Adhikarana athAshcyotanA~jjanavidhirnAma dvAtriMsho~adhyAyaH pratij~jA (1) · Śloka 1
ਅਥਾਤ ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਾਞ੍ਜਨਵਿਧਿਮਧ੍ਯਾਯਂ ਵ੍ਯਾਖ਼੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹੁਰਾਤ੍ਰੇਯਾਦਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੧||
अथात आश्च्योतनाञ्जनविधिमध्यायं व्याख़्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshcyotanAdhikAraH tadguNAshca (2) · Śloka 2
ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਂ ਸਰ੍ਵਾਕ੍ਸਿਰੋਗੇਸ੍ਵਾਦ੍ਯ ਉਪਕ੍ਰਮਃ| ਨਾਨਾਦ੍ਰਵ੍ਯਕਲ੍ਪਨਯਾ ਚ ਰਾਗਾਸ਼੍ਰੁਗ਼ਰ੍ਸਰੁਗ੍ਦਾਹਤੋਦਭੇਦਪਾਕਸ਼ੋਫਕਣ੍ਡੂਘ੍ਨਮ੍||੨||
आश्च्योतनं सर्वाक्षिरोगेष्वाद्य उपक्रमः| नानाद्रव्यकल्पनया च रागाश्रुग़र्षरुग्दाहतोदभेदपाकशोफकण्डूघ्नम्||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana biDAlakalakShaNam (3) · Śloka 3
ਅਵ੍ਯੋਕ੍ਤੇਸ੍ਵੇਵਙ੍ਗੁਣਮੇਵ ਪਕ੍ਸ੍ਮਪਰਿਹਾਰੇਣਾਕ੍ਸਿਕੋਸ਼ਾਲੇਪਨਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਪੁਨਰ੍ਬਿਡਾਲਕਸਂਜ੍ਞਮ੍||੩||
अव्योक्तेष्वेवङ्गुणमेव पक्ष्मपरिहारेणाक्षिकोशालेपनम्| तच्च पुनर्बिडालकसंज्ञम्||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshcyotanabiDAlakayoH kAlAkAlanirdeshaH (4) · Śloka 4
ਤਯੋਰਕਾਲੋ ਰਾਤ੍ਰਿਃ| ਕਾਲਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਮਹਰ੍ਵੇਦਨੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਵਾ||੪||
तयोरकालो रात्रिः| कालस्तु सर्वमहर्वेदनोत्पत्तिर्वा||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AcyotanavidhiH tadviGAte doShAH (5) · Śloka 5
ਨਿਵਾਤਸ਼ਰਣਸ਼ਯਨਸ੍ਥਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੋਧ੍ਯ ਨੇਤ੍ਰਮਪਾਙ੍ਗੇ ਭਾਜਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਵਾਮਹਸ੍ਤੇਨੋਨ੍ਮੀਲ੍ਯ ਦਕ੍ਸਿਣਹਸ੍ਤੇਨ ਸ਼ੁਕ੍ਤਾਵਸਕ੍ਤਯਾ ਪਿਚੁਵਰ੍ਤ੍ਯਾ ਦਸ਼ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਸ੍ਟੌ ਵਾ ਬਿਨ੍ਦੂਨ੍ ਕਨੀਨਕਦੇਸ਼ੇ ਦ੍ਵ੍ਯਙ੍ਗੁਲਾਦਵਸੇਚਯੇਤ੍| ਏਵਮਸ੍ਯ ਨ ਬਿਨ੍ਦੁਪਾਤੇਨਾਕ੍ਸਿਤਾਡਨਾਦ੍ਰਾਗਾਦਯੋ ਜਾਯਨ੍ਤੇ| ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਿਤਂ ਚ ਮਦੁਨਾ ਚੈਲੇਨ ਸ਼ੋਧਯੇਤ੍| ਅਨ੍ਯੇਨ ਚੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਪ੍ਲੁਤੇਨ ਵਾਤਕਫਯੋਃ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਂ ਚ ਤਯੋਃ ਕੋਸ੍ਣਮ੍| ਸੁਸ਼ੀਤਂ ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਵਿਸੇਸੁ| ਤਤ੍ਤੁ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪ੍ਰਭੂਤਮੂਨਮਪਰਿਸ੍ਰਾਵਿਤਂ ਵਾ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਅਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾ ਦਾਹਰਾਗਪਾਕਦਸ੍ਟਿਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਨਿ ਕਰੋਤਿ| ਅਤਿਸ਼ੀਤਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਸ਼੍ਰੁਗ਼ਰ੍ਸਨਿਸ੍ਤੋਦਾਨ੍| ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਕਸਾਯਵਰ੍ਤ੍ਮਤਾਸਙ੍ਕੋਚਸ੍ਫੁਰਣੋਨ੍ਮੀਲਨਪ੍ਰਵਾਤਾਸਹਤ੍ਵਗ਼ਰ੍ਸਾਨ੍| ਊਨਪ੍ਰਮਾਣਂ ਨ ਰੋਗਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮ੍| ਅਪਰਿਸ੍ਰੁਤਮਸ਼੍ਰੁਗ਼ਰ੍ਸਵੇਦਨਾਃ||੫||
निवातशरणशयनस्थस्य विशोध्य नेत्रमपाङ्गे भाजनं कृत्वा वामहस्तेनोन्मील्य दक्षिणहस्तेन शुक्तावसक्तया पिचुवर्त्या दशद्वादशाष्टौ वा बिन्दून् कनीनकदेशे द्व्यङ्गुलादवसेचयेत्| एवमस्य न बिन्दुपातेनाक्षिताडनाद्रागादयो जायन्ते| आश्च्योतितं च मृदुना चैलेन शोधयेत्| अन्येन चोष्णाम्बुप्लुतेन वातकफयोः स्वेदयेत्| आश्च्योतनं च तयोः कोष्णम्| सुशीतं पित्तरक्तविषेषु| तत्तु नात्यर्थं तीक्ष्णमुष्णं शीतं प्रभूतमूनमपरिस्रावितं वा योजयेत्| अतितीक्ष्णमुष्णं वा दाहरागपाकदृष्टिदौर्बल्यानि करोति| अतिशीतं स्तम्भाश्रुग़र्षनिस्तोदान्| अतिमात्रं कषायवर्त्मतासङ्कोचस्फुरणोन्मीलनप्रवातासहत्वग़र्षान्| ऊनप्रमाणं न रोगशान्तिम्| अपरिस्रुतमश्रुग़र्षवेदनाः||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana AshcyotanakArmukatA (6) · Śloka 6
ਨੇਤ੍ਰੇ ਚ ਪ੍ਰਣਿਹਿਤਮੌਸਧਂ ਕੋਸ਼ਸਨ੍ਧਿਸਿਰਾਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਘ੍ਰਾਣਾਸ੍ਯਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਗਤ੍ਵੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਮਪਵਰ੍ਤਯਤਿ ਦੋਸਮ੍||੬||
नेत्रे च प्रणिहितमौषधं कोशसन्धिसिराशृङ्गाटकघ्राणास्यस्रोतांसि गत्वोर्ध्वं प्रवृत्तमपवर्तयति दोषम्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pakvali~gge~a~jjanAKyo visheShopacAraH (7) · Śloka 7
ਯਦਾ ਚਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨੇਨ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਣਿਤੋਤ੍ਥੇਸੁ ਨਯਨਾਮਯੇਸੁ ਸਂਸ਼ੋਧਨੈਰ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਦੂਸਿਕਾਗ਼ਨਤ੍ਵਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਕਣ੍ਡੂਦ੍ਰੇਕਸ਼੍ਵਯਥੁਮ੍ਲਾਨਤਾਰਾਗਵਿਚ੍ਛੇਦੈਃ ਪਕ੍ਵਲਿਙ੍ਗਮੁਪਲਕ੍ਸਿਤਂ ਭਵਤਿ| ਤਦਾ ਨੇਤ੍ਰਮਾਤ੍ਰਾਸ਼੍ਰਯੇ ਵ੍ਯਾਧਾਵਞ੍ਜਨਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਨ ਦੋਸਵੇਗੋਦਯੇ| ਨ ਚਨਿਰ੍ਹਤਦੋਸੇ| ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇਨ ਰਾਗਾਦਿਵਦ੍ਧਿਃ ਅਕ੍ਸਿਪਾਕਤਿਮਿਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਸ਼੍ਚ||੭||
यदा चाश्च्योतनेन पित्तश्लेष्मशोणितोत्थेषु नयनामयेषु संशोधनैर्विशुद्धस्य दूषिकाग़नत्वपैच्छिल्यकण्डूद्रेकश्वयथुम्लानतारागविच्छेदैः पक्वलिङ्गमुपलक्षितं भवति| तदा नेत्रमात्राश्रये व्याधावञ्जनं प्रयोज्यम्| न दोषवेगोदये| न चनिर्हृतदोषे| तत्र हि दोषोत्क्लेशेन रागादिवृद्धिः अक्षिपाकतिमिरोत्पत्तिश्च||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanaBedAH dravyANi ca (8) · Śloka 8
ਤਤ੍ਤੁ ਲੇਖ਼ਨਂ ਰੋਪਣਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮਿਤਿ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰਾਮ੍ਲਾਦਿਭੀ ਰਸੈਃ ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਸ਼ੁਕ੍ਲਾਰ੍ਮਾਦਿਸੁ ਲੇਖ਼ਨਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯੈਃ ਸਸ੍ਨੇਹੈਰਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੇਸੁ ਰੋਪਣਮ੍| ਸਰ੍ਪਾਦਿਵਸਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਤਤਿਮਿਰਾਦਿਸੁ ਸ੍ਨੇਹਨਮ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ੀਤੈਃ ਸਸ੍ਨੇਹੈਰਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਾਨ੍ਤੇ ਸੂਰ੍ਯੋਪਰਾਗਾਸ਼ਨਿਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਸਮ੍ਪਾਤਭੂਤਪਿਸ਼ਾਚਾਤ੍ਯਦ੍ਭੁਤਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਯੁਪਹਤਾਯਾਂ ਦਸ੍ਟੌ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਤ੍ਤੇ ਚ ਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍||੮||
तत्तु लेख़नं रोपणं स्नेहनं प्रसादनमिति चतुर्विधं भवति| तत्राम्लादिभी रसैः पञ्चभिः शुक्लार्मादिषु लेख़नम्| तिक्तकषायैः सस्नेहैरभिष्यन्देषु रोपणम्| सर्पादिवसादिभिर्वाततिमिरादिषु स्नेहनम्| स्वादुशीतैः सस्नेहैरभिष्यन्दान्ते सूर्योपरागाशनिविद्युत्सम्पातभूतपिशाचात्यद्भुतदर्शनाद्युपहतायां दृष्टौ स्वस्थवृत्ते च प्रसादनम्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pratya~jjanam a~jjanasya ShaDvidhatvaM dvividhatvaM vA (9) · Śloka 9
ਪ੍ਰਸਾਦਨ ਏਵ ਚ ਚੂਰ੍ਣਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਭਿਸਨ੍ਤਪ੍ਤੇ ਚਕ੍ਸੁਸਿ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਮਾਨਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਸਂਜ੍ਞਾਂ ਲਭਤੇ| ਸਡ੍ਵਿਧਂ ਵਾ ਪ੍ਰਤਿਰਸਭੇਦਾਦਞ੍ਜਨਮ੍| ਦ੍ਵਿਵਿਧਮੇਵ ਵਾ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਦੁ ਚ||੯||
प्रसादन एव च चूर्णस्तीक्ष्णाञ्जनाभिसन्तप्ते चक्षुषि प्रयुज्यमानः प्रत्यञ्जनसंज्ञां लभते| षड्विधं वा प्रतिरसभेदादञ्जनम्| द्विविधमेव वा तीक्ष्णं मृदु च||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanakalpanABedAH mAtrA ca (10) · Śloka 10
ਕਲ੍ਪਨਾ ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾ| ਪਿਣ੍ਡੋ ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਚੂਰ੍ਣਸ਼੍ਚ| ਯਥਾਪੂਰ੍ਵ ਤੇ ਬਲਿਨਸ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਬਲਮਧ੍ਯਾਬਲੇਸ੍ਵਾਮਯੇਸੁ ਕ੍ਰਮਾਤ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਤਤ੍ਰ ਪਿਣ੍ਡੋ ਹਰੇਣੁਮਾਤ੍ਰਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸ੍ਯ| ਰਸਕ੍ਰਿਯਾ ਵਿਡਙ੍ਗਮਾਤ੍ਰਾਃ| ਤਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਮਦੋਃ| ਚੂਰ੍ਣੋ ਦ੍ਵਿਸ਼ਲਾਕਃ| ਮਦੋਸ੍ਤ੍ਰਿਸ਼ਲਾਕਃ||੧੦||
कल्पना तु त्रिविधा| पिण्डो रसक्रिया चूर्णश्च| यथापूर्व ते बलिनस्तस्मात् प्रबलमध्याबलेष्वामयेषु क्रमात्तान् प्रयोजयेत्| तत्र पिण्डो हरेणुमात्रस्तीक्ष्णस्य| रसक्रिया विडङ्गमात्राः| तद्द्विगुणा मृदोः| चूर्णो द्विशलाकः| मृदोस्त्रिशलाकः||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanasthApanapAtraM gharShaNashilA ca (11) · Śloka 11
ਪਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸੌਰ੍ਵਰ੍ਣੇ ਮਧੁਰਮ੍| ਰਾਜਤੇਮ੍ਲਮ੍| ਮੇਸਸ਼ਙ੍ਗਮਯੇ ਲਵਣਮ੍| ਕਾਂਸ੍ਯੇ ਤਿਕ੍ਤਮ੍| ਵੈਡੂਰ੍ਯਮਯੇਸ਼੍ਮਮਯੇ ਵਾ ਕਟੁਕਮ੍| ਤਾਮ੍ਰਮਯ ਆਯਸੇ ਵਾ ਕਸਾਯਮ੍| ਨਲਪ੍ਲਕ੍ਸਪਦ੍ਮਸ੍ਫਟਿਕਸ਼ਙ੍ਖ਼ਾਦ੍ਯਨ੍ਯਤਮੇ ਸ਼ੀਤਮ੍| ਏਵਮਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਗੁਣਂ ਭਵਤਿ| ਵਰ੍ਤਿਗ਼ਰ੍ਸਣਾਰ੍ਥਾ ਚ ਸ਼ਿਲਾਤਿਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾ ਨਿਮ੍ਨਮਧ੍ਯਾਨੁਦ੍ਗਾਰਿਣੀ ਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਾਯਤਾਨ੍ਯਙ੍ਗੁਲਵਿਸ੍ਤੀਰ੍ਣਾ||੧੧||
पात्रे तु कुर्यात् सौर्वर्णे मधुरम्| राजतेऽम्लम्| मेषशृङ्गमये लवणम्| कांस्ये तिक्तम्| वैडूर्यमयेऽश्ममये वा कटुकम्| ताम्रमय आयसे वा कषायम्| नलप्लक्षपद्मस्फटिकशङ्ख़ाद्यन्यतमे शीतम्| एवमव्यापन्नगुणं भवति| वर्तिग़र्षणार्था च शिलातिश्लक्ष्णा निम्नमध्यानुद्गारिणी पञ्चाङ्गुलायतान्यङ्गुलविस्तीर्णा||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shalAkABedAH teShAmupayogasthalAni ca (12) · Śloka 12
ਸ਼ਲਾਕਾਃ ਪਞ੍ਚ ਕਨਕਰਜਤਤਾਮ੍ਰਮੋਹੋਦ੍ਭਵਾ ਅਙ੍ਗੁਲੀ ਚ| ਤਤ੍ਰਾਦ੍ਯੇ ਪ੍ਰਸਾਦਨੇਞ੍ਜਨੇ ਸ੍ਨੇਹਨੇ ਚ| ਮਧ੍ਯਾ ਲੇਖ਼ਨੇ| ਅਨ੍ਤ੍ਯੇ ਰੋਪਣੇ| ਮਦੁਤ੍ਵਾਦਙ੍ਗੁਲ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਧਾਨਤਮਾ| ਅਤਃ ਸਰੁਜੇਕ੍ਸ੍ਣਿ ਸੈਵ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ| ਸ਼ੇਸਾ ਦਸ਼ਾਙ੍ਗੁਲਾ ਰਾਜਮਾਸਸ੍ਥੂਲਾਃ| ਸੁਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਸ੍ਤਨੁਮਧ੍ਯਾ ਮੁਖ਼ਯੋਰ੍ਮੁਕੁਲਾਕਾਰਾਃ ਕਲਾਯਪਰਿਮਣ੍ਡਲਾਸ਼੍ਚ||੧੨||
शलाकाः पञ्च कनकरजतताम्रमोहोद्भवा अङ्गुली च| तत्राद्ये प्रसादनेऽञ्जने स्नेहने च| मध्या लेख़ने| अन्त्ये रोपणे| मृदुत्वादङ्गुल्यत्र प्रधानतमा| अतः सरुजेऽक्ष्णि सैव प्रयोज्या| शेषा दशाङ्गुला राजमाषस्थूलाः| सुश्लक्ष्णास्तनुमध्या मुख़योर्मुकुलाकाराः कलायपरिमण्डलाश्च||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanakAlaH (13) · Śloka 13
ਅਥਾਞ੍ਜਨਂ ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਾਭ੍ਰਵਾਤਾਯਾਂ ਵੇਲਾਯਾਮੁਭਯਕਾਲਂ ਚ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਥਾ ਸਤਤਂ ਨੈਵ ਵਾ||੧੩||
अथाञ्जनं नातिशीतोष्णाभ्रवातायां वेलायामुभयकालं च योज्यम्| तथा सततं नैव वा||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saruje~akShiNa prathamama~jjanaM yojayet (14) · Śloka 14
ਸਰੁਜੇ ਚਾਕ੍ਸ੍ਣਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪਸ਼੍ਚਾਦਿਤਰਸ੍ਮਿਨ੍| ਅਨ੍ਯਥਾਞ੍ਜਨੋਦ੍ਵੇਗਸਙ੍ਕੁਚਿਤੇਨ੍ਤਃ ਸਮ੍ਯਗੌਸਧਂ ਨਾਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼ੇਤ੍| ਤਤ੍ਰੈਵਮਤਿਸ਼ੀਤਾਦਿਸੁ ਚ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦ੍ਵਿਕਾਰਪਰਿਵਦ੍ਧਿਃ||੧੪||
सरुजे चाक्ष्णि प्राक्पश्चादितरस्मिन्| अन्यथाऽञ्जनोद्वेगसङ्कुचितेऽन्तः सम्यगौषधं नानुप्रविशेत्| तत्रैवमतिशीतादिषु च यथास्वं दोषोत्क्लेशाद्विकारपरिवृद्धिः||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanAnArhAsteShAma~jjanAddoShAshca (15) · Śloka 15
ਨ ਚ ਯੋਜ੍ਯਂ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਭੀਤਸ਼ਙ੍ਕਿਤਸ਼ੋਕਿਤਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾਸ਼ਿਤਮਾਤ੍ਰਵਿਰਿਕ੍ਤਧੂਮਮਦ੍ਯਪੀਤਦਨ੍ਤਨਸ੍ਯਰਾਤ੍ਰਿਜਾਗਰਿਤਵੇਗਿਤਰੁਦਿਤਪਿਪਾ- ਸਿਤਜ੍ਵਰਿਤਚ੍ਛਰ੍ਦਿਤਾਰ੍ਤਤਾਨ੍ਤਨੇਤ੍ਰਾਭਿਹਤਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾਰ੍ਤਸ਼ਿਰਃਸ੍ਨਾਤਾਨੁਦਿਤਾਦਿਤ੍ਯੇਸੁ| ਏਸ੍ਵਞ੍ਜਨਾਦੂਸ੍ਮੋਰ੍ਧ੍ਵਗਃ ਸਂਰਮ੍ਭਾਸ਼੍ਰੁਵੇਦਨਾਵਿਲਤ੍ਵੋਸਾਰਾਗਦੂਸਿਕਾਨਿਸ੍ਤੋਦਕਚ੍ਛ੍ਰੋਨ੍ਮੀਲਨਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼ੁਕ੍ਰਤਿਮਿਰਾਦੀਨ੍ ਜਨਯੇਤ੍||੧੫||
न च योज्यं क्रुद्धभीतशङ्कितशोकितश्रान्ताशितमात्रविरिक्तधूममद्यपीतदन्तनस्यरात्रिजागरितवेगितरुदितपिपा- सितज्वरितच्छर्दितार्ततान्तनेत्राभिहतशिरोरुजार्तशिरःस्नातानुदितादित्येषु| एष्वञ्जनादूष्मोर्ध्वगः संरम्भाश्रुवेदनाविलत्वोषारागदूषिकानिस्तोदकृच्छ्रोन्मीलनश्वयथुशुक्रतिमिरादीन् जनयेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanavidhiH (16) · Śloka 16
ਅਥ ਸਮਸੁਖ਼ੋਪਵਿਸ੍ਟਸ੍ਯੋਪਵਿਸ੍ਟੋ ਵਾਮਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨ ਵਰ੍ਤ੍ਮੋਤ੍ਤਰਮੁਤ੍ਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਕਸ੍ਣਭਾਗਸ੍ਯਾਧਃ ਕਨੀਨਕਾਦਪਾਙ੍ਗਂ ਯਾਵਦਞ੍ਜਨਂ ਨਯੇਦਨਲ੍ਪਮਪ੍ਰਭੂਤਮਨਤਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਨਚ੍ਛਮਸਾਨ੍ਦ੍ਰਮਕਰ੍ਕਸ਼ਮਦ੍ਰੁਤਮਵਿਲਮ੍ਬਿਤਮਤਿਰ੍ਯਗ੍ਦਸ੍ਟ੍ਯਕਮ੍ਪਿਤਮਗ਼ਟ੍ਟਿਤਮਨਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਞ੍ਚ| ਚੂਰ੍ਣੇ ਤੁ ਗਤਾਗਤਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯਥਾ ਹਿ ਰਾਗਾਸ਼੍ਰੁਸ਼ੁਕ੍ਰਾਦ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ| ਤਤੋਞ੍ਜਨਾਨੁਗਮਨਾਯਾਨੁਨ੍ਮੀਲਯਨ੍ ਸ਼ਨੈਰਨ੍ਤਸ਼੍ਚਕ੍ਸੁਃ ਸਞ੍ਚਾਰਯੇਤ੍| ਏਵਮਪ੍ਯਨੁਗਚ੍ਛਤਿ| ਵਰ੍ਤ੍ਮਨੀ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਚਾਲਯੇਤ੍| ਨ ਤੁ ਸਹਸੋਨ੍ਮੇਸਣਨਿਸ੍ਪੀਡਨਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਨਿ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸ ਬਾਸ੍ਪੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਦੋਸਸ੍ਤਮ੍ਭਭਯਾਤ੍||੧੬||
अथ समसुख़ोपविष्टस्योपविष्टो वामाङ्गुष्ठेन वर्त्मोत्तरमुत्क्षिप्य कृष्णभागस्याधः कनीनकादपाङ्गं यावदञ्जनं नयेदनल्पमप्रभूतमनतितीक्ष्णमनच्छमसान्द्रमकर्कशमद्रुतमविलम्बितमतिर्यग्दृष्ट्यकम्पितमग़ट्टितमनाक्रान्तञ्च| चूर्णे तु गतागतं कुर्यात्| अन्यथा हि रागाश्रुशुक्राद्युत्पत्तिः| ततोऽञ्जनानुगमनायानुन्मीलयन् शनैरन्तश्चक्षुः सञ्चारयेत्| एवमप्यनुगच्छति| वर्त्मनी किञ्चिच्चालयेत्| न तु सहसोन्मेषणनिष्पीडनप्रक्षालनानि कुर्यात्| स बाष्पोत्क्लिष्टदोषस्तम्भभयात्||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana a~jjanottaraM netraprakShalanAdi (17) · Śloka 17
ਅਪਿ ਚ- ਅਪੇਤੌਸਧਸਂਰਮ੍ਭਂ ਨਿਰ੍ਵਤਂ ਨਯਨਂ ਯਦਾ| ਵ੍ਯਾਧਿਦੋਸਰ੍ਤੁਯੋਗ੍ਯਾਭਿਰਦ੍ਭਿਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਤ੍ਤਦਾ| ਸਚੈਲੇਨਾਥ ਨਯਨਂ ਸਵ੍ਯਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠੇਨ ਦਕ੍ਸਿਣਮ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਵਰ੍ਤ੍ਮਨਿ ਸਂਗਹ੍ਯ ਸ਼ਨੈਃ ਸ਼ੋਧ੍ਯਂ ਸਮਨ੍ਤਤਃ| ਦਕ੍ਸਿਣਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਕੇਨੈਵਂ ਸ਼ੋਧ੍ਯਂ ਸਵ੍ਯਞ੍ਚ ਲੋਚਨਮ੍| ਵਰ੍ਤ੍ਮਪ੍ਰਪ੍ਤਾਞ੍ਜਨਾਦ੍ਦੋਸੋ ਰੋਗਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਤੋਨ੍ਯਥਾ||੧੭||
अपि च- अपेतौषधसंरम्भं निर्वृतं नयनं यदा| व्याधिदोषर्तुयोग्याभिरद्भिः प्रक्षालयेत्तदा| सचैलेनाथ नयनं सव्याङ्गुष्ठेन दक्षिणम्| ऊर्ध्ववर्त्मनि संगृह्य शनैः शोध्यं समन्ततः| दक्षिणाङ्गुष्ठकेनैवं शोध्यं सव्यञ्च लोचनम्| वर्त्मप्रप्ताञ्जनाद्दोषो रोगान् कुर्यादतोऽन्यथा||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tIkShNA~jjanAnte dhUmAdi (32) · Śloka 32
ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਞ੍ਜਨਾਨ੍ਤੇ ਚੈਨਂ ਧੂਮਂ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਯਸ੍ਯਾਞ੍ਜਿਤੇ ਕਣ੍ਡੂਜਾਡ੍ਯੋਪਦੇਹਾਃ ਸ੍ਯੁਃ| ਤਸ੍ਯ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਞ੍ਜਨਂ ਧੂਮਂ ਵਾ ਪੁਨਰੇਵਾਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਏਤਦੇਵ ਦ੍ਰੁਵਿਰਿਕ੍ਤਾਕ੍ਸਿਲਕ੍ਸਣਂ ਸਾਧਨਞ੍ਚ| ਅਤਿਵਿਰੇਕਾਤ੍ ਅਨ੍ਤਾਪਨਿਸ੍ਤੋਦਸ਼ੂਲਸ੍ਤਮ੍ਭਗ਼ਰ੍ਸਾਸ਼੍ਰੁਦਾਰੁਣਪ੍ਰਤਿਬੋਧਕਸਾਯਵਰ੍ਤ੍ਮਤਾਸ਼ਿਰੋਰੁਗ੍ਦਸ੍ਟਿਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਤਮਾਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਞ੍ਜਨਂ ਵਾ| ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰੇਕਾਦ੍ਯਥਾਸ੍ਵਮਾਮਯੋਪਸ਼ਮਃ| ਸੁਖ਼ੋਨ੍ਮੀਲਨਨਿਮੀਲਨਵਾਤਾਤਪਸਹਤ੍ਵਾਨਿ ਚੇਤਿ| ਭਵਤਿ ਚਾਤ੍ਰ - ਰੋਪਣਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਤਥਾ ਯੋਗਾਦੀਨਨੁਚਿਨ੍ਤਯੇਤ੍| ਦੋਸੋਦਯਾਨੁਸਾਰੇਣ ਪ੍ਰਤਿਕੁਰ੍ਵੀਤ ਤੇਸੁ ਚ||੧੮|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਵੈਦ੍ਯਪਤਿਸਿਂਹਗੁਪ੍ਤਸ੍ਯ ਸੂਨੋਰ੍ਵਾਗ੍ਭਟਸ੍ਯ ਕਤੌ ਅਸ੍ਟਾਙ੍ਗਸਂਗ੍ਰਹਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇ ਆਸ਼੍ਚ੍ਯੋਤਨਞ੍ਜਨਵਿਧਿਰ੍ਨਾਮ ਦ੍ਵਾਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੨||
तीक्ष्णाञ्जनान्ते चैनं धूमं पाययेत्| यस्याञ्जिते कण्डूजाड्योपदेहाः स्युः| तस्य तीक्ष्णमञ्जनं धूमं वा पुनरेवावचारयेत्| एतदेव द्रुविरिक्ताक्षिलक्षणं साधनञ्च| अतिविरेकात् अन्तापनिस्तोदशूलस्तम्भग़र्षाश्रुदारुणप्रतिबोधकषायवर्त्मताशिरोरुग्दृष्टिदौर्बल्यानि| तत्र शीतमाश्च्योतनं प्रत्यञ्जनं वा| सम्यग्विरेकाद्यथास्वमामयोपशमः| सुख़ोन्मीलननिमीलनवातातपसहत्वानि चेति| भवति चात्र - रोपणादिष्वपि तथा योगादीननुचिन्तयेत्| दोषोदयानुसारेण प्रतिकुर्वीत तेषु च||१८|| इति श्रीवैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतौ अष्टाङ्गसंग्रहसंहितायां सूत्रस्थाने आश्च्योतनञ्जनविधिर्नाम द्वात्रिंशोऽध्यायः||३२||
🔊 Audio coming soon