7. annsvarūpavijñānīyaḥ

Adhikarana athAnnasvarupavij~jAnIyo nAma saptamo~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1

અથાતોઽન્ન્સ્વરુપવિજ્ઞાનીયં નામાધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ| ઇતિ હ સ્માઽહુરાત્રેયાદયો મહર્ષયઃ||૧||

Adhikarana (1) SUkadhAnyavargaH,SAliBedAH teShAM sAmAnyaguNAshca (2) · Śloka 2

રક્તો મહાનૂ સકલમસ્તૂર્ણકઃ શકુનાહૃતઃ| શારામુખો દીર્ઘશૂકો લોઘ્રશૂકઃ સુગન્ધિકઃ| પુણ્ડ્રઃ પાણ્ડુઃ પુણ્ડરીકઃ પ્રમોદો ગૌરશારિવૌ| કઞ્ચનો મહિષઃ શૂકો દૂષકઃ કુસુમાણ્ડકઃ| લાઙ્ગલા લોહવાલાખ્યાઃ કર્દમાઃ શીતભીરુકાઃ| પતઙ્ગાસ્તપનીયાશ્ચ યે ચાન્યે શાલયઃ શુભાઃ| સ્વાદુપાકરસાઃ સ્નિગ્ધા વૃષ્યા બદ્ધાલ્પવર્ચસઃ| કષાયાનુરસાઃ પથ્યા લઘવો મૂત્રલા હિમાઃ||૨||

Adhikarana shUkajeshu raktashAlyAdInAM yathottaramavaratvam (3) · Śloka 3

શૂકજેષુ વરસ્તત્ર રક્તસ્તૃષ્ણાત્રિદોષહા| મહાંસ્તં ચાનુ કલમસ્તં ચાપ્યનુ તતઃ પરે||૩||

Adhikarana yavakAdInAM yathApUrvamavaratvam (4) · Śloka 4

યવકા હાયનઃ પાંસુવાપ્યનૈષધકાદયઃ| સ્વાદૂષ્ણા ગુરવઃ સ્નિગ્ધાઃ પાકેઽમ્લાઃ શ્લેષ્મપિત્તલાઃ| સૃષ્ટમૂત્રપુરિષાશ્ચ પૂર્વં પૂર્વં ચ નિન્દિતાઃ||૪||

Adhikarana vrIhiShu ShaShTikasya shraiShThyam (5) · Śloka 5

સ્નિગ્ધો ગ્રાહિ લઘુઃ સ્વાદુસ્ત્રિદોષઘ્નઃ સ્થિરો હિમઃ| ષષ્ટિકો વ્રીહિષુ શ્રેષ્ઠો ગૌરશ્ચાસિતગૌરતઃ||૫||

Adhikarana mahAvrIhyAdInAM ShaShTikAt hInaguNatvam (6) · Śloka 6

તતઃ ક્રમાન્મહાવ્રીહિકૃષ્ણવ્રીહિજતૂમુખાઃ| કુક્કટાણ્ડકલાબાક્ષપારાવતકસૂકરાઃ| વરકોદ્દાલકોજ્જાલચીનશારદદર્દુરાઃ| ગન્ધનાઃ કુરુવિન્દાશ્ચ ગુણૈરલ્પાન્તરાઃ સ્મૃતાઃ||૬||

Adhikarana itaravrIhiguNAH (7) · Śloka 7

સ્વાદુરમ્લવિપાકોઽન્યો વ્રીહિઃ પિત્તકરો ગુરુઃ||૭||

Adhikarana pATalavrIhiguNAH (8) · Śloka 8

બહુમૂત્રપુરીષોષ્મા ત્રિદોષસ્ત્વેવ પાટલઃ||૮||

Adhikarana ka~ggvAditRuNadhAnyAnAM sAmAnyaguNAH ka~ggvAdInAM visheShaguNAH (9) · Śloka 9

કઙ્ગુકોદ્રવજૂર્ણાહ્વગદીવરુણપાદિકાઃ| શ્યામાકતોયશ્યામાકહસ્તિશ્યામાકશિલ્બિકાઃ| શિશિરોદ્દાલનીવારવરૂકબરકોત્કટાઃ| મધૂલિકાન્તનિર્ગણ્ડીવેણુપર્ણીપ્રશાન્તિકાઃ| ગવેધુકાણ્ડલૌહિત્યતોયપર્ણીમુકુન્દરાઃ| કફપિત્તહરા રૂક્ષઃ કષાયમધુરા હિમાઃ| વાતલા બદ્ધવિણ્મૂત્રા લઘવો લેખનાત્મકાઃ| ભગ્નસન્ધાનકૃત્તત્ર પ્રિયઙ્ગુર્બૃંહણી ગુરુઃ| કોરદૂષઃ પરં ગ્રાહિ સ્પર્શે શીતો વિષાપહઃ| ઉદ્દાલકસ્તુ વીર્યોષ્ણો નીવારઃ શ્લેષ્મવર્ધનઃ| શીતવીર્યા વિશેષેણ સ્નિગ્ધા વૃષ્યા મધૂલિકા||૯||

Adhikarana yavAdInAM guNAH (10) · Śloka 10

રૂક્ષઃ શીતો ગુરુઃસ્વાદુઃ સરો વિડ્વાતકૃદ્યવઃ| વૃષ્યઃ સ્થૈર્યકરો મૂત્રમેદઃપિત્તકફાઞ્જયેત્| પીનસશ્વાસકાસોરુસ્તમ્ભકણ્ઠત્વગામયાન્| ગુણૈર્ન્યૂનતરા જ્ઞેયા યવાદનુ યવાહ્વયાઃ| ઉષ્ણાઃ સરા વેણુયવાઃ કષાયા વાતપિત્તલાઃ||૧૦||

Adhikarana godhUmaguNAH (11) · Śloka 11

વૃષ્યઃ શીતો ગુરૂઃ સ્નિગ્ધો જીવનો વાતપિત્તહા| સન્ધાનકારિ મધુરો ગોધૂમઃ સ્થૈર્યકૃત્સરઃ| પથ્યા નન્દીસુખી શીતા કષાયા મધુરા લઘુઃ||૧૧||

Adhikarana (2) shimbidhAnyavargaH shimbIparicayasteShAM sAmAnyaguNAshca (12) · Śloka 12

શિમ્બિજા મુદ્ગમઙ્ગલ્યવનમુદ્ગમકુષ્ઠકાઃ| મસૂરકફલાઢક્યશ્ચણકાશ્ચ પૃથગ્વિધાઃ| કષાયસ્વાદુલઘવો વિબન્ધાધ્માનકારિણઃ| રૂક્ષા બદ્ધમલાઃ શીતા વિપાકે કટુકા હિતાઃ| પિત્તાસૃક્કફમેદસ્સુ સૂપાલેપાદિયોજનાત્||૧૨||

Adhikarana mudgaguNAH (13) · Śloka 13

સૂપ્યાનામુત્તમા મુદ્ગા લઘીયાંસોઽલ્પમારુતાઃ| હરિતાસ્તેષ્વપિવરા.....................||૧૩||

Adhikarana makuShThamasuraguNAH (14) · Śloka 14

........................ંઅકુષ્ઠાઃ ક્રિમિકારિણઃ| વર્ણ્યાઃ પરં પ્રલેપાદ્યૈર્મસૂરા ગ્રાહિણો ભૃશમ્||૧૪||

Adhikarana rAjamAShaguNAH (15) · Śloka 15

રાજમાષો ગુરુર્ભૂરિશકૃદ્રૂક્ષોઽતિવાતઃ||૧૫||

Adhikarana kulatthaguNAH (16) · Śloka 16

કષાયસ્વાદુરૂક્ષોષ્ણા કુલત્થા રક્તપિત્તલાઃ| પીનસાશ્વાસકાસાર્શોહિધ્માનાહકફાનિલાન્| ઘ્નન્તિ શુક્રાશ્મરીં શુક્રં દૃષ્ટિં શોફં તથોદરમ્| ગ્રાહિણો લઘવસ્તીક્ષ્ણા વિપાકેઽમ્લા વિદાહિનઃ||૧૬||

Adhikarana niShpAvaguNAH (17) · Śloka 17

નિષ્પાવસ્તુ સરો રૂક્ષઃ કષાયમધુરો ગુરુઃ| પાકેઽમ્લો વાતવિષ્ટમ્ભી સ્તન્યમૂત્રાસ્રપિત્તકૃત્| ઉષ્ણો વિદાહી દૃક્શુક્રકફશોફવિષાપહઃ||૧૭||

Adhikarana mAShaguNAH (18) · Śloka 18

માષઃ સ્નિગ્ધો બલશ્લેષ્મમલપિત્તકરઃ સરઃ| ગુરુષ્ણોઽનિલહા સ્વાદુઃ શુક્રવૃદ્ધિર્વિરેકકૃત્||૧૮||

Adhikarana kAkANDolAtmaguptayorguNAH (19) · Śloka 19

ફલાનિ ગુણવદ્વિદ્યાત્ કાકાણ્ડોલાત્મગુપ્તયોઃ||૧૯||

Adhikarana kuSAmrashimbiguNAH (20) · Śloka 20

કુશામ્રશિમ્બી મધુરા વાતાપિત્તહરા હિમા||૨૦||

Adhikarana anuktaSimbidhAnyAnAM sAmAnyaguNAH (21) · Śloka 21

મધુરાઃ શીતલા ગુર્વ્યો બલઘ્ન્યો રૂક્ષણાત્મિકાઃ| સ્નેહાઢ્યા બલિભિર્ભોજ્યા વિવિધાઃ શિમ્બિજાતયઃ||૨૧||

Adhikarana tilaguNAH (22) · Śloka 22

સ્નિગ્ધોષ્ણતિક્તકટુકઃ કષાયમધુરસ્તિલઃ| મેધ્યઃ કેશ્યો ગુરુર્વર્ણ્યઃ સ્પર્શશીતોઽનિલાપહઃ| અલ્પમૂત્રઃ કટુઃ પાકે મેધાગ્નિકફપિત્તકૃત્| કૃષ્ણઃ પ્રશસ્તસ્તમનુ શુક્લસ્તમનુ ચારુણઃ||૨૨||

Adhikarana atasIguNAH (23) · Śloka 23

સ્નિગ્ધોમા સ્વાદુતિક્તોષ્ણા કફપિત્તકરી ગુરુઃ| દૃક્છુક્રહૃત્કટુઃ પાકે.....................||૨૩||

Adhikarana kusumBabIjaguNAH (24) · Śloka 24

.......................તદ્વદ્બીજં કુસુમ્ભજમ્||૨૪||

Adhikarana mAShayavakayoravaratvaM shimbishUka- dhAnyorvarAvaratvam (25) · Śloka 25

માષોઽત્ર સર્વેષ્વવરો યવકઃ શૂકજેષુ ચ||૨૫||

Adhikarana navapurANAdidhAnyaguNAHsUpyasya laghutvAva (26) · Śloka 26

નવં ધાન્યમભિષ્યન્દિ સેક્યં કેદારજં ચ યત્| લઘુ વર્ષોષિતં દગ્ધભૂમિજં સ્થલસમ્ભમ્| શીઘ્રજન્મ તથા સૂપ્યં નિસ્તુષં યુક્તિભર્જિતમ્||૨૬||

Adhikarana (3) kRutAnnavargaH maNDapeyAdInAM yathApUrva lAghavam| (27) · Śloka 27

મણ્ડપેયાવિલેપીનામોદનસ્ય ચ લાઘવમ્| યથાપૂર્વ............................||૨૭||

Adhikarana maNDaguNAH (28) · Śloka 28

.................શિવસ્તત્ર મણ્ડો વાતાનુલોમનઃ| તૃઙ્ગાનિદોષશેષઘ્નઃ પાચનો ધાતુસામ્યકૃત્| સ્રોતોમાર્દવકૃત્સ્વેદી સન્ધુક્ષયતિ ચાનલમ્||૨૮||

Adhikarana peyAguNAH (29) · Śloka 29

ક્ષુત્તૃષ્ણાગ્લાનિદૌર્બલ્યકુક્ષિરોગજ્વરાપહા| મલાનુલોમિની પથ્યા પેયા દીપનપાચની||૨૯||

Adhikarana vilepIguNAH (30) · Śloka 30

વિલેપી ગ્રાહિણી હૃદ્યા તૃષ્ણાઘ્ની દીપની હિતા| વ્રણાક્ષિરોગસંશુદ્ધદુર્બલસ્નેહપાયિનામ્||૩૦||

Adhikarana odanasya gurulAghavam (31) · Śloka 31

સુધૌતઃ પ્રસ્રુતઃ સ્વિન્નસ્ત્યક્તોષ્મા ચૌદનો લઘુઃ| યશ્ચાગ્નેયૌષધક્વાથસાધિતો ભૃષ્ટતણ્ડુલઃ| વિપરીતો ગુરુઃ ક્ષીરમાંસાદ્યૈર્યશ્ચ સાધિતઃ||૩૧||

Adhikarana dravyakriyAdibhiH kRutAnnasya gurulAghavaM peyAdInAM guNAH (32) · Śloka 32

ઇતિ દ્રવ્યક્રિયાયોગમાનાદ્યૈઃ સર્વમાદિશેત્||૩૨||

Adhikarana mAMsaraguNAH (33) · Śloka 33

શુષ્યતાં વ્યાધિમુક્તાનાં શુદ્ધાનાં શુદ્ધિકાંક્ષિણામ્| કૃશક્ષામતોરસ્કક્ષીણધાત્વિન્દ્રિયૌજસામ્| દૃષ્ટિશ્રવણવહન્યાયુર્બલવર્ણસ્વરાર્થિનામ્| ભગ્નવિશ્લિષ્ટસંધીના વ્રણિનાં વાતરોગિણામ્| હૃદ્યઃ પથ્યંઃ પરં વૃષ્યો બૃંહણઃ પ્રીણનો રસઃ||૩૩||

Adhikarana maudgarasaguNAH (34) · Śloka 34

મૌદ્ગસ્તુ પથ્યઃ સંશુદ્ધવ્રણકણ્ઠાક્ષિરોગિણામ્||૩૪||

Adhikarana kaulattharasaguNAH (35) · Śloka 35

વાતાનુલોમી કૌલત્થો ગુલ્મતૂનિપ્રતૂનિજિત્||૩૫||

Adhikarana mAShasUpaguNAH (36) · Śloka 36

પ્રભૂતાભ્યન્તરમલો માષસૂપઃ પરં સ્મૃતઃ||૩૬||

Adhikarana khalakAmbalikaguNAH (37) · Śloka 37

ખલકામ્બલિકૌ હૃદ્યૌ ચ્છેદિનૌ સ્વૌષધાનુગૌ||૩૭||

Adhikarana rasayUShakhalAnAM lakShaNAni (38) · Śloka 38

પિશિતેન રસસ્તત્ર યૂષો ધાન્યૈઃ ખલઃ ફલૈઃ||૩૮||

Adhikarana kAmbalikalakShaNam (39) · Śloka 39

મૂલૈશ્ચ તિલકલ્કામ્લપ્રાયઃ કામ્બલિકઃ સ્મૃતઃ||૩૯||

Adhikarana mAMsarasAdInAM kRutAkRutalakShaNam (40) · Śloka 40

જ્ઞેયાઃ કૃતાકૃતાસ્તે તુ સ્નેહાદિયુતવર્જિતાઃ||૪૦||

Adhikarana dakalAvaNikalakShaNam (41) · Śloka 41

અલ્પમાંસાદયઃ સ્વચ્છા દકલાવણિકાઃ સ્મૃતાઃ||૪૧||

Adhikarana yUShAdInAmuttarottaraM gurutvam (42) · Śloka 42

વિદ્યાદ્યૂષે રસે સૂપે શાકે ચૈવોત્તરોત્તરમ્| ગૌરવં તનુસાન્દ્રામ્લસ્વાદુષ્વેષુ પૃથક્ તથા||૪૨||

Adhikarana tilapiNyAkavikRutyAdInAM guNAH (43) · Śloka 43

તિલપિણ્યાકવિકૃતિઃ શુષ્કશાકં વિરૂઢકમ્| ચાણ્ડાકીવટકં દૃગ્ઘ્નં દોષલં ગ્લપનં ગુરુ||૪૩||

Adhikarana parpaTakShAraparpaTayorguNAH (44) · Śloka 44

પર્પટા લઘવો રૂચ્યા લઘીયાન્ ક્ષારપર્પટઃ||૪૪||

Adhikarana rAgaShADavayoguNAH (45) · Śloka 45

હૃદ્યા વૃષ્યા રુચિકરા ગુરવો રાગષાડવાઃ| પ્રીણના ભ્રમતૃટ્ચ્છર્દિમદમૂર્ચ્છાશ્રમચ્છિદઃ||૪૫||

Adhikarana manthaguNAH rasAlAguNAH (47) · Śloka 47

તૃટ્ચ્છર્દિશ્રમનુન્મન્થઃ શીતઃ સદ્યોબલપ્રદઃ| પ્રમેહક્ષયકુષ્ઠાનિ ન ચ સ્યુર્મન્થપાયિનઃ||૪૬|| રસાલા બૃંહણી વૃષ્યા સ્નિગ્ધા બલ્યા રુચિપ્રદા||૪૭||

Adhikarana pAnakaguNAH (48) · Śloka 48

શ્રમક્ષુત્તૃટ્ક્લમહરં પાનકં પ્રીણનં ગુરુ| વિષ્ટમ્ભિ મૂત્રલં હૃદ્યં યથાદ્રવ્યગુણં ચ તત્||૪૮||

Adhikarana lAjAguNAH (49) · Śloka 49

લાજાસ્તૃટૂચ્છર્દ્યતીસારમેહમેદઃકફચ્છિદઃ| કાસપિત્તોપશમના દીપના લઘવો હિમાઃ||૪૯||

Adhikarana pRuthukaguNAH (50) · Śloka 50

પૃથુકા ગુરવો બલ્યાઃ કફવિષ્ટમ્ભકારિણઃ||૫૦||

Adhikarana dhAnAguNAH (51) · Śloka 51

ધાનાવિષ્ટમ્ભિની રુક્ષા તર્પણી લેખની ગુરુઃ||૫૧||

Adhikarana saktuprabhRutInAM guNAH (52) · Śloka 52

કણ્ઠનેત્રામયક્ષુત્તૃટ્શ્રમછર્દિવ્રણાપહાઃ| સક્તવો લઘવઃ પાનાત્ સદ્ય એવ બલપ્રદાઃ| નિચયાત્ કઠિના ગુર્વી પ્રોક્તા પિણ્ડી મૃદુર્લઘુઃ| સક્તૂનામ્ દ્રવતાયોગાલ્લઘીયસ્યવલેહિકા| શષ્કુલીમોદકાદીનાં વ્યાખ્યાતૈવં ચ કલ્પના||૫૨||

Adhikarana saktubhakShaNe niyamAH (53) · Śloka 53

નોદકાન્તરિતાન્ન દ્વિર્ન નિશાયાં ન કેવલાન્| ન ભુક્ત્વા ન દ્વિજૈશ્છિત્વા સક્તૂનધ્યન્ન વા બહુન્||૫૩||

Adhikarana karkandhubadarAdi saktuguNAH (54) · Śloka 54

કર્કન્ધુબદરાદીનાં શ્રમતૃષ્ણાક્લમચ્છિદઃ| સક્તબોઽમ્લરસા હૃઘા યથાદ્રવ્યગુણાશ્ચ તે||૫૪||

Adhikarana piNyAkaguNAH (55) · Śloka 55

પિણ્યાકો ગ્લપનો રૂક્ષો વિષ્ટમ્ભી દૃષ્ટિદૂષણઃ||૫૫||

Adhikarana veSavAraguNAH (56) · Śloka 56

વેશવારો ગુરુઃ સ્નિગ્ધો બલોપચયવર્ધનઃ||૫૬||

Adhikarana mudgAdijAnAM veSavArANAM guNAH (57) · Śloka 57

મુદ્ગાજિજાસ્તુ ગુરવો યથાદ્રવ્યગુણાનુગાઃ||૫૭||

Adhikarana kukUlAdipakvAnAmapUpAnAM yathottaraM laGutvamGAryAdInAM yathottaraM gurutvam (58) · Śloka 58

કુકૂલકર્પરભ્રાષ્ટકન્દ્વઙ્ગારવિપાચિતાન્| એકયોનીન્ સઘૂન્વિદ્યાદપૂપાનુત્તરોત્તરમ્| ઘારી કેડરિકાદ્યાશ્ચ ગુરવશ્ચ યથોત્તરમ્||૫૮||

Adhikarana (4) mAMsavargaH mRugavargaH (59) · Śloka 59

હરિણૈણકુરઙ્ગર્શ્યગોકર્ણમૃગમાતૃકાઃ| કાલપુચ્છકચારુષ્કવરપોતશશોરણાઃ| શ્વદંષ્ટ્રામશરભકોહકારકશમ્ભરાઃ| કરાલકૃતમાલૌ ચ પૃષતશ્ચ મૃગાઃ સ્મૃતાઃ||૫૯||

Adhikarana viShkiravargaH (60) · Śloka 60

લાવવાતીકવર્તીરરક્તવર્ત્મકકક્કુભાઃ| કપિઞ્જલોપચક્રાખ્યાચકોરરુરુબાહવઃ| વર્તકો વર્તિકા ચેતિ તિત્તિરિઃ ક્રકરઃ શિખી| તામ્રચૂડાખ્યવરકગોનર્દગિરિવર્તિકાઃ| તથા શારપદેન્દ્રાહ્વવારટાશ્ચેતિ વિષ્કિરાઃ||૬૦||

Adhikarana pratudavargaH (61) · Śloka 61

શતપત્રો ભૃઙ્ગરાજઃ કોયષ્ટી જીવજીવકઃ| ખઞ્જરીટકહારીતદુર્નામારિકૃશાગ્રહાઃ| લટ્વા લડૂષો વટહા ગોક્ષ્વેલો ડિણ્ડિમાણવઃ| જટી દુન્દુભિપાર્કારલોહપૃષ્ઠકુલિઙ્ગકાઃ| શારિકાશુકશાર્ઙ્ગાચિરીટીકકુયષ્ટિકાઃ| મઞ્જરીયકદાત્યૂહગોધાપુત્રપ્રિયાત્મજાઃ| કલવિઙ્કઃ પરભૃતઃ કપોતોઽઙ્ગારચૂડકઃ| પારાવતઃ પાણવિક ઇત્યુક્તાઃ પ્રતુદા દ્વિજાઃ||૬૧||

Adhikarana bileSayavargaH (62) · Śloka 62

શ્વેતઃ શ્યામશ્ચિત્રપૃષ્ઠઃ કાલકઃ કાકુલી મૃગઃ| ભેકચિલ્લટકૂચીકા ગોધાશલ્યકશાણ્ડકાઃ| વૃષાહિકદલીશ્વાવિન્નકુલાદ્યા બિલેશયાઃ||૬૨||

Adhikarana prasahavargaH (63) · Śloka 63

ગોખરાશ્વતરોષ્ટ્રાશ્વદ્વીપિસિંહર્ક્ષવાનરાઃ| માર્જારમૂષિકવ્યાઘ્રવૃકબભ્રુતરક્ષવઃ| લોપાકજમ્બુકશ્યેનચાષોલૂકશ્વવાયસાઃ| શશઘ્નીભાસકુરરગૃધ્રવેશ્યકુલિઙ્ગકાઃ| ધૂમિકા મધુહા ચેતિ પ્રસહામૃગપક્ષિણઃ||૬૩||

Adhikarana mahAmRugAH (64) · Śloka 64

મહિષન્યઙ્કુરોહીતવરાહરુરુવારણાઃ| સુમરશ્ચમરઃ ખડ્ગો ગવયશ્ચ મહામૃગાઃ||૬૪||

Adhikarana jalacArivargaH (65) · Śloka 65

હંસસારસકાદમ્બબકકારણ્ડવપ્લવાઃ| મૃણાલકણ્ઠચક્રાહ્વબલાકા રક્તશીર્ષકાઃ| ઉત્ક્રોશપુણ્ડરીકાક્ષશરારીમણિતુણ્ડકાઃ| કાકતુણ્ડઘનારાવમદ્ગુક્રૌઞ્ચામ્બુકુક્કુટાઃ| નંદ્યાસ્યમલ્લિકાદ્યાશ્ચ પક્ષિણો જલચારિણઃ||૬૫||

Adhikarana matsyavargaH (66) · Śloka 66

મત્સ્યારોહિતપાઠીનકૂર્મકુમ્ભીરકર્કટાઃ| શુક્તિશઙ્હ્ખોદ્રુશમ્બૂકશફરીવર્ત્મિચન્દ્રિકાઃ| બોલૂકીનક્રમકરશિશુમારતિમિઙ્ગલાઃ| રાજી ચિલિચિમાદ્યાશ્ચ માંસમિત્યાહુરષ્ટધા||૬૬||

Adhikarana ajAvyoH yojyanishcayaH (67) · Śloka 67

યોનિષ્વજાવી વ્યામિશ્રગોચરત્વાદનિશ્ચિતે||૬૭||

Adhikarana mAMsasya traividhyAdi (68) · Śloka 68

અદ્યાન્ત્યા જાઙ્હ્ગલાનૂપા મધ્યૌ સાધારણૌ સ્મૃતૌ| વિકીર્યાદિક્રિયાયોગૈર્ભક્ષણાદ્વિષ્કિરાદયઃ||૬૮||

Adhikarana jA~ggalamAMsaguNAH (69) · Śloka 69

તત્ર બદ્ધમલા રુચ્યા માંસાનામુત્તમા હિમાઃ| કષાયસ્વાદુવિશદા લઘવો જાઙ્ગલા હિતાઃ| પિત્તોત્તરે વાતમધ્યે સન્નિપાતે કફાનુગે||૬૯||

Adhikarana hariNaiNayorvarNAH guNASca (70) · Śloka 70

તામ્રોઽત્ર હરિણઃ કૃષ્ણસ્ત્વેણો હૃદ્યસ્ત્રિદોષજિત્| લઘીયાન્ ષડ્રસશ્ચાસૌ............................||૭૦||

Adhikarana shashaguNAH (71) · Śloka 71

........................ગ્રાહિ રૂક્ષો હિમઃ શશઃ| કટુપાકોઽગ્નિકૃત્ પથ્યઃ સન્નિપાતેઽનિલાવરે||૭૧||

Adhikarana lAvakapi~jjalayorguNAH (72) · Śloka 72

તદ્વલ્લવોઽપ્યરૂક્ષસ્તુ કિઞ્ચિદ્રૂક્ષઃ કપિઞ્જલઃ||૭૨||

Adhikarana vanyapArAvatakapotayorguNAH (73) · Śloka 73

પારાવતાઃ કપોતાશ્ચ તદ્વદ્વન્યાઃ સુપૂજિતાઃ||૭૩||

Adhikarana vartakAdInAM sAmAnyaguNAH (74) · Śloka 74

ઈષદુષ્ણગુરુસ્નિગ્ધા બૃંહણા વર્તકાદયઃ||૭૪||

Adhikarana tittiriguNAH (75) · Śloka 75

તિત્તિરિસ્તેષ્વપિ વરો મેધાગ્નિબલશુક્રકૃ ગ્રાહી વર્ણ્યોઽનિલોક્તસન્નિપાતહરઃ પરમ્| ધન્વાનૂપવિચારિત્વાત્ સ્નિગ્ધોષ્ણાગુરૂબૃંહણઃ||૭૫||

Adhikarana mayUraguNAH (76) · Śloka 76

નાતિપથ્યઃ શિખી પથ્યઃ શ્રોત્રસ્વરવયોદૃશામ્||૭૬||

Adhikarana kukkuTaguNAH (77) · Śloka 77

તદ્વચ્ચ કુક્કુટો વૃષ્યો ગ્રામ્યસ્તુ શ્લેષ્મલો ગુરુઃ||૭૭||

Adhikarana krakaropacakrakaguNAH (78) · Śloka 78

મેધાનલકરા હૃદ્યાઃ ક્રકરાઃ સોપચક્રકાઃ||૭૮||

Adhikarana kANakapotaguNAH (79) · Śloka 79

ગુરુઃ સલવણઃ કાણકપોતઃ સર્વદોષકૃત્||૭૯||

Adhikarana bileSayAdivargANAM yathottaraM gurutvAdisAmAnyaguNASca (80) · Śloka 80

ગુરૂષ્ણસ્નિગ્ધમધુરા વર્ગાશ્ચાતો યથોત્તરમ્| મૂત્રશુક્રકૃતો બલ્યા વાતઘ્નાઃ કફપિત્તલાઃ||૮૦||

Adhikarana mahAmRugaguNAH (81) · Śloka 81

શીતામહામૃગાસ્તેષુ.................................||૮૧||

Adhikarana prasahaguNAH (82) · Śloka 82

.................................ક્રવ્યાદાઃ પ્રસહાઃ પુનઃ| ચક્ષુષ્યાઃ સૃષ્ટવિણ્મૂત્રમાંસલાઃ કટુપાકિનઃ| જીર્ણાર્શોગ્રહણીદોષશોષાર્તાનાં પરં હિતાઃ||૮૨||

Adhikarana godhAmUShakaguNAH (83) · Śloka 83

ગોધા નિયચ્છતિ વિષં મૂષિકઃ શુક્રકરઃ||૮૩||

Adhikarana gomAMsaguNAH (84) · Śloka 84

શુષ્કકાસશ્રમાત્યાગ્નિવિષમજ્વરપીનસાન્| કાર્શ્યકેવલવાતંશ્ચ ગોમાંસં સન્નિયશ્ચતિ||૮૪||

Adhikarana caTakaguNAH (85) · Śloka 85

ચટકાઃ શ્લેષ્મલાઃ સ્નિગ્ધા વાતઘ્નાઃ શુક્રલાઃ પરમ્||૮૫||

Adhikarana mahiShaguNAH (86) · Śloka 86

ગુરુષ્ણો મહિષઃ સ્નિગ્ધઃ સ્વપ્નદાર્ઢ્યબૃહત્વકૃત્||૮૬||

Adhikarana varAhaguNAH (87) · Śloka 87

તદ્વદ્વરાહઃ શ્રમાહ રુચિશુક્રબલપ્રદઃ||૮૭||

Adhikarana haMsaguNAH (88) · Śloka 88

હંસઃ સ્વરકરઃ પિત્તરક્તજિન્મેદુરો હિમઃ||૮૮||

Adhikarana matsyasAmAnyaguNAH (89) · Śloka 89

કફપિત્તકરા મત્સ્યાઃ પરં પવનનાશનાઃ||૮૯||

Adhikarana rohitamatsyacilicimayorguNAH (90) · Śloka 90

પ્રતિસ્રોતોવિચારિત્વાદાકાશપ્લવનેન ચ| નિત્યં શૈવાલભક્ષત્વાદ્દિવાસ્વપ્નવિવર્જનાત્| રોહિતઃ પ્રવરસ્તેષાં પરં ચિલિચિમોઽવરઃ| અગોચરવિચારિત્વાત્ સર્વદોષકરો હિ સઃ||૯૦||

Adhikarana kulIraguNAH (91) · Śloka 91

કુલીરઃ પરમં વૃષ્યો બૃંહણઃ પ્રીણનો ગુરુઃ||૯૧||

Adhikarana AjamAMsaguNAH (92) · Śloka 92

નાતિશીતગુરુસ્નિગ્ધં માસંમાજમદોષલમ્| શરીરધાતુસામાન્યાદનભિષ્યન્દિ બૃહણમ્||૯૨||

Adhikarana AvikamAMsaguNAH (93) · Śloka 93

વિપરીતમતો જ્ઞેયમાવિકં બૃંહણં તુ તત્||૯૩||

Adhikarana tyAjyaM mAMsam (94) · Śloka 94

અતિમેદ્યં ત્યજેન્માંસં હતં વ્યાધિવિષોધકૈઃ| સ્વયં મૃતં ધૂમપૂર્ણમગોચરભૃતં કૃશમ્||૯૪||

Adhikarana praSastaM mAMsam (95) · Śloka 95

સદ્યોહતં વયસ્થં ચ શુદ્ધં સુરભિ શસ્યતે||૯૫||

Adhikarana svasvavargeShveNAdInAM varatvam (96) · Śloka 96

એણઃ કુરઙ્ગો હરિણઃ શશો લાવઃ કપિઞ્જલઃ| તિત્તિરિઃ ક્રકરો ગોધા શ્વાવિડ્ગૃધ્રો મૃગાધિપઃ| તથૈવ શારિકા ન્યઙ્કુર્હંસૌ રોહિતકચ્છપૌ| વર્ત્મી ચાગ્ર્યાઃ સ્વવર્ગેષુ.......................||૯૬||

Adhikarana vareShu pravarAH (97) · Śloka 97

................................પ્રવરાસ્તેષ્વપિ સ્મૃતાઃ| લાવૈણગોધાઃ સિંહશ્ચ..................................||૯૭||

Adhikarana svasvavargeShu ninditAH (98) · Śloka 98

.......................................... નિન્દિતૌ ગૌઃ સદર્દુરઃ| ઋશ્યઃ કાણકપોતશ્ચ શોષમુક્તં યથાયથમ્||૯૮||

Adhikarana aNDAnAM gurutvaM, bAlavRuddhayormAMsaguNAHmAMsAnAM gurulAghavam (99) · Śloka 99

ગુરુણ્યણ્ડાનિ બાલાનાં કષાયમધુરં પલમ્| વૃદ્ધાનામ્ સ્નાયુભૂયિષ્ઠમબલ્યં ગુરુદોષલમ્| પુંસ્ત્રિયોઃ પૂર્વપશ્ચાર્ધે ગુરુણી ગર્ભિણી ગુરુહ્| લઘુર્યોષિચ્ચતુષ્પાસ્તુ વિહઙ્ગેષુ પુનઃ પુમાન્| શિરઃસ્કન્ધાદીનાં યથાપૂર્વં ગૌરવમ્ શિરસ્કન્ધોરુપૃષ્ઠસ્ય કટ્યાઃ સક્થ્નોશ્ચ ગૌરવમ્| તથાઽઽમપક્વાશયયોર્યથાપૂર્વં વિનિર્દેશેત્| શોણિતાદીનાં યથોત્તરં ગૌરવમ્ શોણિતપ્રભૃતીનાઞ્ચ ધાતૂનામુત્તરોત્તરમ્| માંસાદ્ ગરીયો વૃષણમેઢ્રવૃક્કયકૃદ્ગુદમ્||૯૯||

Adhikarana (5)shAkavargaH pAThAdishAkasAmAnyaguNAH (100) · Śloka 100

શાકં પાઠા શટી શ્રૂષા સુનિષણ્ડ સતીનજં| ત્રિદોષઘ્નં લઘુ ગ્રાહિ સરાજક્ષવવાસ્તુકમ્||૧૦૦||

Adhikarana suniShaNNakaguNAH (101) · Śloka 101

સુનિષણ્ણોઽગ્નિકૃદ્વૃષ્યસ્તેષુ...........................||૧૦૧||

Adhikarana rAjakShavavAstukaguNAH (102) · Śloka 102

...................રાજક્ષવઃ પરમ્| ગ્રહણ્યર્શોવિકારઘ્નઃ વર્ચ્ચોભેદી તુ વાસ્તુકઃ||૧૦૨||

Adhikarana kAkamAcIguNAH (103) · Śloka 103

હન્તિ દોષત્રયં કુષ્ઠં વૃષ્યા સોષ્ણા રસાયની| કાકમાચી સરા સવર્યા......................||૧૦૩||

Adhikarana cA~ggerIguNAH (104) · Śloka 104

.......................ચાઙ્ગેર્યમ્લાઽગ્નિદીપની| ગ્રહણ્યર્શોઽનિલશ્લેષ્મહિતોષ્ણા ગ્રાહિણી લઘુઃ||૧૦૪||

Adhikarana paTolAdInAM sAmAnyaguNAH (105) · Śloka 105

પટોલસપ્તલારિષ્ટશાર્ઙ્ગેષ્ટાવલ્ગુજામૃતાઃ| વેત્રાગ્રબૃહતીવાસાકુન્તલીતિલપર્ણિકાઃ| મણ્ડૂકપર્ણીકર્ક્કોટકારવેલ્લકપર્પટાઃ| નાડીકલાયગોજિહ્વા વાર્ત્તાકં વનતિક્તકમ્| કરીરં કૂલકં નન્દી કુવેલા શકુલાદની| કઠિલ્લં કેમ્બુકં શીતં સકોશાતકકર્ક્કશમ્| તિક્તં પાકે કટુ ગ્રાહિ વાતલં કફપિત્તજિત્||૧૦૫||

Adhikarana paTolaguNAH (106) · Śloka 106

હૃદ્યં પટોલં ક્રિમિનુત્સ્વાદુપાકં રુચિપ્રદમ્||૧૦૬||

Adhikarana bRuhatIdvayaguNAH (107) · Śloka 107

પિત્તલં દીપનં ભેદિ વાતઘ્નં બૃહતીદ્વયમ્||૧૦૭||

Adhikarana vRuShaguNAH (108) · Śloka 108

વૃષં તુ વમિકાસઘ્નં રક્તપિત્તહરં પરમ્||૧૦૮||

Adhikarana kAravellaguNAH (109) · Śloka 109

કારવેલ્લં સકટુકં દીપનં કફપિત્તજિત્||૧૦૯||

Adhikarana vArtAkaguNAH (110) · Śloka 110

વાર્તાકં કટુતિક્તોષ્ણં મધુરં કફવાતજિત્| સક્ષારમગ્નિજનનં હૃદ્યં રુચ્યમપિત્તલમ્||૧૧૦||

Adhikarana karIraguNAH (111) · Śloka 111

કરીરમાધ્માનકરં કષાયં સ્વાદુતિક્તકં||૧૧૧||

Adhikarana koSAtakAvalgujaguNAH (112) · Śloka 112

કોશાતકાવલ્ગુજકૌ ભેદિનાવગ્નિદીપનૌ||૧૧૨||

Adhikarana SyAmAdInAM sAmAnyaguNAH (113) · Śloka 113

શ્યામાશાલ્મતિકાશ્મર્યભઞ્જીકર્ણકયૂથિકાઃ| વૃક્ષાદિનીક્ષીરવૃક્ષબિમ્બીતનિકવૃક્ષકાઃ| લોધ્રઃ શણઃ કચ્છુદારઃ સશેલુર્વૃષમુષ્ટિકા| ભલ્લાતકઃ કોવિદારઃ કમલોત્પલકિંશકુમ્| પટોલાદિગુણં સ્વાદુ કષાયં પિત્તજિત્ પરમ્||૧૧૩||

Adhikarana Ba~jjIguNAH (114) · Śloka 114

બદ્ધમૂત્રા સરા ભઞ્જી............................||૧૧૪||

Adhikarana SatAvarya~gkuraguNAH (115) · Śloka 115

............................કરીરં સ્યાદભીરુજમ્| સતિક્તં લઘુ ચક્ષુષ્યં વૃષ્યં દોષત્રયપ્રણુત્||૧૧૫||

Adhikarana taNDulIyaguNAH (116) · Śloka 116

તણ્ડુલીયો હિમો રૂક્ષઃ સ્વાદુપાકરસો લઘુઃ| મદપિત્તવિષાસ્રઘ્નો ....................................||૧૧૬||

Adhikarana mu~jjAtaguNAH (117) · Śloka 117

................ંઉઞ્જાતં વાતપિત્તજિત્| સ્નિગ્ધં શીતં ગુરુ સ્વાદુ બૃંહણં શુક્રકૃત્ પરમ્||૧૧૭||

Adhikarana pAlakyAguNAH (118) · Śloka 118

પાલક્યા પિચ્છિલા ગુર્વી શ્લેષ્મલા ભેદિની હિમાઃ||૧૧૮||

Adhikarana upodikAcu~jcuguNAH (119) · Śloka 119

મદઘ્ન્યુપોદકા ચુઞ્ચુર્ગ્રાહી તૌ પૂર્વવત્તથા||૧૧૯||

Adhikarana vidArIguNAH (120) · Śloka 120

વિદારી વાતપિત્તઘ્ની મૂત્રલા સ્વાદુ શીતલા| જીવની બૃંહણી કણ્ઠ્યા ગુર્વી વૃષ્યા રસાયની||૧૨૦||

Adhikarana jIvantIguNAH (121) · Śloka 121

ચક્ષુષ્યા સર્વદોષઘ્ની જીવન્તી મધુરા હિમા| શાકાનાં પ્રવરા ન્યૂના દ્વિતીયા કિઞ્ચિદેવ તુ||૧૨૧||

Adhikarana bhaNDyAditrayaguNAH (122) · Śloka 122

વાતપિત્તહરા ભણ્ડી પર્વણી પર્વપુષ્પિકા||૧૨૨||

Adhikarana kUShmANDAdInAM sAmAnyaguNAH (123) · Śloka 123

કૂષ્માણ્ડતુમ્બકાલિઙ્ગકર્કારૂર્વારુતિણ્ડિશમ્| તથા ત્રપુસચીનાકચિર્ભિટં કફવાતકૃત્| ભેદી વિષ્ટમ્ભ્યભિષ્યન્દિ સ્વાદુપાકરસં ગુરુ||૧૨૩||

Adhikarana kUShmANDaguNAH (124) · Śloka 124

વલ્લીફલાનાં પ્રવરં કૂષ્માણ્ડં વાતપિતાજિત્| બસ્તિશુદ્ધિકરં વૃષ્યં............................||૧૨૪||

Adhikarana trapusaguNAH (125) · Śloka 125

..................ત્રપુસં ત્વતિમૂત્રલમ્||૧૨૫||

Adhikarana tumbaguNAH (126) · Śloka 126

તુમ્બં રૂક્ષતરં ગ્રાહિ......................||૧૨૬||

Adhikarana avasthABedena kAli~ggAdiguNAH (127) · Śloka 127

.........................કાલિઙ્ગોર્વારુચિર્ભિટમ્| બાલં પિત્તહરં શીતં વિદ્યાત્ પક્વમથોઽન્યથા| શીર્ણવૃન્તં તુ સક્ષારં પિત્તલં કફવાતજિત્| રોચનં દીપનં હૃદ્યમષ્ઠીલાનાહનુલ્લઘુ||૧૨૭||

Adhikarana mRuNAlAdiguNAH (128) · Śloka 128

મૃણાલબિસશાલૂકશ્રૃઙ્ગાટકકશેરુકાઃ| નન્દીમાષકકેલૂટક્રૌઞ્ચાદનકલોડ્યકમ્| સતરૂઢં કદમ્બં ચ રૂક્ષં ગ્રાહિ હિમં ગુરુ||૧૨૮||

Adhikarana kalambAdiguNAH (129) · Śloka 129

કલમ્બુનાલિકામાષકઠિઞ્જરકુતુમ્બકમ્| ચિલ્લીલટ્વાકનિષ્પાવકુરૂટકગવેધુકાઃ| યાતુકા સાલકલ્યાણી શ્રીપર્ણી પીલુપર્ણિકા| કુમારી જીવલોણીકા યવશાકસુવર્ચલાઃ| કુષ્માણ્ડનીલિની સ્વર્ચા વૃકધૂમકલક્ષ્મણા| આલૂપાનિ ચ સર્વાણિ તથા સૂપ્યાનિ રાલકઃ| જીવન્તિકઞ્ચુઞ્ચુપર્ણીપ્રપુન્નાટકુબેરકમ્| સ્વાદુ રૂક્ષં સલવણં વાતશ્લેષ્મકરં ગુરુ| શીતલં સૃષ્ટવિણ્મૂત્રં પ્રાયો વિષ્ટભ્ય જીર્યતિ| સ્વિન્નં નિષ્પીડિતરસં સ્નેહાઢ્યં નાતિદોષલમ્||૧૨૯||

Adhikarana cillIguNAH (130) · Śloka 130

લઘુપત્રા તુ યા ચિલ્લી સા વાસ્તુકસમા મતા||૧૩૦||

Adhikarana takkArIvaraNayorguNAH (131) · Śloka 131

તક્કારીવરણં સ્વાદુ સતિક્તં કફવાતજિત્||૧૩૧||

Adhikarana varShABUkAlaSAkAnAM guNAH (132) · Śloka 132

વર્ષાભ્વૌ કાલશાકં ચ સક્ષારં કટુ તિક્તકમ્| દીપનં ભેદનં હન્તિ ગરશોફકફાનિલાન્||૧૩૨||

Adhikarana ciribilvA~gkuraguNAH (133) · Śloka 133

દીપનાઃ કફવાતઘ્નાશ્ચિરિબિલ્વાઙ્કુરાઃ સરાઃ||૧૩૩||

Adhikarana urUbUkalA~ggalyorguNAH (134) · Śloka 134

લઘુરુષ્ણા સરા તિક્તા સોરુબૂકા ચ લાઙ્ગલી||૧૩૪||

Adhikarana tilavetasayorguNAH (135) · Śloka 135

વાતલૌ કટુતિક્તામ્લૌ ભેદિનૌ તિલવેતસૌ||૧૩૫||

Adhikarana pa~jcA~ggulaguNAH (136) · Śloka 136

તદ્વત્પઞ્ચાઙ્ગુલો...................||૧૩૬||

Adhikarana vaMSakarIraguNAH (137) · Śloka 137

.............વંશકરીરાસ્તુ વિદાહિનઃ| વાતપિત્તકરા રૂક્ષાઃ કટુપાકાઃ કફાપહાઃ||૧૩૭||

Adhikarana bilvAdi SAkatrayaguNAH (138) · Śloka 138

બિલ્વરાસ્નાબલાશાકં વાતઘ્નમતિસારજિત્||૧૩૮||

Adhikarana vatsAdanyAdiguNAH (139) · Śloka 139

વાયું વત્સાદની હન્યાત્ કફં ગણ્ડીરચિત્રકૌ||૧૩૯||

Adhikarana pattUraguNAH (140) · Śloka 140

પત્તૂરો દીપનસ્તિક્તઃ પ્લીહાર્શઃકફવાતજિત્||૧૪૦||

Adhikarana kAsamardaguNAH (141) · Śloka 141

ક્રિમિકાસકફોત્ક્લેદાન્કાસમર્દો જયેત્સરઃ||૧૪૧||

Adhikarana kausumBaSAkaguNAH (142) · Śloka 142

રૂક્ષોષ્ણમમ્લં કૌસુમ્ભં ગુરુ પિત્તકરં સરમ્||૧૪૨||

Adhikarana sArShapashAkaguNAH (143) · Śloka 143

સક્ષારં મધુરં સ્નિગ્ધમુષ્ણં ગુરુ ચ સાર્ષપમ્| શાકાનામવરં બદ્ધવિણ્મૂત્રં સર્વદોષકૃત્||૧૪૩||

Adhikarana avasthAdiBedena mUlakaguNAH (144) · Śloka 144

યદ્બાલમવ્યક્તરસં કિઞ્ચિત્ક્ષારં સતિક્તકમ્| તન્મૂલકં દોષહરં લઘુ સોષ્ણં નિયચ્છતિ| ગુલ્મકાસક્ષયશ્વાસવ્રણનેત્રગલામયાન્| સ્વરાગ્નિસાદોદાવર્તપીનસાંશ્ચ મહત્પુનઃ| ગુરૂષ્ણકટુકં સ્વાદુ વિપાકં સર્વદોષકૃત્| ગુર્વભિષ્યન્દિ ચ સ્નિગ્ધસિદ્ધં તદપિ વાતજિત્| વાતશ્લેષ્મહરં શુષ્કં સર્વમામં તુ દોષલમ્||૧૪૪||

Adhikarana piNDAlukaguNAH (145) · Śloka 145

કટૂષ્ણો વાતકફહા પિણ્ડાલુઃ પિત્તવર્ધનઃ||૧૪૫||

Adhikarana kuTherAdiguNAH (haritavargaH) (146) · Śloka 146

કુઠેરશિગ્રુસુરસસુમુખાસુરિભૂસ્તૃણાઃ| ધાન્યતુમ્બુરુશૈલેયયવાની શૃઙ્ગિવેરકાઃ| પર્ણાસો ગૃઞ્જનોઽજાજી જીરકં ગજપિપ્પલી| ફણિર્જાર્જકજમ્બીરખરાહ્વાકાલમાલિકાઃ| દીપ્યકઃ ક્ષવકદ્વીપિબસ્તગન્ધાદિ બદ્ધવિટ્| રસે પાકે ચ કટુકં દોષોત્ક્લેશકરં લઘુ| વિદાહિ રૂક્ષતીક્ષ્ણોષ્ણં દૃક્શુક્રક્રિમિનાશનમ્| વર્ગો હરિતકાખ્યોઽયમુપદંશેષુ યુજ્યતે| વાસનો વ્યઞ્જનાનાં ચ હૃદ્યો દીપનરોચનઃ||૧૪૬||

Adhikarana surasasumuKadhAnakAnAM guNAH (147) · Śloka 147

હિધ્માકાસવિષશ્વાસપાર્શ્વરુક્પૂતિગન્ધહા| સુરસઃ સુમુખઃ શોફગન્ધહા ધાનકા પુનઃ| કષાયતિક્તમધુરા મૂત્રલા ન ચ પિત્તકૃત્||૧૪૭||

Adhikarana KarAhvacitrakayorguNAH (148) · Śloka 148

ખરાહ્વા બસ્તિશૂલઘ્ની ચિત્રકો દીપનઃ પરમ્||૧૪૮||

Adhikarana lashunaguNAH (149) · Śloka 149

પત્રે સક્ષારમધુરો મધ્યે મધુરપિચ્છિલઃ| તીક્ષ્ણોષ્ણો લશુનઃ કન્દે કટુપાકરસઃ સરઃ| હૃદ્યઃ કેશ્યઃ ગુરુર્બૃષ્યઃ સ્નિગ્ધો રોચનદીપનઃ| ભગ્નસન્ધાનકૃદ્ બલ્યો રક્તપિત્તપ્રદૂષણઃ| કિલાસકુષ્ઠગુલ્માર્શીમેહક્રિમિકફાનિલાન્| સહિધ્માપીનસશ્વાસકાસાન્ હન્તિ રસાયનમ્||૧૪૯||

Adhikarana palANDuguNAH (150) · Śloka 150

પલાણ્ડુસ્તદ્ગુણૈર્ન્યૂનો વિપાકે મધુરસ્તુ સઃ| કફં કરોતિ નો પિત્તં કેવલાનિલનાશનઃ||૧૫૦||

Adhikarana sUraNabhUkandayorguNAH (151) · Śloka 151

દીપનઃ સૂરણો રૂચ્યઃ કફઘ્નો વિશદો લઘુઃ| વિશેષાદર્શસાં પથ્યો ભૂકન્દસ્ત્વતિદોષલઃ||૧૫૧||

Adhikarana shAkAnAM patrapuShpAdikrameNa yathottaraM gurutvam (152) · Śloka 152

પત્રે પુષ્પે ફલે નાલે કન્દે ચ ગુરુતા ક્રમાત્||૧૫૨||

Adhikarana varAvaraSAkam (153) · Śloka 153

વરા શાકેષુ જીવન્તી સાર્ષપાસ્ત્વવરાઃ પરમ્||૧૫૩||

Adhikarana (6) PalavargaH drAkShAguNAH (154) · Śloka 154

દ્રાક્ષા ફલોત્તમા વૃષ્યા ચક્ષુષ્યા સૃષ્ટમૂત્રવિટ્| સ્વાદુ પાકરસા સ્નિગ્ધા સકષાયા હિમા ગુરુઃ| નિહન્ત્યનિલપિત્તાસ્રતિક્તાસ્યત્વમદાત્યયાન્| તૃષ્ણાકાસજ્વરશ્વાસસ્વરભેદક્ષતક્ષયાન્||૧૫૪||

Adhikarana dADimaguNAH (155) · Śloka 155

ઉદ્રિક્તપિત્તાઞ્જયતિ ત્રિદોષાન્ સ્વાદુ દાડિમમ્| પિત્તાવિરોધિ નાત્યુષ્ણમમ્લં વાતકફાપહમ્| સર્વં હૃદ્યં લઘુઃ સ્નિગ્ધં ગ્રાહિ રોચનદીપનમ્||૧૫૫||

Adhikarana kadalyAdiphalAnAM sAmAnyaguNAH (156) · Śloka 156

મોચખર્જૂરપનસનાલિકેરપરુષકમ્| આમ્રાતતાલકાશ્મર્યરાજાદનમધૂકજમ્| સૌવીરબદરાઙ્કોલફલ્ગુશ્લેષ્માતકોદ્ભવમ્| વાતામાભિષુકાક્ષોડમુકૂલકનિકોચકમ્| ઉરુમાણં પ્રિયાલં ચ બૃંહણં ગુરુશીતલમ્| દાહક્ષતક્ષયહરં રક્તપિત્તપ્રસાદનમ્| સ્વાદુ પાકરસં સ્નિગ્ધં વિષ્ટમ્ભિ કફશુક્રકૃત્||૧૫૬||

Adhikarana nAlikeraguNAH,kadalIPalaguNAH,rAjAdanaPalaguNAH (157) · Śloka 157

નાલિકેરં ગુરુ સ્નિગ્ધં પિત્તઘ્નં સ્વાદુ શીતલમ્| બલમાંસકરં હૃદ્યં બૃંહણં બસ્તિશોધનમ્| મોચં સ્વાદુરસં પ્રોક્તં કષાયં નાતિશીતલમ્| રક્તપિત્તહરં વૃષ્યં રુચ્યં શ્લેષ્મકરં ગુરુ| સ્નિગ્ધં સ્વાદુ કષાયં ચ રાજાદનફલં ગુરુ||૧૫૭||

Adhikarana tAlaPalakASmarIPalaguNAH (158) · Śloka 158

ફલં તુ પિત્તલં તાલં સરં કાશ્મર્યજં હિમમ્| શકૃન્મૂત્રવિબન્ધઘ્નં કેશ્યં મેધ્યં રસાયનમ્||૧૫૮||

Adhikarana madhUrakabadaraPalayorguNAH (159) · Śloka 159

મધૂકજમહૃદ્યં તુ બદરં સરણાત્મકમ્||૧૫૯||

Adhikarana vAtAmAdiguNAH (160) · Śloka 160

વાતામાદ્યુષ્ણવીર્યં તુ કફપિત્તકરં સરમ્||૧૬૦||

Adhikarana priyAlaguNAH (161) · Śloka 161

પરં વાતહરં સ્નિગ્ધમનુષ્ણં તુ પ્રિયાલજમ્||૧૬૧||

Adhikarana priyAlamajjakolamajjayorguNAH (162) · Śloka 162

પ્રિયાલમજ્જા મધુરો વૃષ્યઃ પિત્તાનિલાપહઃ| કોલમજ્જા ગુણૈસ્તદ્વત્તૃટ્છર્દિઃ કાસજિચ્ચ સઃ||૧૬૨||

Adhikarana tindukAdInAM sAmAnyaguNAH (163) · Śloka 163

તિન્દુકાશ્મન્તકાસીનફલિની બિમ્બિતોદનમ્| ટઙ્કાશ્વકર્ણબકુલગાઙ્ગેરુધવધન્વનમ્| શ્વેતપાકકપિત્થાનિ સિઞ્ચતી ભવ્યજામ્બવમ્| ક્ષીરિવૃક્ષભવં બીજં પૌષ્કરં કફપિત્તજિત્| કષાયમધુરં રૂક્ષં શીતલં ગુરુ લેખનમ્| વિબન્ધાધ્માનજનનં સ્તમ્ભનં વાતકોપનમ્||૧૬૩||

Adhikarana kapitthaguNAH (164) · Śloka 164

કપિત્થમામં કણ્ઠઘ્નં કષાયામ્લં ત્રિદોષકૃત્| પક્વં રુચ્યં કષાયામ્લં સ્વાદુ હિધ્માવમિપ્રણુત્| દોષઘ્નં ષાડવારિષ્ટરાગયુક્તિષુ પૂજિતમ્| વિષઘ્નમુભયં ગ્રાહિ કપિત્થાન્યેવમાદિશેત્||૧૬૪||

Adhikarana si~jcitikAPalaguNAH (165) · Śloka 165

બૃંહણં વાતપિત્તઘ્નં સ્નિગ્ધં સિઞ્ચિતિકાફલમ્||૧૬૫||

Adhikarana BavyajAmbavakShIrivRukShaPalaguNAH (166) · Śloka 166

ભવ્યં વિશદમમ્લઞ્ચ જામ્બવં ત્વતિવાતલમ્| વિષ્ટમ્ભકૃદકણ્ઠ્યં ચ સામ્લન્તુ ક્ષીરિવૃક્ષજમ્||૧૬૬||

Adhikarana akShakIPalaguNAH (167) · Śloka 167

પિત્તશ્લેષ્મઘ્નમમ્લં ચ વાતલં ચાક્ષકીફલમ્||૧૬૭||

Adhikarana AmraguNAHsahakArarasaguNAH (168) · Śloka 168

બાલં કષાયકટ્વમ્લં રૂક્ષં વાતાસ્રપિત્તકૃત્| સમ્પૂર્ણમામ્રમમ્લં તુ રક્તપિત્તકફપ્રદમ્| સ્વાદુ સામ્લં ગુરુ સ્નિગ્ધં મારુતઘ્નમપિત્તલમ્| હૃદ્યં પર્યાગતં શ્લેષ્મમાંસશુક્રબલપ્રદમ્| સહકારરસો હૃદ્યઃ સુરભિઃ સ્નિગ્ધરોચનઃ| દીપનઃ પિત્તવાતઘ્નઃ શુક્રશોણિતશુદ્ધિકૃત્||૧૬૮||

Adhikarana lavalIPalaguNAH (169) · Śloka 169

કષાયં રોચનં હૃદ્યં વાતલં લવલીફલમ્||૧૬૯||

Adhikarana bilvaguNAH (170) · Śloka 170

ગુર્વગ્નિસાદકૃદ્બિલ્વં દોષલં પૂતિમારુતમ્| પક્વં બાલં પુનસ્તીક્ષ્ણં પિત્તલં લઘુદીપનમ્| વાતશ્લેષ્મઘ્નમુષ્ણં ચ સ્નિગ્ધં ગ્રાહ્યુભયં પરમ્||૧૭૦||

Adhikarana vRukShAmlakoSAmrayorguNAH (171) · Śloka 171

વૃક્ષામ્લં ગ્રાહિ રૂક્ષોષ્ણં લઘુ દીપનરોચનમ્| વાતશ્લેષ્મહરં કિઞ્ચિદૂનં કોશામ્લજં તતઃ||૧૭૧||

Adhikarana kara~jjaPalaguNAH (172) · Śloka 172

ફલં કરઞ્જં વિષ્ટમ્ભિ પિત્તશ્લેષ્માવિરોધિ ચ||૧૭૨||

Adhikarana SamIPalaguNAH (173) · Śloka 173

ગુરૂષ્ણમધુરં રૂક્ષં કેશઘ્નં ચ શમીફલમ્||૧૭૩||

Adhikarana pIluPalaguNAH (174) · Śloka 174

કટુપાકરસં પીલુ તીક્ષ્ણોષ્ણં ભેદિ પિત્તલમ્| ક્રિમિ ગુલ્મોદરગરપ્લીહાર્શઃ કફવાતજિત્| સતિક્તં સ્વાદુ યત્પીલુ નાત્યુષ્ણં તત્ત્રિદોષજિત્||૧૭૪||

Adhikarana nIpAdiPalAnAM guNAH (175) · Śloka 175

નીપં શતાક્ષિકં પ્રાચીનાગરં તૃણશૂલ્યજમ્| અસ્માદલ્પાન્તરગુણમેઙ્ગુદં સવિકઙ્કતમ્||૧૭૫||

Adhikarana mAtulu~ggaguNAH (176) · Śloka 176

ત્વક્તિક્તકટુકા સ્નિગ્ધા માતુલુઙ્ગસ્ય વાતજિત્| બૃંહણં મધુરં માંસં વાતપિત્તહરં ગુરુ| લઘુ તત્કેસરં કાસશ્વાસહિધ્મામદાત્યયાન્| અસ્યશોષાનિલશ્લેષ્મવિબન્ધચ્છર્દ્યરોચકાન્| ગુલ્મોદરાર્શઃશૂલાનિ મન્દાગ્નિત્વં ચ નાશયેત્||૧૭૬||

Adhikarana bhallAtakaguNAH (177) · Śloka 177

ભલ્લાતકસ્ય ત્વઙ્માંસ બૃંહણં સ્વાદુ શીતલમ્| તદસ્થ્યગ્નિસમં મેધ્યં કફવાતહરં પરમ્||૧૭૭||

Adhikarana pArAvatArukayorguNAH (178) · Śloka 178

સ્વાદ્વમ્લં શીતમુષ્ણઞ્ચ દ્વિધા પારાવતં ગુરુ| રુચ્યમત્યગ્નિશમનં રુચ્યં મધુરમારુકમ્| પક્વમાશુ જરાં યાતિ નાત્યુષ્ણં ગુરુ દોષલમ્||૧૭૮||

Adhikarana ArdradrAkShAdiguNAH (179) · Śloka 179

દ્રાક્ષાપરૂષકં ચાર્દ્રમમ્લં પિત્તકફપ્રદમ્| ગુરૂષ્ણવીર્યં વાતઘ્નં સરં સકરમર્દકમ્||૧૭૯||

Adhikarana kolAdiguNAH (180) · Śloka 180

તથામ્લં કોલકર્કન્ધુલિકુચામ્રાતકારુકમ્| ઐરાવતં દન્તશઠં સત્રુદં મૃગતિણ્ડકમ્| નાતિપિત્તકરં પક્વં શુષ્કં ચ કરમર્દકમ્||૧૮૦||

Adhikarana amlikA~gkolayorguNAH (181) · Śloka 181

દીપનં ભેદનં શુષ્કમમ્લિકાઙ્કોલયોઃ ફલમ્| તૃષ્ણાશ્રમક્લમચ્છેદિ લઘ્વિષ્ટં કફવાતયોઃ||૧૮૧||

Adhikarana likucaguNAH (182) · Śloka 182

ફલાનામવરં તત્ર લિકુચં સર્વદોષકૃત્||૧૮૨||

Adhikarana sApavAdaH tyAjyadhAnyashAkaphalanirdeshaH (183) · Śloka 183

હિમાનિલોષ્ણદુર્વાતવ્યલલાલાદિદૂષિતમ્| જન્તુજુષ્ટં જલે મગ્નમભૂમિજમનાર્તવમ્| અન્યધાન્યયુતં હીનવીર્યં જીર્ણતયાઽતિ ચ| ધાન્યં ત્યજેત્તથા શાકં રૂક્ષસિદ્ધમકોમલમ્| અસઞ્જાતરસં તદ્વચ્છુષ્કં ચાન્યત્ર મૂલકાત્| પ્રાયેણ ફલમપ્યેવં તથામં બિલ્વવર્જિતમ્||૧૮૩||

Adhikarana (7) mAtrAdivargaH prakaraNopasaMhAraH (184) · Śloka 184

શકશિમ્બિલપક્વાન્નમાંસશાકફલાશ્રયૈઃ| વર્ગૈરન્નૈકદેશોઽયં ભૂયિષ્ઠમુપયોગવાન્| નિર્દિષ્ટો રસવીર્યાદ્યૈર્યથાસ્વં કર્મસાધને||૧૮૪||

Adhikarana mAtrAdivaSAt hitAhitasyABimatavastunaH niravaSeSheNa guNakathanaM duSSakam (185) · Śloka 185

ન શક્યં વિસ્તરેણાપિ વક્તું સર્વં તુ સર્વથા| હિતાહિતત્વેઽપ્યેકાન્તનિયમોઽસ્માદનિશ્ચિતઃ| માત્રાયોગક્રિયાદેશકાલાવસ્થાદિભેદતઃ| તતસ્તતો યતો દૃષ્ટાસ્તે તે ભાવાસ્તથા તથા||૧૮૫||

Adhikarana mAtrAviSeShodAharaNAni (186) · Śloka 186

માત્રયા સેવિતં મદ્યં હન્તિ રોગાંસ્તદુદ્ભવાન્| નિષેવ્યમાણં તિલશો વિષમપ્યમૃતાયતે| હીનાતિમાત્રમશનં મરુન્નિચયકોપનમ્| ભજેતે વિષરુપત્વં તુલ્યાંશે મધુસર્પિષી||૧૮૬||

Adhikarana saMyogaviSeShodAharaNam (187) · Śloka 187

ક્ષારોઽમ્લરસસંયોગો મધુરીભવતિ ક્ષણાત્| ઉત્તુણ્ડકસ્યાસ્તિન્દુકેન તિક્તતા મધુરાયતે| હિઙ્ગુર્ગૈરિકસિન્ધૂત્થં ગન્ધવર્ણરસાધિકમ્| પૂગતામ્બૂલશઙ્ખેભ્યો ગન્ધવર્ણરસોદ્ભવઃ| કોદ્રવો હન્ત્યસૃક્પિત્તં કરોત્યેવ વિદાહિભિઃ| કુષ્ઠં તત્કાર્યપિ તિલો હન્તિ ભલ્લાતકૈઃ સહ| ગુડઃ કર્તાગ્નિસાદસ્ય સ હિનસ્ત્યભયાદિભિઃ| તૃષ્યત્યગ્નેઃ સમદનં સર્પિરપ્યુપદિશ્યતે| જીવનીયમપિ ક્ષીરં વિષલેશેન મૃત્યવે| તુલ્યે અપિ હતોઽન્યોન્યં વિષે સ્થાવરજઙ્ગમે| સક્તવો વાતલા રૂક્ષાઃ પીતાસ્તે તર્પયન્તિ તુ||૧૮૭||

Adhikarana svabhAvavisheShodAharaNam (188) · Śloka 188

વિનાપિ ચોપયોગેન મણિમન્ત્રાદિકાર્યકૃત્||૧૮૮||

Adhikarana saMskAravisheShodAharaNam (189) · Śloka 189

આર્દ્રકાજ્જાયતે શુણ્ઠી સંસ્કારેણ લઘીયસી| લઘુભ્યોઽપિ હિ સક્તુભ્યો ગુરવઃ સિદ્ધપિણ્ડિકાઃ||૧૮૯||

Adhikarana kriyAsvabhAvavisheShodAharaNam (190) · Śloka 190

ભૃષ્ટઃ ક્ષુણ્ણોઽપિ પૃથુકો રક્તશાલેર્લઘોર્ગુરુઃ||૧૯૦||

Adhikarana kriyAvisheShodAharaNam (191) · Śloka 191

શાલિઃ પિષ્ટો ગરીયસ્ત્વં ગોધૂમાદપિ ગચ્છતિ||૧૯૧||

Adhikarana saMskAravisheShodAharaNam (192) · Śloka 192

લઘુ પિત્તહરા લાજા વ્રીહિતો ગુરુપિત્તલાત્| સંગ્રાહિણો લઘુર્મુદ્ગાત્કુલ્માષો ભેદનો ગુરુઃ| આમં ગ્રાહિતરં તક્રં નાગરીકૃતમાર્દ્રકમ્||૧૯૨||

Adhikarana saMyogasaMskAraviSeShodAharaNAni (193) · Śloka 193

ગુડાત્તોયાચ્ચ સુતરાં મૂત્રલં ગુરુ પાનકમ્||૧૯૩||

Adhikarana kriyAsaMyogavisheShodAharaNam (194) · Śloka 194

ગરીયો ગુડદધ્યુત્થા રસાલા ચાતિશુક્રલા||૧૯૪||

Adhikarana kriyAvisheShodAharaNam (195) · Śloka 195

દણ્ડાભિમથનાદ્દધ્નો ગુરુણશ્ચાતિશોફદાત્| અનુદ્ધૃતસ્નેહમપિ તક્રં શોફહરં લઘુ||૧૯૫||

Adhikarana svabhAvavisheShodAharaNam (196) · Śloka 196

સર્પિઃ સ્નિગ્ધતરં હન્તિ નાર્દિતં નવનીતવત્||૧૯૬||

Adhikarana saMskAravisheShodAharaNam (197) · Śloka 197

ચક્ષુષ્યોઽપિ હિ ગોધૂમસ્તૈલપક્વસ્તુ દૃષ્ટિહા| મૂલકં દોષજનનં સિદ્ધં તુ તદદોષલમ્| ઉષ્ણં વિષીભવત્યેવ વિષઘ્નમપિ માક્ષિકમ્||૧૯૭||

Adhikarana pAtraviSeShodAharaNAni (198) · Śloka 198

દુર્ભાજનસ્થા દ્રાક્ષામ્લા દોષલા ચ પ્રજાયતે||૧૯૮||

Adhikarana viruddhakriyAprayogaviSeShodAharaNam (199) · Śloka 199

શ્લખ્શ્ણશુષ્કઘનો લેપશ્ચન્દનસ્યાપિ દાહકૃત્| ત્વગ્ગતસ્યોષ્મણો રોધાચ્છીતકૃત્ત્વન્યથાઽગુરોઃ||૧૯૯||

Adhikarana kriyAsvaBAvavisheShodAharaNam (200) · Śloka 200

મેધ્યસ્તિલઃ સ્પર્શશીતો મેધ્યં તૈલં ખલો હિમઃ| તસ્યૈવ શ્લેષ્મકારિત્વં ન તૈલસ્ય ખલસ્ય વા||૨૦૦||

Adhikarana svaBAvavisheShodAharaNam (201) · Śloka 201

દધ્નિ શ્વયથુકારિત્વં ન તક્રનવનીતયોઃ||૨૦૧||

Adhikarana deshavisheSheShu sAtmyavisheShodAharaNAni (202) · Śloka 202

દેશવિશેષેષુ સાત્મ્યવિશેષોદાહરણાનિ ભૂમિસાત્મ્યં દધિક્ષીરકરીરં મરુવાસિષુ| ક્ષારઃ પ્રાચ્યેષુ મત્સ્યાસ્તુ સૈન્ધવેષ્વશ્મકેષુ તુ| તૈલામ્લઃ કન્દમૂલાનિ મલયે કોઙ્કણે પુનઃ| પેયા મન્થ ઉદીચ્યેષુ ગોધૂમોઽવન્તિભૂમિષુ| બાહ્લિકા બાહ્લવાશ્ચીનાઃ શૂલિકા યવનાઃ શકાઃ| માંસગોધૂમમાર્દ્વીકશસ્ત્રવૈશ્વાનરોચિતાઃ||૨૦૨||

Adhikarana dehasAtmyAsAtmyodAharaNAni (203) · Śloka 203

દેહસાત્મ્યં ઘૃતં ક્ષીરં મદ્યં માંસં ચ કસ્યચિત્| પેયા યૂષો રસોઽન્યસ્ય ગોધૂમોઽન્યસ્ય શાલયઃ| અહિતૈરપિ તેષાં ચ તૈરેવોપહિતં હિતમ્||૨૦૩||

Adhikarana svaBAvavisheShodAharaNam (204) · Śloka 204

અન્નપાનૌષધં દોષમાત્રાકાલાદ્યપેક્ષયા| સાત્મ્યં હ્યાશુ બલં ધત્તે નાતિદોષઞ્ચ બહ્વપિ||૨૦૪||

Adhikarana dehavisheShodAharaNam (205) · Śloka 205

સ્રંસનં સત્ પયો ગવ્યં ભવતિ ગ્રાહિ કસ્યચિત્||૨૦૫||

Adhikarana prakRutivisheShaH (206) · Śloka 206

મન્દોઽગ્નિર્ભવતિ પ્રાયઃ કફવાયોત્તરે હિમે||૨૦૬||

Adhikarana dehavisheShodAharaNam,avasthAvisheShodAharaNam (207) · Śloka 207

વિષઘ્નેનાપિ પયસા દેહેઽહેર્વધતે વિષમ્| સ્થૂલસ્થવિરબાલાદૌ વમનાદિ નિષિધ્યતે||૨૦૭||

Adhikarana svabhAvavisheShodAharaNam (208) · Śloka 208

તક્રમામં કફં કોષ્ઠે હન્તિ કણ્ઠે કરોતિ તુ| વાતહૃત્વેઽપિ મૃદ્વીકખર્જૂરં કોષ્ઠવાતકૃત્||૨૦૮||

Adhikarana viShayavisheShodAharaNAni (209) · Śloka 209

નાતિપથ્યઃ શિખી પથ્યઃ શ્રોત્રસ્વરવયોદૃશામ્||૨૦૯||

Adhikarana dRuShTishrotrayoH svabhAvavisheShodAharaNam (210) · Śloka 210

દૃષ્ટેઃ સ્પર્શહિમં દ્રવ્યં શ્રોત્રસ્યોષ્ણં તુ પૂજિતમ્||૨૧૦||

Adhikarana avasthAvisheShodAharaNam (211) · Śloka 211

પયઃ સ્વાદુ સરં શીતં વિપરીતં તતો દધિ| કાલેન જાયતે તસ્માત્ ક્ષીરવચ્ચ પુનર્ઘૃતમ્| પયો દધિ ચ વાતઘ્નમજાતં વાતલં તુ તત્| તક્રં ગ્રાહિ કષાયામ્લમમ્લમેવ તુ ભેદનમ્||૨૧૧||

Adhikarana saMskArakAlavisheShodAharaNAni (212) · Śloka 212

ધાતકીગુડતોયાનિ કારણં મદ્યશુક્તયોઃ| શીતે ન તુ તદાદ્યન્તે સ્નિગ્ધામ્લલવણા હિતાઃ| ઉદમન્થદિવાસ્વપ્નૌ ગ્રીષ્માદન્યત્ર ગર્હિતૌ||૨૧૨||

Adhikarana kAlasvabhAvavisheShodAharaNam (213) · Śloka 213

સમયોગેઽપિ ઘર્માદ્યા વાતાદિચયહેતવઃ| ઋતુષ્વન્યો રસેષ્વન્યો રૌક્ષ્યે સ્નેહે બલે ક્રમઃ||૨૧૩||

Adhikarana avasthAvisheShodAharaNam (214) · Śloka 214

રસાયનં કાકમાચી સદ્યઃ પર્યુષિતા વિષમ્||૨૧૪||

Adhikarana jAtivisheShodAharaNam (215) · Śloka 215

મૂલકં દોષજિદ્બાલં વિપરીતં તુ કન્દવત્||૨૧૫||

Adhikarana vyAdhyavasthAvisheShodAharaNam (216) · Śloka 216

જ્વરે પેયા કષાયાશ્ચ સર્પિઃ ક્ષીરં વિરેચનમ્| ષડહં ષડહં યુઞ્જ્યાદ્વીક્ષ્ય દોષબલાબલમ્||૨૧૬||

Adhikarana rogAvasthodAharaNam (217) · Śloka 217

છર્દિહૃદ્રોગગુલ્માર્તે વમનં ચ ચિકિત્સિતે| નિષિદ્ધમપિ નિર્દિષ્ટં બસ્તિરર્શસકુષ્ઠિનોઃ||૨૧૭||

Adhikarana samprAptivisheShodAharaNam (218) · Śloka 218

જ્વરે તુલ્યર્તુદોષત્વં પ્રમેહે તુલ્યદૂષ્યતા| રક્તગુલ્મે પુરાણત્વં સુખસાધ્યત્વહેતવઃ||૨૧૮||

Adhikarana rogAvasthAvisheShodAharaNam (219) · Śloka 219

આશ્ચોતનમભિષ્યન્દે યુઞ્જીતોર્ધ્વં દિનત્રયાત્| અઞ્જનં પક્વદોશસ્ય પ્રતિશ્યાયે ચ નાવનમ્| નાતિપ્રવૃદ્ધે તિમિરે સિરામોક્ષો વિધીયતે||૨૧૯||

Adhikarana rogasvabhAvavisheShodAharaNam (220) · Śloka 220

દુષ્ટાસ્રસમ્ભવેઽપીષ્ટો નાસ્રપિત્તે સિરાવ્યધઃ||૨૨૦||

Adhikarana pradesharogavisheShodAharaNam (221) · Śloka 221

અપથ્યં પથ્યમપ્યન્નં નિશાયાં નેત્રરોગિણામ્||૨૨૧||

Adhikarana kAraNavisheShodAharaNam (222) · Śloka 222

અહિતાઃ સક્તવઃ શુષ્કા હિતાસ્તે તુ પ્રમેહિણઃ||૨૨૨||

Adhikarana dravyashaktivisheShodAharaNam (223) · Śloka 223

ગુલ્મિનઃ ક્ષીરદધ્યાદિ હપુષાદ્યૈર્યુતં હિતમ્| વાતલં વાતકોપેઽપિ વર્ષાસુ મધુ શસ્યતે||૨૨૩||

Adhikarana upayogavisheShodAharaNam (224) · Śloka 224

તદેવ મદ્યં મદ્યસ્ય..............................||૨૨૪||

Adhikarana vastuvisheShodAharaNam (225) · Śloka 225

..................................વિષયસ્ય તુ વિષાન્તરમ્||૨૨૫||

Adhikarana deshakAlavisheShodAharaNam,vyAdhisvabhAvavisheShodAharaNamvastusvabhAvavisheShodAharaNam (226) · Śloka 226

ઘૃતમાનૂપદેશોત્થં હેમન્તે ચ બલાધિકમ્| આલસ્યગૌરવે રૂપં વાતજેઽપિ જ્વરે પુરઃ| સ્વેદૈર્યાતિ શમં દાહઃ પ્રાયો લશુનપાનજઃ||૨૨૬||

Adhikarana kAlavastusvabhAvavisheShodAharaNam (227) · Śloka 227

દિવાસ્વપ્નાજ્જરાં યાતિ ભુક્તમન્યેદ્યુરદ્ય ન|૨૨૭|

Adhikarana kAraNavisheShodAharaNam (227) · Śloka 227

કોષ્ઠે રુદ્ધોઽગ્નિકૃદ્વાયુર્મેદસાર્શોભિરગ્નિહૃત્||૨૨૭||

Adhikarana prabhAvavisheShodAharaNam (228) · Śloka 228

દુષ્પાનં દુર્જરં સર્પિર્દીપનં ચ પયોઽન્યથા|૨૨૮|

Adhikarana vastusvabhAvavisheShodAharaNam (228) · Śloka 228

સર્પાદિશવકોથેભ્યો વૃશ્ચિકાનાં સમુદ્ભવઃ| તે તૈરેવ પુનર્દષ્ટાઃ સદ્યો જહતિ જીવિતમ્|૨૨૮|

Adhikarana dravyasvabhAvavisheShodAharaNam (228) · Śloka 228

સ્વયમેવ વિષં તીવ્રં તાન્પુનર્નાતિબાધતે|૨૨૮|

Adhikarana avasthAvisheShodAharaNam (228) · Śloka 228

સર્વાઙ્ગવ્યાપિ તેષાઞ્ચ શુક્રવત્સંસૃતં વિષમ્| તન્માંસમુપયોગાય માંસવર્ગે ચ પઠ્યતે||૨૨૮||

Adhikarana svabhAvavisheSho viruddhakAryakAraNodAharaNam (229) · Śloka 229

છર્દિઘ્ની મક્ષિકાવિટ્ ચ મક્ષિકૈવ તુ વામયેત્||૨૨૯||

Adhikarana samprAptivisheShodAharaNam (230) · Śloka 230

કફે લઙ્ઘનસાધ્યેઽપિ કર્તરિ જ્વરગુલ્મયોઃ| તુલ્યેઽપિ દેશકાલાદૌ લઙ્ઘનં ન સમં મતમ્||૨૩૦||

Adhikarana rogasvabhAvavisheShodAharaNam (231) · Śloka 231

સર્વથા દોષજિત્તક્રં ગ્રહણ્યાં દોષકૃદ્ વ્રણે| સંસ્કારસ્વભાવવિશેષોદાહરણમ્ પીનસશ્વાસકાસાદૌ સિદ્ધમેવ પ્રશસ્યતે||૨૩૧||

Adhikarana mAtrAdiprakaraNopasaMhAraH (7) · Śloka 7

ઇત્યેતેઽન્યે ચ બહવઃ સૂક્ષ્મા દુર્લભહેતુકાઃ| ધર્મા વિચિત્રા ભાવેષુ કિઞ્ચિત્તેષાં નિદર્શિતમ્| દિશાઽનયા શેષમપિ સ્વયમૂહ્યેત બુદ્ધિમાન્| ન શાસ્ત્રમાત્રશરણો ન ચાનાલોચિતાગમઃ||૨૩૨|| ઇતિ વૈદ્યપતિસિંહગુપ્તસ્ય સૂનોર્વાગ્ભટસ્ય કૃતૌ અષ્ટાઙ્ગસઙ્ગ્રહસંહિતાયાં સૂત્રસ્થાને અન્નસ્વરૂપવિજ્ઞાનીયો નામ સપ્તમોઽધ્યાયઃ||૭||