Adhikarana athAnnasvarupavij~jAnIyo nAma saptamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
athātō'nnsvarupavijñānīyaṁ nāmādhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smā'hurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातोऽन्न्स्वरुपविज्ञानीयं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माऽहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (1) SUkadhAnyavargaH,SAliBedAH teShAM sAmAnyaguNAshca (2) · Śloka 2
raktō mahānū sakalamastūrṇakaḥ śakunāhr̥taḥ| śārāmukhō dīrghaśūkō lōghraśūkḥ sugandhikaḥ| puṇḍraḥ pāṇḍuḥ puṇḍarīkaḥ pramōdō gauraśārivau| kañcanō mahiṣaḥ śūkō dūṣakaḥ kusumāṇḍakaḥ| lāṅgalā lōhavālākhyāḥ kardamāḥ śītabhīrukāḥ| pataṅgāstapanīyāśca yē cānyē śālayaḥ śubhāḥ| svādupākarasāḥ snigdhā vr̥ṣyā baddhālpavarcasaḥ| kaṣāyānurasāḥ pathyā laghavō mūtralā himāḥ||2||
रक्तो महानू सकलमस्तूर्णकः शकुनाहृतः| शारामुख़ो दीर्घशूको लोघ्रशूकः सुगन्धिकः| पुण्ड्रः पाण्डुः पुण्डरीकः प्रमोदो गौरशारिवौ| कञ्चनो महिषः शूको दूषकः कुसुमाण्डकः| लाङ्गला लोहवालाख़्याः कर्दमाः शीतभीरुकाः| पतङ्गास्तपनीयाश्च ये चान्ये शालयः शुभाः| स्वादुपाकरसाः स्निग्धा वृष्या बद्धाल्पवर्चसः| कषायानुरसाः पथ्या लग़वो मूत्रला हिमाः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shUkajeshu raktashAlyAdInAM yathottaramavaratvam (3) · Śloka 3
śūkajēṣu varastatra raktastr̥ṣṇātridōṣahā| mahāṁstaṁ cānu kalamastaṁ cāpyanu tataḥ parē||3||
शूकजेषु वरस्तत्र रक्तस्तृष्णात्रिदोषहा| महांस्तं चानु कलमस्तं चाप्यनु ततः परे||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavakAdInAM yathApUrvamavaratvam (4) · Śloka 4
yavakā hāyanaḥ pāṁsuvāpyanaiṣadhakādayaḥ| svādūṣṇā guravaḥ snigdhāḥ pākē'mlāḥ ślēṣmapittalāḥ| sr̥ṣṭamūtrapuriṣāśca pūrvaṁ pūrvaṁ ca ninditāḥ||4||
यवका हायनः पांसुवाप्यनैषधकादयः| स्वादूष्णा गुरवः स्निग्धाः पाकेऽम्लाः श्लेष्मपित्तलाः| सृष्टमूत्रपुरिषाश्च पूर्वं पूर्वं च निन्दिताः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vrIhiShu ShaShTikasya shraiShThyam (5) · Śloka 5
snigdhō grāhi laghuḥ svādustridōṣaghnaḥ sthirō himaḥ| ṣaṣṭikō vrīhiṣu śrēṣṭhō gauraścāsitagaurataḥ||5||
स्निग्धो ग्राहि लघुः स्वादुस्त्रिदोषघ्नः स्थिरो हिमः| षष्टिको व्रीहिषु श्रेष्ठो गौरश्चासितगौरतः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAvrIhyAdInAM ShaShTikAt hInaguNatvam (6) · Śloka 6
tataḥ kramānmahāvrīhikr̥ṣṇavrīhijatūmukhāḥ| kukkaṭāṇḍakalābākṣapārāvatakasūkarāḥ| varakōddālakōjjālacīnaśāradadardurāḥ| gandhanāḥ kuruvindāśca guṇairalpāntarāḥ smr̥tāḥ||6||
ततः क्रमान्महाव्रीहिकृष्णव्रीहिजतूमुखाः| कुक्कटाण्डकलाबाक्षपारावतकसूकराः| वरकोद्दालकोज्जालचीनशारददर्दुराः| गन्धनाः कुरुविन्दाश्च गुणैरल्पान्तराः स्मृताः||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana itaravrIhiguNAH (7) · Śloka 7
svāduramlavipākō'nyō vrīhiḥ pittakarō guruḥ||7||
स्वादुरम्लविपाकोऽन्यो व्रीहिः पित्तकरो गुरुः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pATalavrIhiguNAH (8) · Śloka 8
bahumūtrapurīṣōṣmā tridōṣastvēva pāṭalaḥ||8||
बहुमूत्रपुरीषोष्मा त्रिदोषस्त्वेव पाटलः||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ka~ggvAditRuNadhAnyAnAM sAmAnyaguNAH ka~ggvAdInAM visheShaguNAH (9) · Śloka 9
kaṅgukōdravajūrṇāhvagadīvaruṇapādikāḥ| śyāmākatōyaśyāmākahastiśyāmākaśilbikāḥ| śiśirōddālanīvāravarūkabarakōtkaṭāḥ| madhūlikāntanirgaṇḍīvēṇuparṇīpraśāntikāḥ| gavēdhukāṇḍalauhityatōyaparṇīmukundarāḥ| kaphapittaharā rūkṣaḥ kaṣāyamadhurā himāḥ| vātalā baddhaviṇmūtrā laghavō lēkhanātmakāḥ| bhagnasandhānakr̥ttatra priyaṅgurbr̥ṁhaṇī guruḥ| kōradūṣaḥ paraṁ grāhi sparśē śītō viṣāpahaḥ| uddālakastu vīryōṣṇō nīvāraḥ ślēṣmavardhanaḥ| śītavīryā viśēṣēṇa snigdhā vr̥ṣyā madhūlikā||9||
कङ्गुकोद्रवजूर्णाह्वगदीवरुणपादिकाः| श्यामाकतोयश्यामाकहस्तिश्यामाकशिल्बिकाः| शिशिरोद्दालनीवारवरूकबरकोत्कटाः| मधूलिकान्तनिर्गण्डीवेणुपर्णीप्रशान्तिकाः| गवेधुकाण्डलौहित्यतोयपर्णीमुकुन्दराः| कफपित्तहरा रूक्षः कषायमधुरा हिमाः| वातला बद्धविण्मूत्रा लघवो लेखनात्मकाः| भग्नसन्धानकृत्तत्र प्रियङ्गुर्बृंहणी गुरुः| कोरदूषः परं ग्राहि स्पर्शे शीतो विषापहः| उद्दालकस्तु वीर्योष्णो नीवारः श्लेष्मवर्धनः| शीतवीर्या विशेषेण स्निग्धा वृष्या मधूलिका||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yavAdInAM guNAH (10) · Śloka 10
rūkṣaḥ śītō guruḥsvāduḥ sarō viḍvātakr̥dyavaḥ| vr̥ṣyaḥ sthairyakarō mūtramēdaḥpittakaphāñjayēt| pīnasaśvāsakāsōrustambhakaṇṭhatvagāmayān| guṇairnyūnatarā jñēyā yavādanu yavāhvayāḥ| uṣṇāḥ sarā vēṇuyavāḥ kaṣāyā vātapittalāḥ||10||
रूक्षः शीतो गुरुःस्वादुः सरो विड्वातकृद्यवः| वृष्यः स्थैर्यकरो मूत्रमेदःपित्तकफाञ्जयेत्| पीनसश्वासकासोरुस्तम्भकण्ठत्वगामयान्| गुणैर्न्यूनतरा ज्ञेया यवादनु यवाह्वयाः| उष्णाः सरा वेणुयवाः कषाया वातपित्तलाः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana godhUmaguNAH (11) · Śloka 11
vr̥ṣyaḥ śītō gurūḥ snigdhō jīvanō vātapittahā| sandhānakāri madhurō gōdhūmaḥ sthairyakr̥tsaraḥ| pathyā nandīsukhī śītā kaṣāyā madhurā laghuḥ||11||
वृष्यः शीतो गुरूः स्निग्धो जीवनो वातपित्तहा| सन्धानकारि मधुरो गोधूमः स्थैर्यकृत्सरः| पथ्या नन्दीसुखी शीता कषाया मधुरा लघुः||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (2) shimbidhAnyavargaH shimbIparicayasteShAM sAmAnyaguNAshca (12) · Śloka 12
śimbijā mudgamaṅgalyavanamudgamakuṣṭhakāḥ| masūrakaphalāḍhakyaścaṇakāśca pr̥thagvidhāḥ| kaṣāyasvādulaghavō vibandhādhmānakāriṇaḥ| rūkṣā baddhamalāḥ śītā vipākē kaṭukā hitāḥ| pittāsr̥kkaphamēdassu sūpālēpādiyōjanāt||12||
शिम्बिजा मुद्गमङ्गल्यवनमुद्गमकुष्ठकाः| मसूरकफलाढक्यश्चणकाश्च पृथग्विधाः| कषायस्वादुलघवो विबन्धाध्मानकारिणः| रूक्षा बद्धमलाः शीता विपाके कटुका हिताः| पित्तासृक्कफमेदस्सु सूपालेपादियोजनात्||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mudgaguNAH (13) · Śloka 13
sūpyānāmuttamā mudgā laghīyāṁsō'lpamārutāḥ| haritāstēṣvapivarā.....................||13||
सूप्यानामुत्तमा मुद्गा लघीयांसोऽल्पमारुताः| हरितास्तेष्वपिवरा.....................||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana makuShThamasuraguNAH (14) · Śloka 14
.........................makuṣṭhāḥ krimikāriṇaḥ| varṇyāḥ paraṁ pralēpādyairmasūrā grāhiṇō bhr̥śam||14||
........................ंअकुष्ठाः क्रिमिकारिणः| वर्ण्याः परं प्रलेपाद्यैर्मसूरा ग्राहिणो भृशम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjamAShaguNAH (15) · Śloka 15
rājamāṣō gururbhūriśakr̥drūkṣō'tivātaḥ||15||
राजमाषो गुरुर्भूरिशकृद्रूक्षोऽतिवातः||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kulatthaguNAH (16) · Śloka 16
kaṣāyasvādurūkṣōṣṇā kulatthā raktapittalāḥ| pīnasāśvāsakāsārśōhidhmānāhakaphānilān| ghnanti śukrāśmarīṁ śukraṁ dr̥ṣṭiṁ śōphaṁ tathōdaram| grāhiṇō laghavastīkṣṇā vipākē'mlā vidāhinaḥ||16||
कषायस्वादुरूक्षोष्णा कुलत्था रक्तपित्तलाः| पीनसाश्वासकासार्शोहिध्मानाहकफानिलान्| घ्नन्ति शुक्राश्मरीं शुक्रं दृष्टिं शोफं तथोदरम्| ग्राहिणो लघवस्तीक्ष्णा विपाकेऽम्ला विदाहिनः||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShpAvaguNAH (17) · Śloka 17
niṣpāvastu sarō rūkṣaḥ kaṣāyamadhurō guruḥ| pākē'mlō vātaviṣṭambhī stanyamūtrāsrapittakr̥t| uṣṇō vidāhī dr̥kśukrakaphaśōphaviṣāpahaḥ||17||
निष्पावस्तु सरो रूक्षः कषायमधुरो गुरुः| पाकेऽम्लो वातविष्टम्भी स्तन्यमूत्रास्रपित्तकृत्| उष्णो विदाही दृक्शुक्रकफशोफविषापहः||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAShaguNAH (18) · Śloka 18
māṣaḥ snigdhō balaślēṣmamalapittakaraḥ saraḥ| guruṣṇō'nilahā svāduḥ śukravr̥ddhirvirēkakr̥t||18||
माषः स्निग्धो बलश्लेष्ममलपित्तकरः सरः| गुरुष्णोऽनिलहा स्वादुः शुक्रवृद्धिर्विरेककृत्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAkANDolAtmaguptayorguNAH (19) · Śloka 19
phalāni guṇavadvidyāt kākāṇḍōlātmaguptayōḥ||19||
फलानि गुणवद्विद्यात् काकाण्डोलात्मगुप्तयोः||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuSAmrashimbiguNAH (20) · Śloka 20
kuśāmraśimbī madhurā vātāpittaharā himā||20||
कुशाम्रशिम्बी मधुरा वातापित्तहरा हिमा||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana anuktaSimbidhAnyAnAM sAmAnyaguNAH (21) · Śloka 21
madhurāḥ śītalā gurvyō balaghnyō rūkṣaṇātmikāḥ| snēhāḍhyā balibhirbhōjyā vividhāḥ śimbijātayaḥ||21||
मधुराः शीतला गुर्व्यो बलघ्न्यो रूक्षणात्मिकाः| स्नेहाढ्या बलिभिर्भोज्या विविधाः शिम्बिजातयः||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilaguNAH (22) · Śloka 22
snigdhōṣṇatiktakaṭukaḥ kaṣāyamadhurastilaḥ| mēdhyaḥ kēśyō gururvarṇyaḥ sparśaśītō'nilāpahaḥ| alpamūtraḥ kaṭuḥ pākē mēdhāgnikaphapittakr̥t| kr̥ṣṇaḥ praśastastamanu śuklastamanu cāruṇaḥ||22||
स्निग्धोष्णतिक्तकटुकः कषायमधुरस्तिलः| मेध्यः केश्यो गुरुर्वर्ण्यः स्पर्शशीतोऽनिलापहः| अल्पमूत्रः कटुः पाके मेधाग्निकफपित्तकृत्| कृष्णः प्रशस्तस्तमनु शुक्लस्तमनु चारुणः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana atasIguNAH (23) · Śloka 23
snigdhōmā svādutiktōṣṇā kaphapittakarī guruḥ| dr̥kchukrahr̥tkaṭuḥ pākē.....................||23||
स्निग्धोमा स्वादुतिक्तोष्णा कफपित्तकरी गुरुः| दृक्छुक्रहृत्कटुः पाके.....................||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kusumBabIjaguNAH (24) · Śloka 24
.......................tadvadbījaṁ kusumbhajam||24||
.......................तद्वद्बीजं कुसुम्भजम्||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAShayavakayoravaratvaM shimbishUka- dhAnyorvarAvaratvam (25) · Śloka 25
māṣō'tra sarvēṣvavarō yavakaḥ śūkajēṣu ca||25||
माषोऽत्र सर्वेष्ववरो यवकः शूकजेषु च||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana navapurANAdidhAnyaguNAHsUpyasya laghutvAva (26) · Śloka 26
navaṁ dhānyamabhiṣyandi sēkyaṁ kēdārajaṁ ca yat| laghu varṣōṣitaṁ dagdhabhūmijaṁ sthalasambham| śīghrajanma tathā sūpyaṁ nistuṣaṁ yuktibharjitam||26||
नवं धान्यमभिष्यन्दि सेक्यं केदारजं च यत्| लघु वर्षोषितं दग्धभूमिजं स्थलसम्भम्| शीघ्रजन्म तथा सूप्यं निस्तुषं युक्तिभर्जितम्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (3) kRutAnnavargaH maNDapeyAdInAM yathApUrva lAghavam| (27) · Śloka 27
maṇḍapēyāvilēpīnāmōdanasya ca lāghavam| yathāpūrva............................||27||
मण्डपेयाविलेपीनामोदनस्य च लाघवम्| यथापूर्व............................||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maNDaguNAH (28) · Śloka 28
.................śivastatra maṇḍō vātānulōmanaḥ| tr̥ṅgānidōṣaśēṣaghnaḥ pācanō dhātusāmyakr̥t| srōtōmārdavakr̥tsvēdī sandhukṣayati cānalam||28||
.................शिवस्तत्र मण्डो वातानुलोमनः| तृङ्गानिदोषशेषघ्नः पाचनो धातुसाम्यकृत्| स्रोतोमार्दवकृत्स्वेदी सन्धुक्षयति चानलम्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana peyAguNAH (29) · Śloka 29
kṣuttr̥ṣṇāglānidaurbalyakukṣirōgajvarāpahā| malānulōminī pathyā pēyā dīpanapācanī||29||
क्षुत्तृष्णाग्लानिदौर्बल्यकुक्षिरोगज्वरापहा| मलानुलोमिनी पथ्या पेया दीपनपाचनी||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vilepIguNAH (30) · Śloka 30
vilēpī grāhiṇī hr̥dyā tr̥ṣṇāghnī dīpanī hitā| vraṇākṣirōgasaṁśuddhadurbalasnēhapāyinām||30||
विलेपी ग्राहिणी हृद्या तृष्णाघ्नी दीपनी हिता| व्रणाक्षिरोगसंशुद्धदुर्बलस्नेहपायिनाम्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana odanasya gurulAghavam (31) · Śloka 31
sudhautaḥ prasrutaḥ svinnastyaktōṣmā caudanō laghuḥ| yaścāgnēyauṣadhakvāthasādhitō bhr̥ṣṭataṇḍulaḥ| viparītō guruḥ kṣīramāṁsādyairyaśca sādhitaḥ||31||
सुधौतः प्रस्रुतः स्विन्नस्त्यक्तोष्मा चौदनो लघुः| यश्चाग्नेयौषधक्वाथसाधितो भृष्टतण्डुलः| विपरीतो गुरुः क्षीरमांसाद्यैर्यश्च साधितः||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravyakriyAdibhiH kRutAnnasya gurulAghavaM peyAdInAM guNAH (32) · Śloka 32
iti dravyakriyāyōgamānādyaiḥ sarvamādiśēt||32||
इति द्रव्यक्रियायोगमानाद्यैः सर्वमादिशेत्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsaraguNAH (33) · Śloka 33
śuṣyatāṁ vyādhimuktānāṁ śuddhānāṁ śuddhikāṁkṣiṇām| kr̥śakṣāmatōraskakṣīṇadhātvindriyaujasām| dr̥ṣṭiśravaṇavahanyāyurbalavarṇasvarārthinām| bhagnaviśliṣṭasaṁdhīnā vraṇināṁ vātarōgiṇām| hr̥dyaḥ pathyaṁḥ paraṁ vr̥ṣyō br̥ṁhaṇaḥ prīṇanō rasaḥ||33||
शुष्यतां व्याधिमुक्तानां शुद्धानां शुद्धिकांक्षिणाम्| कृशक्षामतोरस्कक्षीणधात्विन्द्रियौजसाम्| दृष्टिश्रवणवहन्यायुर्बलवर्णस्वरार्थिनाम्| भग्नविश्लिष्टसंधीना व्रणिनां वातरोगिणाम्| हृद्यः पथ्यंः परं वृष्यो बृंहणः प्रीणनो रसः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana maudgarasaguNAH (34) · Śloka 34
maudgastu pathyaḥ saṁśuddhavraṇakaṇṭhākṣirōgiṇām||34||
मौद्गस्तु पथ्यः संशुद्धव्रणकण्ठाक्षिरोगिणाम्||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaulattharasaguNAH (35) · Śloka 35
vātānulōmī kaulatthō gulmatūnipratūnijit||35||
वातानुलोमी कौलत्थो गुल्मतूनिप्रतूनिजित्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAShasUpaguNAH (36) · Śloka 36
prabhūtābhyantaramalō māṣasūpaḥ paraṁ smr̥taḥ||36||
प्रभूताभ्यन्तरमलो माषसूपः परं स्मृतः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana khalakAmbalikaguNAH (37) · Śloka 37
khalakāmbalikau hr̥dyau cchēdinau svauṣadhānugau||37||
खलकाम्बलिकौ हृद्यौ च्छेदिनौ स्वौषधानुगौ||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rasayUShakhalAnAM lakShaNAni (38) · Śloka 38
piśitēna rasastatra yūṣō dhānyaiḥ khalaḥ phalaiḥ||38||
पिशितेन रसस्तत्र यूषो धान्यैः खलः फलैः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAmbalikalakShaNam (39) · Śloka 39
mūlaiśca tilakalkāmlaprāyaḥ kāmbalikaḥ smr̥taḥ||39||
मूलैश्च तिलकल्काम्लप्रायः काम्बलिकः स्मृतः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsarasAdInAM kRutAkRutalakShaNam (40) · Śloka 40
jñēyāḥ kr̥tākr̥tāstē tu snēhādiyutavarjitāḥ||40||
ज्ञेयाः कृताकृतास्ते तु स्नेहादियुतवर्जिताः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dakalAvaNikalakShaNam (41) · Śloka 41
alpamāṁsādayaḥ svacchā dakalāvaṇikāḥ smr̥tāḥ||41||
अल्पमांसादयः स्वच्छा दकलावणिकाः स्मृताः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yUShAdInAmuttarottaraM gurutvam (42) · Śloka 42
vidyādyūṣē rasē sūpē śākē caivōttarōttaram| gauravaṁ tanusāndrāmlasvāduṣvēṣu pr̥thak tathā||42||
विद्याद्यूषे रसे सूपे शाके चैवोत्तरोत्तरम्| गौरवं तनुसान्द्राम्लस्वादुष्वेषु पृथक् तथा||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilapiNyAkavikRutyAdInAM guNAH (43) · Śloka 43
tilapiṇyākavikr̥tiḥ śuṣkaśākaṁ virūḍhakam| cāṇḍākīvaṭakaṁ dr̥gghnaṁ dōṣalaṁ glapanaṁ guru||43||
तिलपिण्याकविकृतिः शुष्कशाकं विरूढकम्| चाण्डाकीवटकं दृग्घ्नं दोषलं ग्लपनं गुरु||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana parpaTakShAraparpaTayorguNAH (44) · Śloka 44
parpaṭā laghavō rūcyā laghīyān kṣāraparpaṭaḥ||44||
पर्पटा लघवो रूच्या लघीयान् क्षारपर्पटः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAgaShADavayoguNAH (45) · Śloka 45
hr̥dyā vr̥ṣyā rucikarā guravō rāgaṣāḍavāḥ| prīṇanā bhramatr̥ṭcchardimadamūrcchāśramacchidaḥ||45||
हृद्या वृष्या रुचिकरा गुरवो रागषाडवाः| प्रीणना भ्रमतृट्च्छर्दिमदमूर्च्छाश्रमच्छिदः||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana manthaguNAH rasAlAguNAH (47) · Śloka 47
tr̥ṭcchardiśramanunmanthaḥ śītaḥ sadyōbalapradaḥ| pramēhakṣayakuṣṭhāni na ca syurmanthapāyinaḥ||46|| rasālā br̥ṁhaṇī vr̥ṣyā snigdhā balyā rucipradā||47||
तृट्च्छर्दिश्रमनुन्मन्थः शीतः सद्योबलप्रदः| प्रमेहक्षयकुष्ठानि न च स्युर्मन्थपायिनः||४६|| रसाला बृंहणी वृष्या स्निग्धा बल्या रुचिप्रदा||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAnakaguNAH (48) · Śloka 48
śramakṣuttr̥ṭklamaharaṁ pānakaṁ prīṇanaṁ guru| viṣṭambhi mūtralaṁ hr̥dyaṁ yathādravyaguṇaṁ ca tat||48||
श्रमक्षुत्तृट्क्लमहरं पानकं प्रीणनं गुरु| विष्टम्भि मूत्रलं हृद्यं यथाद्रव्यगुणं च तत्||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAjAguNAH (49) · Śloka 49
lājāstr̥ṭūcchardyatīsāramēhamēdaḥkaphacchidaḥ| kāsapittōpaśamanā dīpanā laghavō himāḥ||49||
लाजास्तृटूच्छर्द्यतीसारमेहमेदःकफच्छिदः| कासपित्तोपशमना दीपना लघवो हिमाः||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pRuthukaguNAH (50) · Śloka 50
pr̥thukā guravō balyāḥ kaphaviṣṭambhakāriṇaḥ||50||
पृथुका गुरवो बल्याः कफविष्टम्भकारिणः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhAnAguNAH (51) · Śloka 51
dhānāviṣṭambhinī rukṣā tarpaṇī lēkhanī guruḥ||51||
धानाविष्टम्भिनी रुक्षा तर्पणी लेखनी गुरुः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saktuprabhRutInAM guNAH (52) · Śloka 52
kaṇṭhanētrāmayakṣuttr̥ṭśramachardivraṇāpahāḥ| saktavō laghavaḥ pānāt sadya ēva balapradāḥ| nicayāt kaṭhinā gurvī prōktā piṇḍī mr̥durlaghuḥ| saktūnām dravatāyōgāllaghīyasyavalēhikā| śaṣkulīmōdakādīnāṁ vyākhyātaivaṁ ca kalpanā||52||
कण्ठनेत्रामयक्षुत्तृट्श्रमछर्दिव्रणापहाः| सक्तवो लघवः पानात् सद्य एव बलप्रदाः| निचयात् कठिना गुर्वी प्रोक्ता पिण्डी मृदुर्लघुः| सक्तूनाम् द्रवतायोगाल्लघीयस्यवलेहिका| शष्कुलीमोदकादीनां व्याख्यातैवं च कल्पना||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saktubhakShaNe niyamAH (53) · Śloka 53
nōdakāntaritānna dvirna niśāyāṁ na kēvalān| na bhuktvā na dvijaiśchitvā saktūnadhyanna vā bahun||53||
नोदकान्तरितान्न द्विर्न निशायां न केवलान्| न भुक्त्वा न द्विजैश्छित्वा सक्तूनध्यन्न वा बहुन्||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karkandhubadarAdi saktuguNAH (54) · Śloka 54
karkandhubadarādīnāṁ śramatr̥ṣṇāklamacchidaḥ| saktabō'mlarasā hr̥ghā yathādravyaguṇāśca tē||54||
कर्कन्धुबदरादीनां श्रमतृष्णाक्लमच्छिदः| सक्तबोऽम्लरसा हृघा यथाद्रव्यगुणाश्च ते||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piNyAkaguNAH (55) · Śloka 55
piṇyākō glapanō rūkṣō viṣṭambhī dr̥ṣṭidūṣaṇaḥ||55||
पिण्याको ग्लपनो रूक्षो विष्टम्भी दृष्टिदूषणः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana veSavAraguNAH (56) · Śloka 56
vēśavārō guruḥ snigdhō balōpacayavardhanaḥ||56||
वेशवारो गुरुः स्निग्धो बलोपचयवर्धनः||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mudgAdijAnAM veSavArANAM guNAH (57) · Śloka 57
mudgājijāstu guravō yathādravyaguṇānugāḥ||57||
मुद्गाजिजास्तु गुरवो यथाद्रव्यगुणानुगाः||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukUlAdipakvAnAmapUpAnAM yathottaraM laGutvamGAryAdInAM yathottaraM gurutvam (58) · Śloka 58
kukūlakarparabhrāṣṭakandvaṅgāravipācitān| ēkayōnīn saghūnvidyādapūpānuttarōttaram| ghārī kēḍarikādyāśca guravaśca yathōttaram||58||
कुकूलकर्परभ्राष्टकन्द्वङ्गारविपाचितान्| एकयोनीन् सघून्विद्यादपूपानुत्तरोत्तरम्| घारी केडरिकाद्याश्च गुरवश्च यथोत्तरम्||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (4) mAMsavargaH mRugavargaH (59) · Śloka 59
hariṇaiṇakuraṅgarśyagōkarṇamr̥gamātr̥kāḥ| kālapucchakacāruṣkavarapōtaśaśōraṇāḥ| śvadaṁṣṭrāmaśarabhakōhakārakaśambharāḥ| karālakr̥tamālau ca pr̥ṣataśca mr̥gāḥ smr̥tāḥ||59||
हरिणैणकुरङ्गर्श्यगोकर्णमृगमातृकाः| कालपुच्छकचारुष्कवरपोतशशोरणाः| श्वदंष्ट्रामशरभकोहकारकशम्भराः| करालकृतमालौ च पृषतश्च मृगाः स्मृताः||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShkiravargaH (60) · Śloka 60
lāvavātīkavartīraraktavartmakakakkubhāḥ| kapiñjalōpacakrākhyācakōrarurubāhavaḥ| vartakō vartikā cēti tittiriḥ krakaraḥ śikhī| tāmracūḍākhyavarakagōnardagirivartikāḥ| tathā śārapadēndrāhvavāraṭāścēti viṣkirāḥ||60||
लाववातीकवर्तीररक्तवर्त्मककक्कुभाः| कपिञ्जलोपचक्राख्याचकोररुरुबाहवः| वर्तको वर्तिका चेति तित्तिरिः क्रकरः शिखी| ताम्रचूडाख्यवरकगोनर्दगिरिवर्तिकाः| तथा शारपदेन्द्राह्ववारटाश्चेति विष्किराः||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratudavargaH (61) · Śloka 61
śatapatrō bhr̥ṅgarājaḥ kōyaṣṭī jīvajīvakaḥ| khañjarīṭakahārītadurnāmārikr̥śāgrahāḥ| laṭvā laḍūṣō vaṭahā gōkṣvēlō ḍiṇḍimāṇavaḥ| jaṭī dundubhipārkāralōhapr̥ṣṭhakuliṅgakāḥ| śārikāśukaśārṅgācirīṭīkakuyaṣṭikāḥ| mañjarīyakadātyūhagōdhāputrapriyātmajāḥ| kalaviṅkaḥ parabhr̥taḥ kapōtō'ṅgāracūḍakaḥ| pārāvataḥ pāṇavika ityuktāḥ pratudā dvijāḥ||61||
शतपत्रो भृङ्गराजः कोयष्टी जीवजीवकः| खञ्जरीटकहारीतदुर्नामारिकृशाग्रहाः| लट्वा लडूषो वटहा गोक्ष्वेलो डिण्डिमाणवः| जटी दुन्दुभिपार्कारलोहपृष्ठकुलिङ्गकाः| शारिकाशुकशार्ङ्गाचिरीटीककुयष्टिकाः| मञ्जरीयकदात्यूहगोधापुत्रप्रियात्मजाः| कलविङ्कः परभृतः कपोतोऽङ्गारचूडकः| पारावतः पाणविक इत्युक्ताः प्रतुदा द्विजाः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bileSayavargaH (62) · Śloka 62
śvētaḥ śyāmaścitrapr̥ṣṭhaḥ kālakaḥ kākulī mr̥gaḥ| bhēkacillaṭakūcīkā gōdhāśalyakaśāṇḍakāḥ| vr̥ṣāhikadalīśvāvinnakulādyā bilēśayāḥ||62||
श्वेतः श्यामश्चित्रपृष्ठः कालकः काकुली मृगः| भेकचिल्लटकूचीका गोधाशल्यकशाण्डकाः| वृषाहिकदलीश्वाविन्नकुलाद्या बिलेशयाः||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasahavargaH (63) · Śloka 63
gōkharāśvatarōṣṭrāśvadvīpisiṁharkṣavānarāḥ| mārjāramūṣikavyāghravr̥kababhrutarakṣavaḥ| lōpākajambukaśyēnacāṣōlūkaśvavāyasāḥ| śaśaghnībhāsakuraragr̥dhravēśyakuliṅgakāḥ| dhūmikā madhuhā cēti prasahāmr̥gapakṣiṇaḥ||63||
गोखराश्वतरोष्ट्राश्वद्वीपिसिंहर्क्षवानराः| मार्जारमूषिकव्याघ्रवृकबभ्रुतरक्षवः| लोपाकजम्बुकश्येनचाषोलूकश्ववायसाः| शशघ्नीभासकुररगृध्रवेश्यकुलिङ्गकाः| धूमिका मधुहा चेति प्रसहामृगपक्षिणः||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAmRugAH (64) · Śloka 64
mahiṣanyaṅkurōhītavarāharuruvāraṇāḥ| sumaraścamaraḥ khaḍgō gavayaśca mahāmr̥gāḥ||64||
महिषन्यङ्कुरोहीतवराहरुरुवारणाः| सुमरश्चमरः खड्गो गवयश्च महामृगाः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jalacArivargaH (65) · Śloka 65
haṁsasārasakādambabakakāraṇḍavaplavāḥ| mr̥ṇālakaṇṭhacakrāhvabalākā raktaśīrṣakāḥ| utkrōśapuṇḍarīkākṣaśarārīmaṇituṇḍakāḥ| kākatuṇḍaghanārāvamadgukrauñcāmbukukkuṭāḥ| naṁdyāsyamallikādyāśca pakṣiṇō jalacāriṇaḥ||65||
हंससारसकादम्बबककारण्डवप्लवाः| मृणालकण्ठचक्राह्वबलाका रक्तशीर्षकाः| उत्क्रोशपुण्डरीकाक्षशरारीमणितुण्डकाः| काकतुण्डघनारावमद्गुक्रौञ्चाम्बुकुक्कुटाः| नंद्यास्यमल्लिकाद्याश्च पक्षिणो जलचारिणः||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matsyavargaH (66) · Śloka 66
matsyārōhitapāṭhīnakūrmakumbhīrakarkaṭāḥ| śuktiśaṅhkhōdruśambūkaśapharīvartmicandrikāḥ| bōlūkīnakramakaraśiśumāratimiṅgalāḥ| rājī cilicimādyāśca māṁsamityāhuraṣṭadhā||66||
मत्स्यारोहितपाठीनकूर्मकुम्भीरकर्कटाः| शुक्तिशङ्ह्खोद्रुशम्बूकशफरीवर्त्मिचन्द्रिकाः| बोलूकीनक्रमकरशिशुमारतिमिङ्गलाः| राजी चिलिचिमाद्याश्च मांसमित्याहुरष्टधा||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ajAvyoH yojyanishcayaH (67) · Śloka 67
yōniṣvajāvī vyāmiśragōcaratvādaniścitē||67||
योनिष्वजावी व्यामिश्रगोचरत्वादनिश्चिते||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsasya traividhyAdi (68) · Śloka 68
adyāntyā jāṅhgalānūpā madhyau sādhāraṇau smr̥tau| vikīryādikriyāyōgairbhakṣaṇādviṣkirādayaḥ||68||
अद्यान्त्या जाङ्ह्गलानूपा मध्यौ साधारणौ स्मृतौ| विकीर्यादिक्रियायोगैर्भक्षणाद्विष्किरादयः||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jA~ggalamAMsaguNAH (69) · Śloka 69
tatra baddhamalā rucyā māṁsānāmuttamā himāḥ| kaṣāyasvāduviśadā laghavō jāṅgalā hitāḥ| pittōttarē vātamadhyē sannipātē kaphānugē||69||
तत्र बद्धमला रुच्या मांसानामुत्तमा हिमाः| कषायस्वादुविशदा लघवो जाङ्गला हिताः| पित्तोत्तरे वातमध्ये सन्निपाते कफानुगे||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hariNaiNayorvarNAH guNASca (70) · Śloka 70
tāmrō'tra hariṇaḥ kr̥ṣṇastvēṇō hr̥dyastridōṣajit| laghīyān ṣaḍrasaścāsau............................||70||
ताम्रोऽत्र हरिणः कृष्णस्त्वेणो हृद्यस्त्रिदोषजित्| लघीयान् षड्रसश्चासौ............................||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shashaguNAH (71) · Śloka 71
........................grāhi rūkṣō himaḥ śaśaḥ| kaṭupākō'gnikr̥t pathyaḥ sannipātē'nilāvarē||71||
........................ग्राहि रूक्षो हिमः शशः| कटुपाकोऽग्निकृत् पथ्यः सन्निपातेऽनिलावरे||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAvakapi~jjalayorguNAH (72) · Śloka 72
tadvallavō'pyarūkṣastu kiñcidrūkṣaḥ kapiñjalaḥ||72||
तद्वल्लवोऽप्यरूक्षस्तु किञ्चिद्रूक्षः कपिञ्जलः||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vanyapArAvatakapotayorguNAH (73) · Śloka 73
pārāvatāḥ kapōtāśca tadvadvanyāḥ supūjitāḥ||73||
पारावताः कपोताश्च तद्वद्वन्याः सुपूजिताः||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vartakAdInAM sAmAnyaguNAH (74) · Śloka 74
īṣaduṣṇagurusnigdhā br̥ṁhaṇā vartakādayaḥ||74||
ईषदुष्णगुरुस्निग्धा बृंहणा वर्तकादयः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tittiriguNAH (75) · Śloka 75
tittiristēṣvapi varō mēdhāgnibalaśukrakr̥ grāhī varṇyō'nilōktasannipātaharaḥ param| dhanvānūpavicāritvāt snigdhōṣṇāgurūbr̥ṁhaṇaḥ||75||
तित्तिरिस्तेष्वपि वरो मेधाग्निबलशुक्रकृ ग्राही वर्ण्योऽनिलोक्तसन्निपातहरः परम्| धन्वानूपविचारित्वात् स्निग्धोष्णागुरूबृंहणः||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mayUraguNAH (76) · Śloka 76
nātipathyaḥ śikhī pathyaḥ śrōtrasvaravayōdr̥śām||76||
नातिपथ्यः शिखी पथ्यः श्रोत्रस्वरवयोदृशाम्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kukkuTaguNAH (77) · Śloka 77
tadvacca kukkuṭō vr̥ṣyō grāmyastu ślēṣmalō guruḥ||77||
तद्वच्च कुक्कुटो वृष्यो ग्राम्यस्तु श्लेष्मलो गुरुः||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana krakaropacakrakaguNAH (78) · Śloka 78
mēdhānalakarā hr̥dyāḥ krakarāḥ sōpacakrakāḥ||78||
मेधानलकरा हृद्याः क्रकराः सोपचक्रकाः||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kANakapotaguNAH (79) · Śloka 79
guruḥ salavaṇaḥ kāṇakapōtaḥ sarvadōṣakr̥t||79||
गुरुः सलवणः काणकपोतः सर्वदोषकृत्||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bileSayAdivargANAM yathottaraM gurutvAdisAmAnyaguNASca (80) · Śloka 80
gurūṣṇasnigdhamadhurā vargāścātō yathōttaram| mūtraśukrakr̥tō balyā vātaghnāḥ kaphapittalāḥ||80||
गुरूष्णस्निग्धमधुरा वर्गाश्चातो यथोत्तरम्| मूत्रशुक्रकृतो बल्या वातघ्नाः कफपित्तलाः||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAmRugaguNAH (81) · Śloka 81
śītāmahāmr̥gāstēṣu.................................||81||
शीतामहामृगास्तेषु.................................||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prasahaguNAH (82) · Śloka 82
.................................kravyādāḥ prasahāḥ punaḥ| cakṣuṣyāḥ sr̥ṣṭaviṇmūtramāṁsalāḥ kaṭupākinaḥ| jīrṇārśōgrahaṇīdōṣaśōṣārtānāṁ paraṁ hitāḥ||82||
.................................क्रव्यादाः प्रसहाः पुनः| चक्षुष्याः सृष्टविण्मूत्रमांसलाः कटुपाकिनः| जीर्णार्शोग्रहणीदोषशोषार्तानां परं हिताः||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana godhAmUShakaguNAH (83) · Śloka 83
gōdhā niyacchati viṣaṁ mūṣikaḥ śukrakaraḥ||83||
गोधा नियच्छति विषं मूषिकः शुक्रकरः||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana gomAMsaguNAH (84) · Śloka 84
śuṣkakāsaśramātyāgniviṣamajvarapīnasān| kārśyakēvalavātaṁśca gōmāṁsaṁ sanniyaścati||84||
शुष्ककासश्रमात्याग्निविषमज्वरपीनसान्| कार्श्यकेवलवातंश्च गोमांसं सन्नियश्चति||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana caTakaguNAH (85) · Śloka 85
caṭakāḥ ślēṣmalāḥ snigdhā vātaghnāḥ śukralāḥ param||85||
चटकाः श्लेष्मलाः स्निग्धा वातघ्नाः शुक्रलाः परम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahiShaguNAH (86) · Śloka 86
guruṣṇō mahiṣaḥ snigdhaḥ svapnadārḍhyabr̥hatvakr̥t||86||
गुरुष्णो महिषः स्निग्धः स्वप्नदार्ढ्यबृहत्वकृत्||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varAhaguNAH (87) · Śloka 87
tadvadvarāhaḥ śramāha ruciśukrabalapradaḥ||87||
तद्वद्वराहः श्रमाह रुचिशुक्रबलप्रदः||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana haMsaguNAH (88) · Śloka 88
haṁsaḥ svarakaraḥ pittaraktajinmēdurō himaḥ||88||
हंसः स्वरकरः पित्तरक्तजिन्मेदुरो हिमः||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana matsyasAmAnyaguNAH (89) · Śloka 89
kaphapittakarā matsyāḥ paraṁ pavananāśanāḥ||89||
कफपित्तकरा मत्स्याः परं पवननाशनाः||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohitamatsyacilicimayorguNAH (90) · Śloka 90
pratisrōtōvicāritvādākāśaplavanēna ca| nityaṁ śaivālabhakṣatvāddivāsvapnavivarjanāt| rōhitaḥ pravarastēṣāṁ paraṁ cilicimō'varaḥ| agōcaravicāritvāt sarvadōṣakarō hi saḥ||90||
प्रतिस्रोतोविचारित्वादाकाशप्लवनेन च| नित्यं शैवालभक्षत्वाद्दिवास्वप्नविवर्जनात्| रोहितः प्रवरस्तेषां परं चिलिचिमोऽवरः| अगोचरविचारित्वात् सर्वदोषकरो हि सः||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kulIraguNAH (91) · Śloka 91
kulīraḥ paramaṁ vr̥ṣyō br̥ṁhaṇaḥ prīṇanō guruḥ||91||
कुलीरः परमं वृष्यो बृंहणः प्रीणनो गुरुः||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AjamAMsaguNAH (92) · Śloka 92
nātiśītagurusnigdhaṁ māsaṁmājamadōṣalam| śarīradhātusāmānyādanabhiṣyandi br̥haṇam||92||
नातिशीतगुरुस्निग्धं मासंमाजमदोषलम्| शरीरधातुसामान्यादनभिष्यन्दि बृहणम्||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AvikamAMsaguNAH (93) · Śloka 93
viparītamatō jñēyamāvikaṁ br̥ṁhaṇaṁ tu tat||93||
विपरीतमतो ज्ञेयमाविकं बृंहणं तु तत्||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tyAjyaM mAMsam (94) · Śloka 94
atimēdyaṁ tyajēnmāṁsaṁ hataṁ vyādhiviṣōdhakaiḥ| svayaṁ mr̥taṁ dhūmapūrṇamagōcarabhr̥taṁ kr̥śam||94||
अतिमेद्यं त्यजेन्मांसं हतं व्याधिविषोधकैः| स्वयं मृतं धूमपूर्णमगोचरभृतं कृशम्||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana praSastaM mAMsam (95) · Śloka 95
sadyōhataṁ vayasthaṁ ca śuddhaṁ surabhi śasyatē||95||
सद्योहतं वयस्थं च शुद्धं सुरभि शस्यते||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasvavargeShveNAdInAM varatvam (96) · Śloka 96
ēṇaḥ kuraṅgō hariṇaḥ śaśō lāvaḥ kapiñjalaḥ| tittiriḥ krakarō gōdhā śvāviḍgr̥dhrō mr̥gādhipaḥ| tathaiva śārikā nyaṅkurhaṁsau rōhitakacchapau| vartmī cāgryāḥ svavargēṣu.......................||96||
एणः कुरङ्गो हरिणः शशो लावः कपिञ्जलः| तित्तिरिः क्रकरो गोधा श्वाविड्गृध्रो मृगाधिपः| तथैव शारिका न्यङ्कुर्हंसौ रोहितकच्छपौ| वर्त्मी चाग्र्याः स्ववर्गेषु.......................||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vareShu pravarAH (97) · Śloka 97
................................pravarāstēṣvapi smr̥tāḥ| lāvaiṇagōdhāḥ siṁhaśca..................................||97||
................................प्रवरास्तेष्वपि स्मृताः| लावैणगोधाः सिंहश्च..................................||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svasvavargeShu ninditAH (98) · Śloka 98
.......................................... ninditau gauḥ sadarduraḥ| r̥śyaḥ kāṇakapōtaśca śōṣamuktaṁ yathāyatham||98||
.......................................... निन्दितौ गौः सदर्दुरः| ऋश्यः काणकपोतश्च शोषमुक्तं यथायथम्||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aNDAnAM gurutvaM, bAlavRuddhayormAMsaguNAHmAMsAnAM gurulAghavam (99) · Śloka 99
guruṇyaṇḍāni bālānāṁ kaṣāyamadhuraṁ palam| vr̥ddhānām snāyubhūyiṣṭhamabalyaṁ gurudōṣalam| puṁstriyōḥ pūrvapaścārdhē guruṇī garbhiṇī guruh| laghuryōṣiccatuṣpāstu vihaṅgēṣu punaḥ pumān| śiraḥskandhādīnāṁ yathāpūrvaṁ gauravam śiraskandhōrupr̥ṣṭhasya kaṭyāḥ sakthnōśca gauravam| tathā''mapakvāśayayōryathāpūrvaṁ vinirdēśēt| śōṇitādīnāṁ yathōttaraṁ gauravam śōṇitaprabhr̥tīnāñca dhātūnāmuttarōttaram| māṁsād garīyō vr̥ṣaṇamēḍhravr̥kkayakr̥dgudam||99||
गुरुण्यण्डानि बालानां कषायमधुरं पलम्| वृद्धानाम् स्नायुभूयिष्ठमबल्यं गुरुदोषलम्| पुंस्त्रियोः पूर्वपश्चार्धे गुरुणी गर्भिणी गुरुह्| लघुर्योषिच्चतुष्पास्तु विहङ्गेषु पुनः पुमान्| शिरःस्कन्धादीनां यथापूर्वं गौरवम् शिरस्कन्धोरुपृष्ठस्य कट्याः सक्थ्नोश्च गौरवम्| तथाऽऽमपक्वाशययोर्यथापूर्वं विनिर्देशेत्| शोणितादीनां यथोत्तरं गौरवम् शोणितप्रभृतीनाञ्च धातूनामुत्तरोत्तरम्| मांसाद् गरीयो वृषणमेढ्रवृक्कयकृद्गुदम्||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (5)shAkavargaH pAThAdishAkasAmAnyaguNAH (100) · Śloka 100
śākaṁ pāṭhā śaṭī śrūṣā suniṣaṇḍa satīnajaṁ| tridōṣaghnaṁ laghu grāhi sarājakṣavavāstukam||100||
शाकं पाठा शटी श्रूषा सुनिषण्ड सतीनजं| त्रिदोषघ्नं लघु ग्राहि सराजक्षववास्तुकम्||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suniShaNNakaguNAH (101) · Śloka 101
suniṣaṇṇō'gnikr̥dvr̥ṣyastēṣu...........................||101||
सुनिषण्णोऽग्निकृद्वृष्यस्तेषु...........................||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjakShavavAstukaguNAH (102) · Śloka 102
...................rājakṣavaḥ param| grahaṇyarśōvikāraghnaḥ varccōbhēdī tu vāstukaḥ||102||
...................राजक्षवः परम्| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नः वर्च्चोभेदी तु वास्तुकः||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAkamAcIguNAH (103) · Śloka 103
hanti dōṣatrayaṁ kuṣṭhaṁ vr̥ṣyā sōṣṇā rasāyanī| kākamācī sarā savaryā......................||103||
हन्ति दोषत्रयं कुष्ठं वृष्या सोष्णा रसायनी| काकमाची सरा सवर्या......................||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cA~ggerIguNAH (104) · Śloka 104
.......................cāṅgēryamlā'gnidīpanī| grahaṇyarśō'nilaślēṣmahitōṣṇā grāhiṇī laghuḥ||104||
.......................चाङ्गेर्यम्लाऽग्निदीपनी| ग्रहण्यर्शोऽनिलश्लेष्महितोष्णा ग्राहिणी लघुः||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paTolAdInAM sAmAnyaguNAH (105) · Śloka 105
paṭōlasaptalāriṣṭaśārṅgēṣṭāvalgujāmr̥tāḥ| vētrāgrabr̥hatīvāsākuntalītilaparṇikāḥ| maṇḍūkaparṇīkarkkōṭakāravēllakaparpaṭāḥ| nāḍīkalāyagōjihvā vārttākaṁ vanatiktakam| karīraṁ kūlakaṁ nandī kuvēlā śakulādanī| kaṭhillaṁ kēmbukaṁ śītaṁ sakōśātakakarkkaśam| tiktaṁ pākē kaṭu grāhi vātalaṁ kaphapittajit||105||
पटोलसप्तलारिष्टशार्ङ्गेष्टावल्गुजामृताः| वेत्राग्रबृहतीवासाकुन्तलीतिलपर्णिकाः| मण्डूकपर्णीकर्क्कोटकारवेल्लकपर्पटाः| नाडीकलायगोजिह्वा वार्त्ताकं वनतिक्तकम्| करीरं कूलकं नन्दी कुवेला शकुलादनी| कठिल्लं केम्बुकं शीतं सकोशातककर्क्कशम्| तिक्तं पाके कटु ग्राहि वातलं कफपित्तजित्||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana paTolaguNAH (106) · Śloka 106
hr̥dyaṁ paṭōlaṁ kriminutsvādupākaṁ rucipradam||106||
हृद्यं पटोलं क्रिमिनुत्स्वादुपाकं रुचिप्रदम्||१०६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhatIdvayaguNAH (107) · Śloka 107
pittalaṁ dīpanaṁ bhēdi vātaghnaṁ br̥hatīdvayam||107||
पित्तलं दीपनं भेदि वातघ्नं बृहतीद्वयम्||१०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuShaguNAH (108) · Śloka 108
vr̥ṣaṁ tu vamikāsaghnaṁ raktapittaharaṁ param||108||
वृषं तु वमिकासघ्नं रक्तपित्तहरं परम्||१०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAravellaguNAH (109) · Śloka 109
kāravēllaṁ sakaṭukaṁ dīpanaṁ kaphapittajit||109||
कारवेल्लं सकटुकं दीपनं कफपित्तजित्||१०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vArtAkaguNAH (110) · Śloka 110
vārtākaṁ kaṭutiktōṣṇaṁ madhuraṁ kaphavātajit| sakṣāramagnijananaṁ hr̥dyaṁ rucyamapittalam||110||
वार्ताकं कटुतिक्तोष्णं मधुरं कफवातजित्| सक्षारमग्निजननं हृद्यं रुच्यमपित्तलम्||११०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karIraguNAH (111) · Śloka 111
karīramādhmānakaraṁ kaṣāyaṁ svādutiktakaṁ||111||
करीरमाध्मानकरं कषायं स्वादुतिक्तकं||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koSAtakAvalgujaguNAH (112) · Śloka 112
kōśātakāvalgujakau bhēdināvagnidīpanau||112||
कोशातकावल्गुजकौ भेदिनावग्निदीपनौ||११२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SyAmAdInAM sAmAnyaguNAH (113) · Śloka 113
śyāmāśālmatikāśmaryabhañjīkarṇakayūthikāḥ| vr̥kṣādinīkṣīravr̥kṣabimbītanikavr̥kṣakāḥ| lōdhraḥ śaṇaḥ kacchudāraḥ saśēlurvr̥ṣamuṣṭikā| bhallātakaḥ kōvidāraḥ kamalōtpalakiṁśakum| paṭōlādiguṇaṁ svādu kaṣāyaṁ pittajit param||113||
श्यामाशाल्मतिकाश्मर्यभञ्जीकर्णकयूथिकाः| वृक्षादिनीक्षीरवृक्षबिम्बीतनिकवृक्षकाः| लोध्रः शणः कच्छुदारः सशेलुर्वृषमुष्टिका| भल्लातकः कोविदारः कमलोत्पलकिंशकुम्| पटोलादिगुणं स्वादु कषायं पित्तजित् परम्||११३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Ba~jjIguNAH (114) · Śloka 114
baddhamūtrā sarā bhañjī............................||114||
बद्धमूत्रा सरा भञ्जी............................||११४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SatAvarya~gkuraguNAH (115) · Śloka 115
............................karīraṁ syādabhīrujam| satiktaṁ laghu cakṣuṣyaṁ vr̥ṣyaṁ dōṣatrayapraṇut||115||
............................करीरं स्यादभीरुजम्| सतिक्तं लघु चक्षुष्यं वृष्यं दोषत्रयप्रणुत्||११५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana taNDulIyaguNAH (116) · Śloka 116
taṇḍulīyō himō rūkṣaḥ svādupākarasō laghuḥ| madapittaviṣāsraghnō ....................................||116||
तण्डुलीयो हिमो रूक्षः स्वादुपाकरसो लघुः| मदपित्तविषास्रघ्नो ....................................||११६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mu~jjAtaguNAH (117) · Śloka 117
.................muñjātaṁ vātapittajit| snigdhaṁ śītaṁ guru svādu br̥ṁhaṇaṁ śukrakr̥t param||117||
................ंउञ्जातं वातपित्तजित्| स्निग्धं शीतं गुरु स्वादु बृंहणं शुक्रकृत् परम्||११७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAlakyAguNAH (118) · Śloka 118
pālakyā picchilā gurvī ślēṣmalā bhēdinī himāḥ||118||
पालक्या पिच्छिला गुर्वी श्लेष्मला भेदिनी हिमाः||११८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upodikAcu~jcuguNAH (119) · Śloka 119
madaghnyupōdakā cuñcurgrāhī tau pūrvavattathā||119||
मदघ्न्युपोदका चुञ्चुर्ग्राही तौ पूर्ववत्तथा||११९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vidArIguNAH (120) · Śloka 120
vidārī vātapittaghnī mūtralā svādu śītalā| jīvanī br̥ṁhaṇī kaṇṭhyā gurvī vr̥ṣyā rasāyanī||120||
विदारी वातपित्तघ्नी मूत्रला स्वादु शीतला| जीवनी बृंहणी कण्ठ्या गुर्वी वृष्या रसायनी||१२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jIvantIguNAH (121) · Śloka 121
cakṣuṣyā sarvadōṣaghnī jīvantī madhurā himā| śākānāṁ pravarā nyūnā dvitīyā kiñcidēva tu||121||
चक्षुष्या सर्वदोषघ्नी जीवन्ती मधुरा हिमा| शाकानां प्रवरा न्यूना द्वितीया किञ्चिदेव तु||१२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhaNDyAditrayaguNAH (122) · Śloka 122
vātapittaharā bhaṇḍī parvaṇī parvapuṣpikā||122||
वातपित्तहरा भण्डी पर्वणी पर्वपुष्पिका||१२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUShmANDAdInAM sAmAnyaguNAH (123) · Śloka 123
kūṣmāṇḍatumbakāliṅgakarkārūrvārutiṇḍiśam| tathā trapusacīnākacirbhiṭaṁ kaphavātakr̥t| bhēdī viṣṭambhyabhiṣyandi svādupākarasaṁ guru||123||
कूष्माण्डतुम्बकालिङ्गकर्कारूर्वारुतिण्डिशम्| तथा त्रपुसचीनाकचिर्भिटं कफवातकृत्| भेदी विष्टम्भ्यभिष्यन्दि स्वादुपाकरसं गुरु||१२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kUShmANDaguNAH (124) · Śloka 124
vallīphalānāṁ pravaraṁ kūṣmāṇḍaṁ vātapitājit| bastiśuddhikaraṁ vr̥ṣyaṁ............................||124||
वल्लीफलानां प्रवरं कूष्माण्डं वातपिताजित्| बस्तिशुद्धिकरं वृष्यं............................||१२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana trapusaguNAH (125) · Śloka 125
..................trapusaṁ tvatimūtralam||125||
..................त्रपुसं त्वतिमूत्रलम्||१२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tumbaguNAH (126) · Śloka 126
tumbaṁ rūkṣataraṁ grāhi......................||126||
तुम्बं रूक्षतरं ग्राहि......................||१२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthABedena kAli~ggAdiguNAH (127) · Śloka 127
.........................kāliṅgōrvārucirbhiṭam| bālaṁ pittaharaṁ śītaṁ vidyāt pakvamathō'nyathā| śīrṇavr̥ntaṁ tu sakṣāraṁ pittalaṁ kaphavātajit| rōcanaṁ dīpanaṁ hr̥dyamaṣṭhīlānāhanullaghu||127||
.........................कालिङ्गोर्वारुचिर्भिटम्| बालं पित्तहरं शीतं विद्यात् पक्वमथोऽन्यथा| शीर्णवृन्तं तु सक्षारं पित्तलं कफवातजित्| रोचनं दीपनं हृद्यमष्ठीलानाहनुल्लघु||१२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mRuNAlAdiguNAH (128) · Śloka 128
mr̥ṇālabisaśālūkaśṟuṅgāṭakakaśērukāḥ| nandīmāṣakakēlūṭakrauñcādanakalōḍyakam| satarūḍhaṁ kadambaṁ ca rūkṣaṁ grāhi himaṁ guru||128||
मृणालबिसशालूकश्रृङ्गाटककशेरुकाः| नन्दीमाषककेलूटक्रौञ्चादनकलोड्यकम्| सतरूढं कदम्बं च रूक्षं ग्राहि हिमं गुरु||१२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kalambAdiguNAH (129) · Śloka 129
kalambunālikāmāṣakaṭhiñjarakutumbakam| cillīlaṭvākaniṣpāvakurūṭakagavēdhukāḥ| yātukā sālakalyāṇī śrīparṇī pīluparṇikā| kumārī jīvalōṇīkā yavaśākasuvarcalāḥ| kuṣmāṇḍanīlinī svarcā vr̥kadhūmakalakṣmaṇā| ālūpāni ca sarvāṇi tathā sūpyāni rālakaḥ| jīvantikañcuñcuparṇīprapunnāṭakubērakam| svādu rūkṣaṁ salavaṇaṁ vātaślēṣmakaraṁ guru| śītalaṁ sr̥ṣṭaviṇmūtraṁ prāyō viṣṭabhya jīryati| svinnaṁ niṣpīḍitarasaṁ snēhāḍhyaṁ nātidōṣalam||129||
कलम्बुनालिकामाषकठिञ्जरकुतुम्बकम्| चिल्लीलट्वाकनिष्पावकुरूटकगवेधुकाः| यातुका सालकल्याणी श्रीपर्णी पीलुपर्णिका| कुमारी जीवलोणीका यवशाकसुवर्चलाः| कुष्माण्डनीलिनी स्वर्चा वृकधूमकलक्ष्मणा| आलूपानि च सर्वाणि तथा सूप्यानि रालकः| जीवन्तिकञ्चुञ्चुपर्णीप्रपुन्नाटकुबेरकम्| स्वादु रूक्षं सलवणं वातश्लेष्मकरं गुरु| शीतलं सृष्टविण्मूत्रं प्रायो विष्टभ्य जीर्यति| स्विन्नं निष्पीडितरसं स्नेहाढ्यं नातिदोषलम्||१२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cillIguNAH (130) · Śloka 130
laghupatrā tu yā cillī sā vāstukasamā matā||130||
लघुपत्रा तु या चिल्ली सा वास्तुकसमा मता||१३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana takkArIvaraNayorguNAH (131) · Śloka 131
takkārīvaraṇaṁ svādu satiktaṁ kaphavātajit||131||
तक्कारीवरणं स्वादु सतिक्तं कफवातजित्||१३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varShABUkAlaSAkAnAM guNAH (132) · Śloka 132
varṣābhvau kālaśākaṁ ca sakṣāraṁ kaṭu tiktakam| dīpanaṁ bhēdanaṁ hanti garaśōphakaphānilān||132||
वर्षाभ्वौ कालशाकं च सक्षारं कटु तिक्तकम्| दीपनं भेदनं हन्ति गरशोफकफानिलान्||१३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ciribilvA~gkuraguNAH (133) · Śloka 133
dīpanāḥ kaphavātaghnāściribilvāṅkurāḥ sarāḥ||133||
दीपनाः कफवातघ्नाश्चिरिबिल्वाङ्कुराः सराः||१३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana urUbUkalA~ggalyorguNAH (134) · Śloka 134
laghuruṣṇā sarā tiktā sōrubūkā ca lāṅgalī||134||
लघुरुष्णा सरा तिक्ता सोरुबूका च लाङ्गली||१३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tilavetasayorguNAH (135) · Śloka 135
vātalau kaṭutiktāmlau bhēdinau tilavētasau||135||
वातलौ कटुतिक्ताम्लौ भेदिनौ तिलवेतसौ||१३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pa~jcA~ggulaguNAH (136) · Śloka 136
tadvatpañcāṅgulō...................||136||
तद्वत्पञ्चाङ्गुलो...................||१३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaMSakarIraguNAH (137) · Śloka 137
.............vaṁśakarīrāstu vidāhinaḥ| vātapittakarā rūkṣāḥ kaṭupākāḥ kaphāpahāḥ||137||
.............वंशकरीरास्तु विदाहिनः| वातपित्तकरा रूक्षाः कटुपाकाः कफापहाः||१३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bilvAdi SAkatrayaguNAH (138) · Śloka 138
bilvarāsnābalāśākaṁ vātaghnamatisārajit||138||
बिल्वरास्नाबलाशाकं वातघ्नमतिसारजित्||१३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vatsAdanyAdiguNAH (139) · Śloka 139
vāyuṁ vatsādanī hanyāt kaphaṁ gaṇḍīracitrakau||139||
वायुं वत्सादनी हन्यात् कफं गण्डीरचित्रकौ||१३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pattUraguNAH (140) · Śloka 140
pattūrō dīpanastiktaḥ plīhārśaḥkaphavātajit||140||
पत्तूरो दीपनस्तिक्तः प्लीहार्शःकफवातजित्||१४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAsamardaguNAH (141) · Śloka 141
krimikāsakaphōtklēdānkāsamardō jayētsaraḥ||141||
क्रिमिकासकफोत्क्लेदान्कासमर्दो जयेत्सरः||१४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kausumBaSAkaguNAH (142) · Śloka 142
rūkṣōṣṇamamlaṁ kausumbhaṁ guru pittakaraṁ saram||142||
रूक्षोष्णमम्लं कौसुम्भं गुरु पित्तकरं सरम्||१४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sArShapashAkaguNAH (143) · Śloka 143
sakṣāraṁ madhuraṁ snigdhamuṣṇaṁ guru ca sārṣapam| śākānāmavaraṁ baddhaviṇmūtraṁ sarvadōṣakr̥t||143||
सक्षारं मधुरं स्निग्धमुष्णं गुरु च सार्षपम्| शाकानामवरं बद्धविण्मूत्रं सर्वदोषकृत्||१४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAdiBedena mUlakaguNAH (144) · Śloka 144
yadbālamavyaktarasaṁ kiñcitkṣāraṁ satiktakam| tanmūlakaṁ dōṣaharaṁ laghu sōṣṇaṁ niyacchati| gulmakāsakṣayaśvāsavraṇanētragalāmayān| svarāgnisādōdāvartapīnasāṁśca mahatpunaḥ| gurūṣṇakaṭukaṁ svādu vipākaṁ sarvadōṣakr̥t| gurvabhiṣyandi ca snigdhasiddhaṁ tadapi vātajit| vātaślēṣmaharaṁ śuṣkaṁ sarvamāmaṁ tu dōṣalam||144||
यद्बालमव्यक्तरसं किञ्चित्क्षारं सतिक्तकम्| तन्मूलकं दोषहरं लघु सोष्णं नियच्छति| गुल्मकासक्षयश्वासव्रणनेत्रगलामयान्| स्वराग्निसादोदावर्तपीनसांश्च महत्पुनः| गुरूष्णकटुकं स्वादु विपाकं सर्वदोषकृत्| गुर्वभिष्यन्दि च स्निग्धसिद्धं तदपि वातजित्| वातश्लेष्महरं शुष्कं सर्वमामं तु दोषलम्||१४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana piNDAlukaguNAH (145) · Śloka 145
kaṭūṣṇō vātakaphahā piṇḍāluḥ pittavardhanaḥ||145||
कटूष्णो वातकफहा पिण्डालुः पित्तवर्धनः||१४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kuTherAdiguNAH (haritavargaH) (146) · Śloka 146
kuṭhēraśigrusurasasumukhāsuribhūstr̥ṇāḥ| dhānyatumburuśailēyayavānī śr̥ṅgivērakāḥ| parṇāsō gr̥ñjanō'jājī jīrakaṁ gajapippalī| phaṇirjārjakajambīrakharāhvākālamālikāḥ| dīpyakaḥ kṣavakadvīpibastagandhādi baddhaviṭ| rasē pākē ca kaṭukaṁ dōṣōtklēśakaraṁ laghu| vidāhi rūkṣatīkṣṇōṣṇaṁ dr̥kśukrakrimināśanam| vargō haritakākhyō'yamupadaṁśēṣu yujyatē| vāsanō vyañjanānāṁ ca hr̥dyō dīpanarōcanaḥ||146||
कुठेरशिग्रुसुरससुमुखासुरिभूस्तृणाः| धान्यतुम्बुरुशैलेययवानी शृङ्गिवेरकाः| पर्णासो गृञ्जनोऽजाजी जीरकं गजपिप्पली| फणिर्जार्जकजम्बीरखराह्वाकालमालिकाः| दीप्यकः क्षवकद्वीपिबस्तगन्धादि बद्धविट्| रसे पाके च कटुकं दोषोत्क्लेशकरं लघु| विदाहि रूक्षतीक्ष्णोष्णं दृक्शुक्रक्रिमिनाशनम्| वर्गो हरितकाख्योऽयमुपदंशेषु युज्यते| वासनो व्यञ्जनानां च हृद्यो दीपनरोचनः||१४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana surasasumuKadhAnakAnAM guNAH (147) · Śloka 147
hidhmākāsaviṣaśvāsapārśvarukpūtigandhahā| surasaḥ sumukhaḥ śōphagandhahā dhānakā punaḥ| kaṣāyatiktamadhurā mūtralā na ca pittakr̥t||147||
हिध्माकासविषश्वासपार्श्वरुक्पूतिगन्धहा| सुरसः सुमुखः शोफगन्धहा धानका पुनः| कषायतिक्तमधुरा मूत्रला न च पित्तकृत्||१४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana KarAhvacitrakayorguNAH (148) · Śloka 148
kharāhvā bastiśūlaghnī citrakō dīpanaḥ param||148||
खराह्वा बस्तिशूलघ्नी चित्रको दीपनः परम्||१४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lashunaguNAH (149) · Śloka 149
patrē sakṣāramadhurō madhyē madhurapicchilaḥ| tīkṣṇōṣṇō laśunaḥ kandē kaṭupākarasaḥ saraḥ| hr̥dyaḥ kēśyaḥ gururbr̥ṣyaḥ snigdhō rōcanadīpanaḥ| bhagnasandhānakr̥d balyō raktapittapradūṣaṇaḥ| kilāsakuṣṭhagulmārśīmēhakrimikaphānilān| sahidhmāpīnasaśvāsakāsān hanti rasāyanam||149||
पत्रे सक्षारमधुरो मध्ये मधुरपिच्छिलः| तीक्ष्णोष्णो लशुनः कन्दे कटुपाकरसः सरः| हृद्यः केश्यः गुरुर्बृष्यः स्निग्धो रोचनदीपनः| भग्नसन्धानकृद् बल्यो रक्तपित्तप्रदूषणः| किलासकुष्ठगुल्मार्शीमेहक्रिमिकफानिलान्| सहिध्मापीनसश्वासकासान् हन्ति रसायनम्||१४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana palANDuguNAH (150) · Śloka 150
palāṇḍustadguṇairnyūnō vipākē madhurastu saḥ| kaphaṁ karōti nō pittaṁ kēvalānilanāśanaḥ||150||
पलाण्डुस्तद्गुणैर्न्यूनो विपाके मधुरस्तु सः| कफं करोति नो पित्तं केवलानिलनाशनः||१५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUraNabhUkandayorguNAH (151) · Śloka 151
dīpanaḥ sūraṇō rūcyaḥ kaphaghnō viśadō laghuḥ| viśēṣādarśasāṁ pathyō bhūkandastvatidōṣalaḥ||151||
दीपनः सूरणो रूच्यः कफघ्नो विशदो लघुः| विशेषादर्शसां पथ्यो भूकन्दस्त्वतिदोषलः||१५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shAkAnAM patrapuShpAdikrameNa yathottaraM gurutvam (152) · Śloka 152
patrē puṣpē phalē nālē kandē ca gurutā kramāt||152||
पत्रे पुष्पे फले नाले कन्दे च गुरुता क्रमात्||१५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana varAvaraSAkam (153) · Śloka 153
varā śākēṣu jīvantī sārṣapāstvavarāḥ param||153||
वरा शाकेषु जीवन्ती सार्षपास्त्ववराः परम्||१५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (6) PalavargaH drAkShAguNAH (154) · Śloka 154
drākṣā phalōttamā vr̥ṣyā cakṣuṣyā sr̥ṣṭamūtraviṭ| svādu pākarasā snigdhā sakaṣāyā himā guruḥ| nihantyanilapittāsratiktāsyatvamadātyayān| tr̥ṣṇākāsajvaraśvāsasvarabhēdakṣatakṣayān||154||
द्राक्षा फलोत्तमा वृष्या चक्षुष्या सृष्टमूत्रविट्| स्वादु पाकरसा स्निग्धा सकषाया हिमा गुरुः| निहन्त्यनिलपित्तास्रतिक्तास्यत्वमदात्ययान्| तृष्णाकासज्वरश्वासस्वरभेदक्षतक्षयान्||१५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dADimaguNAH (155) · Śloka 155
udriktapittāñjayati tridōṣān svādu dāḍimam| pittāvirōdhi nātyuṣṇamamlaṁ vātakaphāpaham| sarvaṁ hr̥dyaṁ laghuḥ snigdhaṁ grāhi rōcanadīpanam||155||
उद्रिक्तपित्ताञ्जयति त्रिदोषान् स्वादु दाडिमम्| पित्ताविरोधि नात्युष्णमम्लं वातकफापहम्| सर्वं हृद्यं लघुः स्निग्धं ग्राहि रोचनदीपनम्||१५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kadalyAdiphalAnAM sAmAnyaguNAH (156) · Śloka 156
mōcakharjūrapanasanālikēraparuṣakam| āmrātatālakāśmaryarājādanamadhūkajam| sauvīrabadarāṅkōlaphalguślēṣmātakōdbhavam| vātāmābhiṣukākṣōḍamukūlakanikōcakam| urumāṇaṁ priyālaṁ ca br̥ṁhaṇaṁ guruśītalam| dāhakṣatakṣayaharaṁ raktapittaprasādanam| svādu pākarasaṁ snigdhaṁ viṣṭambhi kaphaśukrakr̥t||156||
मोचखर्जूरपनसनालिकेरपरुषकम्| आम्राततालकाश्मर्यराजादनमधूकजम्| सौवीरबदराङ्कोलफल्गुश्लेष्मातकोद्भवम्| वातामाभिषुकाक्षोडमुकूलकनिकोचकम्| उरुमाणं प्रियालं च बृंहणं गुरुशीतलम्| दाहक्षतक्षयहरं रक्तपित्तप्रसादनम्| स्वादु पाकरसं स्निग्धं विष्टम्भि कफशुक्रकृत्||१५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nAlikeraguNAH,kadalIPalaguNAH,rAjAdanaPalaguNAH (157) · Śloka 157
nālikēraṁ guru snigdhaṁ pittaghnaṁ svādu śītalam| balamāṁsakaraṁ hr̥dyaṁ br̥ṁhaṇaṁ bastiśōdhanam| mōcaṁ svādurasaṁ prōktaṁ kaṣāyaṁ nātiśītalam| raktapittaharaṁ vr̥ṣyaṁ rucyaṁ ślēṣmakaraṁ guru| snigdhaṁ svādu kaṣāyaṁ ca rājādanaphalaṁ guru||157||
नालिकेरं गुरु स्निग्धं पित्तघ्नं स्वादु शीतलम्| बलमांसकरं हृद्यं बृंहणं बस्तिशोधनम्| मोचं स्वादुरसं प्रोक्तं कषायं नातिशीतलम्| रक्तपित्तहरं वृष्यं रुच्यं श्लेष्मकरं गुरु| स्निग्धं स्वादु कषायं च राजादनफलं गुरु||१५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAlaPalakASmarIPalaguNAH (158) · Śloka 158
phalaṁ tu pittalaṁ tālaṁ saraṁ kāśmaryajaṁ himam| śakr̥nmūtravibandhaghnaṁ kēśyaṁ mēdhyaṁ rasāyanam||158||
फलं तु पित्तलं तालं सरं काश्मर्यजं हिमम्| शकृन्मूत्रविबन्धघ्नं केश्यं मेध्यं रसायनम्||१५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana madhUrakabadaraPalayorguNAH (159) · Śloka 159
madhūkajamahr̥dyaṁ tu badaraṁ saraṇātmakam||159||
मधूकजमहृद्यं तु बदरं सरणात्मकम्||१५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtAmAdiguNAH (160) · Śloka 160
vātāmādyuṣṇavīryaṁ tu kaphapittakaraṁ saram||160||
वातामाद्युष्णवीर्यं तु कफपित्तकरं सरम्||१६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana priyAlaguNAH (161) · Śloka 161
paraṁ vātaharaṁ snigdhamanuṣṇaṁ tu priyālajam||161||
परं वातहरं स्निग्धमनुष्णं तु प्रियालजम्||१६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana priyAlamajjakolamajjayorguNAH (162) · Śloka 162
priyālamajjā madhurō vr̥ṣyaḥ pittānilāpahaḥ| kōlamajjā guṇaistadvattr̥ṭchardiḥ kāsajicca saḥ||162||
प्रियालमज्जा मधुरो वृष्यः पित्तानिलापहः| कोलमज्जा गुणैस्तद्वत्तृट्छर्दिः कासजिच्च सः||१६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tindukAdInAM sAmAnyaguNAH (163) · Śloka 163
tindukāśmantakāsīnaphalinī bimbitōdanam| ṭaṅkāśvakarṇabakulagāṅgērudhavadhanvanam| śvētapākakapitthāni siñcatī bhavyajāmbavam| kṣīrivr̥kṣabhavaṁ bījaṁ pauṣkaraṁ kaphapittajit| kaṣāyamadhuraṁ rūkṣaṁ śītalaṁ guru lēkhanam| vibandhādhmānajananaṁ stambhanaṁ vātakōpanam||163||
तिन्दुकाश्मन्तकासीनफलिनी बिम्बितोदनम्| टङ्काश्वकर्णबकुलगाङ्गेरुधवधन्वनम्| श्वेतपाककपित्थानि सिञ्चती भव्यजाम्बवम्| क्षीरिवृक्षभवं बीजं पौष्करं कफपित्तजित्| कषायमधुरं रूक्षं शीतलं गुरु लेखनम्| विबन्धाध्मानजननं स्तम्भनं वातकोपनम्||१६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kapitthaguNAH (164) · Śloka 164
kapitthamāmaṁ kaṇṭhaghnaṁ kaṣāyāmlaṁ tridōṣakr̥t| pakvaṁ rucyaṁ kaṣāyāmlaṁ svādu hidhmāvamipraṇut| dōṣaghnaṁ ṣāḍavāriṣṭarāgayuktiṣu pūjitam| viṣaghnamubhayaṁ grāhi kapitthānyēvamādiśēt||164||
कपित्थमामं कण्ठघ्नं कषायाम्लं त्रिदोषकृत्| पक्वं रुच्यं कषायाम्लं स्वादु हिध्मावमिप्रणुत्| दोषघ्नं षाडवारिष्टरागयुक्तिषु पूजितम्| विषघ्नमुभयं ग्राहि कपित्थान्येवमादिशेत्||१६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana si~jcitikAPalaguNAH (165) · Śloka 165
br̥ṁhaṇaṁ vātapittaghnaṁ snigdhaṁ siñcitikāphalam||165||
बृंहणं वातपित्तघ्नं स्निग्धं सिञ्चितिकाफलम्||१६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana BavyajAmbavakShIrivRukShaPalaguNAH (166) · Śloka 166
bhavyaṁ viśadamamlañca jāmbavaṁ tvativātalam| viṣṭambhakr̥dakaṇṭhyaṁ ca sāmlantu kṣīrivr̥kṣajam||166||
भव्यं विशदमम्लञ्च जाम्बवं त्वतिवातलम्| विष्टम्भकृदकण्ठ्यं च साम्लन्तु क्षीरिवृक्षजम्||१६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana akShakIPalaguNAH (167) · Śloka 167
pittaślēṣmaghnamamlaṁ ca vātalaṁ cākṣakīphalam||167||
पित्तश्लेष्मघ्नमम्लं च वातलं चाक्षकीफलम्||१६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmraguNAHsahakArarasaguNAH (168) · Śloka 168
bālaṁ kaṣāyakaṭvamlaṁ rūkṣaṁ vātāsrapittakr̥t| sampūrṇamāmramamlaṁ tu raktapittakaphapradam| svādu sāmlaṁ guru snigdhaṁ mārutaghnamapittalam| hr̥dyaṁ paryāgataṁ ślēṣmamāṁsaśukrabalapradam| sahakārarasō hr̥dyaḥ surabhiḥ snigdharōcanaḥ| dīpanaḥ pittavātaghnaḥ śukraśōṇitaśuddhikr̥t||168||
बालं कषायकट्वम्लं रूक्षं वातास्रपित्तकृत्| सम्पूर्णमाम्रमम्लं तु रक्तपित्तकफप्रदम्| स्वादु साम्लं गुरु स्निग्धं मारुतघ्नमपित्तलम्| हृद्यं पर्यागतं श्लेष्ममांसशुक्रबलप्रदम्| सहकाररसो हृद्यः सुरभिः स्निग्धरोचनः| दीपनः पित्तवातघ्नः शुक्रशोणितशुद्धिकृत्||१६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lavalIPalaguNAH (169) · Śloka 169
kaṣāyaṁ rōcanaṁ hr̥dyaṁ vātalaṁ lavalīphalam||169||
कषायं रोचनं हृद्यं वातलं लवलीफलम्||१६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bilvaguNAH (170) · Śloka 170
gurvagnisādakr̥dbilvaṁ dōṣalaṁ pūtimārutam| pakvaṁ bālaṁ punastīkṣṇaṁ pittalaṁ laghudīpanam| vātaślēṣmaghnamuṣṇaṁ ca snigdhaṁ grāhyubhayaṁ param||170||
गुर्वग्निसादकृद्बिल्वं दोषलं पूतिमारुतम्| पक्वं बालं पुनस्तीक्ष्णं पित्तलं लघुदीपनम्| वातश्लेष्मघ्नमुष्णं च स्निग्धं ग्राह्युभयं परम्||१७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRukShAmlakoSAmrayorguNAH (171) · Śloka 171
vr̥kṣāmlaṁ grāhi rūkṣōṣṇaṁ laghu dīpanarōcanam| vātaślēṣmaharaṁ kiñcidūnaṁ kōśāmlajaṁ tataḥ||171||
वृक्षाम्लं ग्राहि रूक्षोष्णं लघु दीपनरोचनम्| वातश्लेष्महरं किञ्चिदूनं कोशाम्लजं ततः||१७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kara~jjaPalaguNAH (172) · Śloka 172
phalaṁ karañjaṁ viṣṭambhi pittaślēṣmāvirōdhi ca||172||
फलं करञ्जं विष्टम्भि पित्तश्लेष्माविरोधि च||१७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana SamIPalaguNAH (173) · Śloka 173
gurūṣṇamadhuraṁ rūkṣaṁ kēśaghnaṁ ca śamīphalam||173||
गुरूष्णमधुरं रूक्षं केशघ्नं च शमीफलम्||१७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pIluPalaguNAH (174) · Śloka 174
kaṭupākarasaṁ pīlu tīkṣṇōṣṇaṁ bhēdi pittalam| krimi gulmōdaragaraplīhārśaḥ kaphavātajit| satiktaṁ svādu yatpīlu nātyuṣṇaṁ tattridōṣajit||174||
कटुपाकरसं पीलु तीक्ष्णोष्णं भेदि पित्तलम्| क्रिमि गुल्मोदरगरप्लीहार्शः कफवातजित्| सतिक्तं स्वादु यत्पीलु नात्युष्णं तत्त्रिदोषजित्||१७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nIpAdiPalAnAM guNAH (175) · Śloka 175
nīpaṁ śatākṣikaṁ prācīnāgaraṁ tr̥ṇaśūlyajam| asmādalpāntaraguṇamēṅgudaṁ savikaṅkatam||175||
नीपं शताक्षिकं प्राचीनागरं तृणशूल्यजम्| अस्मादल्पान्तरगुणमेङ्गुदं सविकङ्कतम्||१७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtulu~ggaguNAH (176) · Śloka 176
tvaktiktakaṭukā snigdhā mātuluṅgasya vātajit| br̥ṁhaṇaṁ madhuraṁ māṁsaṁ vātapittaharaṁ guru| laghu tatkēsaraṁ kāsaśvāsahidhmāmadātyayān| asyaśōṣānilaślēṣmavibandhacchardyarōcakān| gulmōdarārśaḥśūlāni mandāgnitvaṁ ca nāśayēt||176||
त्वक्तिक्तकटुका स्निग्धा मातुलुङ्गस्य वातजित्| बृंहणं मधुरं मांसं वातपित्तहरं गुरु| लघु तत्केसरं कासश्वासहिध्मामदात्ययान्| अस्यशोषानिलश्लेष्मविबन्धच्छर्द्यरोचकान्| गुल्मोदरार्शःशूलानि मन्दाग्नित्वं च नाशयेत्||१७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bhallAtakaguNAH (177) · Śloka 177
bhallātakasya tvaṅmāṁsa br̥ṁhaṇaṁ svādu śītalam| tadasthyagnisamaṁ mēdhyaṁ kaphavātaharaṁ param||177||
भल्लातकस्य त्वङ्मांस बृंहणं स्वादु शीतलम्| तदस्थ्यग्निसमं मेध्यं कफवातहरं परम्||१७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pArAvatArukayorguNAH (178) · Śloka 178
svādvamlaṁ śītamuṣṇañca dvidhā pārāvataṁ guru| rucyamatyagniśamanaṁ rucyaṁ madhuramārukam| pakvamāśu jarāṁ yāti nātyuṣṇaṁ guru dōṣalam||178||
स्वाद्वम्लं शीतमुष्णञ्च द्विधा पारावतं गुरु| रुच्यमत्यग्निशमनं रुच्यं मधुरमारुकम्| पक्वमाशु जरां याति नात्युष्णं गुरु दोषलम्||१७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ArdradrAkShAdiguNAH (179) · Śloka 179
drākṣāparūṣakaṁ cārdramamlaṁ pittakaphapradam| gurūṣṇavīryaṁ vātaghnaṁ saraṁ sakaramardakam||179||
द्राक्षापरूषकं चार्द्रमम्लं पित्तकफप्रदम्| गुरूष्णवीर्यं वातघ्नं सरं सकरमर्दकम्||१७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kolAdiguNAH (180) · Śloka 180
tathāmlaṁ kōlakarkandhulikucāmrātakārukam| airāvataṁ dantaśaṭhaṁ satrudaṁ mr̥gatiṇḍakam| nātipittakaraṁ pakvaṁ śuṣkaṁ ca karamardakam||180||
तथाम्लं कोलकर्कन्धुलिकुचाम्रातकारुकम्| ऐरावतं दन्तशठं सत्रुदं मृगतिण्डकम्| नातिपित्तकरं पक्वं शुष्कं च करमर्दकम्||१८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana amlikA~gkolayorguNAH (181) · Śloka 181
dīpanaṁ bhēdanaṁ śuṣkamamlikāṅkōlayōḥ phalam| tr̥ṣṇāśramaklamacchēdi laghviṣṭaṁ kaphavātayōḥ||181||
दीपनं भेदनं शुष्कमम्लिकाङ्कोलयोः फलम्| तृष्णाश्रमक्लमच्छेदि लघ्विष्टं कफवातयोः||१८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana likucaguNAH (182) · Śloka 182
phalānāmavaraṁ tatra likucaṁ sarvadōṣakr̥t||182||
फलानामवरं तत्र लिकुचं सर्वदोषकृत्||१८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sApavAdaH tyAjyadhAnyashAkaphalanirdeshaH (183) · Śloka 183
himānilōṣṇadurvātavyalalālādidūṣitam| jantujuṣṭaṁ jalē magnamabhūmijamanārtavam| anyadhānyayutaṁ hīnavīryaṁ jīrṇatayā'ti ca| dhānyaṁ tyajēttathā śākaṁ rūkṣasiddhamakōmalam| asañjātarasaṁ tadvacchuṣkaṁ cānyatra mūlakāt| prāyēṇa phalamapyēvaṁ tathāmaṁ bilvavarjitam||183||
हिमानिलोष्णदुर्वातव्यललालादिदूषितम्| जन्तुजुष्टं जले मग्नमभूमिजमनार्तवम्| अन्यधान्ययुतं हीनवीर्यं जीर्णतयाऽति च| धान्यं त्यजेत्तथा शाकं रूक्षसिद्धमकोमलम्| असञ्जातरसं तद्वच्छुष्कं चान्यत्र मूलकात्| प्रायेण फलमप्येवं तथामं बिल्ववर्जितम्||१८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana (7) mAtrAdivargaH prakaraNopasaMhAraH (184) · Śloka 184
śakaśimbilapakvānnamāṁsaśākaphalāśrayaiḥ| vargairannaikadēśō'yaṁ bhūyiṣṭhamupayōgavān| nirdiṣṭō rasavīryādyairyathāsvaṁ karmasādhanē||184||
शकशिम्बिलपक्वान्नमांसशाकफलाश्रयैः| वर्गैरन्नैकदेशोऽयं भूयिष्ठमुपयोगवान्| निर्दिष्टो रसवीर्याद्यैर्यथास्वं कर्मसाधने||१८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAdivaSAt hitAhitasyABimatavastunaH niravaSeSheNa guNakathanaM duSSakam (185) · Śloka 185
na śakyaṁ vistarēṇāpi vaktuṁ sarvaṁ tu sarvathā| hitāhitatvē'pyēkāntaniyamō'smādaniścitaḥ| mātrāyōgakriyādēśakālāvasthādibhēdataḥ| tatastatō yatō dr̥ṣṭāstē tē bhāvāstathā tathā||185||
न शक्यं विस्तरेणापि वक्तुं सर्वं तु सर्वथा| हिताहितत्वेऽप्येकान्तनियमोऽस्मादनिश्चितः| मात्रायोगक्रियादेशकालावस्थादिभेदतः| ततस्ततो यतो दृष्टास्ते ते भावास्तथा तथा||१८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAviSeShodAharaNAni (186) · Śloka 186
mātrayā sēvitaṁ madyaṁ hanti rōgāṁstadudbhavān| niṣēvyamāṇaṁ tilaśō viṣamapyamr̥tāyatē| hīnātimātramaśanaṁ marunnicayakōpanam| bhajētē viṣarupatvaṁ tulyāṁśē madhusarpiṣī||186||
मात्रया सेवितं मद्यं हन्ति रोगांस्तदुद्भवान्| निषेव्यमाणं तिलशो विषमप्यमृतायते| हीनातिमात्रमशनं मरुन्निचयकोपनम्| भजेते विषरुपत्वं तुल्यांशे मधुसर्पिषी||१८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMyogaviSeShodAharaNam (187) · Śloka 187
kṣārō'mlarasasaṁyōgō madhurībhavati kṣaṇāt| uttuṇḍakasyāstindukēna tiktatā madhurāyatē| hiṅgurgairikasindhūtthaṁ gandhavarṇarasādhikam| pūgatāmbūlaśaṅkhēbhyō gandhavarṇarasōdbhavaḥ| kōdravō hantyasr̥kpittaṁ karōtyēva vidāhibhiḥ| kuṣṭhaṁ tatkāryapi tilō hanti bhallātakaiḥ saha| guḍaḥ kartāgnisādasya sa hinastyabhayādibhiḥ| tr̥ṣyatyagnēḥ samadanaṁ sarpirapyupadiśyatē| jīvanīyamapi kṣīraṁ viṣalēśēna mr̥tyavē| tulyē api hatō'nyōnyaṁ viṣē sthāvarajaṅgamē| saktavō vātalā rūkṣāḥ pītāstē tarpayanti tu||187||
क्षारोऽम्लरससंयोगो मधुरीभवति क्षणात्| उत्तुण्डकस्यास्तिन्दुकेन तिक्तता मधुरायते| हिङ्गुर्गैरिकसिन्धूत्थं गन्धवर्णरसाधिकम्| पूगताम्बूलशङ्खेभ्यो गन्धवर्णरसोद्भवः| कोद्रवो हन्त्यसृक्पित्तं करोत्येव विदाहिभिः| कुष्ठं तत्कार्यपि तिलो हन्ति भल्लातकैः सह| गुडः कर्ताग्निसादस्य स हिनस्त्यभयादिभिः| तृष्यत्यग्नेः समदनं सर्पिरप्युपदिश्यते| जीवनीयमपि क्षीरं विषलेशेन मृत्यवे| तुल्ये अपि हतोऽन्योन्यं विषे स्थावरजङ्गमे| सक्तवो वातला रूक्षाः पीतास्ते तर्पयन्ति तु||१८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svabhAvavisheShodAharaNam (188) · Śloka 188
vināpi cōpayōgēna maṇimantrādikāryakr̥t||188||
विनापि चोपयोगेन मणिमन्त्रादिकार्यकृत्||१८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMskAravisheShodAharaNam (189) · Śloka 189
ārdrakājjāyatē śuṇṭhī saṁskārēṇa laghīyasī| laghubhyō'pi hi saktubhyō guravaḥ siddhapiṇḍikāḥ||189||
आर्द्रकाज्जायते शुण्ठी संस्कारेण लघीयसी| लघुभ्योऽपि हि सक्तुभ्यो गुरवः सिद्धपिण्डिकाः||१८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kriyAsvabhAvavisheShodAharaNam (190) · Śloka 190
bhr̥ṣṭaḥ kṣuṇṇō'pi pr̥thukō raktaśālērlaghōrguruḥ||190||
भृष्टः क्षुण्णोऽपि पृथुको रक्तशालेर्लघोर्गुरुः||१९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kriyAvisheShodAharaNam (191) · Śloka 191
śāliḥ piṣṭō garīyastvaṁ gōdhūmādapi gacchati||191||
शालिः पिष्टो गरीयस्त्वं गोधूमादपि गच्छति||१९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMskAravisheShodAharaNam (192) · Śloka 192
laghu pittaharā lājā vrīhitō gurupittalāt| saṁgrāhiṇō laghurmudgātkulmāṣō bhēdanō guruḥ| āmaṁ grāhitaraṁ takraṁ nāgarīkr̥tamārdrakam||192||
लघु पित्तहरा लाजा व्रीहितो गुरुपित्तलात्| संग्राहिणो लघुर्मुद्गात्कुल्माषो भेदनो गुरुः| आमं ग्राहितरं तक्रं नागरीकृतमार्द्रकम्||१९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMyogasaMskAraviSeShodAharaNAni (193) · Śloka 193
guḍāttōyācca sutarāṁ mūtralaṁ guru pānakam||193||
गुडात्तोयाच्च सुतरां मूत्रलं गुरु पानकम्||१९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kriyAsaMyogavisheShodAharaNam (194) · Śloka 194
garīyō guḍadadhyutthā rasālā cātiśukralā||194||
गरीयो गुडदध्युत्था रसाला चातिशुक्रला||१९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kriyAvisheShodAharaNam (195) · Śloka 195
daṇḍābhimathanāddadhnō guruṇaścātiśōphadāt| anuddhr̥tasnēhamapi takraṁ śōphaharaṁ laghu||195||
दण्डाभिमथनाद्दध्नो गुरुणश्चातिशोफदात्| अनुद्धृतस्नेहमपि तक्रं शोफहरं लघु||१९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svabhAvavisheShodAharaNam (196) · Śloka 196
sarpiḥ snigdhataraṁ hanti nārditaṁ navanītavat||196||
सर्पिः स्निग्धतरं हन्ति नार्दितं नवनीतवत्||१९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMskAravisheShodAharaNam (197) · Śloka 197
cakṣuṣyō'pi hi gōdhūmastailapakvastu dr̥ṣṭihā| mūlakaṁ dōṣajananaṁ siddhaṁ tu tadadōṣalam| uṣṇaṁ viṣībhavatyēva viṣaghnamapi mākṣikam||197||
चक्षुष्योऽपि हि गोधूमस्तैलपक्वस्तु दृष्टिहा| मूलकं दोषजननं सिद्धं तु तददोषलम्| उष्णं विषीभवत्येव विषघ्नमपि माक्षिकम्||१९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAtraviSeShodAharaNAni (198) · Śloka 198
durbhājanasthā drākṣāmlā dōṣalā ca prajāyatē||198||
दुर्भाजनस्था द्राक्षाम्ला दोषला च प्रजायते||१९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viruddhakriyAprayogaviSeShodAharaNam (199) · Śloka 199
ślakhśṇaśuṣkaghanō lēpaścandanasyāpi dāhakr̥t| tvaggatasyōṣmaṇō rōdhācchītakr̥ttvanyathā'gurōḥ||199||
श्लख्श्णशुष्कघनो लेपश्चन्दनस्यापि दाहकृत्| त्वग्गतस्योष्मणो रोधाच्छीतकृत्त्वन्यथाऽगुरोः||१९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kriyAsvaBAvavisheShodAharaNam (200) · Śloka 200
mēdhyastilaḥ sparśaśītō mēdhyaṁ tailaṁ khalō himaḥ| tasyaiva ślēṣmakāritvaṁ na tailasya khalasya vā||200||
मेध्यस्तिलः स्पर्शशीतो मेध्यं तैलं खलो हिमः| तस्यैव श्लेष्मकारित्वं न तैलस्य खलस्य वा||२००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svaBAvavisheShodAharaNam (201) · Śloka 201
dadhni śvayathukāritvaṁ na takranavanītayōḥ||201||
दध्नि श्वयथुकारित्वं न तक्रनवनीतयोः||२०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshavisheSheShu sAtmyavisheShodAharaNAni (202) · Śloka 202
dēśaviśēṣēṣu sātmyaviśēṣōdāharaṇāni bhūmisātmyaṁ dadhikṣīrakarīraṁ maruvāsiṣu| kṣāraḥ prācyēṣu matsyāstu saindhavēṣvaśmakēṣu tu| tailāmlaḥ kandamūlāni malayē kōṅkaṇē punaḥ| pēyā mantha udīcyēṣu gōdhūmō'vantibhūmiṣu| bāhlikā bāhlavāścīnāḥ śūlikā yavanāḥ śakāḥ| māṁsagōdhūmamārdvīkaśastravaiśvānarōcitāḥ||202||
देशविशेषेषु सात्म्यविशेषोदाहरणानि भूमिसात्म्यं दधिक्षीरकरीरं मरुवासिषु| क्षारः प्राच्येषु मत्स्यास्तु सैन्धवेष्वश्मकेषु तु| तैलाम्लः कन्दमूलानि मलये कोङ्कणे पुनः| पेया मन्थ उदीच्येषु गोधूमोऽवन्तिभूमिषु| बाह्लिका बाह्लवाश्चीनाः शूलिका यवनाः शकाः| मांसगोधूममार्द्वीकशस्त्रवैश्वानरोचिताः||२०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehasAtmyAsAtmyodAharaNAni (203) · Śloka 203
dēhasātmyaṁ ghr̥taṁ kṣīraṁ madyaṁ māṁsaṁ ca kasyacit| pēyā yūṣō rasō'nyasya gōdhūmō'nyasya śālayaḥ| ahitairapi tēṣāṁ ca tairēvōpahitaṁ hitam||203||
देहसात्म्यं घृतं क्षीरं मद्यं मांसं च कस्यचित्| पेया यूषो रसोऽन्यस्य गोधूमोऽन्यस्य शालयः| अहितैरपि तेषां च तैरेवोपहितं हितम्||२०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svaBAvavisheShodAharaNam (204) · Śloka 204
annapānauṣadhaṁ dōṣamātrākālādyapēkṣayā| sātmyaṁ hyāśu balaṁ dhattē nātidōṣañca bahvapi||204||
अन्नपानौषधं दोषमात्राकालाद्यपेक्षया| सात्म्यं ह्याशु बलं धत्ते नातिदोषञ्च बह्वपि||२०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehavisheShodAharaNam (205) · Śloka 205
sraṁsanaṁ sat payō gavyaṁ bhavati grāhi kasyacit||205||
स्रंसनं सत् पयो गव्यं भवति ग्राहि कस्यचित्||२०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prakRutivisheShaH (206) · Śloka 206
mandō'gnirbhavati prāyaḥ kaphavāyōttarē himē||206||
मन्दोऽग्निर्भवति प्रायः कफवायोत्तरे हिमे||२०६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dehavisheShodAharaNam,avasthAvisheShodAharaNam (207) · Śloka 207
viṣaghnēnāpi payasā dēhē'hērvadhatē viṣam| sthūlasthavirabālādau vamanādi niṣidhyatē||207||
विषघ्नेनापि पयसा देहेऽहेर्वधते विषम्| स्थूलस्थविरबालादौ वमनादि निषिध्यते||२०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svabhAvavisheShodAharaNam (208) · Śloka 208
takramāmaṁ kaphaṁ kōṣṭhē hanti kaṇṭhē karōti tu| vātahr̥tvē'pi mr̥dvīkakharjūraṁ kōṣṭhavātakr̥t||208||
तक्रमामं कफं कोष्ठे हन्ति कण्ठे करोति तु| वातहृत्वेऽपि मृद्वीकखर्जूरं कोष्ठवातकृत्||२०८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShayavisheShodAharaNAni (209) · Śloka 209
nātipathyaḥ śikhī pathyaḥ śrōtrasvaravayōdr̥śām||209||
नातिपथ्यः शिखी पथ्यः श्रोत्रस्वरवयोदृशाम्||२०९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dRuShTishrotrayoH svabhAvavisheShodAharaNam (210) · Śloka 210
dr̥ṣṭēḥ sparśahimaṁ dravyaṁ śrōtrasyōṣṇaṁ tu pūjitam||210||
दृष्टेः स्पर्शहिमं द्रव्यं श्रोत्रस्योष्णं तु पूजितम्||२१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvisheShodAharaNam (211) · Śloka 211
payaḥ svādu saraṁ śītaṁ viparītaṁ tatō dadhi| kālēna jāyatē tasmāt kṣīravacca punarghr̥tam| payō dadhi ca vātaghnamajātaṁ vātalaṁ tu tat| takraṁ grāhi kaṣāyāmlamamlamēva tu bhēdanam||211||
पयः स्वादु सरं शीतं विपरीतं ततो दधि| कालेन जायते तस्मात् क्षीरवच्च पुनर्घृतम्| पयो दधि च वातघ्नमजातं वातलं तु तत्| तक्रं ग्राहि कषायाम्लमम्लमेव तु भेदनम्||२११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMskArakAlavisheShodAharaNAni (212) · Śloka 212
dhātakīguḍatōyāni kāraṇaṁ madyaśuktayōḥ| śītē na tu tadādyantē snigdhāmlalavaṇā hitāḥ| udamanthadivāsvapnau grīṣmādanyatra garhitau||212||
धातकीगुडतोयानि कारणं मद्यशुक्तयोः| शीते न तु तदाद्यन्ते स्निग्धाम्ललवणा हिताः| उदमन्थदिवास्वप्नौ ग्रीष्मादन्यत्र गर्हितौ||२१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlasvabhAvavisheShodAharaNam (213) · Śloka 213
samayōgē'pi gharmādyā vātādicayahētavaḥ| r̥tuṣvanyō rasēṣvanyō raukṣyē snēhē balē kramaḥ||213||
समयोगेऽपि घर्माद्या वातादिचयहेतवः| ऋतुष्वन्यो रसेष्वन्यो रौक्ष्ये स्नेहे बले क्रमः||२१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvisheShodAharaNam (214) · Śloka 214
rasāyanaṁ kākamācī sadyaḥ paryuṣitā viṣam||214||
रसायनं काकमाची सद्यः पर्युषिता विषम्||२१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jAtivisheShodAharaNam (215) · Śloka 215
mūlakaṁ dōṣajidbālaṁ viparītaṁ tu kandavat||215||
मूलकं दोषजिद्बालं विपरीतं तु कन्दवत्||२१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vyAdhyavasthAvisheShodAharaNam (216) · Śloka 216
jvarē pēyā kaṣāyāśca sarpiḥ kṣīraṁ virēcanam| ṣaḍahaṁ ṣaḍahaṁ yuñjyādvīkṣya dōṣabalābalam||216||
ज्वरे पेया कषायाश्च सर्पिः क्षीरं विरेचनम्| षडहं षडहं युञ्ज्याद्वीक्ष्य दोषबलाबलम्||२१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogAvasthodAharaNam (217) · Śloka 217
chardihr̥drōgagulmārtē vamanaṁ ca cikitsitē| niṣiddhamapi nirdiṣṭaṁ bastirarśasakuṣṭhinōḥ||217||
छर्दिहृद्रोगगुल्मार्ते वमनं च चिकित्सिते| निषिद्धमपि निर्दिष्टं बस्तिरर्शसकुष्ठिनोः||२१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptivisheShodAharaNam (218) · Śloka 218
jvarē tulyartudōṣatvaṁ pramēhē tulyadūṣyatā| raktagulmē purāṇatvaṁ sukhasādhyatvahētavaḥ||218||
ज्वरे तुल्यर्तुदोषत्वं प्रमेहे तुल्यदूष्यता| रक्तगुल्मे पुराणत्वं सुखसाध्यत्वहेतवः||२१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogAvasthAvisheShodAharaNam (219) · Śloka 219
āścōtanamabhiṣyandē yuñjītōrdhvaṁ dinatrayāt| añjanaṁ pakvadōśasya pratiśyāyē ca nāvanam| nātipravr̥ddhē timirē sirāmōkṣō vidhīyatē||219||
आश्चोतनमभिष्यन्दे युञ्जीतोर्ध्वं दिनत्रयात्| अञ्जनं पक्वदोशस्य प्रतिश्याये च नावनम्| नातिप्रवृद्धे तिमिरे सिरामोक्षो विधीयते||२१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogasvabhAvavisheShodAharaNam (220) · Śloka 220
duṣṭāsrasambhavē'pīṣṭō nāsrapittē sirāvyadhaḥ||220||
दुष्टास्रसम्भवेऽपीष्टो नास्रपित्ते सिराव्यधः||२२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pradesharogavisheShodAharaNam (221) · Śloka 221
apathyaṁ pathyamapyannaṁ niśāyāṁ nētrarōgiṇām||221||
अपथ्यं पथ्यमप्यन्नं निशायां नेत्ररोगिणाम्||२२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAraNavisheShodAharaNam (222) · Śloka 222
ahitāḥ saktavaḥ śuṣkā hitāstē tu pramēhiṇaḥ||222||
अहिताः सक्तवः शुष्का हितास्ते तु प्रमेहिणः||२२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravyashaktivisheShodAharaNam (223) · Śloka 223
gulminaḥ kṣīradadhyādi hapuṣādyairyutaṁ hitam| vātalaṁ vātakōpē'pi varṣāsu madhu śasyatē||223||
गुल्मिनः क्षीरदध्यादि हपुषाद्यैर्युतं हितम्| वातलं वातकोपेऽपि वर्षासु मधु शस्यते||२२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana upayogavisheShodAharaNam (224) · Śloka 224
tadēva madyaṁ madyasya..............................||224||
तदेव मद्यं मद्यस्य..............................||२२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vastuvisheShodAharaNam (225) · Śloka 225
..................................viṣayasya tu viṣāntaram||225||
..................................विषयस्य तु विषान्तरम्||२२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana deshakAlavisheShodAharaNam,vyAdhisvabhAvavisheShodAharaNamvastusvabhAvavisheShodAharaNam (226) · Śloka 226
ghr̥tamānūpadēśōtthaṁ hēmantē ca balādhikam| ālasyagauravē rūpaṁ vātajē'pi jvarē puraḥ| svēdairyāti śamaṁ dāhaḥ prāyō laśunapānajaḥ||226||
घृतमानूपदेशोत्थं हेमन्ते च बलाधिकम्| आलस्यगौरवे रूपं वातजेऽपि ज्वरे पुरः| स्वेदैर्याति शमं दाहः प्रायो लशुनपानजः||२२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAlavastusvabhAvavisheShodAharaNam (227) · Śloka 227
divāsvapnājjarāṁ yāti bhuktamanyēdyuradya na|227|
दिवास्वप्नाज्जरां याति भुक्तमन्येद्युरद्य न|२२७|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kAraNavisheShodAharaNam (227) · Śloka 227
kōṣṭhē ruddhō'gnikr̥dvāyurmēdasārśōbhiragnihr̥t||227||
कोष्ठे रुद्धोऽग्निकृद्वायुर्मेदसार्शोभिरग्निहृत्||२२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prabhAvavisheShodAharaNam (228) · Śloka 228
duṣpānaṁ durjaraṁ sarpirdīpanaṁ ca payō'nyathā|228|
दुष्पानं दुर्जरं सर्पिर्दीपनं च पयोऽन्यथा|२२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vastusvabhAvavisheShodAharaNam (228) · Śloka 228
sarpādiśavakōthēbhyō vr̥ścikānāṁ samudbhavaḥ| tē tairēva punardaṣṭāḥ sadyō jahati jīvitam|228|
सर्पादिशवकोथेभ्यो वृश्चिकानां समुद्भवः| ते तैरेव पुनर्दष्टाः सद्यो जहति जीवितम्|२२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dravyasvabhAvavisheShodAharaNam (228) · Śloka 228
svayamēva viṣaṁ tīvraṁ tānpunarnātibādhatē|228|
स्वयमेव विषं तीव्रं तान्पुनर्नातिबाधते|२२८|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana avasthAvisheShodAharaNam (228) · Śloka 228
sarvāṅgavyāpi tēṣāñca śukravatsaṁsr̥taṁ viṣam| tanmāṁsamupayōgāya māṁsavargē ca paṭhyatē||228||
सर्वाङ्गव्यापि तेषाञ्च शुक्रवत्संसृतं विषम्| तन्मांसमुपयोगाय मांसवर्गे च पठ्यते||२२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana svabhAvavisheSho viruddhakAryakAraNodAharaNam (229) · Śloka 229
chardighnī makṣikāviṭ ca makṣikaiva tu vāmayēt||229||
छर्दिघ्नी मक्षिकाविट् च मक्षिकैव तु वामयेत्||२२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samprAptivisheShodAharaNam (230) · Śloka 230
kaphē laṅghanasādhyē'pi kartari jvaragulmayōḥ| tulyē'pi dēśakālādau laṅghanaṁ na samaṁ matam||230||
कफे लङ्घनसाध्येऽपि कर्तरि ज्वरगुल्मयोः| तुल्येऽपि देशकालादौ लङ्घनं न समं मतम्||२३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rogasvabhAvavisheShodAharaNam (231) · Śloka 231
sarvathā dōṣajittakraṁ grahaṇyāṁ dōṣakr̥d vraṇē| saṁskārasvabhāvaviśēṣōdāharaṇam pīnasaśvāsakāsādau siddhamēva praśasyatē||231||
सर्वथा दोषजित्तक्रं ग्रहण्यां दोषकृद् व्रणे| संस्कारस्वभावविशेषोदाहरणम् पीनसश्वासकासादौ सिद्धमेव प्रशस्यते||२३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAtrAdiprakaraNopasaMhAraH (7) · Śloka 7
ityētē'nyē ca bahavaḥ sūkṣmā durlabhahētukāḥ| dharmā vicitrā bhāvēṣu kiñcittēṣāṁ nidarśitam| diśā'nayā śēṣamapi svayamūhyēta buddhimān| na śāstramātraśaraṇō na cānālōcitāgamaḥ||232|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tau aṣṭāṅgasaṅgrahasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē annasvarūpavijñānīyō nāma saptamō'dhyāyaḥ||7||
इत्येतेऽन्ये च बहवः सूक्ष्मा दुर्लभहेतुकाः| धर्मा विचित्रा भावेषु किञ्चित्तेषां निदर्शितम्| दिशाऽनया शेषमपि स्वयमूह्येत बुद्धिमान्| न शास्त्रमात्रशरणो न चानालोचितागमः||२३२|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसङ्ग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने अन्नस्वरूपविज्ञानीयो नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon