Adhikarana athAnnarakShAvidhirnAmAShTamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
athātō'nnarakṣāvidhimadhyāyaṁ vyākhyāsyāmaḥ| iti ha smāhurātrēyādayō maharṣayaḥ||1||
अथातोऽन्नरक्षाविधिमध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana annapAnadUShaNahetavaH (2) · Śloka 2
īśvarāṇāṁ vasumatāṁ viśēṣēṇa tu bhūbhujāṁ prāyēṇa mitrēbhyō'pyamitrā bhūyāṁsō bhavanti| tatastatprayuktāḥ samāsannavartinō'nnapānādiṣu viṣaṁ prayacchanti| striyaśca tatpraṇidhiprayuktāḥ saubhāgyalōbhēna||2||
ईश्वराणां वसुमतां विशेषेण तु भूभुजां प्रायेण मित्रेभ्योऽप्यमित्रा भूयांसो भवन्ति| ततस्तत्प्रयुक्ताः समासन्नवर्तिनोऽन्नपानादिषु विषं प्रयच्छन्ति| स्त्रियश्च तत्प्रणिधिप्रयुक्ताः सौभाग्यलोभेन||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana prANAcAryalakShaNAni (3) · Śloka 3
tasmādrājā kulīnaṁ snigdhamāptamāstikamāryamāryaparigrahaṁ dakṣaṁ dakṣiṇaṁ nibhr̥taṁ śucimanuddhatamanalasamavyasaninamanahaṁkr̥tamakōpanamasāhasikaṁ vākyārthāvabōdhakuśalaṁ niṣṇātamaṣṭāṅgē yathāmnāyamāyurvēdē suvihitayōgakṣēmaṁ sannihitāgadādiyōgaṁ sātmyajñaṁ ca prāṇācāryaṁ parigr̥hṇīyāt||3||
तस्माद्राजा कुलीनं स्निग्धमाप्तमास्तिकमार्यमार्यपरिग्रहं दक्षं दक्षिणं निभृतं शुचिमनुद्धतमनलसमव्यसनिनमनहंकृतमकोपनमसाहसिकं वाक्यार्थावबोधकुशलं निष्णातमष्टाङ्गे यथाम्नायमायुर्वेदे सुविहितयोगक्षेमं सन्निहितागदादियोगं सात्म्यज्ञं च प्राणाचार्यं परिगृह्णीयात्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjA vaidyAyatto bhavet (4) · Śloka 4
tamarthamānābhyāṁ yathākālaṁ gurumiva śiṣyaḥ, pitaramiva putraḥ pūjayēt| pratikūlamapi tadvacaḥ sāmprataṁ matamiti pratimanyēta| na hi bhadrō'pi gajapatirniraṅkuśaḥ ślāghanīyō janasya tasmāttadāyattamāhāravihāraṁ prati cātmānaṁ kuryāt||4||
तमर्थमानाभ्यां यथाकालं गुरुमिव शिष्यः, पितरमिव पुत्रः पूजयेत्| प्रतिकूलमपि तद्वचः साम्प्रतं मतमिति प्रतिमन्येत| न हि भद्रोऽपि गजपतिर्निरङ्कुशः श्लाघनीयो जनस्य तस्मात्तदायत्तमाहारविहारं प्रति चात्मानं कुर्यात्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tatra hetuH (5) · Śloka 5
upāttamapi khalu jīvitamupāyabalēna svayamadhitiṣṭhati||5||
उपात्तमपि खलु जीवितमुपायबलेन स्वयमधितिष्ठति||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjA rAjagRuhAsanne prANAcAryaM niveshayet (6) · Śloka 6
api ca bahuparigrahā narapatayaḥ| santi cāśukāriṇaḥ śūlasaṁnyāsādayaḥ| pratikṣaṇaṁ pratyavēkṣaṇīyāvasthāśca rōgiṇō viśēṣēṇa rājānaḥ| tē hi pramādaparigatā duḥkhāsahiṣṇavaśca svayamapyapathyarucayaḥ sannihitāhitapriyavacanaprāyaparicārakāśca tasmādbhiṣajō rājā rājagr̥hāsannē nivēśanaṁ kārayēt| tathāhi sarvōpakaraṇēṣu nr̥pati śarīrōpayōgiṣvaparōkṣavr̥ttirbhavati||6||
अपि च बहुपरिग्रहा नरपतयः| सन्ति चाशुकारिणः शूलसंन्यासादयः| प्रतिक्षणं प्रत्यवेक्षणीयावस्थाश्च रोगिणो विशेषेण राजानः| ते हि प्रमादपरिगता दुःखासहिष्णवश्च स्वयमप्यपथ्यरुचयः सन्निहिताहितप्रियवचनप्रायपरिचारकाश्च तस्माद्भिषजो राजा राजगृहासन्ने निवेशनं कारयेत्| तथाहि सर्वोपकरणेषु नृपति शरीरोपयोगिष्वपरोक्षवृत्तिर्भवति||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjAnaM bhiShak svayamannaM bhojayet (7) · Śloka 7
sa samyaksampannamannaṁ suparīkṣitaṁ viśuddhamagnyādiṣu prāgupanītaṁ śikhinā dr̥ṣṭamabhiprōkṣitaṁ prōkṣaṇaiḥ puraḥsthitō rājānaṁ hastabaddhauṣadhiratnaṁ bhōjayēt||7||
स सम्यक्सम्पन्नमन्नं सुपरीक्षितं विशुद्धमग्न्यादिषु प्रागुपनीतं शिखिना दृष्टमभिप्रोक्षितं प्रोक्षणैः पुरःस्थितो राजानं हस्तबद्धौषधिरत्नं भोजयेत्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjabhojane~agadapraliptadundubhivAdanam (8) · Śloka 8
bhuñjānasya cāsya dundubhīnagadapraliptān vādayēt||8||
भुञ्जानस्य चास्य दुन्दुभीनगदप्रलिप्तान् वादयेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnalakShaNam (9) · Śloka 9
tatra saviṣamannam srāvyamāṇamavisrāvyaṁ bhavati, cirēṇa pacyatē, pakvaṁ ca sadyaḥ paryuṣitamiva nirūṣma stabdhaṁ ca jāyatē,yathāsvaṁ varṇagandharasairvyāpadyatē, praklidyatē, candrakācitaṁ ca bhavati||9||
तत्र सविषमन्नम् स्राव्यमाणमविस्राव्यं भवति, चिरेण पच्यते, पक्वं च सद्यः पर्युषितमिव निरूष्म स्तब्धं च जायते,यथास्वं वर्णगन्धरसैर्व्यापद्यते, प्रक्लिद्यते, चन्द्रकाचितं च भवति||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShaduShTavya~jjanalakShaNam (10) · Śloka 10
vyañjanānāmāśu śuṣkatvaṁ bhavati kvāthaḥ| dhyāmatā śyāmatā hīnātiriktavikr̥tānāṁ cātracchāyānāṁ darśanamadarśanamēva vā, phēnapaṭalasīmantōrdhvavividharājitantubudbudhaprādurbhāvō, viśēṣēṇa lavaṇōlbaṇēṣa phēnamālā||10||
व्यञ्जनानामाशु शुष्कत्वं भवति क्वाथः| ध्यामता श्यामता हीनातिरिक्तविकृतानां चात्रच्छायानां दर्शनमदर्शनमेव वा, फेनपटलसीमन्तोर्ध्वविविधराजितन्तुबुद्बुधप्रादुर्भावो, विशेषेण लवणोल्बणेष फेनमाला||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShamAMsarasAdilakShaNam (11) · Śloka 11
rasasya madhyē nīlā rājiḥ, payasastāmrā, madyatōyayōḥ kālī, dadhnaḥ śyāvā, takrasya nīlapītā, mastunaḥ kapōtābhā, dhānyāmlasya kr̥ṣṇā, dravauṣadhasya kapilā, ghr̥tasya kapilābhā, kṣaudrasya haritā, tailasyāruṇā, vasāgandhaśca||11||
रसस्य मध्ये नीला राजिः, पयसस्ताम्रा, मद्यतोययोः काली, दध्नः श्यावा, तक्रस्य नीलपीता, मस्तुनः कपोताभा, धान्याम्लस्य कृष्णा, द्रवौषधस्य कपिला, घृतस्य कपिलाभा, क्षौद्रस्य हरिता, तैलस्यारुणा, वसागन्धश्च||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadUShitaphalalakShaNam (12) · Śloka 12
phalānāmāmānāṁ pākaḥ, pakvānāṁ prakōthaḥ||12||
फलानामामानां पाकः, पक्वानां प्रकोथः||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadUShitadravyalakShaNam (13) · Śloka 13
dravyāṇāmārdrāṇāṁ sahasā mlānatvamutpakvabhāvaḥ, śuṣkāṇāṁ śyāvatā vaivarṇyaṁ vā, kaṭhinānāṁ mr̥dutā, mr̥dūnāṁ kaṭhinatvam||13||
द्रव्याणामार्द्राणां सहसा म्लानत्वमुत्पक्वभावः, शुष्काणां श्यावता वैवर्ण्यं वा, कठिनानां मृदुता, मृदूनां कठिनत्वम्||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadUShitamAlyalakShaNam (14) · Śloka 14
mālyasya mlānatā gandhanāśaḥ sphuṭitāgratvam||14||
माल्यस्य म्लानता गन्धनाशः स्फुटिताग्रत्वम्||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAstaraprAvaraNalakShaNam (15) · Śloka 15
āstaraṇaprāvaraṇānāṁ dhyāmamaṇḍalatā tanturōmapakṣmaśātanaṁ ca||15||
आस्तरणप्रावरणानां ध्याममण्डलता तन्तुरोमपक्ष्मशातनं च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShaduShTAnAM lohamaNimayAnAM bhAjanAdInAM lakShaNam (16) · Śloka 16
lōhamaṇimayānāṁ paṅkamalōpadēhaḥ, snēharāgagauravaprabhāvarṇasparśanāśaśca||16||
लोहमणिमयानां पङ्कमलोपदेहः, स्नेहरागगौरवप्रभावर्णस्पर्शनाशश्च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadAturlakShaNam (17) · Śloka 17
viṣadastu svadōṣaśaṅkayā trastō, bhītaḥ, svēdavēpathumān, śuṣkaśyāvavaktraḥ, samantātsōdvēgaṁ vilakṣō'bhivīkṣatē, yatra cānēna viṣaṁ prayuktaṁ tadviśēṣēṇa| tathā srastōttarīyaḥ stambhakuḍyādibhirātmānamantardhattē| skhalitagatirdīnō lajjāvānasthānahāsī pr̥ṣṭō'pyasambandhamuttaraṁ dadāti, naiva vā| vivakṣurmuhyati, aṅgulīḥ sphōṭayati, grīvāmālabhatē, śiraḥ kaṇḍūyati, ōṣṭhau parilēḍhxi, jr̥mbhatē, bhuvaṁ vilikhati, kriyāsu tvaratē, viparītamācarati, svabhūmau ca nāvatiṣṭhatē||17||
विषदस्तु स्वदोषशङ्कया त्रस्तो, भीतः, स्वेदवेपथुमान्, शुष्कश्याववक्त्रः, समन्तात्सोद्वेगं विलक्षोऽभिवीक्षते, यत्र चानेन विषं प्रयुक्तं तद्विशेषेण| तथा स्रस्तोत्तरीयः स्तम्भकुड्यादिभिरात्मानमन्तर्धत्ते| स्खलितगतिर्दीनो लज्जावानस्थानहासी पृष्टोऽप्यसम्बन्धमुत्तरं ददाति, नैव वा| विवक्षुर्मुह्यति, अङ्गुलीः स्फोटयति, ग्रीवामालभते, शिरः कण्डूयति, ओष्ठौ परिलेढ्कि, जृम्भते, भुवं विलिखति, क्रियासु त्वरते, विपरीतमाचरति, स्वभूमौ च नावतिष्ठते||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnasya vanhyAdiShvapi parIkShAyAM hetuH (18) · Śloka 18
nr̥pājñātvarayāpi kēcidaparādhāntarādvā'navasthitasatvāḥ samācarantyēvam| tasmādagnyādiṣvapi parīkṣēta||18||
नृपाज्ञात्वरयापि केचिदपराधान्तराद्वाऽनवस्थितसत्वाः समाचरन्त्येवम्| तस्मादग्न्यादिष्वपि परीक्षेत||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnaprakShepe vahneH sthitiH (19) · Śloka 19
vahnistu saviṣamannaṁ prāpyaikāvartō rūkṣamandārcirindrāyudhavadanēkavarṇajvālō bhr̥śaṁ caṭacaṭāyatē||19||
वह्निस्तु सविषमन्नं प्राप्यैकावर्तो रूक्षमन्दार्चिरिन्द्रायुधवदनेकवर्णज्वालो भृशं चटचटायते||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnaprakShepe dhUmasya varNanam (20) · Śloka 20
kuṇapagandhī dhūmaścāsya mūrcchāprasēkarōmaharṣaśirōvēdanāpīnasadr̥ṣṭyākulatāṁ janayati||20||
कुणपगन्धी धूमश्चास्य मूर्च्छाप्रसेकरोमहर्षशिरोवेदनापीनसदृष्ट्याकुलतां जनयति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnadhUmajeShu vikAreShu cikitsA (21) · Śloka 21
tatra naladakuṣṭhalāmajjakaiḥ kṣaudradrutairnasyamañjanaṁ ca kuryāt| dhūmamēva vāpāmārgaviḍaṅgabalādvayacitrakamēṣaśr̥ṅgipuṣpasumanaḥkṣārakadrākṣāghr̥taguḍakr̥taṁ pibēt||21||
तत्र नलदकुष्ठलामज्जकैः क्षौद्रद्रुतैर्नस्यमञ्जनं च कुर्यात्| धूममेव वापामार्गविडङ्गबलाद्वयचित्रकमेषशृङ्गिपुष्पसुमनःक्षारकद्राक्षाघृतगुडकृतं पिबेत्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakShyAdibhiH saviShAnnaparIkShaNam (22) · Śloka 22
snēhalavaṇayōgādapi cāgniritthaṁ syāt| atō vayōbhiḥ parīkṣēta| tatra viṣajuṣṭāhārābhyavahārātkākāḥ kṣāmasvarā bhavanti| makṣikāḥ saviṣānnē nanilīyantē| nilīnāśca vyāpadyantē| dr̥ṣṭa ēva cāsmiṁstu cakōrasyākṣiṇī virajyētē| kōkilasya svarō vikr̥timēti| haṁsasyagatiḥ skhalati| kūjati bhr̥ṅgarājaḥ| mādyati krauñcaḥ| virauti kr̥kavākuḥ| vikrōśati śukaḥ śārikā ca| chardayati cāmīkaraḥ| anyatō yāti kāraṇḍavaḥ| mRriyatē jīvajjīvakō glāyati vā hr̥ṣṭarōmā bhavati nakulaḥ| śakr̥dvisarjati vānaraḥ| rōditi pr̥ṣataḥ| hr̥ṣyati mayūraḥ| darśanādēva cāsya viṣaṁ mandatāmupaiti||22||
स्नेहलवणयोगादपि चाग्निरित्थं स्यात्| अतो वयोभिः परीक्षेत| तत्र विषजुष्टाहाराभ्यवहारात्काकाः क्षामस्वरा भवन्ति| मक्षिकाः सविषान्ने ननिलीयन्ते| निलीनाश्च व्यापद्यन्ते| दृष्ट एव चास्मिंस्तु चकोरस्याक्षिणी विरज्येते| कोकिलस्य स्वरो विकृतिमेति| हंसस्यगतिः स्खलति| कूजति भृङ्गराजः| माद्यति क्रौञ्चः| विरौति कृकवाकुः| विक्रोशति शुकः शारिका च| छर्दयति चामीकरः| अन्यतो याति कारण्डवः| म्ऱ्रियते जीवज्जीवको ग्लायति वा हृष्टरोमा भवति नकुलः| शकृद्विसर्जति वानरः| रोदिति पृषतः| हृष्यति मयूरः| दर्शनादेव चास्य विषं मन्दतामुपैति||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnoShmalakShaNam (23) · Śloka 23
viṣadūṣitasya punarāhārasyōṣmā mayūrakaṇṭhābhō'bhyudēti| tadbāṣpēṇāpi dhūmavanmūrcchādayaḥ| tēṣāṁ tadvadēva sādhanam||23||
विषदूषितस्य पुनराहारस्योष्मा मयूरकण्ठाभोऽभ्युदेति| तद्बाष्पेणापि धूमवन्मूर्च्छादयः| तेषां तद्वदेव साधनम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnasparshe vikArAstaccikitsA ca (24) · Śloka 24
hastēna spr̥ṣṭamannaṁ viṣavaddāhaśōphasvāpanakhaśātān karōti| tasya śyāmēndragōpasōmōtpalairlēpaḥ||24||
हस्तेन स्पृष्टमन्नं विषवद्दाहशोफस्वापनखशातान् करोति| तस्य श्यामेन्द्रगोपसोमोत्पलैर्लेपः||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShAnnAbhyavahAre lakShaNAni tatra cikitsAtideshaH (25) · Śloka 25
abhyavahriyamāṇaṁ tvōṣṭhacimicimāntarvaktradāhajihvāmūlagauravahanustambhadantaharṣalālāḥ karōti rasāparijñānaṁ ca| tatra dhūmōktaṁ dantakāṣṭhōktaṁ ca karma||25||
अभ्यवह्रियमाणं त्वोष्ठचिमिचिमान्तर्वक्त्रदाहजिह्वामूलगौरवहनुस्तम्भदन्तहर्षलालाः करोति रसापरिज्ञानं च| तत्र धूमोक्तं दन्तकाष्ठोक्तं च कर्म||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAshayagataviShalakShaNam (26) · Śloka 26
āmāśayagataṁ svēdamadamūrcchācchardivaivarṇyādhmānarōmaharṣadāhārucidr̥ṣṭihr̥dayōparōdhān bindubhiścācayamaṅgānāṁ karōti||26||
आमाशयगतं स्वेदमदमूर्च्छाच्छर्दिवैवर्ण्याध्मानरोमहर्षदाहारुचिदृष्टिहृदयोपरोधान् बिन्दुभिश्चाचयमङ्गानां करोति||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AmAshayagataviShacikitsA (27) · Śloka 27
tatra madanaphalālābubimbīkōśātakīphalairdadhimadhuyuktamāśu vamanaṁ dadyāt, niṣpāvāmbubhirvā| tataḥ snigdhaśarīraṁ virēcayēt||27||
तत्र मदनफलालाबुबिम्बीकोशातकीफलैर्दधिमधुयुक्तमाशु वमनं दद्यात्, निष्पावाम्बुभिर्वा| ततः स्निग्धशरीरं विरेचयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viriktasya jIvano nAmAgadasya pAnam (28) · Śloka 28
triphalātrikaṭunāgapuṣpamadhukabarhiṇaparṇībr̥hatīdvayacūrṇaṁ siṁhavyāghravr̥katarakṣudvīpimārjārasr̥gālamr̥gagōdhānāmanyatamapittarasasaṁyuktaṁ sakṣaudraṁ pānamēva jīvanō nāmāgadaḥ paraṁ sarvaviṣauṣadham| tasmin jīrṇē śyāmāvyōṣātiviṣāsiddhēna payasā ghr̥tēna vōpastambhitāṁ yavāgūṁ pāyayēt| pariṇatāyāṁ ca tasyāṁ trikaṭukasiddhēna mudgayūṣēṇa kiñcillavaṇēna sasarpiṣkēṇa mr̥dvōdanaṁ bhōjayēt| madhukaśirīṣacandanaiścainamālimpēt||28||
त्रिफलात्रिकटुनागपुष्पमधुकबर्हिणपर्णीबृहतीद्वयचूर्णं सिंहव्याघ्रवृकतरक्षुद्वीपिमार्जारसृगालमृगगोधानामन्यतमपित्तरससंयुक्तं सक्षौद्रं पानमेव जीवनो नामागदः परं सर्वविषौषधम्| तस्मिन् जीर्णे श्यामाव्योषातिविषासिद्धेन पयसा घृतेन वोपस्तम्भितां यवागूं पाययेत्| परिणतायां च तस्यां त्रिकटुकसिद्धेन मुद्गयूषेण किञ्चिल्लवणेन ससर्पिष्केण मृद्वोदनं भोजयेत्| मधुकशिरीषचन्दनैश्चैनमालिम्पेत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshayagataviShalakShaNam (29) · Śloka 29
pakvāśayagataṁ tr̥ḍdāhamūrcchātīsārāṭōpatandrēndriyavikr̥tibalabhraṁśakārśyapāṇḍutvōdarāṇi janayati||29||
पक्वाशयगतं तृड्दाहमूर्च्छातीसाराटोपतन्द्रेन्द्रियविकृतिबलभ्रंशकार्श्यपाण्डुत्वोदराणि जनयति||२९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvAshayagataviShacikitsA (30) · Śloka 30
tatra nīlinīphalayuktēna sarpiṣā virēcanaṁ, samākṣikaṁ ca dūṣīviṣāriṁ dadhnā pāyayēt||30||
तत्र नीलिनीफलयुक्तेन सर्पिषा विरेचनं, समाक्षिकं च दूषीविषारिं दध्ना पाययेत्||३०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantakAShThaprayuktaviShalakShaNam (31) · Śloka 31
dantakāṣṭhaprayuktē tu viṣē kūrcakaviśaraṇamauṣadhagandhō rūkṣatā tāludantajihvauṣṭhamāṁsaśō phaśca||31||
दन्तकाष्ठप्रयुक्ते तु विषे कूर्चकविशरणमौषधगन्धो रूक्षता तालुदन्तजिह्वौष्ठमांसशो फश्च||३१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dantakAShThaprayuktaviShacikitsA (32) · Śloka 32
tatra pracchāya dhātakīpuṣpajāmbavāsthiharītakīcūrṇaiḥ sakṣaudraiḥ saptacchadakalkēna vā pratisāraṇaṁ kuryāt dāḍimakaramardabhavyāmrātakakōlabadararasakṣaudrayuktaṁ gaṇḍūṣam||32||
तत्र प्रच्छाय धातकीपुष्पजाम्बवास्थिहरीतकीचूर्णैः सक्षौद्रैः सप्तच्छदकल्केन वा प्रतिसारणं कुर्यात् दाडिमकरमर्दभव्याम्रातककोलबदररसक्षौद्रयुक्तं गण्डूषम्||३२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jihvAnirlekhanAdiprayuktavisheSho dantakaviShalakShaNacikitsAtideshaH (33) · Śloka 33
anēna jihvānirlēkhanakavalagaṇḍūṣā vyākhyātāḥ||33||
अनेन जिह्वानिर्लेखनकवलगण्डूषा व्याख्याताः||३३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanaprayuktaviShalakShaNam (34) · Śloka 34
añjanaprayuktē'śrūpadēharāga vēdanādr̥ṣṭivibhramā bhavantyāndhyañca||34||
अञ्जनप्रयुक्तेऽश्रूपदेहराग वेदनादृष्टिविभ्रमा भवन्त्यान्ध्यञ्च||३४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanaprayuktaviShacikitsA (35) · Śloka 35
tatra sarpiṣpānaṁ yōjyaṁ śṟutēna payasā saptakr̥tvaḥ pippalīrbhāvayēt| tatastatkalkēna sarpirvipakvaṁ nētratarpaṇam| kapitthamēṣaśṟuṅgībhallātakānāṁ puṣpairvaraṇaniryāsēna vāñjanaṁ br̥hatīśirīṣabījaprapauṇḍarīkanāgabalācūrṇaṁ saptakr̥tvō madhunā bhāvayēt| tacca srōtō'ñjana suvarṇacūrṇayuktamañjanaṁ dēyam||35||
तत्र सर्पिष्पानं योज्यं श्रृतेन पयसा सप्तकृत्वः पिप्पलीर्भावयेत्| ततस्तत्कल्केन सर्पिर्विपक्वं नेत्रतर्पणम्| कपित्थमेषश्रृङ्गीभल्लातकानां पुष्पैर्वरणनिर्यासेन वाञ्जनं बृहतीशिरीषबीजप्रपौण्डरीकनागबलाचूर्णं सप्तकृत्वो मधुना भावयेत्| तच्च स्रोतोऽञ्जन सुवर्णचूर्णयुक्तमञ्जनं देयम्||३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyadhUmaprayuktaviShalakShaNam| (36) · Śloka 36
nasyadhūmaprayuktē śirōrukkaphāsrāvaḥ khēbhyō rudhirāgamanamindriyavaikr̥taṁ ca||36||
नस्यधूमप्रयुक्ते शिरोरुक्कफास्रावः खेभ्यो रुधिरागमनमिन्द्रियवैकृतं च||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nasyadhUmaprayuktaviShacikitsA (37) · Śloka 37
tatrā'tiviṣāśvētākākamācīmadayantikākalkē kṣīrasiddhaṁ sarpirnnasyē pānē ca vidadhyāt||37||
तत्राऽतिविषाश्वेताकाकमाचीमदयन्तिकाकल्के क्षीरसिद्धं सर्पिर्न्नस्ये पाने च विदध्यात्||३७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhya~ggaprayuktaviShalakShaNam (38) · Śloka 38
abhyaṅgaprayuktē tvagdāhasvēdapākasphōṭāvadāraṇāni||38||
अभ्यङ्गप्रयुक्ते त्वग्दाहस्वेदपाकस्फोटावदारणानि||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana abhya~ggaprayuktaviShacikitsA (39) · Śloka 39
tatra śītāmbupariṣiktasya candanatagarōśīrakuṣṭhavēṇupatrikāmr̥tāsōmavallīśvētāpadmakālēyakairanulēpanam| ētānyēva ca sakapittharasagōmūtrāṇi pānam| girikarṇikāśvētamūlapriyaṅgusārivāmadhukasarpasugandhāmr̥gōrvārukatakamūlāniśēlukvāthapiṣṭāni pralēpaḥ||39||
तत्र शीताम्बुपरिषिक्तस्य चन्दनतगरोशीरकुष्ठवेणुपत्रिकामृतासोमवल्लीश्वेतापद्मकालेयकैरनुलेपनम्| एतान्येव च सकपित्थरसगोमूत्राणि पानम्| गिरिकर्णिकाश्वेतमूलप्रियङ्गुसारिवामधुकसर्पसुगन्धामृगोर्वारुकतकमूलानिशेलुक्वाथपिष्टानि प्रलेपः||३९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana udvartanAdiprayuktaviSheShvabhya~ggaviShalakShaNacikitsAtideshaH (40) · Śloka 40
anēnōdvartanagharṣaṇapariṣēkānulēpanabhūṣaṇayānaśayyā''staraṇavastrakavacapādukōpānatpādapīṭhā vyākhyātāḥ||40||
अनेनोद्वर्तनघर्षणपरिषेकानुलेपनभूषणयानशय्याऽऽस्तरणवस्त्रकवचपादुकोपानत्पादपीठा व्याख्याताः||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana ABaraNaprayuktaviShasya visheShacikitsA (41) · Śloka 41
viśēṣatastvābharaṇakr̥tē vikārē'śvagandhāpāmārgakiṇihīkhadiraśirīṣakalkairgōpittayuktaiḥ pradēhaḥ||41||
विशेषतस्त्वाभरणकृते विकारेऽश्वगन्धापामार्गकिणिहीख़दिरशिरीषकल्कैर्गोपित्तयुक्तैः प्रदेहः||४१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pAdapIThaprayuktaviShasya visheShacikitsA (42) · Śloka 42
pādapīṭhakr̥tē ślēṣmātakasarpasugandhāmrakalkō madhuyuktaḥ||42||
पादपीठकृते श्लेष्मातकसर्पसुगन्धाम्रकल्को मधुयुक्तः||४२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana CatraprayuktaviShalakShaNam (43) · Śloka 43
chatraprayuktē vēdanāsphōṭānāṁ kṣiprapākānāṁ pakvajāmbavaprakāśānāṁ prādurbhāvaḥ||43||
छत्रप्रयुक्ते वेदनास्फोटानां क्षिप्रपाकानां पक्वजाम्बवप्रकाशानां प्रादुर्भावः||४३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana Catraprayukte viShacikitsA (44) · Śloka 44
tatra madhukapāṭalākaśērukalōdhrāñjanakuṣṭhasarpasugandhākhadiraśirīṣakalkaiḥ sarvagātrapradēhaḥ||44||
तत्र मधुकपाटलाकशेरुकलोध्राञ्जनकुष्ठसर्पसुगन्धाखदिरशिरीषकल्कैः सर्वगात्रप्रदेहः||४४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana cAmaravyajanaprayuktaviSheShu CatraviShalakShaNacikitsAtideshaH (45) · Śloka 45
anēna cāmaravyajanē vyākhyātē||45||
अनेन चामरव्यजने व्याख्याते||४५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiro~abhya~ggaprayuktaviShalakShaNam (46) · Śloka 46
śirō'bhyaṅgaprayuktē śirōvēdanā granthijanma kēśacyavanaṁ ca||46||
शिरोऽभ्यङ्गप्रयुक्ते शिरोवेदना ग्रन्थिजन्म केशच्यवनं च||४६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiro~abhya~ggaprayuktaviShacikitsA (47) · Śloka 47
tatra śyāmāpālindītaṇḍulīyakacūrṇaghr̥tarkṣapittaiḥ subhāvitayā kr̥ṣṇamr̥dā pralēpaḥ| gōmayamālatī mūṣikakarṇyanyatamarasō vā''gāradhūmō vā ślēṣmātakatvakpāṭalāśirīṣamadhukaharidrādvayairajākṣīrālōḍitaiḥ pariṣēkaḥ||47||
तत्र श्यामापालिन्दीतण्डुलीयकचूर्णघृतर्क्षपित्तैः सुभावितया कृष्णमृदा प्रलेपः| गोमयमालती मूषिककर्ण्यन्यतमरसो वाऽऽगारधूमो वा श्लेष्मातकत्वक्पाटलाशिरीषमधुकहरिद्राद्वयैरजाक्षीरालोडितैः परिषेकः||४७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shiraHsnAnodakAdiprayuktaviShe shiro~abhya~ggavilakShaNacikitsAtideshaH (48) · Śloka 48
anēna śiraḥsnānōdakakaṅkatasraguṣṇīṣā vyākhyātāḥ||48||
अनेन शिरःस्नानोदककङ्कतस्रगुष्णीषा व्याख्याताः||४८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNapUraNaprayuktaviShalakShaNam (49) · Śloka 49
karṇapūraṇaprayuktē śōphaśūlapākāḥ śrōtravaiguṇyaṁ ca||49||
कर्णपूरणप्रयुक्ते शोफशूलपाकाः श्रोत्रवैगुण्यं च||४९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana karNapUraNaprayuktaviShacikitsA (50) · Śloka 50
tatra bahupatrāsvarasō ghr̥takṣaudrasaṁyuktaḥ pratipūraṇaṁ sōmavalkarasō vā suśītaḥ||50||
तत्र बहुपत्रास्वरसो घृतक्षौद्रसंयुक्तः प्रतिपूरणं सोमवल्करसो वा सुशीतः||५०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAlepaprayuktaviShalakShaNam (51) · Śloka 51
mukhālēpaprayuktē mukhaśyāvatā padmakaṇṭakā bhavantyabhyaṅgajāśca vikārāḥ||51||
मुखालेपप्रयुक्ते मुखश्यावता पद्मकण्टका भवन्त्यभ्यङ्गजाश्च विकाराः||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mukhAlepaprayuktaviShacikitsA (52) · Śloka 52
tatra madhukapayasyābandhujīvabhañjīpunarnavacandanaiḥ saghr̥tairlēpō madhusarpiṣī pānam||52||
तत्र मधुकपयस्याबन्धुजीवभञ्जीपुनर्नवचन्दनैः सघृतैर्लेपो मधुसर्पिषी पानम्||५२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShapuShpAghrANaprayuktaviShalakShaNam (53) · Śloka 53
saviṣapuṣpāghrāṇācchirōvyathāsāśrunētratvaṁ gandhājñānaṁ ca||53||
सविषपुष्पाघ्राणाच्छिरोव्यथासाश्रुनेत्रत्वं गन्धाज्ञानं च||५३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShapuShpAghrANaprayuktaviShe mukhAlepaviShacikitsitaviShAnnabAShpacikitsitayoratideshaH (54) · Śloka 54
tatrānantarōktō vidhirbāṣpōditaścēti||54||
तत्रानन्तरोक्तो विधिर्बाष्पोदितश्चेति||५४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShopakaraNadravyAdInAM shuddhiH (55) · Śloka 55
bhavati cātra- phalamūlacchadādīnāṁ dadyātprakṣālanōdakam| bhājanavyañjanānāṁ ca tathā kuryādatandritaḥ| ghrēyāṇi ghrāpayitvā tu spr̥śyān saṁspr̥śya tānapi| pratīvāpaṁ tatō dattvā pratīkṣyaivaikanāḍikām| tatō vijñāya śuddhiṁ ca bhājanasyōdakasya ca| āhāramupayuñjīta yathāvadvasudhādhipaḥ||55||
भवति चात्र- फलमूलच्छदादीनां दद्यात्प्रक्षालनोदकम्| भाजनव्यञ्जनानां च तथा कुर्यादतन्द्रितः| घ्रेयाणि घ्रापयित्वा तु स्पृश्यान् संस्पृश्य तानपि| प्रतीवापं ततो दत्त्वा प्रतीक्ष्यैवैकनाडिकाम्| ततो विज्ञाय शुद्धिं च भाजनस्योदकस्य च| आहारमुपयुञ्जीत यथावद्वसुधाधिपः||५५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jaH haste tIkShNaviShasandhAraNaphalam ; bheShajAgAralakShaNam (56) · Śloka 56
mandaṁ tīkṣṇaviṣābhyāsādviṣamutkṣīyatē bhr̥śam| tasmāttīkṣṇaviṣaṁ hastē badhnīyātkuśalō bhiṣak| viṣasandhāraṇaṁ dhanyaṁ rakṣōghnaṁ prītivardhanam| api ca- sāpidhānaghaṭīmūṭaphalakasthāpitauṣadham| prāgudīcyōrdiśōrguptaṁ bhēṣajāgāramiṣyatē||56||
मन्दं तीक्ष्णविषाभ्यासाद्विषमुत्क्षीयते भृशम्| तस्मात्तीक्ष्णविषं हस्ते बध्नीयात्कुशलो भिषक्| विषसन्धारणं धन्यं रक्षोघ्नं प्रीतिवर्धनम्| अपि च- सापिधानघटीमूटफलकस्थापितौषधम्| प्रागुदीच्योर्दिशोर्गुप्तं भेषजागारमिष्यते||५६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mahAnasalakShaNam (57) · Śloka 57
uccaiḥ praśastadigdēśaṁ bahuvātāyanaṁ mahat| mahānasaṁ susammr̥ṣṭaṁ viśvāsyajanasēvitam| saddvāsthādhiṣṭhitadvāraṁ kakṣyāvastuvitānakam| sudhautadr̥ḍhakumbhādi pariśuddhajalēndhanam||57||
उच्चैः प्रशस्तदिग्देशं बहुवातायनं महत्| महानसं सुसम्मृष्टं विश्वास्यजनसेवितम्| सद्द्वास्थाधिष्ठितद्वारं कक्ष्यावस्तुवितानकम्| सुधौतदृढकुम्भादि परिशुद्धजलेन्धनम्||५७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUdAnAM lakShaNam (58) · Śloka 58
svakarmakuśalā dakṣāḥ sūdāstatrāpramādinaḥ| klr̥ptakēśanakhāḥ pitryā rājñaḥ kr̥tyairasaṅgatāḥ||58||
स्वकर्मकुशला दक्षाः सूदास्तत्राप्रमादिनः| क्लृप्तकेशनखाः पित्र्या राज्ञः कृत्यैरसङ्गताः||५८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sUdAdhipalakShaNam (59) · Śloka 59
tēṣāmadhipatirvipraḥ kulajaḥ suparīkṣitaḥ| saṁvibhaktaśca bhaktaśca śucirvaidyavaśānugaḥ||59||
तेषामधिपतिर्विप्रः कुलजः सुपरीक्षितः| संविभक्तश्च भक्तश्च शुचिर्वैद्यवशानुगः||५९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sAmAnyato rAjaparicArakANAM janAnAM lakShaNam (60) · Śloka 60
sarvē'pi bhūbhr̥dāsannāḥ śastāḥ satatamīdr̥śāḥ| mithō vigrahasaṅghātarahitā bhūbhr̥tē hitāḥ||60||
सर्वेऽपि भूभृदासन्नाः शस्ताः सततमीदृशाः| मिथो विग्रहसङ्घातरहिता भूभृते हिताः||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjaparicArakAdiShu vaidyasya kartavyam (61) · Śloka 61
tān vaidyō guṇavānēkō manasā pratijāgr̥yāt| bhūbhr̥ddēhōpakaraṇasaṁrakṣaṇasamudyataḥ||61||
तान् वैद्यो गुणवानेको मनसा प्रतिजागृयात्| भूभृद्देहोपकरणसंरक्षणसमुद्यतः||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vijayayAtrAyAM vaidyasya kartavyavidhiH (62) · Śloka 62
athābhyamitraṁ vrajatō jigīṣōrvaidyaḥ susajjauṣadhaśastrayantraḥ| tuṅgadhvajākhyātanivāsabhūmiryuddhāgataṁ yōdhajanaṁ cikitsēt||62||
अथाभ्यमित्रं व्रजतो जिगीषोर्वैद्यः सुसज्जौषधशस्त्रयन्त्रः| तुङ्गध्वजाख्यातनिवासभूमिर्युद्धागतं योधजनं चिकित्सेत्||६२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shatrudUShitAnAM mArgAdInAM shodhanAdi (63) · Śloka 63
panthānamudakaṁ chāyāṁ bhaktaṁ yavasamindhanam| dūṣayantyarayō yasmāttān vidyācchōdhayēta ca| prasthānaṁ vā nivēśaṁ vā nāvijñāya prayōjayēt| bhūvāritr̥ṇakāṣṭhāśmamārgōnmārgavanaspatīn||63||
पन्थानमुदकं छायां भक्तं यवसमिन्धनम्| दूषयन्त्यरयो यस्मात्तान् विद्याच्छोधयेत च| प्रस्थानं वा निवेशं वा नाविज्ञाय प्रयोजयेत्| भूवारितृणकाष्ठाश्ममार्गोन्मार्गवनस्पतीन्||६३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShopahatabhUmilakShaNam (64) · Śloka 64
viṣēṇōpahatā bhūmiḥ kvaciddagdhēva lakṣyatē| pramlānatr̥ṇagulmādimr̥takīṭasarīsr̥pāḥ||64||
विषेणोपहता भूमिः क्वचिद्दग्धेव लक्ष्यते| प्रम्लानतृणगुल्मादिमृतकीटसरीसृपाः||६४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShopahatabhUmidoShavikArAH (65) · Śloka 65
viśīryantē khuranakhā dāhakaṇḍūrujānvitāḥ| chardirmūrcchā jvarō mōhaḥ śirōduḥkhaṁ ca jāyatē||65||
विशीर्यन्ते खुरनखा दाहकण्डूरुजान्विताः| छर्दिर्मूर्च्छा ज्वरो मोहः शिरोदुःखं च जायते||६५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShopahatabhUmidoShavikAre cikitsA (66) · Śloka 66
tatra saubhāñjanānmūlaṁ sōmavallīmuśīrakam| mātuluṅgarasaṁ hiṅguṁ pāyayēddadhimātrayā| mūtrāṇyajāvihastibhyō māṁsāni rudhirāṇi ca| sarvagandhaiḥ samaṁ yōjyaṁ pacētpakvē ca nikṣipēt| sōmarājīṁ sunandākhyāṁ saralāṁ gandhanākulīm| cāraṭīṁ trāyamāṇāṁ ca prōkṣayēttēna tāṁ bhuvam||66||
तत्र सौभाञ्जनान्मूलं सोमवल्लीमुशीरकम्| मातुलुङ्गरसं हिङ्गुं पाययेद्दधिमात्रया| मूत्राण्यजाविहस्तिभ्यो मांसानि रुधिराणि च| सर्वगन्धैः समं योज्यं पचेत्पक्वे च निक्षिपेत्| सोमराजीं सुनन्दाख्यां सरलां गन्धनाकुलीम्| चारटीं त्रायमाणां च प्रोक्षयेत्तेन तां भुवम्||६६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShajalalakShaNam (67) · Śloka 67
saviṣaṁ virasaṁ tōyaṁ kavōṣṇaṁ rājibhiścitam| phēnilaṁ guru vicchinnaṁ khagairanabhinanditam||67||
सविषं विरसं तोयं कवोष्णं राजिभिश्चितम्| फेनिलं गुरु विच्छिन्नं खगैरनभिनन्दितम्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShajalasAdhitaudanalakShaNam (68) · Śloka 68
mr̥tākulitamatsyañca sparśādrukśōphakaṇḍumat| ōdanaḥ sādhitastēna bhuktamātrō'pi dahyatē| vidagdhaḥ pacyatē kr̥cchrātpakvō mūrcchājvarapradaḥ| darśayētsarvatō nīlapītakarburalōhitam||68||
मृताकुलितमत्स्यञ्च स्पर्शाद्रुक्शोफकण्डुमत्| ओदनः साधितस्तेन भुक्तमात्रोऽपि दह्यते| विदग्धः पच्यते कृच्छ्रात्पक्वो मूर्च्छाज्वरप्रदः| दर्शयेत्सर्वतो नीलपीतकर्बुरलोहितम्||६८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saviShaudanabhojanavikAre cikitsA (69) · Śloka 69
tatra śigvrādimagadaṁ bhūmidōṣōditaṁ pibēt| ajaśr̥ṅgī viśālākhyāṁ viṣaghnīmuttamāraṇīm| phaṇijjakaṁ prativiṣāṁ dagdhvā tadbhasma gālayēt| bahuśō gālitaṁ tacca pācayēttatra ca kṣipēt| kalkayitvā pratīvāpaṁ saralaṁ rajanīdvayam| ēlāmudīcyaṁ mañjiṣṭhāṁ sunandāṁ bākucīmapi| pātyantē bindavastasmādyatra tannirviṣī bhavēt| pāṭalāpāribhadrāśvakarṇaśamyākasidhrakān| kalaśāntargatāndagdhvā prakṣipētsaviṣē'mbhasi||69||
तत्र शिग्व्रादिमगदं भूमिदोषोदितं पिबेत्| अजशृङ्गी विशालाख्यां विषघ्नीमुत्तमारणीम्| फणिज्जकं प्रतिविषां दग्ध्वा तद्भस्म गालयेत्| बहुशो गालितं तच्च पाचयेत्तत्र च क्षिपेत्| कल्कयित्वा प्रतीवापं सरलं रजनीद्वयम्| एलामुदीच्यं मञ्जिष्ठां सुनन्दां बाकुचीमपि| पात्यन्ते बिन्दवस्तस्माद्यत्र तन्निर्विषी भवेत्| पाटलापारिभद्राश्वकर्णशम्याकसिध्रकान्| कलशान्तर्गतान्दग्ध्वा प्रक्षिपेत्सविषेऽम्भसि||६९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShasaMyuktavAyulakShaNa~jcikitsA ca (70) · Śloka 70
śītē gharmō himaścōṣṇē mārutō viṣasaṁyutaḥ| bhramamūrcchādikārī ca śigvrādistatra vēṣyatē| dēvadārunatānantāmadhukārjunagairikam| vajrakandaṁ latāṁ lōdhraṁ vikirēcchlakṣṇacūrṇitam| vr̥kṣāgrēṣu patākāsu dūṣyēṣu sumahatsu ca| sarvataścūrṇasamparkānnirviṣō jāyatē'nilaḥ||70||
शीते घर्मो हिमश्चोष्णे मारुतो विषसंयुतः| भ्रममूर्च्छादिकारी च शिग्व्रादिस्तत्र वेष्यते| देवदारुनतानन्तामधुकार्जुनगैरिकम्| वज्रकन्दं लतां लोध्रं विकिरेच्छ्लक्ष्णचूर्णितम्| वृक्षाग्रेषु पताकासु दूष्येषु सुमहत्सु च| सर्वतश्चूर्णसम्पर्कान्निर्विषो जायतेऽनिलः||७०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShadUShitapAdapalakShaNa~jcikitsA ca (71) · Śloka 71
vikr̥tā bhavati chāyā pādapē viṣadūṣitē| nirgandhamatigandhaṁ vā tatpuṣpaṁ hr̥cchirōrujam| kuryāt phalapalāśādi kaṇḍūpākātisārakr̥t| bhūmimuddiśya yatprōktaṁ tatsarvaṁ tatra cēṣyatē||71||
विकृता भवति छाया पादपे विषदूषिते| निर्गन्धमतिगन्धं वा तत्पुष्पं हृच्छिरोरुजम्| कुर्यात् फलपलाशादि कण्डूपाकातिसारकृत्| भूमिमुद्दिश्य यत्प्रोक्तं तत्सर्वं तत्र चेष्यते||७१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aviditakanyAsparshe niShedhaH (72) · Śloka 72
na ca kanyāmaviditāṁ saṁspr̥śēdaparīkṣitām| vividhānkurvatē yōgānkuśalāḥ khalu mānavāḥ||72||
न च कन्यामविदितां संस्पृशेदपरीक्षिताम्| विविधान्कुर्वते योगान्कुशलाः खलु मानवाः||७२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShakanyAsRuShTiH viShakanyAlakShaNa~jca (73) · Śloka 73
ājanmaviṣasaṁyōgāt kanyā viṣamayī kr̥tā| sparśōcchvāsādibhirhanti tasyāstvētatparīkṣaṇam| taddhastakēśasaṁsparśān mlāyatē puṣpapallavaiḥ| śayyāyāṁ matkuṇairvastrē yūkābhiḥ snānavāriṇi| jantubhirmriyatē jñātvā tāmēvaṁ dūratastyajēt||73||
आजन्मविषसंयोगात् कन्या विषमयी कृता| स्पर्शोच्छ्वासादिभिर्हन्ति तस्यास्त्वेतत्परीक्षणम्| तद्धस्तकेशसंस्पर्शान् म्लायते पुष्पपल्लवैः| शय्यायां मत्कुणैर्वस्त्रे यूकाभिः स्नानवारिणि| जन्तुभिर्म्रियते ज्ञात्वा तामेवं दूरतस्त्यजेत्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jo nAdeyaM bhojanam (74) · Śloka 74
nāprōkṣitaṁ nāviditaṁ bhiṣajā nānavēkṣitam| nāprāśitaṁ ca sūdādyaiḥ kiñcidapyāharēnnr̥paḥ||74||
नाप्रोक्षितं नाविदितं भिषजा नानवेक्षितम्| नाप्राशितं च सूदाद्यैः किञ्चिदप्याहरेन्नृपः||७४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sarvArthasiddhAkhyama~jjanam (75) · Śloka 75
dhanyaṁ sarvārthasiddhākhyaṁ pāparakṣōviṣāpaham| paraṁ cakṣuṣyamāyuṣyaṁ śatrughnaṁ vakṣyatē'ñjanam| atha śuklapakṣē puṇyē'hani puṣyapunarvasuhastacitrāmr̥gaśiraḥśravaṇarēvatīśatabhiṣakprājāpatyōttarāṇāmanyatamēna nakṣatrēṇa yōgamupagatē bhagavatyauṣadhipatau praśastē muhūrtē sindhusrōtaḥsamutthaṁ snigdhaṁ saprabhaṁ gandhavarṇacchadairnīlōtpalābhamañjanamāharēt||75||
धन्यं सर्वार्थसिद्धाख्यं पापरक्षोविषापहम्| परं चक्षुष्यमायुष्यं शत्रुघ्नं वक्ष्यतेऽञ्जनम्| अथ शुक्लपक्षे पुण्येऽहनि पुष्यपुनर्वसुहस्तचित्रामृगशिरःश्रवणरेवतीशतभिषक्प्राजापत्योत्तराणामन्यतमेन नक्षत्रेण योगमुपगते भगवत्यौषधिपतौ प्रशस्ते मुहूर्ते सिन्धुस्रोतःसमुत्थं स्निग्धं सप्रभं गन्धवर्णच्छदैर्नीलोत्पलाभमञ्जनमाहरेत्||७५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanaprajvAlanam (76) · Śloka 76
tasyāṣṭau bhāgāḥ kanakarajatōdumbarāṇāmēkaikō bhāgaḥ| tatsarvaṁ mūṣāyāṁ prakṣipya balimaṁgalapūrvakamagnimupasamādhāya khadirakadaradhavasyandanānāmanyatamadārubhirgōmayairvā prajvālayēt||76||
तस्याष्टौ भागाः कनकरजतोदुम्बराणामेकैको भागः| तत्सर्वं मूषायां प्रक्षिप्य बलिमंगलपूर्वकमग्निमुपसमाधाय खदिरकदरधवस्यन्दनानामन्यतमदारुभिर्गोमयैर्वा प्रज्वालयेत्||७६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjananiShecanam (77) · Śloka 77
tataścāryāvalōkitēśvaramāryatārāṁ brahmadakṣāśvirudrēndrādityasōmavaruṇavaiśvānaravāyuviṣṇujanakabharadvājadhanvantarisuśrutabhavya-sukanyāskandaścyavanavainatēyānanyāṁśca yathāvidhyuktadēvatāḥ sumanō'kṣatalājasvastikasaṁyāvanistuṣayavasaṁskr̥taguḍaghr̥tamiśrapāyasairarcayitvā vr̥ddhavaidyabrāhmaṇāṁśca śuklavāsasō mahatībhirdakṣiṇābhiḥ pūjayitvā tasminnagnau tadañjanaṁ dhmātamāvr̥tya pr̥thak pr̥thak niṣēcayēt||77||
ततश्चार्यावलोकितेश्वरमार्यतारां ब्रह्मदक्षाश्विरुद्रेन्द्रादित्यसोमवरुणवैश्वानरवायुविष्णुजनकभरद्वाजधन्वन्तरिसुश्रुतभव्य-सुकन्यास्कन्दश्च्यवनवैनतेयानन्यांश्च यथाविध्युक्तदेवताः सुमनोऽक्षतलाजस्वस्तिकसंयावनिस्तुषयवसंस्कृतगुडघृतमिश्रपायसैरर्चयित्वा वृद्धवैद्यब्राह्मणांश्च शुक्लवाससो महतीभिर्दक्षिणाभिः पूजयित्वा तस्मिन्नग्नौ तदञ्जनं ध्मातमावृत्य पृथक् पृथक् निषेचयेत्||७७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana niShecanadravyANi (78) · Śloka 78
gōśakr̥drasamūtraghr̥tadadhikṣaudravasāmajjatailamadyasarvagandhāmbuśarkarōdakēkṣurasēṣu tathā harītakyāmalakabibhītakakāśmaryamr̥dvīkāśṟuṅgāṭakakaśērukōtpalanalinasaugandhikamr̥ṇālikākvāthēṣu tathā lāvakapiñjalaiṇaśaśahariṇakulīrarasēṣu tathā madhukacandanakālānusāryanaladapadmakōśīramañjiṣṭhānantāgairikakuṅkumōdakēṣu||78||
गोशकृद्रसमूत्रघृतदधिक्षौद्रवसामज्जतैलमद्यसर्वगन्धाम्बुशर्करोदकेक्षुरसेषु तथा हरीतक्यामलकबिभीतककाश्मर्यमृद्वीकाश्रृङ्गाटककशेरुकोत्पलनलिनसौगन्धिकमृणालिकाक्वाथेषु तथा लावकपिञ्जलैणशशहरिणकुलीररसेषु तथा मधुकचन्दनकालानुसार्यनलदपद्मकोशीरमञ्जिष्ठानन्तागैरिककुङ्कुमोदकेषु||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanasyAntarikShe~ambhasi sthApanam (79) · Śloka 79
tataḥ śuklē vāsasi baddhvā dvādaśarātramāntarikṣē'mbhasi vāsayēt||79||
ततः शुक्ले वाससि बद्ध्वा द्वादशरात्रमान्तरिक्षेऽम्भसि वासयेत्||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nADyAma~jjanasthApanam (80) · Śloka 80
tataśchāyāyāṁ viśōṣya sphaṭikamuktāpravālakālānusāryapratīvāpaṁ punarapi balimaṅgalapūrvakamahatavāsasā kanyayādr̥ṣadi pēṣayitvā suvarṇarajatatāmraśaṅkhaśailadviradaradanagavalaśṟuṅgavaiḍūryasphaṭikamēṣabhr̥ṅgyasanasārānyatama--ghaṭitāyāmañjanikāyāṁ nidhāpayēt||80||
ततश्छायायां विशोष्य स्फटिकमुक्ताप्रवालकालानुसार्यप्रतीवापं पुनरपि बलिमङ्गलपूर्वकमहतवाससा कन्ययादृषदि पेषयित्वा सुवर्णरजतताम्रशङ्खशैलद्विरदरदनगवलश्रृङ्गवैडूर्यस्फटिकमेषभृङ्ग्यसनसारान्यतम--घटितायामञ्जनिकायां निधापयेत्||८०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanAbhisaMskaraNam (81) · Śloka 81
athā pūrvavatpunarapi kr̥tasvastyayanaṁ sāvitrēṇa karmaṇā sarvavid dvijanmā vidhivattadabhisaṁskuryāt||81||
अथा पूर्ववत्पुनरपि कृतस्वस्त्ययनं सावित्रेण कर्मणा सर्वविद् द्विजन्मा विधिवत्तदभिसंस्कुर्यात्||८१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vaidyagRuhAda~jjanasya rAjagRuhaM pratyAnayanam (1) · Śloka 1
tatō gajaskandhamārōpya pāṇḍuracchatracāmarabālavyajanairanugataṁ tathā śaṅkhadundubhisvarairdvijātivaraprayuktaiśca vēdavādimiśraiḥ puṇyāhaghōṣaiḥ kr̥tapuṣpōpahāraṁ vaidyagr̥hānnāyakagr̥hamanupravēśayēt|1|
ततो गजस्कन्धमारोप्य पाण्डुरच्छत्रचामरबालव्यजनैरनुगतं तथा शङ्खदुन्दुभिस्वरैर्द्विजातिवरप्रयुक्तैश्च वेदवादिमिश्रैः पुण्याहघोषैः कृतपुष्पोपहारं वैद्यगृहान्नायकगृहमनुप्रवेशयेत्|१|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana samantrakama~jjanadhAraNam (1) · Śloka 1
anantaraṁ ca tēna vidēhādhipōpadiṣṭēna sarvārthēṣu siddhēnāñjanēna yathōktānāmēvāñjanabhājanadravyāṇāmanyatamayā śalākayā gōbrāhmaṇapūjāpūrvakaṁ śuciḥ saniyamō bhūtvā dhāraṇīmimāṁ vidyāmadhīyānaḥ pūtaḥ pūrvamakṣi dakṣiṇamañjayēt||1||
अनन्तरं च तेन विदेहाधिपोपदिष्टेन सर्वार्थेषु सिद्धेनाञ्जनेन यथोक्तानामेवाञ्जनभाजनद्रव्याणामन्यतमया शलाकया गोब्राह्मणपूजापूर्वकं शुचिः सनियमो भूत्वा धारणीमिमां विद्यामधीयानः पूतः पूर्वमक्षि दक्षिणमञ्जयेत्||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanadhAraNamantraH (2) · Śloka 2
atha mantraḥ- namaḥścakṣuḥpariśōdhanarājāya tathāgatāyārhatē samyaksambuddhāya| tadyathā aum cakṣuḥ prajñācakṣurjñānacakṣurvijñānacakṣurviśōdhaya svāhā||2||
अथ मन्त्रः- नमःश्चक्षुःपरिशोधनराजाय तथागतायार्हते सम्यक्सम्बुद्धाय| तद्यथा औम् चक्षुः प्रज्ञाचक्षुर्ज्ञानचक्षुर्विज्ञानचक्षुर्विशोधय स्वाहा||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanamAhAtmyam (82) · Śloka 82
tataḥ paraṁ ca tāmēva dhāriṇīmanusmaran sāyamprātaḥ pratyahamētatparamaṁ pavitramārōgyakaramūrjaskaraṁ sarvaviṣaghnamañjanamaśvibhyāmindrasya vr̥travadhābhyudyatasya prākprakalpitam| tasmādētadrājñāṁ rājamahāmātrāṇāṁ ca mahīṁ vijigīṣamāṇānāṁ ca brāhmaṇānāṁ ca vēdādhyayanamanyadvā mahacchāstramavagāhamānānāṁ prasannamanā bhiṣak prakalpayēditi||82||
ततः परं च तामेव धारिणीमनुस्मरन् सायम्प्रातः प्रत्यहमेतत्परमं पवित्रमारोग्यकरमूर्जस्करं सर्वविषघ्नमञ्जनमश्विभ्यामिन्द्रस्य वृत्रवधाभ्युद्यतस्य प्राक्प्रकल्पितम्| तस्मादेतद्राज्ञां राजमहामात्राणां च महीं विजिगीषमाणानां च ब्राह्मणानां च वेदाध्ययनमन्यद्वा महच्छास्त्रमवगाहमानानां प्रसन्नमना भिषक् प्रकल्पयेदिति||८२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bRuhaspatikRutayogavarNanapratij~jA (83) · Śloka 83
bhavanti cātra ślōkā- atha yōgāḥ pravakṣyantē br̥haspatikr̥tāḥ śivāḥ| yān sēvamānō nr̥patiḥ śatrubhyō naiti vañcanām||83||
भवन्ति चात्र श्लोका- अथ योगाः प्रवक्ष्यन्ते बृहस्पतिकृताः शिवाः| यान् सेवमानो नृपतिः शत्रुभ्यो नैति वञ्चनाम्||८३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana bilvAdiprokShaNaM viShaghnam (84) · Śloka 84
bilvāḍhakīyavakṣārapāṭalībāhlikōṣaguṇāḥ| śrīparṇī sallakīyuktā niṣkvāthaḥ prōkṣaṇaḥ param| saviṣaṁ prōkṣitaṁ tēna sadyō bhavati nirviṣam| yavasēndhanapānīyaśastraśayyāsanōdakam| kavacābharaṇacchatrabālavyajanavēśma ca||84||
बिल्वाढकीयवक्षारपाटलीबाह्लिकोषगुणाः| श्रीपर्णी सल्लकीयुक्ता निष्क्वाथः प्रोक्षणः परम्| सविषं प्रोक्षितं तेन सद्यो भवति निर्विषम्| यवसेन्धनपानीयशस्त्रशय्यासनोदकम्| कवचाभरणच्छत्रबालव्यजनवेश्म च||८४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shelvAdiprokShaNaM viShaghnam (85) · Śloka 85
śēlupāṭalyativiṣāśigrugōpīpunarnavam| samaṅgāvr̥ṣamūlāvakkapitthavr̥ṣaśōṇitam| sahadantaśaṭhaṁ tadvatprōkṣaṇaṁ viṣanāśanam||85||
शेलुपाटल्यतिविषाशिग्रुगोपीपुनर्नवम्| समङ्गावृषमूलावक्कपित्थवृषशोणितम्| सहदन्तशठं तद्वत्प्रोक्षणं विषनाशनम्||८५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana lAkShAdimaNiH viShaghnaH (86) · Śloka 86
lākṣāpriyaṅgumañjiṣṭhāsamaṅgā'laharēṇukāḥ| yaṣṭyāhvamadhusaṁyuktāḥ babhrupittēna kalkitāḥ| nikhanēd gōviṣāṇasthāḥ saptarātraṁ mahītalē| saṁspuṣṭaṁ saviṣaṁ tēna sadyōbhavati nirviṣam||86||
लाक्षाप्रियङ्गुमञ्जिष्ठासमङ्गाऽलहरेणुकाः| यष्ट्याह्वमधुसंयुक्ताः बभ्रुपित्तेन कल्किताः| निखनेद् गोविषाणस्थाः सप्तरात्रं महीतले| संस्पुष्टं सविषं तेन सद्योभवति निर्विषम्||८६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saumyAgadaH (87) · Śloka 87
manōhvā'laśamīpuṣpatvaṅniśāśvētasarṣapāḥ| kapitthakuṣṭhamañjiṣṭhāḥ pittēna ślakṣṇakalkitāḥ| śunō gōḥ kapilāyāśca saumyākhyō'yaṁ varō'gadaḥ| viṣajitparaṁ kāryō maṇiratra ca pūrvavat||87||
मनोह्वाऽलशमीपुष्पत्वङ्निशाश्वेतसर्षपाः| कपित्थकुष्ठमञ्जिष्ठाः पित्तेन श्लक्ष्णकल्किताः| शुनो गोः कपिलायाश्च सौम्याख्योऽयं वरोऽगदः| विषजित्परं कार्यो मणिरत्र च पूर्ववत्||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mUShikAjaruhAbandhanaM viShaghnam (88) · Śloka 88
mūṣikājaruhā vā'pi hastabaddhā viṣāpahāḥ||88||
मूषिकाजरुहा वाऽपि हस्तबद्धा विषापहाः||८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana hareNvAdimaNiH viShaghnaH (89) · Śloka 89
harēṇumāṁsī mañjiṣṭhā rajanī madhukaṁ madhu| akṣatvaksurasaṁ lākṣā śvapittaṁ pūrvavanmaṇiḥ| vāditrāṇi patākāśca piṣṭairēbhiśca lēkhitāḥ| śrutvā dr̥ṣṭvā samāghrāya sadyō bhavati nirviṣam||89||
हरेणुमांसी मञ्जिष्ठा रजनी मधुकं मधु| अक्षत्वक्सुरसं लाक्षा श्वपित्तं पूर्ववन्मणिः| वादित्राणि पताकाश्च पिष्टैरेभिश्च लेखिताः| श्रुत्वा दृष्ट्वा समाघ्राय सद्यो भवति निर्विषम्||८९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tryUShaNAdiyogaH viShaghnaH (90) · Śloka 90
tryūṣaṇaṁ pañcalavaṇaṁ mañjiṣṭhāṁ rajanādvayam| sūkṣmailāṁ trivr̥tāṁ patraṁ viḍaṅgānīndravāruṇīm| madhukaṁ cēti sakṣaudraṁ gōviṣāṇē nidhāpayēt| tasmāduṣṇāmbunā mātrāṁ prāgbhaktaṁ viniyōjayēt| viṣaṁ bhuktaṁ jarāṁ yāti nirviṣē'pi na dōṣakr̥t||90||
त्र्यूषणं पञ्चलवणं मञ्जिष्ठां रजनाद्वयम्| सूक्ष्मैलां त्रिवृतां पत्रं विडङ्गानीन्द्रवारुणीम्| मधुकं चेति सक्षौद्रं गोविषाणे निधापयेत्| तस्मादुष्णाम्बुना मात्रां प्राग्भक्तं विनियोजयेत्| विषं भुक्तं जरां याति निर्विषेऽपि न दोषकृत्||९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana jatvAdidhUpaH viShaghnaH (91) · Śloka 91
jatusarjarasōśīrasarṣapāpatravālakaiḥ| savēllāruṣkarapuraiḥ kusumairarjunasya ca| dhūpō vāsagr̥hē hanti viṣaṁ sthāvarajaṅgamam| na tatra kīṭāḥ saviṣā nōndurā na sarīsr̥pāḥ| na kr̥tyākārmaṇādyāśca dhūpō'yaṁ yatra dr̥śyatē||91||
जतुसर्जरसोशीरसर्षपापत्रवालकैः| सवेल्लारुष्करपुरैः कुसुमैरर्जुनस्य च| धूपो वासगृहे हन्ति विषं स्थावरजङ्गमम्| न तत्र कीटाः सविषा नोन्दुरा न सरीसृपाः| न कृत्याकार्मणाद्याश्च धूपोऽयं यत्र दृश्यते||९१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shikhipicchAdidhUpaH viShaghnaH (92) · Śloka 92
śikhipicchaṁ balākāsthi sarṣapāścandanaṁ ghr̥tam| dhūpē viṣaghnaḥ śayanavasanāsanagēhagaḥ||92||
शिखिपिच्छं बलाकास्थि सर्षपाश्चन्दनं घृतम्| धूपे विषघ्नः शयनवसनासनगेहगः||९२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vishAlAdiyogaH snAnajale yojyaH (93) · Śloka 93
viśālāvyōṣamañjiṣṭhāyaṣṭīlavaṇapañcakam| dviniśāpatravēllailātrivr̥ccūrṇaṁ samākṣikam| gōśṟuṅgē nihitaṁ yōjyaṁ snānīyē'mbhasi bhūpatēḥ| pūrvōktaṁ tryūṣaṇādiñca snānīyē'mbhasi yōjayēt||93||
विशालाव्योषमञ्जिष्ठायष्टीलवणपञ्चकम्| द्विनिशापत्रवेल्लैलात्रिवृच्चूर्णं समाक्षिकम्| गोश्रृङ्गे निहितं योज्यं स्नानीयेऽम्भसि भूपतेः| पूर्वोक्तं त्र्यूषणादिञ्च स्नानीयेऽम्भसि योजयेत्||९३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana dhavAdikvAthashcandanAdikalkaH mUrvAdikvAthaH snAnAdijale prayojyaH (94) · Śloka 94
kvāthō dhavārkakusumaśvētāpāmārgasarṣapaiḥ| sadadhyājyaḥ kr̥tō yuktaiḥ katakānākulīdvayaiḥ| kalkō vā candanakṣīripalāśadrumavalkalaiḥ| mūrvailāvālusurasanākulītaṇḍulīyakaiḥ| kvāthaḥ sarvōdakāryēṣu kākamācīyutairhitaḥ||94||
क्वाथो धवार्ककुसुमश्वेतापामार्गसर्षपैः| सदध्याज्यः कृतो युक्तैः कतकानाकुलीद्वयैः| कल्को वा चन्दनक्षीरिपलाशद्रुमवल्कलैः| मूर्वैलावालुसुरसनाकुलीतण्डुलीयकैः| क्वाथः सर्वोदकार्येषु काकमाचीयुतैर्हितः||९४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rocanAditilakAH viShaghnAH (95) · Śloka 95
rōcanāpatranaipālīkuṅkumaistilakān bahūn| viṣairna bādhyatē syācca nārīnaranr̥papriyaḥ||95||
रोचनापत्रनैपालीकुङ्कुमैस्तिलकान् बहून्| विषैर्न बाध्यते स्याच्च नारीनरनृपप्रियः||९५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana haridrAdyuddhUlanacUrNAni viShaghnAni (96) · Śloka 96
cūrṇairharidrāmañjiṣṭhākiṇihīkaṇanimbajaiḥ| digdhaṁ nirviṣatāmēti gātramityāha gautamaḥ||96||
चूर्णैर्हरिद्रामञ्जिष्ठाकिणिहीकणनिम्बजैः| दिग्धं निर्विषतामेति गात्रमित्याह गौतमः||९६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sa~jjIvanAdyagadAnAM prayoganirdeshaH vamanAdividhishca (97) · Śloka 97
nasyapānāñjanālēpairyuñjyātsañjīvanātmakān| agadānviṣabhuktasya tīkṣṇāni vamanāni ca| pippalīmadhukakṣaudraśarkarēkṣurasaiḥ saha| dviniśāpatravēllailātrivr̥ccūrṇaṁ samākṣikam| virēcanaṁ sirāmōkṣaṁ prāptaṁ visrāvaṇaṁ yadi||97||
नस्यपानाञ्जनालेपैर्युञ्ज्यात्सञ्जीवनात्मकान्| अगदान्विषभुक्तस्य तीक्ष्णानि वमनानि च| पिप्पलीमधुकक्षौद्रशर्करेक्षुरसैः सह| द्विनिशापत्रवेल्लैलात्रिवृच्चूर्णं समाक्षिकम्| विरेचनं सिरामोक्षं प्राप्तं विस्रावणं यदि||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jaH hRudayAvaraNopadeshaH ajeyaghRutAmRutaghRutAdisevanopadeshashca (98) · Śloka 98
hr̥dayāvaraṇaṁ kāryaṁ prāgēvāmitramadhyataḥ| pibēd ghr̥tamajēyākhyamamr̥taṁ vāpyabhuktavān| sarpiḥ kṣaudraṁ dadhikṣīramantaḥ śītalaṁ jalam||98||
हृदयावरणं कार्यं प्रागेवामित्रमध्यतः| पिबेद् घृतमजेयाख्यममृतं वाप्यभुक्तवान्| सर्पिः क्षौद्रं दधिक्षीरमन्तः शीतलं जलम्||९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana godhAdimAMsarasaprayogashca (99) · Śloka 99
sitāmadhukapālindī kalkavanmāṁsamiṣyatē| gōdhāhariṇababhrūṇāṁ sakaṇāśuṇṭhipārṣatam| sanāgaraṁ sātiviṣaṁ śikhinaḥ sasitōpalam| suśītāḥ saghr̥tāścaiṣāṁ yathāsvaṁ kalpitā rasāḥ||99||
सितामधुकपालिन्दी कल्कवन्मांसमिष्यते| गोधाहरिणबभ्रूणां सकणाशुण्ठिपार्षतम्| सनागरं सातिविषं शिखिनः ससितोपलम्| सुशीताः सघृताश्चैषां यथास्वं कल्पिता रसाः||९९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tAmrarajaHprayogaH (100) · Śloka 100
viṣapītāya dadyācca śuddhāyōrdhvamadhastathā| sūkṣmaṁ tāmrarajaḥ kālē sakṣaudraṁ hr̥dviśōdhanam||100||
विषपीताय दद्याच्च शुद्धायोर्ध्वमधस्तथा| सूक्ष्मं ताम्ररजः काले सक्षौद्रं हृद्विशोधनम्||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suvarNacUrNaprayogaH maulaviShavidhiprayogashca (101) · Śloka 101
śuddhē hr̥di tataḥ śāṇaṁ hēmacūrṇasya dāpayēt| na sajjatē hēmapāṅgē padmapatrē'mbuvadviṣam| jāyatē vipulaṁ cāyurgarē'pyēṣa vidhiḥ smr̥taḥ||101||
शुद्धे हृदि ततः शाणं हेमचूर्णस्य दापयेत्| न सज्जते हेमपाङ्गे पद्मपत्रेऽम्बुवद्विषम्| जायते विपुलं चायुर्गरेऽप्येष विधिः स्मृतः||१०१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jaH garaviShAdibhyo rakShaNIyatvamArAdhyatva~jca (102) · Śloka 102
itthaṁ garaviṣādibhyō rakṣēdvaidyō narēśvaram| syāducchēdastaducchēdātprajānāṁ sarvakarmaṇām| ājñādhairyakṣamātyāgā mānuṣatvē'yamānuṣāḥ| yadrājñaḥ karmabhistasmādārādhyō'sāvatīndriyaiḥ||102||
इत्थं गरविषादिभ्यो रक्षेद्वैद्यो नरेश्वरम्| स्यादुच्छेदस्तदुच्छेदात्प्रजानां सर्वकर्मणाम्| आज्ञाधैर्यक्षमात्यागा मानुषत्वेऽयमानुषाः| यद्राज्ञः कर्मभिस्तस्मादाराध्योऽसावतीन्द्रियैः||१०२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jaH ArAdhanopAyAH (103) · Śloka 103
yatra sākṣānnr̥pastatra vijñātaḥ praviśēdbhiṣak| na sammtō'pyanucitaṁ yānasthānāsanaṁ bhajēt| ucitē puratō rājñastiṣṭhēdvākyaṁ ca nākṣipēt| ahīnakālaṁ rājārthaṁ svārthaṁ priyahitaiḥ saha| dēśē kālē parārthaṁ ca vadēd dharmārthasaṁhitam| nānuśiṣyādapr̥cchantaṁ mahadētaddhi sāhasam| nācarēdahitēnainaṁ mūlacchēdakaraṁ hi tat| anukūlaṁ hitaṁ vācyamahitādvārayēnmithaḥ| udāraiḥ sāntvayanvākyairdōṣaścēttadupēkṣayā| tūṣṇīṁ vā prativākyē syādvarjayēd dvēṣyasaṅkathām| vipaścidapyacittajñō bāliśō'pi tu bhāvavit| atipriyō'pi dvēṣyō'pi yātyāśu viparītatām| nivēdya rājñē kurvīta kāryāṇi sulaghūnyapi| na yāyānna ciraṁ tiṣṭhētkōśasthānāvarōdhayōḥ| svalpē'pi darśayēttuṣṭiṁ lābhē'nuddhatamānasaḥ| mithaḥ kathanamanyēna kaulīnaṁ dvandvavāditām| vastrādi rājñā sadr̥śaṁ rājalīlāṁ ca varjayēt| dattaṁ yattu nr̥pēṇaiva taddhārthaṁ tuṣṭivr̥ddhayē| hasitavyē smitaṁ kuryāt prabhōrēvānuvr̥ttitaḥ| ucyamānē'valambēta paramarmaṇi mūkatām| svamarmaṇi tu bādhiryaṁ dhairyamādhuryasauṣṭhavān| atyāyāsēna nātmānaṁ kuryādatisamucchritam| pātō yathā hi duḥkhāya nōcchrāyaḥ sukhakr̥ttathā||103||
यत्र साक्षान्नृपस्तत्र विज्ञातः प्रविशेद्भिषक्| न सम्म्तोऽप्यनुचितं यानस्थानासनं भजेत्| उचिते पुरतो राज्ञस्तिष्ठेद्वाक्यं च नाक्षिपेत्| अहीनकालं राजार्थं स्वार्थं प्रियहितैः सह| देशे काले परार्थं च वदेद् धर्मार्थसंहितम्| नानुशिष्यादपृच्छन्तं महदेतद्धि साहसम्| नाचरेदहितेनैनं मूलच्छेदकरं हि तत्| अनुकूलं हितं वाच्यमहिताद्वारयेन्मिथः| उदारैः सान्त्वयन्वाक्यैर्दोषश्चेत्तदुपेक्षया| तूष्णीं वा प्रतिवाक्ये स्याद्वर्जयेद् द्वेष्यसङ्कथाम्| विपश्चिदप्यचित्तज्ञो बालिशोऽपि तु भाववित्| अतिप्रियोऽपि द्वेष्योऽपि यात्याशु विपरीतताम्| निवेद्य राज्ञे कुर्वीत कार्याणि सुलघून्यपि| न यायान्न चिरं तिष्ठेत्कोशस्थानावरोधयोः| स्वल्पेऽपि दर्शयेत्तुष्टिं लाभेऽनुद्धतमानसः| मिथः कथनमन्येन कौलीनं द्वन्द्ववादिताम्| वस्त्रादि राज्ञा सदृशं राजलीलां च वर्जयेत्| दत्तं यत्तु नृपेणैव तद्धार्थं तुष्टिवृद्धये| हसितव्ये स्मितं कुर्यात् प्रभोरेवानुवृत्तितः| उच्यमानेऽवलम्बेत परमर्मणि मूकताम्| स्वमर्मणि तु बाधिर्यं धैर्यमाधुर्यसौष्ठवान्| अत्यायासेन नात्मानं कुर्यादतिसमुच्छ्रितम्| पातो यथा हि दुःखाय नोच्छ्रायः सुखकृत्तथा||१०३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAjasevAyAH kaThinatvam (104) · Śloka 104
āsannasēvā nr̥patēḥ krīḍāśastrāhipāvakaiḥ| kauśalēnātimahatā vinītaiḥ sā nirudhyatē| prāpya duṣprāpamaiśvaryaṁ bahumānaṁ ca bhūpatēḥ| yathōpabhuñjīta ciraṁ tathā syādapramādavān||104||
आसन्नसेवा नृपतेः क्रीडाशस्त्राहिपावकैः| कौशलेनातिमहता विनीतैः सा निरुध्यते| प्राप्य दुष्प्रापमैश्वर्यं बहुमानं च भूपतेः| यथोपभुञ्जीत चिरं तथा स्यादप्रमादवान्||१०४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jaH shayyAbhimantraNam (105) · Śloka 105
vidadhyātparitaḥ śayyāṁ rakṣāmantrābhimantritām||105||
विदध्यात्परितः शय्यां रक्षामन्त्राभिमन्त्रिताम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rAj~jaH svastyayanam (106) · Śloka 106
rātrau siddhārthakān bhūtimakṣatairanvitāṁ śucim| rakṣāśaktiṁ tathōcchīrṣē sayavāṅkurayāvakām| sadūrvaṁ pūrṇakalaśaṁ sapuṣpaphalapallavam| upahāraṁ ca sandhyāyāṁ bhuktvā cāntē niśāsu ca| ētatsvastyayanaṁ karma kartavyaṁ śucinā śucēḥ| āyuṣyaṁ pauṣṭikaṁ bhūtaviṣakārmaṇapāpmajit||106||
रात्रौ सिद्धार्थकान् भूतिमक्षतैरन्वितां शुचिम्| रक्षाशक्तिं तथोच्छीर्षे सयवाङ्कुरयावकाम्| सदूर्वं पूर्णकलशं सपुष्पफलपल्लवम्| उपहारं च सन्ध्यायां भुक्त्वा चान्ते निशासु च| एतत्स्वस्त्ययनं कर्म कर्तव्यं शुचिना शुचेः| आयुष्यं पौष्टिकं भूतविषकार्मणपाप्मजित्||१०६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShasAdhanaprakaraNopasaMhAraH (107) · Śloka 107
saṁkṣēpa ēṣa viṣapālanasādhanāya prōktastu vistaravidhiḥ punaruttarē tu| ālōcya samyagakhilaṁ matipūrvakārī yuñjīta taṁ parivikalpya vikāracihnam||107||
संक्षेप एष विषपालनसाधनाय प्रोक्तस्तु विस्तरविधिः पुनरुत्तरे तु| आलोच्य सम्यगखिलं मतिपूर्वकारी युञ्जीत तं परिविकल्प्य विकारचिह्नम्||१०७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana viShAdirakShaNopAyAnusAraNaphalam (8) · Śloka 8
iti viṣagararakṣō rakṣaṇāyōpadēśaṁ bhajati narapatiryō nityamēvāpramattaḥ| nijapararipuvr̥ndairapradhr̥ṣyō mahātmā janayati janatāyāḥ kṣēmayōgau cirāya||108|| iti vaidyapatisiṁhaguptasya sūnōrvāgbhaṭasya kr̥tau aṣṭāṅgasaṁgrahasaṁhitāyāṁ sūtrasthānē annarakṣāvidhirnāmāṣṭamō'dhyāyaḥ||8||
इति विषगररक्षो रक्षणायोपदेशं भजति नरपतिर्यो नित्यमेवाप्रमत्तः| निजपररिपुवृन्दैरप्रधृष्यो महात्मा जनयति जनतायाः क्षेमयोगौ चिराय||१०८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने अन्नरक्षाविधिर्नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon