതുര്വിംശതിപരിണാഹമാനനമ്| പഞ്ചാങ്ഗുലമാസ്യമ്| ചതുരങ്ഗുലം പൃഥക് ചിബുക്ച്ഷ്ഠനാസാ ദൃഷ്ട്യന്ത്കര്ണലലാടമ്| ത്രിഭാഗാങ്ഗുലവിസ്താരാ നാസാപുടമര്യ്യാദാ| ദ്വ്യങ്ഗുലായതമങ്ഗുഷ്ഠോദരവിസ്തൃതം നേത്രമ്| തത്ര ശുക്ലാത്തൃതീയാംശം കൃഷ്ണമ്| കൃഷ്ണാന്നവമാംശാ മസൂരദലമാത്രാ ദൃഷ്ടിഃ| ഷഡങ്ഗുലോത്സേധം ദ്വാത്രിംശത്പരിണാഹം ശിര ഇതി| സര്വം പുനഃ ശരീരമങ്ഗുലാനി ചതുരശീതിഃ| തദായാമവിസ്താരസമം സമമുച്യതേ||൩൬||
प्रमाणं पुनः स्वाङ्गुलैः| पादाङुष्ठप्रदेशिन्य्च् द्व्यङ्गुलायते| तिस्रोऽन्याः क्रमेणोत्तरोत्तरं पञ्चमभागहीनास्तन्नखहीना वा| चतुरङ्गुलायताः पृथक् पदपादतलपार्ष्णयः| षट्पञ्चचतुरङ्गुलविस्तृताश्चतुर्दशैवायामेन पादश्चतुर्दशैव परिणाहेन| तथा गुल्फौ जङ्घामध्यञ्च| चतुरङ्गुलोत्सेधः पादः| अष्टादशायामा जङ्घा ऊरुश्च| चतुरङ्गुलं जानु| त्रिंशदङ्गुलपरिणाह ऊरुः| षडायामौ मुष्कमेढ्रावष्टपञ्चपरिणाहौ| षोडशविस्तारा कटी पञ्चाशत् परिणाहा| दशाङ्गुलं बस्तिशिरः| द्वादशाङ्गुलमुदरम्| दशविस्तारे द्वादशायामे पार्श्वे| द्वादशोत्सेधं त्रिकम्| अष्टादशोत्सेधं पृष्ठम्| द्वादशकं स्तनान्तरमद्वयङ्गुलं स्तनपर्य्यन्तम्| चतुर्विंशत्यङ्गुलविशालं द्वादशोत्सेधमुरः| द्व्यङ्गुलं हृदयम्| अष्टकौ स्कन्धे कक्षे च| षट्कावंसौ| षोडशकौ प्रवाहू| पञ्चदशक्च् प्रपाणी| द्वादशाङ्गुलौ पाणी| तत्रापि पञ्चाङ्गुला मध्यमाङ्गुलिः| ततोऽर्धाङ्गुलहीने प्रदेशिन्यनामिके| सार्धत्र्यङ्गुल्च् कनिष्ठिकाङ्गुष्ठौ| चतुरङ्गुलोत्सेधा द्वाविंशतिपरिणाहा शिरोधरा| द्वादशोत्सेधं चतुर्विंशतिपरिणाहमाननम्| पञ्चाङ्गुलमास्यम्| चतुरङ्गुलं पृथक् चिबुक्च्ष्ठनासा दृष्ट्यन्त्कर्णललाटम्| त्रिभागाङ्गुलविस्तारा नासापुटमर्य्यादा| द्व्यङ्गुलायतमङ्गुष्ठोदरविस्तृतं नेत्रम्| तत्र शुक्लात्तृतीयांशं कृष्णम्| कृष्णान्नवमांशा मसूरदलमात्रा दृष्टिः| षडङ्गुलोत्सेधं द्वात्रिंशत्परिणाहं शिर इति| सर्वं पुनः शरीरमङ्गुलानि चतुरशीतिः| तदायामविस्तारसमं सममुच्यते||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avayavaparimANasya cAturvidhyam (37) · Śloka 37
തത്ര യഥോക്തപരിമാണമിഷ്ടമനിഷ്ടം ഹീനമധികം വാ||൩൭||
तत्र यथोक्तपरिमाणमिष्टमनिष्टं हीनमधिकं वा||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hRasvadIrghAdibhedenAShTau sharIrANi (1) · Śloka 1
തഥാऽതിഹ്രസ്വദീര്ഘഗ്ച്രകൃഷ്ണരോമാരോമസ്ഥൂലകൃശം ചേതി||൧||
तथाऽतिह्रस्वदीर्घग्च्रकृष्णरोमारोमस्थूलकृशं चेति||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iShTasharIralakShaNam (38) · Śloka 2
ഇഷ്ടഞ്ച പുനര്മഹാശരീരദര്ശനവദനഹനുസ്തനാഗ്രപൃഷ്ഠസ്വരമുപചിതോരുസ്ഫിക്കടീവക്ഷോഗ്രീവാതാലുകമുഭയഗുണപാണിപാദചിബുകകര്ണലലാടമ്| സൂക്ഷ്മാസ്ഥിദന്തനഖാങ്ഗുലിപര്വകമ്||൨||
इष्टञ्च पुनर्महाशरीरदर्शनवदनहनुस्तनाग्रपृष्ठस्वरमुपचितोरुस्फिक्कटीवक्षोग्रीवातालुकमुभयगुणपाणिपादचिबुककर्णललाटम्| सूक्ष्मास्थिदन्तनखाङ्गुलिपर्वकम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana iShTasharIralakShaNam (38) · Śloka 38
ഇഷ്ടഞ്ച പുനര്മഹാശരീരദര്ശനവദനഹനുസ്തനാഗ്രപൃഷ്ഠസ്വരമുപചിതോരുസ്ഫിക്കടീവക്ഷോഗ്രീവാതാലുകമുഭയഗുണപാണിപാദചിബുകകര്ണലലാടമ്| സൂക്ഷ്മാസ്ഥിദന്തനഖാങ്ഗുലിപര്വകമ്| ദീര്ഘാങ്ഗുലിസക്ഥിബാഹൂച്ഛ്വാസേക്ഷിതനേത്രജിഹ്വമ്| വിസ്തീര്ണാ- സ്യാധര്ച്ഷ്ഠജിഹ്വാലലാടകര്ണപീഠയക്ഷോऽല്പമേഢ്രഗ്രീവാകേശമ്| സ്നിഗ്ധത്വക്കചകരജനയനദശനസ്വനമ്| സ്ഥിരേന്ദ്രിയത്വങ്- നഖകേശപാര്ശ്വമ് ഗമ്ഭീരനാഭിസന്ധിസ്വരമ്| ഗൂഢജത്രുപൃഷ്ഠ- വംശദന്തമൂലമ്| രക്താല്വോഷ്ഠനഖനേത്രാന്തമ്| ആതാമ്രജി- ഹ്വാഹസ്തപാദതലമ്| കൃഷ്ണകേശഭ്രൂനേത്രപക്ഷ്മതാരകമ്| ശുക്ല- ശുക്ലമണ്ഡലദശനചരിതമ്| നീചൈര്ബുദ്ധകര്ണസ്തനനാസാഗ്ര- ചംക്രമണമ്| ഘനസ്കന്ധകന്ധരാദന്താങ്ഗുലിത്വക്സ്ഛാര്ദമ്| തനുനഖമധ്യജിഹ്വമ്| വൃത്തസ്ഫിഗ്ഗ്രീവാനഖമ്| സമപൃഷ്ഠദന്ത- ലലാടേക്ഷിതമ്| തഥാ നുപൂര്വവൃത്താവൂരു| ദക്ഷിണാവര്ത്തനാഭിഃ പ്രകൃഷ്ടന്തര്ച് സ്തന്ച് ഭ്രുവൌ ച| കൂര്മ്മാകൃതയോ നഖാഃ പാദൌ ച| ഋജ്വാസ്യം നാസാവംശശ്ച| അനുല്ബണേ ഹനുവേഷശ്ച| ശ്ലക്ഷ്ണം താലു ജിഹ്വാ ച| നാതിസ്ഥൂലകൃശാവോഷ്ഠൌ ദേഹബന്ധശ്ച| സസ്പന്ദം ഹൃദയം ശങ്ഖ്ച് മന്യേ ച| സോഷ്മതാലുപാദോദരം നിഃശ്വാസാശ്ച| പൃഷ്ഠതോऽവനത്ച് രോമശൌ ച കര്ണൌ| ഈഷത്പ്രലമ്ബിന്യ്ച് ഭ്രുവൌ| വലിനം സുശ്ലിഷ്ടസന്ധ്യര്ധചന്ദ്രാകൃതിലലാടമ്| ആതപത്രോപമം ശിരഃ| നൈകമൂലാ മൃദവഃ കേശാഃ| ദൃഢം ഗൂഢം ച സിരാസ്ഥി- സന്ധിഃ| പ്രകൃതിയുക്താനി വാതമൂത്രപുരീഷഗുഹ്യാനി ഹസിതരു- ദിതാനി ച ചേഷ്ടിതാനി| തഥാ സ്നാതാലിപ്തമധഃ പ്രസൃതാനു- പൂര്വ്യാശുഷ്യദിഷ്ടം ശരീരമ്||൩൮||
इष्टञ्च पुनर्महाशरीरदर्शनवदनहनुस्तनाग्रपृष्ठस्वरमुपचितोरुस्फिक्कटीवक्षोग्रीवातालुकमुभयगुणपाणिपादचिबुककर्णललाटम्| सूक्ष्मास्थिदन्तनखाङ्गुलिपर्वकम्| दीर्घाङ्गुलिसक्थिबाहूच्छ्वासेक्षितनेत्रजिह्वम्| विस्तीर्णा- स्याधर्च्ष्ठजिह्वाललाटकर्णपीठयक्षोऽल्पमेढ्रग्रीवाकेशम्| स्निग्धत्वक्कचकरजनयनदशनस्वनम्| स्थिरेन्द्रियत्वङ्- नखकेशपार्श्वम् गम्भीरनाभिसन्धिस्वरम्| गूढजत्रुपृष्ठ- वंशदन्तमूलम्| रक्ताल्वोष्ठनखनेत्रान्तम्| आताम्रजि- ह्वाहस्तपादतलम्| कृष्णकेशभ्रूनेत्रपक्ष्मतारकम्| शुक्ल- शुक्लमण्डलदशनचरितम्| नीचैर्बुद्धकर्णस्तननासाग्र- चंक्रमणम्| घनस्कन्धकन्धरादन्ताङ्गुलित्वक्स्छार्दम्| तनुनखमध्यजिह्वम्| वृत्तस्फिग्ग्रीवानखम्| समपृष्ठदन्त- ललाटेक्षितम्| तथा नुपूर्ववृत्तावूरु| दक्षिणावर्त्तनाभिः प्रकृष्टन्तर्च् स्तन्च् भ्रुवौ च| कूर्म्माकृतयो नखाः पादौ च| ऋज्वास्यं नासावंशश्च| अनुल्बणे हनुवेषश्च| श्लक्ष्णं तालु जिह्वा च| नातिस्थूलकृशावोष्ठौ देहबन्धश्च| सस्पन्दं हृदयं शङ्ख्च् मन्ये च| सोष्मतालुपादोदरं निःश्वासाश्च| पृष्ठतोऽवनत्च् रोमशौ च कर्णौ| ईषत्प्रलम्बिन्य्च् भ्रुवौ| वलिनं सुश्लिष्टसन्ध्यर्धचन्द्राकृतिललाटम्| आतपत्रोपमं शिरः| नैकमूला मृदवः केशाः| दृढं गूढं च सिरास्थि- सन्धिः| प्रकृतियुक्तानि वातमूत्रपुरीषगुह्यानि हसितरु- दितानि च चेष्टितानि| तथा स्नातालिप्तमधः प्रसृतानु- पूर्व्याशुष्यदिष्टं शरीरम्||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shubhasharIralakShaNaM tatrAyurAdInAM pratidvitvam (39) · Śloka 39
ഭവതി ചാത്ര- ഉത്തരോത്തരസുക്ഷേത്രം ഗര്ഭാദ്ഭവതി നീരുജമ്| ആയാമജ്ഞാനവിജ്ഞാനൈര്വര്ധമാനം ശനൈഃ ശുഭമ്| ഇതി സര്വഗുണോപേതേ ശരീരേ ശരദാം ശതമ്| ആയുരൈശ്വര്യ്യമിഷ്ടാശ്ച സര്വേ ഭാവാ പ്രതിഷ്ഠതാഃ||൩൯||
भवति चात्र- उत्तरोत्तरसुक्षेत्रं गर्भाद्भवति नीरुजम्| आयामज्ञानविज्ञानैर्वर्धमानं शनैः शुभम्| इति सर्वगुणोपेते शरीरे शरदां शतम्| आयुरैश्वर्य्यमिष्टाश्च सर्वे भावा प्रतिष्ठताः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAttvikAdipuruShANAM lakShaNam (40) · Śloka 40
അനുത്സേകമദൈന്യം ച സുഖം ദുഃഖം ച സേവതേ| സത്ത്വവാംസ്തഭ്യമാനസ്തു രാജസോ നൈവ താമസഃ||൪൦||
अनुत्सेकमदैन्यं च सुखं दुःखं च सेवते| सत्त्ववांस्तभ्यमानस्तु राजसो नैव तामसः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puNyAyuvRuddhikaro gaNaH (41) · Śloka 41
ദാനശീലദയാസത്യബ്രഹ്മചര്യ്യകൃതജ്ഞതാഃ| രസായനാനി മൈത്രീ ച പുണ്യായുര്വൃദ്ധികൃദ്ഗണഃ||൪൧||
दानशीलदयासत्यब्रह्मचर्य्यकृतज्ञताः| रसायनानि मैत्री च पुण्यायुर्वृद्धिकृद्गणः||४१||
🔊 Audio coming soon