Adhikarana atha vikRutA~ggavij~jAnIyo nAma navamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో వికృతాంగవిజ్ఞానీయమధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो विकृताङ्गविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana riShTalakShaNam (2) · Śloka 2
స్వస్థానామాతురాణాం వా పురుషాణాం దేహాంతరాభిలాషిణా- మౌషధవిషయమతీతాః సకలశరీరవ్యాపినో దోషా ఘనా- ఘనా ఇవ వర్షమాయుషః క్షయం సూచయంతోఽకస్మాత్ స్వ- భావవిపర్య్యాసం జనయంతి| తత్సమాసతో రిష్టమిత్యాహుః||2||
स्वस्थानामातुराणां वा पुरुषाणां देहान्तराभिलाषिणा- मौषधविषयमतीताः सकलशरीरव्यापिनो दोषा घना- घना इव वर्षमायुषः क्षयं सूचयन्तोऽकस्मात् स्व- भावविपर्य्यासं जनयन्ति| तत्समासतो रिष्टमित्याहुः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prAkRutA varNAH tadbhedAMshca (3) · Śloka 3
తత్ర గౌరః శ్యామః కృష్ణో గౌరశ్యామః కృష్ణశ్యామ ఇతి దేహే ప్రకృతివర్ణాః| తద్బేదాంశ్చ పద్మగౌరాదయః||3||
तत्र गौरः श्यामः कृष्णो गौरश्यामः कृष्णश्याम इति देहे प्रकृतिवर्णाः| तद्बेदांश्च पद्मगौरादयः||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vikRutA varNAH (4) · Śloka 4
నీలశ్యామతాగ్రహారిద్రశుక్లాదయస్తు వికృతయః||4||
नीलश्यामताग्रहारिद्रशुक्लादयस्तु विकृतयः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRutyusUcakAH varNAH (5) · Śloka 5
తత్ర ప్రకృతివికృతివర్ణౌ యుగపదంగేఽంగైకదేశే వా మర- ణాయ||5||
तत्र प्रकृतिविकृतिवर्णौ युगपदङ्गेऽङ्गैकदेशे वा मर- णाय||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana glAnyupacayAdInAM bhAvAnAM riShTatvam (6) · Śloka 6
ఏతేన గ్లాన్యుపచయశోకహర్షరౌక్ష్యస్నేహాదయస్తథా ప్రకృతి- భేదీయోక్తానాం మహదుపచయసూక్ష్మదీర్ఘాణాం సర్వేషాం చ దోషా- దివిభాగేన ప్రతినియతానాం భావానామనిమిత్తతోఽన్యథా- త్వముక్తం భవతి||6||
एतेन ग्लान्युपचयशोकहर्षरौक्ष्यस्नेहादयस्तथा प्रकृति- भेदीयोक्तानां महदुपचयसूक्ष्मदीर्घाणां सर्वेषां च दोषा- दिविभागेन प्रतिनियतानां भावानामनिमित्ततोऽन्यथा- त्वमुक्तं भवति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AkAshAdipa~jcabhUtAnAM chAyAstadguNAMshca (7) · Śloka 7
తత్ర ఖాత్ మలఖడ్గాకాశనీలనిర్మలా సస్నేహా సప్రభేవ| వాతాత్ పాంశుభస్మరూక్షా రజోరుణా శ్యావా నిష్ప్రభ స్వేద- మలగంధిః| తేజసః హుతహుతాశనివిద్యుతతప్తతపనీయరక్తా దృష్టిసుఖా| అంభసః వైడూర్య్యేంద్రనీలవిమలా ఘనా సుస్నిగ్ధా భువః రుచిరభా ఘనా స్థిరా స్నిగ్ధా శుద్ధా శ్యామా శ్వేతా చ||7||
तत्र खात् मलखड्गाकाशनीलनिर्मला सस्नेहा सप्रभेव| वातात् पांशुभस्मरूक्षा रजोरुणा श्यावा निष्प्रभ स्वेद- मलगन्धिः| तेजसः हुतहुताशनिविद्युततप्ततपनीयरक्ता दृष्टिसुखा| अम्भसः वैडूर्य्येन्द्रनीलविमला घना सुस्निग्धा भुवः रुचिरभा घना स्थिरा स्निग्धा शुद्धा श्यामा श्वेता च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana riShTarUpA chAyA (8) · Śloka 8
తాసాం వాయవ్యా వినాశాయ క్లేశాయ చాఽతిమహతే|8|
तासां वायव्या विनाशाय क्लेशाय चाऽतिमहते|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasvarUpA cchAyAH (8) · Śloka 8
తాసాం వాయవ్యా వినాశాయ క్లేశాయ చాఽతిమహతే|8|
तासां वायव्या विनाशाय क्लेशाय चाऽतिमहते|८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasvarUpA cchAyAH (8) · Śloka 8
శేషాక్తు సుఖోదయాః 1||8||
शेषाक्तु सुखोदयाः १||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sapta prabhAH (9) · Śloka 9
సప్త ప్రభాః-రక్తా పీతా పాండురా సితాఽసితా శ్యావా హరితా చ||9||
सप्त प्रभाः-रक्ता पीता पाण्डुरा सिताऽसिता श्यावा हरिता च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shobhanAH shubhAH prabhAH (1) · Śloka 1
తాః స్నిగ్ధా వికాసిన్యోఽమలాః శుభాః||1||
ताः स्निग्धा विकासिन्योऽमलाः शुभाः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ashubhAH prabhAH (10) · Śloka 10
విపరీతాస్త్వశుభాః||10||
विपरीतास्त्वशुभाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana chAyAprabhayorlAkShaNaM (11) · Śloka 11
తయోర్విశేషః-ఛాయా వర్ణమాక్రామత్యాఽఽసన్న చ లక్ష్యతే పంచంభూతాత్మికా చ| ప్రభా తు వర్ణం ప్రకాశయతి విప్రకృష్టాల్లక్ష్యతే తేజఃప్రభవైవ చ||11||
तयोर्विशेषः-छाया वर्णमाक्रामत्याऽऽसन्न च लक्ष्यते पञ्चंभूतात्मिका च| प्रभा तु वर्णं प्रकाशयति विप्रकृष्टाल्लक्ष्यते तेजःप्रभवैव च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kumArikA~a~adarshanaM riShTam (12) · Śloka 12
యస్య దృష్టౌ ప్రతిచ్ఛాయామయీ కుమారికా న ద్రుష్యతే స పరాసుః||12||
यस्य दृष्टौ प्रतिच्छायामयी कुमारिका न द्रुष्यते स परासुः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana praticchAyAyAH riShTam (13) · Śloka 13
యస్యాఽఽతపాదర్శాదిష్వకస్మాత్ ప్రతిచ్ఛాయా ఛిన్నా భిన్నా హీనాఽధికాఽఽకులా నష్ట జిహ్యాఽవాక్శిరా విశిరా ద్విశిరా విస్తృతాఽన్యథా వా వికృతా వా దృశ్యతే||13||
यस्याऽऽतपादर्शादिष्वकस्मात् प्रतिच्छाया छिन्ना भिन्ना हीनाऽधिकाऽऽकुला नष्ट जिह्याऽवाक्शिरा विशिरा द्विशिरा विस्तृताऽन्यथा वा विकृता वा दृश्यते||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAlATAdyAshrayaM riShTam (14) · Śloka 14
యస్య లలాటం న స్విద్యతి||14||
यस्य ललाटं न स्विद्यति||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kesharomAshrayaM riShTam (15) · Śloka 15
యస్య కేశరోమాణ్యనభ్యక్తాన్యభ్యతవద్ దృష్యంతే||15||
यस्य केशरोमाण्यनभ्यक्तान्यभ्यतवद् दृष्यन्ते||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nayanAshrayANi riShTAni (16) · Śloka 16
నయనే చాతిప్రవిష్టే నిర్గతే విస్తృతే సంక్షిప్తే సంక్షిప్త- భృణీ జిహ్యే విషమే విభ్రాంతదర్శనే హీనదర్శనే నకులాభే కపోతాభే అలాతవర్ణే నీలాదివికృతవర్ణే అతిచలే స్త- బ్ధస్రస్తే ప్రస్రుతే అత్యున్మిషితే అతినిమిషితే లులితప- క్ష్మణీ వా|16|
नयने चातिप्रविष्टे निर्गते विस्तृते संक्षिप्ते संक्षिप्त- भृणी जिह्ये विषमे विभ्रान्तदर्शने हीनदर्शने नकुलाभे कपोताभे अलातवर्णे नीलादिविकृतवर्णे अतिचले स्त- ब्धस्रस्ते प्रस्रुते अत्युन्मिषिते अतिनिमिषिते लुलितप- क्ष्मणी वा|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAsikAdyAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16
నాసికా వాతవివృతాఽతిసంవృతా కుటిలా స్ఫుటితా పిట- కాచితా శుష్కా వా స గతాయుః 1|16|
नासिका वातविवृताऽतिसंवृता कुटिला स्फुटिता पिट- काचिता शुष्का वा स गतायुः १|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana oShThAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16
యస్యాధోఽధరౌష్ఠో యాత్యుత్తరౌష్ఠశ్చోర్ధ్వముభౌ వా పక్వ- జంబూనీలౌ 2|16|
यस्याधोऽधरौष्ठो यात्युत्तरौष्ठश्चोर्ध्वमुभौ वा पक्व- जम्बूनीलौ २|१६|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantAshrayaM riShTam (16) · Śloka 16
దంతా వాతిరూక్షాస్తామ్రాః శ్యామాః పంకితాః పుష్పితాః సశ- ర్కరా వా సహసా వా పతంతి 3||16||
दन्ता वातिरूक्षास्ताम्राः श्यामाः पङ्किताः पुष्पिताः सश- र्करा वा सहसा वा पतन्ति ३||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
జిహ్వా వా జిహ్యా స్తబ్ధా సుప్తాఽవలిప్తా గుర్వీ శ్యావా శూనా శుష్కా విసర్పిణీ కంటకాచితేవ వా|1|
जिह्वा वा जिह्या स्तब्धा सुप्ताऽवलिप्ता गुर्वी श्यावा शूना शुष्का विसर्पिणी कण्टकाचितेव वा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gaNDalalATahanvAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
యస్య గండలలాటహనుబంధనాని స్థానాచ్చ్యుతానీవ స్ర- స్తాని|1|
यस्य गण्डललाटहनुबन्धनानि स्थानाच्च्युतानीव स्र- स्तानि|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shirodharApRuShThagataM riShTam (1) · Śloka 1
యస్య న ధత్తే శిరః శిరోధరాం పృష్ఠం వా స్వభారం|1|
यस्य न धत्ते शिरः शिरोधरां पृष्ठं वा स्वभारम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hanUgataM riShTam (1) · Śloka 1
హనూ వా పిండమాస్యస్థం|1|
हनू वा पिण्डमास्यस्थम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana meDhravRuShaNAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
యస్యోత్సిక్తం మేఢ్రమతినిస్సృతౌ వృషణావతో విపర్యయో వా|1|
यस्योत्सिक्तं मेढ्रमतिनिस्सृतौ वृषणावतो विपर्ययो वा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUtrAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
యస్య ముత్రమత్యుష్ణం|1|
यस्य मुत्रमत्युष्णम्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
యస్య విషదోషాద్వినా ఖేభ్యః సరోమకూపేభ్యో రక్తం ప్రవర్త్తతే||1||
यस्य विषदोषाद्विना खेभ्यः सरोमकूपेभ्यो रक्तं प्रवर्त्तते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~ggalAghavagauravagataM riShTam (17) · Śloka 17
యస్యానిమిత్తమంగాన్యతిలధూన్యతిగురూణి వా స్యుః స ముమూర్షుః||17||
यस्यानिमित्तमङ्गान्यतिलधून्यतिगुरूणि वा स्युः स मुमूर्षुः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarAshritaM riShTam (1) · Śloka 1
యస్యైకోఽనేకో వా స్వరో గద్గదో వ్యక్తః క్షామో దీనో వా సహసా లక్ష్యతే||1||
यस्यैकोऽनेको वा स्वरो गद्गदो व्यक्तः क्षामो दीनो वा सहसा लक्ष्यते||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAggataM riShTam (2) · Śloka 2
యో వా వివక్షుర్ముహ్యతి| యస్య వా వదతో భృశముర్ధ్వమురో రూజతి||2||
यो वा विवक्षुर्मुह्यति| यस्य वा वदतो भृशमुर्ध्वमुरो रूजति||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ucchvavAsagataM riShTam (1) · Śloka 1
యస్యోచ్ఛ్వాసోఽతిదీర్ఘోఽతిహ్రస్వః పూతిగంధిః సుగంధిర్వా|1|
यस्योच्छ्वासोऽतिदीर्घोऽतिह्रस्वः पूतिगन्धिः सुगन्धिर्वा|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~gguligataM riShTam (1) · Śloka 1
యస్యాంగులయ ఆయమ్యమానా న స్ఫుటేయుః|1|
यस्याङ्गुलय आयम्यमाना न स्फुटेयुः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svabhAvAtItashabdAshrayaM svabhAvAtItashabdAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
యస్యాన్యాన్యోఽపి క్షుతగతమూత్రణాదిషు స్వభావాఽతీతః శబ్దః|1|
यस्यान्यान्योऽपि क्षुतगतमूत्रणादिषु स्वभावाऽतीतः शब्दः|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gandhAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
యస్యేష్టోఽనిష్టో వా మాల్యఫలచందనకుణపాదిగంధో దేహముఖమలవ్రణవస్త్రాదిషు|1|
यस्येष्टोऽनिष्टो वा माल्यफलचन्दनकुणपादिगन्धो देहमुखमलव्रणवस्त्रादिषु|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yUkAmakShikAdisharIra- tyAgAshrayaM riShTam (1) · Śloka 1
యస్య శరీరం వైరస్యాత్ సౌరస్యాద్వాఽత్యర్థం యూకామక్షి- కాదయస్త్యజంతి భజంతి వ|1|
यस्य शरीरं वैरस्यात् सौरस्याद्वाऽत्यर्थं यूकामक्षि- कादयस्त्यजन्ति भजन्ति व|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UShmashaityAdigataM riShTam (1) · Śloka 1
యస్య సతతోష్మస్వంగావయవేషు శైత్యం శీతేషు వ కుముదో- త్పత్నానుకార్యమతిశైత్యమతిస్వేదోఽతిస్తంభో విగతమాంస- శోణితేష్వివ చ స్రంసః||1||
यस्य सततोष्मस्वङ्गावयवेषु शैत्यं शीतेषु व कुमुदो- त्पत्नानुकार्यमतिशैत्यमतिस्वेदोऽतिस्तम्भो विगतमांस- शोणितेष्विव च स्रंसः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sharIragatamahAbhUtayogAtiyogAshrayaM riShTam (18) · Śloka 18
యస్య చ యోగాఽతియోగో వా శరీరే యుగపన్మహాభూతానాం దృశ్యతే సర్వే తే కాలపక్వా ఇతి||18||
यस्य च योगाऽतियोगो वा शरीरे युगपन्महाभूतानां दृश्यते सर्वे ते कालपक्वा इति||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaNmAsAyurbodhakaM riShTam (4) · Śloka 4
భవంతి చాత్ర- యస్యాపుర్వాః సిరాలేఖా బాలేంద్వాకృతయోఽపి వా| లలాటే బస్తిశీర్షే వా షణ్మాసాన్న స జీవతి| పద్మినీపత్రవత్తోయం శరీరే యస్య దేహినః| ప్లవతే ప్లవమానస్య షష్మాసస్తస్య జీవితం||4||
भवन्ति चात्र- यस्यापुर्वाः सिरालेखा बालेन्द्वाकृतयोऽपि वा| ललाटे बस्तिशीर्षे वा षण्मासान्न स जीवति| पद्मिनीपत्रवत्तोयं शरीरे यस्य देहिनः| प्लवते प्लवमानस्य षष्मासस्तस्य जीवितम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittAnmaraNasUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
హరితాభాః సిరా యస్య రోమకూపాశ్చ సంవృతాః| సోఽమ్లాభిలాషీ పురుషః పిత్తాన్మరణమశ్నుతే|2|
हरिताभाः सिरा यस्य रोमकूपाश्च संवृताः| सोऽम्लाभिलाषी पुरुषः पित्तान्मरणमश्नुते|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAsAyurbodhakaM riShTam (2) · Śloka 2
యస్య గోమయచూర్ణాభం చూర్ణం మూర్ధ్ని ముఖేఽపి వా| సస్నేహం మూర్ధ్ని ధూమో వా మాసాంతం తస్య జీవితం|2|
यस्य गोमयचूर्णाभं चूर्णं मूर्ध्नि मुखेऽपि वा| सस्नेहं मूर्ध्नि धूमो वा मासान्तं तस्य जीवितम्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ShaTtrirAtrAYuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
మూర్ధ్ని భ్రువోర్వా కుర్వంతి సీమంతావర్తకా నవాః| మృత్యుం స్వస్థస్య షడ్రాత్రాత్ త్రిరాత్రాదాతురస్య తు|2|
मूर्ध्नि भ्रुवोर्वा कुर्वन्ति सीमन्तावर्तका नवाः| मृत्युं स्वस्थस्य षड्रात्रात् त्रिरात्रादातुरस्य तु|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShAyuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
యస్య స్నాతానులిప్తస్య పుర్వం శుష్యత్యురోభృశం| ఆర్ద్రేషు సర్వగాత్రేషు సోఽర్ధమాసం న జీవతి|2|
यस्य स्नातानुलिप्तस्य पुर्वं शुष्यत्युरोभृशम्| आर्द्रेषु सर्वगात्रेषु सोऽर्धमासं न जीवति|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pretAtmatAsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
ఉరస్యూష్మా భవేద్యస్య జఠరే చాఽతిశీతితా| భిన్నం పురీషం తృష్ణా చ యథా ప్రేతస్తథైవ సః|2|
उरस्यूष्मा भवेद्यस्य जठरे चाऽतिशीतिता| भिन्नं पुरीषं तृष्णा च यथा प्रेतस्तथैव सः|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAsAyuHsUcakaM riShTam (2) · Śloka 2
మూత్రం పురీషం నిష్ఠ్యూతం శుక్రం చాప్సు నిమజ్జతి| నిష్ఠ్యూతం బహువర్ణం వా యస్యా మాసాత్స నశ్యతి|2|
मूत्रं पुरीषं निष्ठ्यूतं शुक्रं चाप्सु निमज्जति| निष्ठ्यूतं बहुवर्णं वा यस्या मासात्स नश्यति|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svarabalavarNAdyAshrayaM riShTam (2) · Śloka 2
స్వరస్య దుర్బలీభావణ్ హానిం వా బలవర్ణయోః| రోగవృద్ధిమయుక్త్యా చ దృష్ట్వా మరణమాదిశేత్||2||
स्वरस्य दुर्बलीभावण् हानिं वा बलवर्णयोः| रोगवृद्धिमयुक्त्या च दृष्ट्वा मरणमादिशेत्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AtmamaraNabhAShaNAdyAshrayaM riShTam (19) · Śloka 19
అపస్వరం భాషమాణం ప్రాప్తం మరణమాత్మనః| శ్రోతారం చాస్య శబ్దస్య దూరతః పరివర్జయేత్||19||
अपस्वरं भाषमाणं प्राप्तं मरणमात्मनः| श्रोतारं चास्य शब्दस्य दूरतः परिवर्जयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana UrdhvashvAsAdIni riShTAni (2) · Śloka 2
ఊర్ధ్వశ్వాసం గతోష్మాణం శూలోపహతవంక్షణం| శర్మ చానధిగచ్ఛంతం బుద్ధిమాన్ పరివర్జయేత్|2|
ऊर्ध्वश्वासं गतोष्माणं शूलोपहतवङ्क्षणम्| शर्म चानधिगच्छन्तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्|२|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shItapiTakAdIni riShTani (2) · Śloka 2
యో జాతః శీతపిటకః శీతాంగో వా విదహ్యతే| ఉష్ణద్వేషీ చ శీతార్త్తః స ప్రేతాధిపగోచరః||2||
यो जातः शीतपिटकः शीताङ्गो वा विदह्यते| उष्णद्वेषी च शीतार्त्तः स प्रेताधिपगोचरः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaNThagatarajjucchAyAsamAshrayaM riShTam (20-9) · Śloka 9
యస్య రజ్జురివ చ్ఛాయా కంఠే సక్తోపలక్ష్యతే| అవశ్యం కృష్యతే జంతుః సోఽచిరాద్యమకింకరైః||20|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతౌ అష్టంగసంగ్రహ- సంహితాయాం శారీరస్థానే వికృతాంగవిజ్ఞానీయో నామ నవమోఽధ్యాయః||9||
यस्य रज्जुरिव च्छाया कण्ठे सक्तोपलक्ष्यते| अवश्यं कृष्यते जन्तुः सोऽचिराद्यमकिङ्करैः||२०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टङ्गसंग्रह- संहितायां शारीरस्थाने विकृताङ्गविज्ञानीयो नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon